Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
Not a member yet
15345 research outputs found
Sort by
Чуткий хозяин, пчелиный труд и порядок как процесс в Общей земледельческой экономике (1675) Якуба Казимежа Хаура
Get PDFThis article analyzes a passage from the seventeenth-century agronomic treatise General Gentry Economy (1675) by Jakub Kazimierz Haur, in which the author offers a brief praise of the beehive as a model of a well-organized estate. Although at first glance the passage may appear to be a conventional reiteration of familiar observations about the cultural significance of the bee in early modern literature and thought, situating it within the broader context of the treatise reveals its function as a conceptual tool for articulating Haur’s views on the role of the steward, the nature of his labor, and the place of animals in political imagination.Tekst dokonuje analizy fragmentu siedemnastowiecznego traktatu agronomicznego Jakuba Kazimierza Haura Ekonomika ziemiańska generalna (1675) w którym autor przedstawia krótką pochwałę pszczelego roju jako wzorca dobrze zorganizowanego gospodarstwa. Choć analizowany passus może wydawać się z pozoru konwencjonalnym powtórzeniem spostrzeżeń na temat kulturowego znaczenia figury pszczoły w literaturze i kulturze dawnej, umieszczenie go w kontekście całości traktatu pozwala zrozumieć jego rolę jako narzędzia prezentacji koncepcji Haura na temat roli gospodarza, charakteru jego pracy i roli zwierzęcia w wyobraźni politycznej.В статье обсуждается фрагмент агрономического трактата XVII века Общая земледельческая экономика (1675) Якуба Казимежа Хаура, в котором автор кратко восхваляет пчелиный рой как образец хорошо организованного хозяйства. Хотя анализируемый пассаж может казаться на первый взгляд условным повторением наблюдений о культурном значении фигуры пчелы в древней литературе и культуре, его рассмотрение в контексте всего трактата позволяет понять его функцию как инструмента представления концепции Хаура о роли хозяина, характере его труда и роли животного в политическом воображении
Насекомые глазами естествоиспытателя и глазами художника. Энтомологическая иллюстрация в Альбомах Ансельма де Боота
Get PDFThe article explores two distinct traditions of insect depiction in the late 16th century through a case study of nearly 40 entomological illustrations from Anselmus de Boodt’s Albums (housed in the Rijksmuseum). It compares artistic, trompel’œil miniatures of small animals – created by Elias Verhulst based on Joris Hoefnagel’s engravings – with the scientific, standardized entomological drawings by de Boodt himself. To illustrate the evolving expectations of natural historians regarding entomological illustrations, the article juxtaposes these works with earlier and contemporary illustrations. It traces a progression from illusionistic Netherlandish borders and German woodcuts depicting insects alongside human figures, through simplified sketches, to detailed representations of species observed through a magnifying glass. De Boodt’s Albums aim to strike a balance between illusionism and the standardization of entomological illustration in the late 16th century.Artykuł stanowi przedstawienie dwóch różnych praktyk opracowywania przedstawień owadów na przełomie XVI i XVII w. To studium prawie 40 rysunków z Albumów Anselma de Boodta (Rijksmuseum) porównujące artystyczne, iluzjonistyczne miniatury ukazujące niewielkie zwierzęta (rysunki Eliasa Verhulsta według rycin Jorisa Hoefnagla) z naukowymi, nieco uogólnionymi szkicami entomologicznymi (autorskie rysunki de Boodta). Zestawienie ich z wcześniejszymi i współczesnymi ilustracjami pozwoli na określenie zmieniających się w XVI w. oczekiwań wobec ilustracji entomologicznych: od iluzjonistycznych niderlandzkich bordiur i niemieckich drzeworytów ukazujących owady wśród ludzi, poprzez uproszczone rysunki, po drobiazgowe, rysowane przy pomocy lupy przedstawienia gatunkowe. Albumy de Boodta są przykładem próby znalezienia równowagi między iluzjonizmem a standaryzacją ilustracji entomologicznej w końcu XVI w.В статье рассматриваются два различных подхода к изображению насекомых на рубеже XVI и XVII веков. На примере почти 40 рисунков из Альбомов Ансельма де Боота (Рейксмузеум) проводится сопоставление художественных миниатюр в технике тромплей, изображающих мелких животных (рисунки Элиаса Верхюльста по гравюрам Йориса Хуфнагеля), с научными, несколько обобщенными энтомологическими зарисовками (авторские рисунки де Боота). Сравнение этих изображений с более ранними и современными иллюстрациями позволяет проследить эволюцию представлений об энтомологической иллюстрации в XVI веке: от иллюзионистских нидерландских бордюров и немецких ксилографий с изображениями насекомых среди людей – к упрощён-ным зарисовкам и, наконец, к детализированным видовым изображениям, выполненным с использованием увеличительного стекла. Альбомы де Боота иллюстрируют стремление найти баланс между иллюзионизмом и стандартизацией энтомологической иллюстрации в конце XVI века
О крысах и людях III. Прагматистская реконструкция развитой агентности посредством активного вывода
Get PDFThe final part of the triptych (Of Rats and Men) synthesises the entire series, which aims to (1) challenge selected foundational assumptions of traditional philosophical discourse on human and nonhuman minds, (2) demonstrate how the tools of “the pragmatic turn” can deepen our understanding of animal agency, and (3) provide a posteriori support for gradualist categories of moral agency, such as Mark Rowlands’s concept of “the moral subject.” We pursue these goals by exploring the characteristic features of an advanced form of agency. Building on the themes introduced in Of Rats and Men II, we employ the theory of active inference (AIN) to determine how the processes of counterfactual inferencing and self-evidencing foster its emergence. In this context, Jakob Hohwy’s theoretical analysis is juxtaposed with experimental results on rodents, suggesting that the capacity for experiencing self-evidencing at a psychophysical level falls within the scope of the sense of agency (SoA) and may extend beyond our species.To investigate this phenomenon, we propose an AIN-based interpretation of Antonella Tramacere and Colin Allen’s “temporal binding” experiment. Finally, we position the concept of rats as beings capable of achieving a cognitively sophisticated level of agency within Michael Levin’s “cognitive light cones” framework to illustrate its ontological coherence.Ostatnia część tryptyku (Of Rats and Men) syntetyzuje całą serię, dążącą do: (1) zakwestionowania fundamentów wybranych założeń tradycyjnego dyskursu filozoficznego odnośnie umysłów ludzkich i nie-ludzkich; (2) zaprezentowania, w jaki sposób narzędzia „zwrotu pragmatycznego” mogą pogłębić rozumienie podmiotowości zwierząt; oraz (3) dostarczenia a posteriori wsparcia dla gradualistycznych kategorii podmiotowości moralnej, takich jak koncepcja „podmiotu motywowanego moralnie” Marka Rowlandsa. Powyższe cele realizowane są poprzez eksplorację charakterystycznych cech zaawansowanej podmiotowości sprawczej. Rozwijając wątki rozpoczęte w Of Rats and Men II, autor wykorzystuje teorię aktywnego wnioskowania (AIN), aby ustalić, w jaki sposób procesy wnioskowania kontrfaktycznego i samo-uwierzytelniania sprzyjają jej emergencji. W tym kontekście teoretyczna analiza Jakoba Hohwy’ego zostaje zestawiona z wynikami eksperymentów na gryzoniach, sugerującymi, że zdolność do doświadczania samo-uwierzytelniania na poziomie psychofizjologicznym wchodzi w zakres poczucia sprawstwa (SoA) i może występować poza naszym gatunkiem. Aby zweryfikować występowanie tego zjawiska, zaproponowano interpretację AIN eksperymentu „wiązania czasowego” zaprojektowanego przez Antonellę Tramacere i Colina Allena. Na koniec, aby zilustrować ontologiczną spójność koncepcji szczurów jako istot zdolnych do osiągnięcia poziomu poznawczo zaawansowanej podmiotowości sprawczej, umieszczono ją w szerszych ramach „poznawczych stożków świetlnych” Michaela Levina.Заключительная статья триптиха О крысах и людях подводит итоги всех его частей, цель которых: (1) поставить под сомнение основные положения традиционного философского дискурса о разуме человека и разуме живых существ, не принадлежащих к человеческому роду; (2) продемонстрировать, как инструменты «прагматистского поворота» могут углубить понимание агентности животных; и (3) эмпирически обосновать градуалистские представления о моральной агентности, такие как концепция «морального агента» Марка Роулендса. Эти цели достигаются путем изучения характеристик развитой агентности. Продолжая тему, представленную во второй части триптиха О крысах и людях, автор ссылается на теорию активного вывода (англ. Active Inference, AIN), чтобы выявить, каким образом процессы контрфактического вывода и самоочевидности способствуют ее формированию. В этом контексте теоретический анализ Якоба Хохви соотносится с результатами экспериментов на грызунах, указывающими на то, что способность к самоочевидности на психофизиологическом уровне становится компонентом чувства агентности (англ. Sense of Agency, SoA) и не является исключительно свойством человека. Для изучения этого явления предлагается интерпретация «временного связывания» (разработанного Антонеллой Трамасере и Колином Алленом) с использованием теории активного вывода. С целью продемонстрировать онтологическую целостность концепции крыс как существ, способных достичь уровня когнитивно развитой агентности, автор соотносится ее с концепцией «когнитивных световых конусов» Майкла Левина
Русские писатели в России и в эмиграции о русско-украинской войне и ее последствиях
No full textThis article provides an overview of Russian writers’ statements on the Russian-Ukrainian war, the future of Russia and Ukraine, and the role of literature and its creators in this conflict. The opinions of both writers-critics of President Putin’s aggressive policies and their adversaries, who support the Kremlin’s policies in various ways are cited here. These statements were confronted with concepts that have been functioning in the Russian space for years — the idea of Moscow, third Rome, Holy Russia or Eurasian thoughts. The author of the article also suggests that the growth of revanchist and imperial sentiments, visible even in the area of Russian fantasy books, as well as hostility towards the West and Ukraine, was a harbinger of an armed conflict.Niniejszy artykuł zawiera przegląd wypowiedzi pisarzy rosyjskich na temat wojny rosyjsko-ukraińskiej, przyszłości Rosji i Ukrainy oraz roli, jaką pełni w tym konflikcie literatura i jej twórcy. Przywołano tu opinie zarówno pisarzy będących krytykami agresywnej polityki prezydenta Putina, jak i ich adwersarzy, na różne sposoby wspierających politykę Kremla. Wypowiedzi te zostały skonfrontowane z pojęciami od lat funkcjonującymi w przestrzeni rosyjskiej – ideą Moskwy Trzeciego Rzymu, Świętej Rusi, russkiego miru czy myśli eurazjatyckiej. Autor artykułu sugeruje też, że dający się zauważyć choćby w obszarze fantastyki rosyjskiej wzrost nastrojów rewanżystowskich i imperialnych, wrogość wobec Zachodu i próbującej się z nim integrować Ukrainy, stanowił zapowiedź konfliktu zbrojnego.В данной статье представлен обзор высказываний русских писателей о российско-украинской войне, будущем России и Украины, а также роли литературы и ее создателей в этом конфликте. В тексте приводятся мнения как писателей, критикующих агрессивную политику президента Путина, так и их противников, различными способами поддерживающих политику Кремля. Эти высказывания сопоставлены с концепциями, которые годами функционировали на российском пространстве – идеей Москвы – Третьего Рима, Святой Руси, Русского мира или мысли евразийцев. Кроме того автор статьи предполагает, что заметный рост реваншистских и имперских настроений, а также враждебности по отношению к Западу и Украине, которая пытается с ним интегрироваться, был признаком вооруженного конфликта
„Мы” Замятина и „Они” Виткевича в зеркале дистопии: сравнительная перспектива
No full textThe article analyzes two literary works of the 1920s – the novel “We” by Yevgeny Zamyatin and the drama “They” by Stanisław Ignacy Witkiewicz. Both works are seen as images of totalitarian regimes from an anti-utopian perspective. The focus is on the relationship between the individual and the authorities from the point of view of the problem of personality, resistance, and art. The primary method is comparative analysis. The conclusions drawn from the analysis show differences and similarities in the representation of the dangers arising from the development of the dystopian system. Witkewicz\u27s work shows the beginning of the formation of a totalitarian regime, while Zamyatin\u27s work depicts the society as already having a fully formed dystopia.Artykuł analizuje dwa utwory literackie z lat 20. XX wieku – powieść My Jewgienija Zamiatina oraz dramat Oni autorstwa Stanisława Ignacego Witkiewicza. Oba utwory są rozpatrywane jako obrazy reżimów totalitarnych w perspektywie dystopijnej. Główna uwaga jest poświęcona kwestii relacji między jednostką a władzą z punktu widzenia problemu osobowości, oporu i sztuki. Główną metodą jest analiza porównawcza. Wnioski z analizy wskazują na różnice i podobieństwa w przedstawieniu zagrożeń wynikających z rozwoju systemu dystopijnego. U Witkiewicza ukazany jest początek powstawania totalitarnego reżimu, podczas gdy u Zamiatina przedstawione społeczeństwo jest już w pełni ukształtowaną dystopią.В статье анализируются два литературных произведения 1920-х годов – роман „Мы” Евгения Замятина и драма „Они” Станислава Игнация Виткевича. Оба произведения рассматриваются как образы тоталитарных режимов в антиутопической перспективе. В центре внимания – вопрос о взаимоотношениях человека и власти с точки зрения проблемы личности, сопротивления и искусства. Основной метод – сравнительный анализ. Выводы, сделанные в результате анализа, показывают различия и сходства в представлении опасностей, возникающих в результате развития антиутопической системы. В произведении Виткевича показано начало формирования тоталитарного режима, в то время как в произведении Замятина изображенное общество уже является полностью сформировавшейся антиутопией
Концепция русского мира в рассказах русских писателей из сборника "Молчание о войне"
No full textIn this article, I undertake an analysis of a volume of small prose, Silence on War, published by the independent Freedom Letters publishing house. This collection contains the reactions of Russian writers to the war in Ukraine and is therefore an important document of the era. In this text I focus on the concept of Russkiy mir, which in my view unites all the very different works included in this volume. I show how this construct is realized in the individual stories, what aspects and negative consequences are exposed by the authors, as well as what artistic means they reach for this purpose. I try to show that the works in question confirm the thesis of Donetsk historian Larisa Yakubova, who considers the Russkiy mir to be a space of total falsehood, making it impossible to function in the normal world.W artykule podejmuję analizę opublikowanego w niezależnym wydawnictwie Freedom Letters tomu małej prozy Milczenie o wojnie. Zbiór ten zawiera reakcje pisarzy rosyjskich na wojnę w Ukrainie i w związku z tym stanowi ważny dokument epoki. W niniejszym tekście koncentruję się na pojęciu ruskij mir, które w moim odczuciu łączy wszystkie, bardzo różne, utwory wchodzące w skład tomu. Pokazuję, w jaki sposób konstrukt ten realizuje się w poszczególnych opowiadaniach, jakie jego aspekty i negatywne konsekwencje są przez autorów eksponowane, a także po jakie środki artystyczne sięgają w tym celu. Staram się wykazać, że omawiane utwory potwierdzają tezę historyczki z Doniecka, Larisy Jakubowej, uznającej ruskij mir za przestrzeń całkowitego kłamstwa, uniemożliwiającą funkcjonowanie w normalnym świecie.В данной статье я рассматриваю том малой прозы Молчание о войне, опубликованный независимым издательством Freedom Letters. Этот сборник является литературной реакцией русских писателей на войну в Украине и как таковой – важным документом эпохи. В центре моих исследований находится понятие русский мир, соединяющее, как полагаю, все, очень разные произведения, составляющее том. Я показываю, каким образом этот конструкт реализуется в рассказах, на какие его аспекты и отрицательные последствия обращают внимание авторы, а также – какие художественные средства используют для этой цели. Я стараюсь доказать, что рассматриваемые тексты подтверждают тезис историка из Донецка – Ларисы Якубовой, которая определяет русский мир как пространство тотальной лжи, делающей невозможным функционирование в нормальном мире
В дантовском круге чтений Путина
No full textThe presented article discusses the self-creation of President Vladimir Putin in Russia and the West through references to actual or imagined readings of Russian and foreign literature. Between 2000 and 2024, he publicly mentioned as his favourite and, as he claimed, read authors and thinkers such as Mikhail Lermontov, Alexander Pushkin, Nikolai Gogol, Fyodor Dostoevsky, Leo Tolstoy, Anton Chekhov, Taras Shevchenko, Adam Mickiewicz, Alexander Solzhenitsyn, Vasily Klyuchevsky, Immanuel Kant, Omar Khayyam, Johann Wolfgang von Goethe, Patrick Süskind, Ernest Hemingway, Heinrich Heine, Antoine de Saint-Exupéry, Alexandre Dumas (père), Jules Verne, Ivan Ilyin, Ivan Turgenev, Mikhail Prishvin, Alexander Kuprin, and even Osip Mandelstam and Vladimir Nabokov. While at the beginning such “literary references” were mainly intended to craft his image in the West, including Poland, as a Russian president seeking cooperation with Europe and America, after 2011, Putin — quoting, for instance, Mikhail Saltykov-Shchedrin or The Jungle Book by Rudyard Kipling — used them predominantly for argumentative purposes. Currently, after launching a criminal war against Ukraine in February 2024, his persistent references to literature have taken on an Orwellian character, distorting values and meanings, and serving solely to justify this unprecedented imperialist aggression.Prezentowany artykuł opowiada o autokreacji prezydenta Władimira Putina w Rosji i na Zachodzie poprzez odwołania do rzeczywistych albo urojonych lektur literatury rosyjskiej i zagranicznej. Wymieniał on publicznie w latach 2000–2024 takich swoich ulubionych i czytanych, jak twierdził, pisarzy i myślicieli jak – Michał Lermontow, Aleksander Puszkin, Mikołaj Gogol, Fiodor Dostojewski, Lew Tołstoj, Anton Czechow, Taras Szewczenko, Adam Mickiewicz, Aleksander Sołżenicyn, Wasilij Kluczewski, Immanuel Kant, Omar Chajjam, Johann Wolfgang Goethe, Patrick Süskind, Ernest Hemingway, Heinrich Heine. Antoine Saint-Exupéry, Aleksander Dumas ojciec, Juliusz Verne, Iwan Iljin, Iwan Turgieniew, Michaił Priszwin, Aleksander Kuprin, a nawet Osip Mandelsztam i Władimir Nabokow.
Podczas gdy na początku podobne „literackie odwołania” miały na celu głównie wykreowanie własnego obrazu na Zachodzie, w tym także w Polsce, jako prezydenta Rosji dążącego do współpracy z Europą i Ameryką, to po roku 2008 Putin – przytaczając już cytaty np. z Michaiła Sałtykowa Szczedrina albo z Księgi dżungli Rudyarda Kiplinga, czynił to już przeważnie dla celów konfrontacyjnych. Obecnie zaś – po rozpętaniu w lutym 2024 roku zbrodniczej wojny przeciwko Ukrainie – jego nadal nieustające odwołania do literatury mają już tylko orwellowski, odwracający zatem wartości i znaczenia charakter, stanowiąc jedynie uzasadnienie tej bezprecedensowej, imperialnej napaści.Представленная статья рассказывает о самокреации президента Владимира Путина в России и на Западе через отсылки к реальным или вымышленным прочтениям произведений русской и зарубежной литературы. С 2000 по 2024 год он публично называл своими любимыми и, как утверждал, прочитанными писателями и мыслителями таких, как Михаил Лермонтов, Александр Пушкин, Николай Гоголь, Фёдор Достоевский, Лев Толстой, Антон Чехов, Тарас Шевченко, Адам Мицкевич, Александр Солженицын, Василий Ключевский, Иммануил Кант, Омар Хайям, Иоганн Вольфганг Гёте, Патрик Зюскинд, Эрнест Хемингуэй, Генрих Гейне, Антуан де Сент-Экзюпери, Александр Дюма-отец, Жюль Верн, Иван Ильин, Иван Тургенев, Михаил Пришвин, Александр Куприн, а также Осип Мандельштам и Владимир Набоков.
Если вначале подобные «литературные отсылки» были направлены главным образом на создание собственного имиджа на Западе, включая Польшу, как президента России, стремящегося к сотрудничеству с Европой и Америкой, то после 2011 года Путин, приводя цитаты, например, из Михаила Салтыкова-Щедрина или из Книги джунглей Редьярда Киплинга, делал это уже преимущественно в целях конфронтации. А в настоящее время – после развязывания в феврале 2024 года преступной войны против Украины – его продолжающиеся отсылки к литературе приобретают исключительно орвелловский характер, извращая ценности и смыслы, и служат лишь оправданием этой беспрецедентной империалистической агрессии
Образ ада в польских и русских пословицах
No full textThe aim of the article entitled The Image of Hell in Polish and Russian Proverbs is to present the vision of hell that emerges from paremiological and phraseological units recorded in Polish and Russian paremiological dictionaries. The analysis of the linguistic material led to the following conclusions. The depiction of hell outlined in lexicographical sources primarily corresponds to folk and religious visions of hell. This confirms the dualism of belief characteristic of both Russians and Poles. Proverbs differ not only quantitatively but also qualitatively, with qualitative differences reflected in the topics addressed by the proverbs. For instance, Russian proverbs rooted in the realities of past centuries reflect the Orthodox understanding of the afterlife.Celem artykułu pt. Obraz piekła w przysłowiach polskich i rosyjskich jest przedstawienie obrazu piekła, który wyłania się z jednostek paremiologicznych i frazeologicznych, zarejestrowanych przez polskie i rosyjskie słowniki paremiologiczne. Analiza materiału językowego pozwoliła na sformułowanie następujących wniosków. Obraz piekła zarysowujący się w źródłach leksykograficznych odpowiada przede wszystkim wizji ludowej oraz religijnej piekła. Świadczą one o dualizmie wiary, który cechował zarówno Rosjan, jak i Polaków. Paremie różnią się nie tylko pod względem ilościowym, ale też jakościowym. Różnice jakościowe zawierają się w podejmowanych przez przysłowia wątkach tematycznych. Za przykład mogą posłużyć m.in. paremie rosyjskie, osadzone w realiach wieków przeszłych, oraz odzwierciedlające prawosławne pojmowanie zaświatów.Целью данной статьи Образ ада в польских и русских пословицах - это представление образа ада, возникающего из паремиологических и фразеологических единиц, зарегистрированных польскими и русскими паремиологическими словарями. Анализ языкового материала позволил сделать следующие выводы. Образ ада, очерченный в лексикографических источниках, соответствует прежде всего народному и религиозному видению ада. Они засвидетельствовали дуализм веры, характерный как для русских, так и для поляков. Паремии отличаются не только количественно, но и качественно. Качественные различия заключаются в тематических сюжетах, принятых пословицами. Примером могут служить пословицы, заложенные в реалиях прошлых веков, отражающие православное постижение загробного мира
Смерть в эпоху общего гуманизма: антиутопия "Саша, привет!" Дмитрия Данилова
No full textThe particular experience of the death-sentenced protagonist of Dmitry Danilov\u27s anti-utopia is the subject of consideration. While waiting for the sentence to be carried out, both he and his relatives are in a state of uncertainty and suspension of identity, thus occupying a liminal position associated with the alienation of their previous social status. The alienation presented in the novel, which the protagonist is unable to overcome, gives him the characteristics of a liminal identity and testifies to the destruction of the novel\u27s reality, which can be seen as a warning against the loss of control over the shaping of society.Przedmiotem rozważań jest szczególne doświadczenie skazanego na karę śmierci bohatera antyutopii Dmitrija Daniłowa. W oczekiwaniu na realizację wyroku zarówno on jak i jego bliscy znajdują się w stanie niepewności i zawieszenia tożsamości, zajmują więc pozycję liminalną, związaną z alienacją dotychczasowego statusu społecznego. Zaprezentowane w powieści wyobcowanie, którego bohater nie jest w stanie przezwyciężyć nadaje mu cech tożsamości liminalnej i świadczy o destrukcję powieściowej rzeczywistości, którą traktować można jako przestrogę przed utratą kontroli nad kształtowaniem społeczeństwa.Предметом рассмотрения является особый опыт приговоренного к смерти главного героя антиутопии Дмитрия Данилова. В ожидании исполнения приговора и он сам, и его близкие находятся в состоянии неопределенности и приостановленной идентичности, занимая лиминальную позицию, связанную с отчуждением от прежнего социального статуса. Представленное в романе отчуждение, которое главный герой не в состоянии преодолеть, придает ему черты лиминальной идентичности и свидетельствует о разрушении романной реальности, что можно рассматривать как предупреждение о потере контроля над формированием общества