Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
Not a member yet
15345 research outputs found
Sort by
Współczesne polskie filmy dokumentalne o tragedii wołyńskiej: reinterpretacja narracji historycznej
No full textThis article examines the narratives describing the 1943 events in Volhynia as portrayed in Polish and Ukrainian documentary films. While documentaries are often regarded as objective sources of information, they also play a powerful role in shaping public consciousness and everyday historical understanding. The Volhynia events hold profound significance for both Polish and Ukrainian audiences. However, the interpretations presented in these films reflect two divergent historical perspectives. Analyzing these narratives – particularly the recurring themes and propaganda techniques – provides a deeper insight into how historical memory is constructed and exprssed. This process is vital for understanding current Polish-Ukrainian relations. Additionally, viewer responses to the films are analyzed separately, as they reveal how historical issues are politicized and emotionally charged, often being transferred uncritically into the present-day discourse.rtykuł podejmuje analizę sposobów opowiadania o wydarzeniach na Wołyniu w 1943 roku, przedstawionych w polskich i ukraińskich filmach dokumentalnych. Proponuje się ujęcie dokumentu jako formy przekazu medialnego, postrzeganego przez odbiorcę jako wiarygodne źródło wiedzy, co sprawia, że ma on istotny wpływ na kształtowanie potocznego postrzegania rzeczywistości. Ponieważ wydarzenia wołyńskie są istotne zarówno dla społeczeństwa polskiego, jak i ukraińskiego, a ich interpretacja wynika z odmiennych wizji przeszłości, ich porównawcze ujęcie staje się istotne dla rozwoju wzajemnych relacji międzynarodowych. Zrozumienie tego zagadnienia ułatwia również badanie struktur narracyjnych obecnych w omawianych produkcjach, gdzie zauważalne są powtarzające się tematy i środki perswazyjne. Osobno przeanalizowano także komentarze internautów zamieszczane pod wybranymi filmami – ich treść wskazuje zarówno na ideologizację pamięci historycznej, jak i na emocjonalne, często bezrefleksyjne odnoszenie się do przeszłości w kontekście współczesnym
Słowo i życie: filologia translacyjna
No full textThis article is an attempt to delve into a field charted by scholars from Poland and abroad as part of a project called Philology – Renewed: Language, Literature and Culture in the Digital Epoch, which concluded with the 8th World Congress of Polish Studies Scholars at the Jagiellonian University in Krakow (12–14 July 2023). It covers key issues in defining the place of language and literature studies in the modern humanities: the disciplinary transformations of knowledge about language and its products, research traditions reflected in the biographies of scholars, the history of concepts, terms and institutions adjacent to the philological tradition, the impact of new technologies and forms of communication, ways of studying representations that meet the challenges of civilisation and processes identified in the sphere of symbolic practices. This article is both a survey of and an introduction to topics discussed in the pieces chosen for the issue, it situates the central problem of philology from three perspectives: an affective relationship with a profession, the practice of building a relationship with the otherness inscribed in language, and its apprehension as part of the translational humanities, conducted in the era of an ‘expanded present’ (Ryszard Nycz), and thus, a time of a particular view of the past stamped with dynamic technological transformations.Artykuł stanowi próbę rozpoznania pola zagadnień wyznaczanego przez polskich i zagranicznych badaczy w ramach projektu „Filologia – od/nowa. Język, literatura, kultura w epoce cyfrowej”, którego zwieńczeniem był VIII Światowy Kongres Polonistów odbywający się na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie (12–14 lipca 2023 roku). Wyłaniają się z niego kluczowe problemy związane z określeniem miejsca filologii w nowoczesnej humanistyce: dyscyplinarne przemiany wiedzy o języku i jego wytworach, badawcze tradycje odzwierciedlone w biografiach uczonych, historia pojęć, terminów i instytucji bliskich tradycji filologicznej, wpływ na nią nowych technologii i form komunikacyjnych, sposoby badania reprezentacji łączących się z wyzwaniami cywilizacyjnymi i procesami identyfikowanymi w obrębie praktyk symbolicznych. Artykuł ma charakter przeglądowy i wprowadzający do zagadnień szczegółowych omawianych w wybranych do numeru tekstach, sytuuje centralną problematykę filologii w trzech perspektywach: afektywnego stosunku do profesji, praktyki konstruowania relacji wobec inności wpisanej w język oraz postrzegania jej jako części humanistyki translacyjnej, uprawianej w dobie „rozszerzonej teraźniejszości” (Ryszard Nycz), a więc specyficznej percepcji przeszłości naznaczonej dynamiką przemian technologicznych
Polonistyka zagraniczna: od czystej filologii do interdyscyplinarnych studiów polonoznawczych (na przykładzie polonistyki czeskiej)
No full textIn the academic year 2023/2024, Polish studies in Czech universities celebrated its 100th anniversary. In view of this important anniversary, it is worth outlining the history of the field, as well as its transformation and current status. The roots of Polish Studies interest in the Czech Republic go back to the late Enlightenment, i.e. the beginning of the Czech national revival. On university grounds, i.e. at Prague University, Polish studies emerged in the mid-19th century. The breakthrough moment, however, was the establishment of an independent Department of Polish Language and Literature in the academic year 1923/1924 at the Faculty of Philosophy of Charles University and Polish language lectureships at the universities in Brno and Bratislava. The direction, which was largely part of the unified Slavonic studies, was represented here for many years in the form of a foreign language course, to which classes in grammar, literary history, Slavic comparative studies and history were linked. However, the disintegration of the former Slavonic studies in the 1950s had negative consequences for the development of individual Slavonic philologies including Polish studies. After the political changes in Czechoslovakia, a long-term process of modernisation of the field of study took place from the 1990s onwards. It concerned the structure of studies, didactic methods and the enrichment of the offer of subjects in the fields of translation studies, business Polish, Central European issues, as well as law, economics and tourism. After 30 years of implementing the above-mentioned changes, Czech Polish studies has taken on the character of a broad-based Polish studies programme. A graduate of Polish studies is now not only an expert in Polish language and literature but also a specialist in the knowledge of Poland, its culture, economic and tourism potential and Czech-Polish relations.W roku akademickim 2023/2024 czeska polonistyka uniwersytecka obchodziła 100. rocznicę swojego powstania. W związku z tym ważnym wydarzeniem warto przedstawić co najmniej w zarysie zarówno historię kierunku, jak i jego przemiany oraz obecny stan. Korzenie zainteresowań polonistycznych w Czechach sięgają czasów późnego oświecenia, czyli początku czeskiego odrodzenia narodowego. Na gruncie uniwersyteckim, tzn. na praskim uniwersytecie, polonistka pojawiła się w połowie XIX wieku. Momentem przełomowym było jednak powstanie samodzielnej Katedry Języka i Literatury Polskiej w roku akademickim 1923/1924 na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Karola oraz lektoratów języka polskiego na uniwersytetach w Brnie i Bratysławie. Kierunek, będący w dużym stopniu częścią jednolitych studiów slawistycznych, był tu reprezentowany przez długie lata w postaci lektoratu, do którego nawiązywały zajęcia z gramatyki, historii literatury, komparatystyki słowiańskiej i historii. Dezintegracja dawnej slawistyki w latach 50. XX wieku przyniosła jednak negatywne skutki dla rozwoju poszczególnych filologii słowiańskich łącznie z polonistyką. Po zmianach ustrojowych w Czechosłowacji od lat 90. XX wieku nastąpił długoterminowy proces modernizacji kierunku. Dotyczył on struktury studiów, metod dydaktycznych i wzbogacenia oferty przedmiotów z zakresu translatoryki, polszczyzny handlowej, problematyki środkowoeuropejskiej, a także prawa, ekonomii i ruchu turystycznego. Po 30 latach wdrażania powyższych zmian czeska polonistyka przybrała charakter szeroko zakrojonego polonoznawstwa. Absolwent polonistyki jest obecnie nie tylko znawcą języka polskiego i literatury, lecz także specjalistą w zakresie wiedzy o Polsce, jej kultury, potencjału ekonomicznego i turystycznego oraz stosunków czesko-polskich w kontekście co najmniej środkowoeuropejskim
TEOLOGIA PASTORALNA W WYŻSZYM ŚLĄSKIM SEMINARIUM DUCHOWNYM ORAZ NA WYDZIALE TEOLOGICZNYM UNIWERSYTETU ŚLĄSKIEGO W KATOWICACH
No full textPastoral theology is the doctrine that develops, in light of Divine Revelation and the analysis of the current situation of the Church, the principles and pastoral directives guiding the Church in fulfilling her redemptive mission in the current situation. In this context, the significance of pastoral theology as a theology of the living Church, both in academic study and practical application, cannot be overstated. This article outlines the stages of its practice at the Higher Silesian Seminary in Cracow and Katowice, and at the Faculty of Theology of the University of Silesia, considering the evolution of pastoral theology in Poland since the revival of the Second Polish Republic. The research work and teaching activities in these institutions highlight the role of pastoral theology in the scientific formation of the Church\u27s self-awareness, which enhances various forms of pastoral ministry.Teologia pastoralna jest nauką wypracowującą w świetle Objawienia Bożego i analizy teraźniejszej sytuacji Kościoła zasady i dyrektywy pastoralne, według których Kościół w aktualnej sytuacji realizuje misję pośrednictwa zbawczego. W tym świetle znaczenie teologii pastoralnej jako teologii żywego Kościoła zarówno w studium, jak i w zastosowaniu praktycznym jest nie do przecenienia. Artykuł prezentuje – w kontekście rozwoju teologii pastoralnej w Polsce od chwili odrodzenia się II Rzeczypospolitej – etapy jej uprawiania w Wyższym Śląskim Seminarium Duchownym w Krakowie i Katowicach oraz na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Śląskiego. Praca badawcza i działalność dydaktyczna, realizowana w tych instytucjach, ujawniają rolę teologii pastoralnej w naukowym kształtowaniu samoświadomości aktualnie działającego Kościoła, co niewątpliwie jest wykorzystywane w różnorakich formach posługi duszpasterskiej
KATECHETYKA NA WYDZIALE TEOLOGICZNYM UNIWERSYTETU ŚLĄSKIEGO W KATOWICACH
No full textFrom the beginning of its existence, the Faculty of Theology of the University of Silesia in Katowice has adopted, among its priorities, the support of the work of catechization. This is reflected both in the presence of catechetics among the subjectsincluded in the university curriculum, as well as in scientific publications, conferences organized and various forms of cooperation with the external environment. The aim of this study is to present these activities in the perspective of the 25th anniversary of the Faculty of Theology of the University of Silesia and the centenary of setting up the Diocese of Katowice to be celebrated in 2025.Wydział Teologiczny Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach od początku swego istnienia przyjął wśród priorytetowych obszarów działań wspieranie dzieła katechizacji, co wyraża się nie tylko w obecności katechetyki pośród przedmiotów realizowanych w programie studiów, lecz także i w publikacjach naukowych, konferencjach i różnorakich formach współpracy z otoczeniem zewnętrznym. Celem opracowania jest prezentacja wskazanych działań w perspektywie 25-lecia istnienia Wydziału Teologicznego UŚ oraz 100. rocznicy ustanowienia diecezji katowickiej, przypadających w 2025 r
Wpływ patologii rodzinnej na kształtowanie postaw antyspołecznych czternasto- i piętnastolatków
No full textThe aim of the article is to analyze the influence of pathologies occurring in the family on the criminogenic behavior of young people. The starting point is the assumption that the family environment plays a crucial role in shaping children’s attitudes. The study used a diagnostic survey method – an online survey was conducted among students of the 7th and 8th grades of primary schools. The results indicate that domestic violence, addictions (alcohol, drugs) and parental unemployment have a significant relationship with the manifestations of demoralization among young people. Students from dysfunctional families are more likely to exhibit aggressive behavior, break social norms, and have behavioral problems. The conclusions of the study confirm previous literature findings. It is necessary to involve schools, especially teachers, in preventive activities and support for children from families that are at risk of pathology.The aim of the article is to analyze the influence of pathologies occurring in the family on the criminogenic behavior of young people. The starting point is the assumption that the family environment plays a crucial role in shaping children’s attitudes. The study used a diagnostic survey method – an online survey was conducted among students of the 7th and 8th grades of primary schools. The results indicate that domestic violence, addictions (alcohol, drugs) and parental unemployment have a significant relationship with the manifestations of demoralization among young people. Students from dysfunctional families are more likely to exhibit aggressive behavior, break social norms, and have behavioral problems. The conclusions of the study confirm previous literature findings. It is necessary to involve schools, especially teachers, in preventive activities and support for children from families that are at risk of pathology
Ehrenburg and Lipkin, Englishly Two Major Jewish-Russian Poets Survive in Translation: A review article
No full textThe review essay attempts a comparative analysis of two new English-language volumes of poetry by the major Jewish-Russian poets Ilya Ehrenburg and Semyon Lipkin. Special attention is paid to the legacy of Jewish-Russian literature in the post-Soviet period and to aspects of translatability and literalism
“Произведите нас в жиды!”: Эмигрантские дебаты о еврейской диаспоральной солидарности
No full textThe article examines the evolution of a discourse on Jewish solidarity in Russian émigré communities during the 1920s. It explores the reception of Soviet plans for Jewish colonization in Crimea, the debates triggered by the works of Shul’gin, who systematized this notion, and Amfiteatrov’s “Stena Placha.” This discourse is crucial to understanding the rise of anti-Jewish sentiment among the Russian intelligentsia in exile, even within the liberal faction. Additionally, a parallel emerges between the Russian and Jewish exilic experience, which prompts a reflection on the very identity of the Russian diaspora. The perception of a supposed “cohesion instinct” of the Jewish people becomes a mirror in which émigrés attempt to define (or redefine) their own sense of belonging and national solidarity, thereby showing how dynamics of self-representation intertwine with the construction of new stereotypes and xenophobic sentiments.W październiku 1892 roku Simon Dubnow, przedstawiciel ruchu Haskali, opublikował na łamach „Woschodu”, liberalnego żydowskiego miesięcznika wydawanego w Odessie, gdzie pełnił funkcję dziennikarza i redaktora literackiego, list otwarty. Adresatami listu byli zarówno maskilim (intelektualiści), jak i mitnagdim (tradycjonaliści) ówczesnej społeczności żydowskiej. Dubnow zaapelował do nich o podjęcie wspólnego wysiłku na rzecz opracowania historii Żydów rosyjskich, uznając ją za odrębną i wartościową dziedzinę badań, niezależną od ogólnej historii światowego żydostwa. Odpowiedzi na list Dubnowa, stanowiące świadectwo procesu kształtowania się nowej historiografii, zostały zgromadzone w archiwum „The Simon Dubnow Papers, 1632–1938”, będącym częścią cyfrowych zbiorów Edward Blank YIVO Vilna Online Collections. W ramach zespołu akt 87 odnaleziono niedawno dziesięć teczek zawierających korespondencję z żydowskich ośrodków miejskich, rozciągających się na obszarze od Białegostoku po Kiszyniów. Teczki te dokumentują reakcje społeczności z Białegostoku, Homla, Lipowca, Lublina, Łucka, Międzyboża, Mohylewa Podolskiego, Ostroga i Stepana oraz Kiszyniowa. Niniejszy artykuł analizuje inskrypcje zawarte w tych listach, koncentrując się na odpowiedzi na następujące pytania badawcze: Jakie kryteria kierowały osobami dokonującymi transkrypcji epitafiów dla Dubnowa przy wyborze konkretnych inskrypcji? Jaką wartość dla żydowskiej historiografii, zarówno ówczesnej, jak i współczesnej, posiadają te dokumenty nagrobne?Статья исследует эволюцию дискурса о еврейской солидарности в общинах русской эмиграции в 1920-е годы. В ней рассматривается реакция на советские планы по еврейской колонизации в Крыму, а также дебаты, вызванные работами Шульгина, который систематизировал это понятие, и «Стеной плача» Амфитеатрова. Этот дискурс имеет решающее значение для понимания роста антисемитских настроений среди русской интеллигенции в изгнании, даже внутри либеральной фракции. Кроме того, прослеживается параллель между русским и еврейским опытом изгнания, что побуждает к размышлениям о самой идентичности русской диаспоры. Восприятие предполагаемого «инстинкта сплоченности» еврейского народа становится зеркалом, в котором эмигранты пытаются определить (или переопределить) свое собственное чувство принадлежности и национальной солидарности, тем самым показывая, как динамика саморепрезентации переплетается с формированием новых стереотипов и ксенофобских настроений
Materialność ruin. Nowe afordancje w obliczu kryzysu ekologicznego
No full textThe classical definition of ruins, as developed by Alois Riegl, emphasizes the respect for and the opportunity to engage with the “patina of the ages.” A similar perspective is presented by Georg Simmel, who, while acknowledging the “naturalization” of ruins, focuses his reflections on the melancholy arising from a sense of almost biblical vanitas associated with human-made objects. This definition, therefore, primarily concentrates on the past and the irretrievably lost grandeur of human creations. However, contrary to this definition, from a biological, post-anthropocentric standpoint, ruins are never static, passive objects – instead, abandoned spaces become inhabited by other “more-than-human communities” (Anna Tsing). The objective of this article is to reframe the definition of ruins in terms of their active, processual form as a verb (Ann Laura Soler) and to expand the concept of prospective ruination, understood as the active inhabitation of ruins by more-than-human actors (as defined by Bruno Latour), particularly ruderal plants (Latin: rudus, rubble), which are the first to undertake succession in habitats abandoned by humans.Klasyczna definicja ruin, rozwijana przez Aloisa Riegla, akcentuje respekt, który ruiny ewokują poprzez możliwość obcowania z „patyną wieków”. Podobne rzecz ujmował Georg Simmel, który choć wskazywał na „naturalizację” ruin, swoje rozważania skupił wokół melancholii, wynikającej z poczucia niemalże biblijnego vanitas dzieła ludzkich rąk. Owa klasyczna definicja skupia się zatem przede wszystkim na przeszłości i bezpowrotnie utraconej wielkości proweniencji antropocentrycznej. Jednakże z biologicznego, post-antropocentrycznego punktu widzenia, ruiny nigdy nie stanowią niezmiennego, biernego obiektu, który owa klasyczna definicja unieruchamia – wręcz przeciwnie, przestrzenie opuszczone przez człowieka, zostają zasiedlone przez inne „więcej-niż-ludzkie społeczności” (Anna L. Tsing). Przedmiotem artykułu jest przeorientowanie definicji ruin na ich aktywną formę, akcentującą materialny proces rozkładu (Ann L. Stoler) oraz rozwinięcie pojęcia rujnacji prospektywnej, rozumianej jako sprawcze (w duchu Latourowskim) zasiedlanie ruin przez więcej-niż-ludzkich aktorów – w szczególności zaś roślin ruderalnych (łac. rudus, gruz), które jako pierwsze dokonują sukcesji porzuconych przez człowieka habitatów