Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
Not a member yet
15345 research outputs found
Sort by
Русский производственный роман как источник данных для социологии
No full textThe analysis of social relations in the sphere of industrial production has been a presence in sociology since its inception, i.e., in the 1830s. In parallel, a literary genre developed- the production novel, presenting an artistic reflection on the everyday life of workers. The combination of these areas primarily occurs in the sociology of literature and the sociology of industry, as well as in other sociological subfields. Industrial literature can be a valuable data source for sociological research, and the Russian production novel is particularly interesting in this respect due to its ideologization and massification. The article presents examples of the reproduction of the cultural system through literary works, persuasive and educational techniques in the narrative and creation of the presented world, and the factual value of production novels from the Stalinist period.Analiza stosunków społecznych sfery produkcji przemysłowej była obecna w socjologii od samych jej początków, czyli lat 30. XIX w. Równolegle rozwijał się gatunek literacki – powieść produkcyjna, przedstawiający artystyczną refleksję na temat codziennego życia robotników. Połączenie tych obszarów dokonuje się przede wszystkim na polu socjologii literatury i socjologii przemysłu, ale również w innych subdyscyplinach socjologicznych. Literatura przemysłowa może stanowić wartościowe źródło danych do badań socjologicznych, a rosyjska powieść produkcyjna jest w tym zakresie szczególnie interesująca ze względu na swoją ideologizację oraz umasowienie. W artykule przedstawione zostaną przykłady reprodukcji systemu kulturowego poprzez dzieła literackie, zabiegi perswazyjne i wychowawcze w narracji i kreacji świata przedstawionego, a także wartość faktograficzna powieści produkcyjnych z okresu stalinowskiego.Анализ общественных отношений в сфере промышленного производства существовал в социологии с самого ее зарождения, т. е. с 30–х гг. XIX столетия. В это же время развивался литературный жанр — индустриальный роман, представляющий собой художественное отражение повседневной жизни рабочих. Эти области объединяются прежде всего в рамках социологии литературы и социологии промышленности, а также в других социологических субдисциплинах. Индустриальная проза может быть ценным источником данных для социологических исследований, и русский производственный роман в этом отношении особенно интересен в силу своей идеологизации и массового характера. В статье будут представлены примеры воспроизводства культурной системы посредством литературных произведений, убеждающих и воспитательных мер в повествовании и создании представленного мира, а также фактографическое значение производственных романов сталинского периода
„Pozwolili wejść na chwilę…” – sytuacja ocalałych Żydów na Białostocczyźnie w 1944 roku
No full textThe Jewish minority in the Bialystok province, which numbered 200,000 before the outbreak of World War II, had shrunk to about a thousand people living in hiding as a result of the genocide by 1944. The defeat of the Germans by the Red Army meant real liberation for them, and they readily accepted the new political reality. The memoirs of survivors reveal the experience of coming out of hiding, confronting the effects of the war, searching for family and trying to return to normalcy. This involved experiencing conflicting emotions – joy and despair, disappointment and hope, but in 1944 Jews as a collective showed faith in the possibility of rebuilding their lives on the spot. Soon, however, bitterness and fear began to dominate, prompting migration to other parts of Poland and abroad.Artykuł poświęcony jest mniejszości żydowskiej województwa białostockiego, która przed wybuchem II wojny światowej liczyła 200 tys. ludzi, a do 1944 roku dotrwało ok. tysiąca. Ogólnie wskazano sposoby, dzięki którym Żydzi mogli ocaleć. Ramy chronologiczne obejmują cały 1944 rok – od ostatnich miesięcy okupacji niemieckiej, przez moment wyzwolenia, po okres władzy PKWN. Wykorzystując fragmenty wspomnień, ukazano przeżycia związane z wyjściem Żydów z kryjówek, ich konfrontacją z zastaną sytuacją i próbami powrotu do normalności. Wiązało się to z doświadczaniem sprzecznych emocji, ale w 1944 roku Żydzi jako zbiorowość demonstrowali wiarę w odbudowę swego życia na miejscu, w którym żyli przed wojną, co wkrótce miało się zmienić
Przed „zesłaniem” na Śląsk Droga do kariery politycznej – podobieństwa i różnice w biografiach Aleksandra Zawadzkiego i Edwarda Ochaba
No full textAn archival and bibliographic enquiry reveals numerous similarities and interesting dif-ferences in the public activities of Edward Ochab and Aleksander Zawadzki. One of the similarities is, of course, the ‘exile’ after the Second World War of both these activists originating from the milieu of Polish communists in the USSR precisely to Katowice. The motif of Zawadzki’s and Ochab’s stay in the Silesian Voivodeship, which lasted until 1948, plays the role of a kind of buckle binding the issues analysed in the problem‑chronological order. The text first describes the main events in the lives of these two experienced communists. Then the role they played in the period of the so‑called ‘Polska Lubelska’ is analysed.Kwerenda archiwalna i bibliograficzna wskazuje na liczne podobieństwa i ciekawe różnice w działalności publicznej Edwarda Ochaba i Aleksandra Zawadzkiego. Jednym z podobieństw jest oczywiście „zesłanie” po II wojnie światowej obu tych wywodzących się ze środowiska polskich komunistów w ZSRS działaczy do Katowic. Wątek dotyczący trwającego aż do 1948 roku pobytu A. Zawadzkiego i E. Ochaba w województwie śląskim odgrywa w artykule jednocześnie rolę pewnego rodzaju klamry spajającej analizowane w układzie problemowo‑chronologicznym zagadnienia. W tekście w pierwszej kolejności opisano bowiem główne wydarzenia z życia obu tych doświadczonych komunistów. Następnie przeanalizowano rolę, jaką odegrali oni w okresie tzw. Polski Lubelskiej
O gwarach czadeckich także dla historyków [Rec. Anna Ramšáková, Nárečia Horných Kysúc v okrese Čadca, Bratislava 2020]
No full textThe reviewed work by the Slovak author concerns the dialectal languages of the Polish-Czech‑Slovak border region of Upper Kysuce, more commonly known in Poland as the Čadca Land. The work is the result of multi‑year field research, which, according to the author, confirms the earlier findings of Slovak dialectologists that those dialects have historical Polish sources, but cur-rently belong to the Slovak language. Polish dialectologists do not agree with this interpretation, and one may wonder whether their lack of reaction to the discussed work is coincidental. Therefore, this publication may also be of interest to historians, because it fits into the long‑standing Polish‑Slovak, often emotional, discourse on the history and present of the borderland. The author of the review conducts his considerations from this angle.Recenzowana książka to publikacja naukowa słowackiej dialektolożki Anny Ramšákovej na temat gwar w okręgu czadeckim (Górne Kisuce) znajdującym się na pograniczu polsko‑słowacko‑czeskim. Praca jest efektem wieloletnich badań terenowych autorki. Celem recenzji jest jednak nie tyle ocena krytyczna metodologii czy wniosków badaczki na temat zebranego materiału gwarowego, ile spoj-rzenie pod kątem przydatności książki do badań historycznych nad kontrowersyjnymi kwestiami związanymi z przeszłością oraz uwarunkowaniami politycznymi badań pograniczy. Fakt, że praca Ramšákovej nie doczekała się recenzji polskich dialektologów, również wpisuje się w ten kontekst, stanowiąc pole dla historiograficznych interpretacji
Partycypacja i reprezentacja. Głos młodych Europejczyków w kształtowaniu demokracji:
No full textThe article analyses the attitudes and expectations of young Europeans towards the democratic system in the context of declining trust in political institutions. The aim of the discussion is to identify the reasons for the observed criticism and to examine the extent to which the solutions proposed by young people (recommendations for policymakers and the education sector) focus on deepening participation and increasing the transparency of decision-making processes. The article presents the results of the Youth Democracy Labs workshops organised as part of the ActEU project (“Towards a new era of representative democracy: Activating European citizens’ trust in times of crises and polarisation”), which served to examine the attitudes of young Europeans towards the democratic system and to develop the aforementioned recommendations. Based on 17 workshops conducted in 10 European Union countries, including Poland, the main areas in which changes should be made were identified. The results indicate that young Europeans, although critical of institutions, remain committed to democratic values and willing to participate actively in public life, provided that mechanisms conducive to this are created. An analysis of the recommendations also reveals the specific local context, e.g. the strongly emphasised need in Poland for civic education and the development of digital tools to facilitate civic participation.Artykuł analizuje postawy i oczekiwania młodych Europejczyków wobec systemu demokratycznego w kontekście spadku zaufania do instytucji politycznych. Celem rozważań jest identyfikacja przyczyn obserwowanego krytycyzmu oraz sprawdzenie, w jakim stopniu rozwiązania proponowane przez młodzież (rekomendacje dla decydentów politycznych i sektora edukacji) koncentrują się na pogłębieniu partycypacji i zwiększeniu przejrzystości procesów decyzyjnych. Artykuł przedstawia wyniki warsztatów Youth Democracy Labs zorganizowanych w ramach projektu ActEU („Towards a new era of representative democracy: Activating European citizens’ trust in times of crises and polarization”), które służyły zbadaniu nastawienia młodych Europejczyków do systemu demokratycznego oraz opracowaniu wspomnianych rekomendacji. Na podstawie 17 warsztatów przeprowadzonych w 10 krajach Unii Europejskiej, m.in. w Polsce, określono główne obszary, w których należy dokonać zmian. Wyniki wskazują, że młodzi Europejczycy, chociaż krytyczni wobec instytucji, nadal są przywiązani do wartości demokratycznych, a ponadto gotowi do aktywnego uczestnictwa w życiu publicznym, ale pod warunkiem stworzenia sprzyjających temu mechanizmów. Analiza rekomendacji pozwala dostrzec również lokalną specyfikę kontekstu, np. silnie w Polsce akcentowaną potrzebę edukacji obywatelskiej czy rozwoju narzędzi cyfrowych ułatwiających partycypację obywatelską
Estetyczne akty mowy – komentarz do typologii. Recenzja książki Aleksandra Kiklewicza Estetyka a pragmatyka: estetyczne akty mowy (Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko--Mazurskiego w Olsztynie, 2023, ss. 397)
No full textThe review of Aleksander Kiklewicz’s Estetyka a pragmatyka: estetyczne akty mowy provides a critical and comparative discussion of aesthetic speech acts, juxtaposing them with the concept of figurative speech acts. In both cases, these acts arise in communication from the sender’s deliberate intent and the listener’s interpretation within a specific context. In addition to this core discussion, the reviewer also emphasizes the book’s valuable stylistic, pragmalinguistic, and literary background, drawing attention to aspects of the publication that may provide insightful answers to questions relevant to the reader.W sprawozdawczej recenzji książki Estetyka a pragmatyka: estetyczne akty mowy Aleksandra Kiklewicza autorka położyła nacisk na problematyczne i porównawcze omówienie estetycznych aktów mowy. Zestawiła je z propozycją obrazowych aktów mowy – oba typy aktów mowy powstają w komunikacji jako efekt świadomej intencji nadawcy oraz jej deszyfracji koniecznie z użyciem kontekstu. Za wartościowe uznała w książce tło stylistyczne, pragmalingwistyczne i literaturoznawcze. Wydobyła z recenzowanej publikacji treści, które mogą stanowić odpowiedzi na istotne dla czytelnika pytania
Badanie wykorzystania ChatGPT wśród studentów filologii: Badanie pilotażowe cyfrowych praktyk edukacyjnych w szkolnictwie wyższym
No full textThis pilot study investigates the use of ChatGPT by university students in the context of foreign language learning. Drawing on a mixed-methods approach, the research examines how English and Romance Philology students incorporate the AI tool into their academic routines, both within and beyond the classroom. Quantitative data collected via questionnaire reveal that students most frequently use ChatGPT in out-of-class contexts, particularly for writing, vocabulary development, and grammar correction. Statistical analysis shows a significant preference for autonomous use over classroom-based application. Qualitative responses further indicate that while students appreciate the tool’s versatility and efficiency, they remain critically aware of its limitations, including occasional factual inaccuracies, mechanical style, and ethical concerns. The findings are interpreted through the lenses of Self-Directed Learning Theory, the Technology Acceptance Model, and Constructivist Learning Theory, suggesting that ChatGPT functions primarily as a complementary learning-support tool. The study concludes with pedagogical recommendations and proposes directions for future research, highlighting the need for AI literacy and teacher guidance in contemporary language education.Exploración del uso de ChatGPT entre estudiantes de filología: Un estudio piloto de las prácticas de aprendizaje digital en la educación superior
Resumen
Este estudio piloto investiga el uso de ChatGPT por estudiantes universitarios en el contexto del aprendizaje de lenguas extranjeras. Basándose en un enfoque de métodos mixtos, la investigación examina cómo los estudiantes de Filología Inglesa y Románica incorporan la herramienta de IA en sus rutinas académicas, tanto dentro como fuera del aula. Los datos cuantitativos recogidos a través de un cuestionario revelan que los estudiantes utilizan ChatGPT con mayor frecuencia en contextos fuera del aula, en particular para la escritura, el desarrollo del vocabulario y la corrección gramatical. El análisis estadístico muestra una preferencia significativa por el uso autónomo frente a la aplicación en el aula. Las respuestas cualitativas indican además que, aunque los estudiantes aprecian la versatilidad y eficacia de la herramienta, siguen siendo conscientes de sus limitaciones, como las inexactitudes ocasionales, el estilo mecánico y los problemas éticos. Los resultados se interpretan a través de la teoría del aprendizaje autodirigido, el modelo de aceptación de la tecnología y la teoría constructivista del aprendizaje, lo que sugiere que ChatGPT funciona principalmente como una herramienta complementaria de apoyo al aprendizaje. El estudio concluye con recomendaciones pedagógicas y propone orientaciones para futuras investigaciones, destacando la necesidad de la alfabetización en IA y la orientación del profesorado en la enseñanza contemporánea de idiomas.
Palabras clave: ChatGPT, aprendizaje de lenguas extranjeras, IA en educación, aprendizaje autodirigido, aceptación de la tecnología, constructivismo, estudiantes universitarios.Niniejsze badanie pilotażowe bada wykorzystanie narzędzia ChatGPT przez studentów uczelni wyższej w kontekście nauki języków obcych. Opierając się na podejściu mieszanym, badanie analizuje w jaki sposób studenci filologii angielskiej i romańskiej włączają narzędzie AI do swoich rutynowych zajęć akademickich zarówno w klasie, jak i poza nią. Dane ilościowe zebrane za pomocą kwestionariusza ujawniają, że studenci najczęściej używają aplikacji ChatGPT poza zajęciami, w szczególności do pisania, rozwijania znajomości słownictwa i poprawiania gramatyki. Analiza statystyczna pokazuje znaczącą preferencję dla autonomicznego korzystania z aplikacji w porównaniu z ich użyciem w klasie. Odpowiedzi jakościowe wskazują ponadto, że choć studenci doceniają wszechstronność i wydajność narzędzia, pozostają krytycznie świadomi jego ograniczeń, w tym sporadycznych nieścisłości faktograficznych, mechanicznego stylu i kwestii etycznych. Wyniki są interpretowane przez pryzmat teorii samokształcenia, modelu akceptacji technologii i konstruktywistycznej teorii uczenia się, co sugeruje, że ChatGPT funkcjonuje przede wszystkim jako uzupełniające narzędzie wspierające naukę. Badanie kończy się zaleceniami pedagogicznymi i proponuje kierunki przyszłych badań, podkreślając potrzebę znajomości sztucznej inteligencji i poradnictwa dla nauczycieli we współczesnej edukacji językowej.Изучение использования ChatGPT среди студентов-филологов: Пилотное исследование практики цифрового обучения в высшем образовании
Резюме
В этом экспериментальном исследовании изучается использование ChatGPT студентами университета в контексте изучения иностранных языков. Опираясь на смешанный метод, исследование изучает, как студенты факультетов английской и романской филологии используют инструмент искусственного интеллекта в своей учебной деятельности, как в аудитории, так и за ее пределами. Количественные данные, собранные с помощью анкеты, показывают, что студенты чаще всего используют ChatGPT во внеаудиторное время, в частности для написания текстов, расширения словарного запаса и коррекции грамматики. Статистический анализ показывает значительное предпочтение автономного использования по сравнению с применением в классе. Качественные ответы показывают, что, хотя студенты ценят универсальность и эффективность инструмента, они критически относятся к его недостаткам, включая случайные фактические неточности, механический стиль и этические проблемы. Полученные результаты интерпретируются через призму теории самонаправленного обучения, модели принятия технологий и конструктивистской теории обучения, что позволяет предположить, что ChatGPT функционирует в основном как дополнительный инструмент поддержки обучения. В заключение исследования даются педагогические рекомендации и предлагаются направления будущих исследований, подчеркивающие необходимость грамотного использования ИИ и руководства преподавателей в современном языковом образовании.
Ключевые слова: ChatGPT, изучение иностранных языков, ИИ в образовании, самонаправленное обучение, принятие технологий, конструктивизм, студенты университет
Крізь студентські VR-гарнітури: занурюватися чи не занурюватися у нові навчальні досвіди
No full textIntegrating technology-enhanced resources and activities into university curricula necessitates a restructuring of teaching programmes. To achieve a synergistic effect, conventional methods should be replaced with active learning approaches that provide students with innovative, engaging, and collaborative ways of building knowledge suited to contemporary society. Virtual reality (VR) is among the technological innovations expected to transform education into interactive and immersive learning environments. This paper investigates whether integrating VR into university courses can, in students’ opinions, increase their interest in a deeper understanding of complex phenomena, and whether it may translate into greater engagement and improved achievement of learning outcomes. The challenges of implementing such instructional design are examined through an analysis of survey responses from bachelor’s and master’s students at Gdańsk University of Technology (Gdańsk Tech), collected in June and July 2025.La integración de recursos y actividades apoyados en la tecnología en los planes de estudio universitarios requiere una reestructuración de los programas de enseñanza. Para lograr un efecto sinérgico, los métodos convencionales deben ser sustituidos por enfoques de aprendizaje activo que ofrezcan a los estudiantes formas innovadoras, motivadoras y colaborativas de construir conocimiento, adaptadas a la sociedad contemporánea. La realidad virtual (VR) se encuentra entre las innovaciones tecnológicas llamadas a transformar la educación en entornos de aprendizaje interactivos e inmersivos. Este artículo analiza si la integración de la VR en los cursos universitarios puede, en opinión de los estudiantes, aumentar su interés por una comprensión más profunda de fenómenos complejos y si esto podría traducirse en un mayor compromiso y en una mejora en el logro de los resultados de aprendizaje. Los desafíos de implementar este tipo de diseño instruccional se examinan a partir de un análisis de las respuestas de estudiantes de grado y máster de la Universidad Tecnológica de Gdansk (Gdańsk Tech), recogidas en junio y julio de 2025.Włączanie zasobów i aktywności wspomaganych technologią do programów nauczania na uczelniach wyższych wymaga restrukturyzacji programów dydaktycznych. Aby osiągnąć efekt synergii, tradycyjne metody powinny zostać zastąpione podejściami bazującymi na aktywnym uczeniu się, oferującymi studentom innowacyjne, angażujące i oparte na współpracy sposoby zdobywania wiedzy, dostosowane do wymogów współczesnego społeczeństwa. Wirtualna rzeczywistość (VR) należy do tych nowości technologicznych, które mają potencjał przekształcania edukacji w interaktywne i immersyjne środowisko nauki. Artykuł bada, czy wprowadzenie zasobów i aktywności opartych na VR do dydaktyki uniwersyteckiej może, według studentów, zwiększyć ich zainteresowanie dogłębnym zrozumieniem złożonych zjawisk oraz czy może przełożyć się na większe zaangażowanie i lepsze osiąganie efektów kształcenia. Wyzwania związane z wdrażaniem materiałów edukacyjnych wykorzystujących VR analizowane są na podstawie ankiety, w której wzięli udział studenci studiów inżynierskich i magisterskich Politechniki Gdańskiej, przeprowadzonej w czerwcu i lipcu 2025 roku.Анотація
Інтеграція ресурсів і видів діяльності, підсилених технологіями, у навчальні програми університетів потребує їхньої реструктуризації. Для досягнення синергійного ефекту традиційні методи мають бути замінені підходами активного навчання, що пропонують студентам інноваційні, захопливі й колаборативні способи побудови знань, адаптовані до потреб сучасного суспільства. Віртуальна реальність (VR) належить до тих технологічних інновацій, від яких очікують трансформації освіти у напрямі інтерактивних та занурювальних середовищ навчання. У статті досліджується, чи може інтеграція VR у навчальні курси університетів, на думку студентів, підвищити їхній інтерес до глибшого розуміння складних явищ і чи може це призвести до більшої залученості та покращення досягнення результатів навчання. Виклики впровадження такого інструкційного дизайну проаналізовано на основі результатів опитування студентів бакалаврату та магістратури Гданського політехнічного університету (Gdańsk Tech), проведеного у червні–липні 2025 року
The Russian Words for Anxiety Revisited
No full textThis paper deals with the Russian words for worry and anxiety. The analysis focuses on the word families of bespokoitʹ and trevoga. It is based on data from the Russian-English and English-Russian subcorpora of the Russian National Corpus. These data support the hypothesis that the words in the bespokoitʹ family involve a greater degree of intellectual assessment of the situation, whereas the words in the trevoga family point to a more intense and less uniform emotional experience. At the same time, the study helped verify certain details of earlier descriptions that had been obtained without parallel corpora.
The choice of a translation equivalent in each particular case depends not only on semantics but also on the overall translation strategy and the individual preferences of the translator. Nevertheless, certain general patterns can be observed. For example, with the word bespokoitʹsja, as with the English word worry, it is important that the subject is thinking over the situation and considering that it may take a turn for the worse. In the case of trevoga, as with anxiety, a key element is that the subject lacks important knowledge about the situation and therefore does not know what can be done to prevent negative developments. The words vstrevožitʹ and vstrevožitʹsja, like the English word alarmed, are characterized by a sudden realization that something bad might happen and that some action must be taken in response.This paper deals with the Russian words for worry and anxiety. The analysis focuses on the word families of bespokoitʹ and trevoga. It is based on data from the Russian-English and English-Russian subcorpora of the Russian National Corpus. These data support the hypothesis that the words in the bespokoitʹ family involve a greater degree of intellectual assessment of the situation, whereas the words in the trevoga family point to a more intense and less uniform emotional experience. At the same time, the study helped verify certain details of earlier descriptions that had been obtained without parallel corpora.
The choice of a translation equivalent in each particular case depends not only on semantics but also on the overall translation strategy and the individual preferences of the translator. Nevertheless, certain general patterns can be observed. For example, with the word bespokoitʹsja, as with the English word worry, it is important that the subject is thinking over the situation and considering that it may take a turn for the worse. In the case of trevoga, as with anxiety, a key element is that the subject lacks important knowledge about the situation and therefore does not know what can be done to prevent negative developments. The words vstrevožitʹ and vstrevožitʹsja, like the English word alarmed, are characterized by a sudden realization that something bad might happen and that some action must be taken in response