Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
Not a member yet
15345 research outputs found
Sort by
Zaburzenia żywienia w ASD w perspektywie logopedycznej
No full textFeeding disorders are a common problem in children and adolescents with Autism Spectrum Disorder (ASD). They include, among others, food selectivity, oral sensory processing difficulties, challenges with chewing and swallowing, and behavioral rigidity related to meal consumption. Although these issues are widely discussed in medical and dietary literature, their significance for the communicative functioning of children with ASD remains insufficiently recognized from a speech-language pathology perspective. Feeding and communication processes, however, exhibit numerous interconnections arising from shared anatomical, motor, and sensory-regulatory foundations. This paper has a theoretical and review character and is based on the analysis of selected empirical studies and clinical reports.Zaburzenia żywienia stanowią częsty problem dzieci i młodzieży z zaburzeniami ze spektrum autyzmu (ASD). Obejmują m.in. selektywność pokarmową, zaburzenia przetwarzania sensorycznego w obrębie jamy ustnej, trudności w zakresie żucia i połykania oraz sztywność behawioralną związaną z przyjmowaniem posiłków. Mimo szerokiego omówienia tych zagadnień w literaturze medycznej i dietetycznej, ich znaczenie dla funkcjonowania dziecka z ASD w zakresie komunikacji pozostaje nadal niedostatecznie rozpoznane w kontekście logopedycznym. Tymczasem procesy karmienia i komunikowania się wykazują liczne zależności wynikające ze wspólnego podłoża anatomicznego, motorycznego i sensoryczno-regulacyjnego. Artykuł ma charakter teoretyczno-przeglądowy i opiera się na analizie wybranych badań empirycznych oraz doniesień klinicznych
Транскультурная русскоязычная литература Казахстана: семиотика поэмы Олжаса Сулейменова "Хромой кулан"
No full textТhe proposed article explores the specifics of artistic semiotics in Olzhas Suleimenov\u27s poem The Lame Kulan, which is one of the most famous works of Kazakh Russian-language poetry of the second half of the 20th century. The poetic text is deeply immersed in a historical and cultural context and is saturated with intertextual signs: allusions and reminiscences. The article models semantic fields of a general linguistic type (based on Russian and Kazakh) as well as the author\u27s semantic field of the textual dominant “kulan”. The comparison of the general linguistic semantic fields of the dominant “kulan” with the author\u27s semantic field demonstrates the transcultural specificity of the poem\u27s semiosis, which results from the symbiosis of two national worldviews – Russian and Kazakh – in Suleimenov\u27s artistic vision.W artykule omówiono specyfikę semiotyki artystycznej poematu Ołżasa Sulejmenowa Хромой кулан, reprezentującego jedno z najbardziej znanych dzieł rosyjskojęzycznej poezji Kazachstanu drugiej połowy XX wieku. Tekst poetycki jest głęboko osadzony w kontekście historycznym i kulturowym. Ubogacają go znaki intertekstualne, takie jak aluzje i reminiscencje. W opracowaniu modelowane są pola semantyczne dwóch równorzędnych, w tym przypadku, języków ogólnych – rosyjskiego i kazachskiego – oraz autorskie pole semantyczne dominanty tekstowej „kułan”. Porównanie pól semantycznych dominanty „kułan” w obu językach z polem semantycznym poety ukazuje transkulturową specyfikę semiotyki poematu, będącej wynikiem symbiozy dwóch narodowych obrazów świata – rosyjskiego i kazachskiego – w artystycznym światopoglądzie Sulejmenowa.В статье исследуется специфика художественной семиотики в поэме Олжаса Сулейменова «Хромой кулан», которая относится к наиболее известным произведениям казахстанской русскоязычной поэзии второй половины ХХ века. Поэтический текст глубоко погружен в исторический и культурный контекст и насыщен интертекстуальными знаками: аллюзиями и реминисценциями. В статье моделируются семантические поля общеязыкового типа – русского и казахского – и авторское семантическое поле текстовой доминанты «кулан». Сопоставление семантических полей доминанты «кулан» в обоих языках с авторским семантическим полем демонстрируeт транскультурную специфику семиотики поэмы, которая является результатом симбиоза двух национальных картин мира: русской и казахской в художественном мировоззрении Сулейменова
Важнейшие аспекты взаимодействия языка и религии в русскоязычной теолингвистике
No full textThe field of issues concerning the interaction between science and religion encompasses both religious studies and linguistics, and consequently addresses the relationship between language and religion, which has a centuries-long research tradition. There has been a notable intensification of interdisciplinary research combining theology and other religious studies with linguistics, leading to the emergence of numerous research directions. The boundaries of these fields remain indistinct, and the classification of individual studies within a specific discipline is not always straightforward. In the present study, the author focuses on theolinguistics and its research problems within general scientific, linguistic, interdisciplinary, and specifically theolinguistic contexts. In accordance with the title of the journal “Przegląd Rusycystyczny” (“Russian Studies Review”) and the key term “review” in its name, the aim of the article is to provide a comprehensive overview of contemporary issues in theolinguistics, considering them in relation to general linguistic theory, methodological questions, interdisciplinary approaches, and subject-specific theolinguistic perspectives. The study is based primarily on Russian-language research. Considering the fact that the earliest works on theolinguistics were authored by Western and Polish scholars, it was necessary to reference them.Pole problematyki dotyczącej interakcji nauki i religii obejmuje zarówno nauki o religii, jak i językoznawstwo, a co za tym idzie – zagadnienia związane z relacją języka i religii, posiadające wielowiekową tradycję badawczą. Nastąpiła aktywizacja badań interdyscyplinarnych, łączących teologię i inne nauki o religii z językoznawstwem, co doprowadziło do powstania licznych kierunków naukowych. Granice tych obszarów pozostają nieostre, a przynależność poszczególnych badań do określonej dyscypliny naukowej nie zawsze jest jednoznaczna. W niniejszym badaniu autor koncentruje się na teolingwistyce i jej problematyce w kontekstach ogólnonaukowym, językoznawczym, interdyscyplinarnym oraz stricte teolingwistycznym. Zgodnie z tytułem czasopisma Przegląd rusycystyczny oraz kluczowym terminem „przegląd”, celem artykułu jest przedstawienie wszechstronnego przeglądu problemów teolingwistyki na współczesnym etapie jej rozwoju, uwzględniając powiązania z ogólną teorią języka, zagadnieniami metodologicznymi, podejściami interdyscyplinarnymi oraz perspektywami teolingwistycznymi ukierunkowanymi na przedmiot badań. Praca oparta jest przede wszystkim na materiałach pochodzących z badań rosyjskojęzycznych. Biorąc pod uwagę fakt, że pierwsze prace z zakresu teolingwistyki należą do autorów zachodnich i polskich, należało się do nich odwołać.Поле проблем взаимодействия науки и религии охватывает как науки о религии, так и языкознание, а следовательно – вопросы взаимодействия языка и религии с многовековой исследовательской традицией. Активизация междисциплинарных исследований, объединяющих теологию и другие науки о религии с языкознанием, что привело к формированию многочисленных научных направлений. Границы этих областей остаются нечёткими, а принадлежность отдельных исследований к конкретной дисциплине не всегда однозначна. В настоящем исследовании автор сосредоточивается на теолингвистике и её проблематике в общенаучном, лингвистическом, междисциплинарном и собственно теолингвистическом контекстах. В соответствии с названием журнала Przegląd rusycystyczny и ключевым словом в его названии „przegląd – обозрение” целью статьи является всесторонний обзор проблем теолингвистики на современном этапе эволюции, рассматривая их в связи с общей теорией языка, методологическими вопросами, междисциплинарными подходами и предметно-ориентированными теолингвистическими перспективами. Работа написана преимущественно на материале русскоязычных исследований. Учитывая тот факт, что первые работы по теолингвистике принадлежат западным и польским авторам, нельзя было не сослаться на них
Udział żołnierzy francuskich w kampanii niemieckiej 31 marca–8 maja 1945 roku
No full textThis article is devoted to the participation of the French Land Army, more precisely the 1st French Army “Rhine and Danube” and the 2nd Armored Division, in the German cam-paign in the spring of 1945. It outlines the reasons and actions that led to this participation, as well as the course of the fighting itself, which contributed to giving France an occupation zone in Germany and Austria.Artykuł poświęcony został mało znanemu w Polsce udziałowi Francuskich Sił Zbrojnych, dokładniej 1 Armii Francuskiej „Ren i Dunaj” oraz 2 Dywizji Pancernej, w kampanii niemieckiej wiosną 1945 r.. Przedstawione zostały w nim powody i działania, które doprowadziły do tegoż udziału, jak również przebieg samych walk, które przyczyniły się do nadania Francji strefy okupacyjnej w Niemczech oraz Austrii
Ruch oporu i emigranci: plany na okres powojenny a rzeczywistość polityczna na Słowacji po przekroczeniu słowackiego frontu przez Armię Czerwoną
No full textDuring World War II, various groups of the Czechoslovak foreign or home resistance created their own plans and visions for the post‑war period. While for the Czechoslovak democratic exile in the West, as well as for the democratic resistance in Slovakia, the priority was the restoration of a democratic Czechoslovakia, for the Czech and Slovak communists it was mainly the reconstruction of a Czechoslovak statehood that would be as closely linked as possible to the Soviet Union and in which the communists would have a strong governmental position. On the other hand, however, there was also a significant contradiction between the Czech exile and the domestic Slovak resistance in reference to the question of the post‑war position of Slovakia in a restored Czechoslovakia. On this issue, the Slovak democrats were closer to the Czech communists who, unlike Beneš and his entourage, were willing to give them the desired federation. This, in addition to the idea of the restoration of a democratic Czechoslovakia, also formed the basis for the resistance cooperation between Slovak communists and democrats. After the war, however, shortly after the front had crossed into the newly liberated territory of Slovakia, a new post‑war reality based on the presence of Soviet military and intelligence agencies addressed the previous plans of the resistance. They were forcing the communists close to them, which resulted in the dominance of the communists in the liberated territory. However, this was relatively ably seconded by the Slovak democrats, especially when the Soviet authorities left the territory with the advancing front.During World War II, various groups of the Czechoslovak foreign or home resistance created their own plans and visions for the post‑war period. While for the Czechoslovak democratic exile in the West, as well as for the democratic resistance in Slovakia, the priority was the restoration of a democratic Czechoslovakia, for the Czech and Slovak communists it was mainly the reconstruction of a Czechoslovak statehood that would be as closely linked as possible to the Soviet Union and in which the communists would have a strong governmental position. On the other hand, however, there was also a significant contradiction between the Czech exile and the domestic Slovak resistance in reference to the question of the post‑war position of Slovakia in a restored Czechoslovakia. On this issue, the Slovak democrats were closer to the Czech communists who, unlike Beneš and his entourage, were willing to give them the desired federation. This, in addition to the idea of the restoration of a democratic Czechoslovakia, also formed the basis for the resistance cooperation between Slovak communists and democrats. After the war, however, shortly after the front had crossed into the newly liberated territory of Slovakia, a new post‑war reality based on the presence of Soviet military and intelligence agencies addressed the previous plans of the resistance. They were forcing the communists close to them, which resulted in the dominance of the communists in the liberated territory. However, this was relatively ably seconded by the Slovak democrats, especially when the Soviet authorities left the territory with the advancing front
Pieczęcie książąt niemodlińskich (1313–1382–1455)
No full textThe article discusses the seals of the rulers who reigned in the Principality of Niemodlin in two periods of its history. The first, covering the years 1313–1382, corresponds to the times when a separate line of the Piasts of Niemodlin, represented by Bolesław Pierworodny and his two sons Wacław and Henryk, existed. The second, falling in the years 1382–1455, marks the reign of their relatives from Opole. It started with the joint reign of Jan Kropidło, Bolesław IV and Bernard who were brothers. In 1400, Bernard started his independent reign. A total of 15 types of seals have survived the times covered by the study, most of which, namely 11, are seals of arms depicting an image of the Opole eagle on a shield inclined to the right or set straight ahead. Jewelled helmets are always adorned with those with tilted shields. Before 1382, plumes had been attached to helmets instead of the Opole eagles. The same eagle as a jewel also appears on three helmet-and-jewel seals, two of which belonged to Boleslaw IV and one to Bernard. The only type of portrait seal, exposing the bust of the woman of property holding in her hands the symbols manifesting the origin and princessly dignity, namely the family coat of arms and the helmet with the Opole eagle as a jewel, was used by Princess Eufemia, the wife of Bolesław Pierworodny. In the period up to 1382, each Duke of Niemodlin had only had one great seal, while Boleslaw and Henry had also used the second seal as a minor seal and a counterseal. A separate counterseal was additionally at Bolesław’s disposal. He was also the only one who in the early period of his reign replaced the great seal and introduced a more representative seal instead of the seal matrix. The later rulers of Niemodlin, with the exception of Jan Kropidło who had many types of seals at his disposal due to his episcopal dignities, did not have an elaborate sphragistic system. Boleslaw IV used two larger seals but at a certain point he used only one, which entailed the withdrawal of the second seal from use. He also used a smaller seal as a counterseal. However, it is impossible to clearly determine the legal value of Bernard’s three seals. After all, all three were used as the main seals. The oldest seal, which could also be regarded as a minor seal, was the only seal Bolesław IV possessed in the first two decades of his reign. He also used it to close his letters. Bolesław’s helmet-and-jewel seals showed a crowned eagle for the first time in the heraldry of the Opole Piasts. Bernard’s helmet-and-jewel seal and his younger seal of arms also showed crowned eagles. From then on, it settled permanently among other rulers of the Opole line. The Opole eagle itself, displayed on a shield or as a helmet jewel, replaced the traditional image of a ruler and became its synonym.W artykule omówiono sfragistykę władców panujących w księstwie niemodlińskim w dwóch okresach jego dziejów. Pierwszy, obejmujący lata 1313–1382, odpowiada czasowi istnienia osobnej linii Piastów niemodlińskich reprezentowanej przez Bolesława Pierworodnego oraz jego dwóch synów, Wacława i Henryka. Drugi zaś, przypadający na lata 1382–1455, wyznaczają rządy ich krewniaków z Opola, najpierw wspólne braci: Jana Kropidły, Bolesława IV i Bernarda, a od 1400 roku samodzielne tego ostatniego. Z objętego badaniami czasu zachowało się łącznie 15 typów pieczęci, w przeważającej liczbie, bo aż 11, herbowych, przedstawiających na pochylonej w prawą stronę lub ustawionej na wprost tarczy wizerunek opolskiego orła. Te pierwsze, z pochyloną tarczą, zdobią zawsze hełmy wieńczone klejnotami, które przed 1382 rokiem mają postać pióropuszy, a później zostają zastąpione przez opolskiego orła. Ten sam orzeł w charakterze klejnotu występuje także na trzech pieczęciach hełmowo-klejnotowych, z których dwie należały do Bolesława IV, a jedna do Bernarda. Jedynym natomiast typem pieczęci portretowej, eksponującej popiersie dysponentki trzymającej w dłoniach symbole manifestujące pochodzenie i książęcą godność, tj. herb rodowy i hełm z opolskim orłem w klejnocie, posługiwała się księżna Eufemia, żona Bolesława Pierworodnego. W okresie do 1382 roku każdy z książąt niemodlińskich posiadał tylko jedną pieczęć główną, a Bolesław i Henryk używali drugiej pieczęci, która wykorzystywana była w charakterze pieczęci mniejszej i kontrasigillacyjnej. Osobnym contrasigillum dysponował dodatkowo Bolesław. On też jako jedyny dokonał wymiany pieczęci głównej, zastępując tłok wprowadzony w początkowym okresie swoich rządów pieczęcią bardziej reprezentacyjną. Także późniejsi władcy niemodlińscy, z wyjątkiem Jana Kropidły, który z racji piastowanych godności biskupich dysponował wieloma typami pieczęci, nie mieli rozbudowanego systemu sfragistycznego. Bolesław IV posługiwał się dwoma pieczęciami większymi, ale w określonym czasie tylko jedną, co wiązało się z wycofaniem z użytku wcześniejszej, oraz jedną pieczęcią mniejszą, wykorzystywaną też jako contrasigillum. Nie sposób natomiast określić jednoznacznie waloru prawnego trzech pieczęci Bernarda. Wszystkich trzech używano wszak w charakterze pieczęci głównej, przy czym najstarsza z nich, mogąca również uchodzić za pieczęć mniejszą, była w pierwszych dwóch dekadach rządów księcia jedynym sigillum, jakie posiadał. Służyła ona władcy także do zamykania korespondencji. Na pieczęciach hełmowo-klejnotowych Bolesława po raz pierwszy w heraldyce Piastów opolskich ukazano orła w koronie. Koronę mają też orły na pieczęciach hełmowo-klejnotowej i młodszej herbowej należących do Bernarda. Odtąd zadomowiła się ona na stałe wśród innych władców z linii opolskiej. Sam orzeł opolski, eksponowany na tarczy lub w charakterze hełmowego klejnotu, zastąpił tradycyjny wizerunek panującego, stając się swoistym synonimem władcy
„Granica” w myśli politycznej Niccolò Machiavellego
No full textThe research goal is to identify the issue of “boundary” in Machiavelli’s political thought. Machiavelli criticized the state of contemporary culture, particularly the world of politics, which was subordinated to moral principles. The subject of this article is not a description of Machiavelli’s political thought per se, but rather an examination of the issue of boundary in the context of the above interpretations. The research method is based on textual analysis. The first part points to the boundary in the context of the European Socratic-Christian order, which serves as a prelude to a more detailed definition of boundary in human life. The second part describes the boundary of human well-being. The third part addresses the issue of the boundary of human action in politics, constituting the conclusion and culmination of the problem. Machiavelli opposes the Socratic-Christian order and its principles to draw a line between the religious and the political. He inverts the moral order. The existing boundaries between good and evil lose their validity in politics, where utility becomes the decisive criterion. Power, however, has its defined limits within which it can pursue its plan to seize power – on the one hand, it is the unpredictable Fortune, on the other, virtú must be within the bounds of humanity. In conclusion, the author points out that the boundaries of political activity are determined by the unpredictability and changeability of circumstances, or the absolute impossibility of transcending the idea of humanity. The novelty of Machiavelli’s thought lies in the fact that humanity should be the center of attention and the subject of all reflection.Celem naukowym jest wyodrębnienie kwestii „granicy” w myśli politycznej Machiavellego. Machiavelli krytykował stan ówczesnej kultury, zwłaszcza podporządkowany zasadom moralnym świat polityki. Przedmiotem badań artykułu nie jest opis myśli politycznej Machiavellego jako takiej, lecz wskazanie na zagadnienie granicy w kontekście powyższych interpretacji. Metoda badawcza opiera się na analizie tekstu. Pierwsza z nich wskazuje na granicę w kontekście europejskiego porządku sokratejsko-chrześcijańskiego, co stanowi wstęp do bardziej szczegółowego zdefiniowania granicy w życiu ludzkim. Druga opisuje, czym jest granica ludzkiej pomyślności. Trzecia odnosi się do kwestii granicy ludzkiego działania w polityce, co stanowi konkluzję i kulminację problemu. Machiavelli przeciwstawia się porządkowi sokratejsko-chrześcijańskiemu i jego zasadom, aby wyznaczyć granicę między tym, co religijne, a tym, co polityczne. Odwraca porządek moralny. Dotychczasowe granice między dobrem a złem tracą ważność w polityce, gdzie użyteczność staje się decydującym kryterium. Władza ma jednak swoje określone granice, w których może realizować swój plan zdobycia władzy – z jednej strony jest nieprzewidywalną Fortuną, z drugiej virtú musi mieścić się w granicach człowieczeństwa. W konkluzjach autorka wskazuje, że granice działalności politycznej wyznacza nieprzewidywalność i zmienność okoliczności lub absolutna niemożność wyjścia poza ideę człowieczeństwa. Novum myśli Machiavellego polega na tym, że to człowiek powinien znaleźć się w centrum zainteresowania i być przedmiotem wszelkiej refleksji
La demedicalizzazione della terminologia legata alla sindrome di Asperger: un’analisi comparativa tra italiano e polacco [Demedykalizacja terminologii związanej z zespołem Aspergera: analiza porównawcza języka włoskiego i polskiego]
No full textThe aim of this study is to analyze the evolution of the term Asperger in the Polish and Italian languages. The comparative research demonstrates how, over time, Asperger syndrome has shifted from being framed in strictly medical terms to being understood in a more inclusive and positive light, also influenced by the perspective of positive psychology. Specifically, it was observed that the term Asperger is used in various contexts, both in reference to a clinical condition and to the individuals themselves. The study concludes that, although the terminology surrounding Asperger varies depending on context, the term is increasingly recognized and transparently used, contributing to the process of demedicalization and to a broader understanding of neurodiversity.Celem badania jest analiza ewolucji terminu Asperger w językach polskim i włoskim. Badania porównawcze wykazały, że zespół Aspergera stopniowo przestaje być postrzegany wyłącznie w kategoriach medycznych, a jego rozumienie ewoluuje w kierunku podejścia bardziej inkluzywnego i pozytywnego, m.in. pod wpływem psychologii pozytywnej. Zauważono, że termin Asperger funkcjonuje w różnych kontekstach – zarówno jako określenie cech osoby, jak i w odniesieniu do jej doświadczenia. Badanie potwierdziło, że mimo różnic w użyciu terminologii w zależności od kontekstu, termin Asperger zyskuje na rozpoznawalności, co sprzyja procesowi demedykalizacji oraz szerszemu rozumieniu zjawiska neuroróżnorodności