Journals of Rzeszow University - Open Journal System
Not a member yet
8594 research outputs found
Sort by
Nierówności społeczne – przegląd zagranicznych artykułów i badań z lat 2018–2023
Get PDFThe issue of social inequality enjoys unflagging interest among researchers both from Poland and around the world, which is not surprising from the perspective of the turbulent environment in which people who create societies live. Recent years, marked by difficult and currently unknown events, such as the COVID-19 pandemic, war just across the border of the European Union, economic, migration and humanitarian crises, natural and ecological disasters, have contributed to an increase in the number of scientific publications on broadly related topics that recognised inequalities: economic, educational, environmental, technological or political, as well as unequal treatment due to: gender, age, origin, professed worldview, participation in a specific culture or professed faith. This article, using the resources of search engines dedicated to scientific publications (Google Scholar and Scopus), is devoted to the analysis of the occurrence and bibliometric identification of foreign dissertations such as literature reviews and research in the field of social inequalities. It presents, in a numerical dimension, the interest of researchers from outside Poland in complementary issues, and characterises the above-mentioned topics, which included phrases complementing the concept of inequality: economic, social, racial, cultural, educational, income, gender-based, ecological (environmental), technological. Studies published in the years 2018–2023 (as of September 15, 2023) were subject to research verification, which makes the presented article up-to-date and, due to its non-standard formula, an interesting and innovative review of the literature and research in fields important for modern societies. Zagadnienie nierówności społecznych cieszy się niesłabnącym zainteresowaniem badaczy zarówno z Polski, jak i ze świata, co nie dziwi z perspektywy turbulentnego otoczenia, w jakim przyszło żyć ludziom tworzącym społeczeństwa. Ostatnie lata, naznaczone trudnymi i nieznanymi współcześnie wydarzeniami, takimi jak, np.: pandemia COVID-19, wojna tuż za granicą Unii Europejskiej, kryzysy ekonomiczne, migracyjne i humanitarne, klęski naturalne i ekologiczne, przyczyniły się do wzrostu liczby publikacji naukowych w tematyce szeroko ujmowanych nierówności: ekonomicznych, edukacyjnych, środowiskowych, technologicznych czy politycznych, nierównego traktowania ze względu na: płeć, wiek, pochodzenie, wyznawany światopogląd, uczestniczenie w określonej kulturze czy wyznawaną wiarę. Niniejszy artykuł, wykorzystując zasoby wyszukiwarek dedykowanych publikacjom naukowym: Google Scholar i Scopus, poświęcony został na analizę występowania i bibliometrycznej identyfikacji zagranicznych dysertacji typu przegląd literatury i badań w zakresie tematyki nierówności społecznych, a także przedstawienie, w wymiarze liczbowym, zainteresowania badaczy spoza Polski zagadnieniami uzupełniającymi i charakteryzującymi ww. tematykę, do których zaliczono frazy dopełniające pojęcie nierówności: ekonomiczne, społeczne, rasowe, kulturowe, edukacyjne, dochodowe, warunkowane płcią, ekologiczne (środowiskowe), technologiczne. Weryfikacji badawczej poddawano opracowania opublikowane w latach 2018–2023 (stan na dzień 15.09.2023 r.), co czyni prezentowany artykuł aktualnym, a z racji niestandardowej formuły – ciekawym i innowacyjnym przeglądem literatury i badań w ważnych dla współczesnych społeczeństw dziedzinach.
Bariery rozwoju gospodarki cyfrowej w Polsce
No full textThe phenomenon of digitisation of the economy is becoming more and more common and this trend is expected to intensify. There is no doubt that new technologies and digitalisation have and will continue to influence many areas of life, including how people perform work, communicate, conduct business, and conduct financial transactions. The universality of this phenomenon, however, does not mean that all members of society will become equal beneficiaries of the changes taking place. The study period covers 2018–2022. The aim of the work is to attempt to assess the digital potential of the Polish economy and to identify development barriers of the digital economy in Poland. To achieve the chosen goal, the following research methods were used: review of the subject literature, presentation and analysis of source materials, and critical analysis. The research hypothesis is: the pace of changes in the construction of the digital economy in Poland is too slow. In the context of actions taken to build a digital economy, Poland has improved indicators showing the level of development of technical infrastructure and public digital services, and the level of basic digital competences of Poles has also increased. However, in areas such as the number of ICT specialists, the level of post-basic digital skills and the use of AI in companies, it has achieved much weaker progress. Ignorance or insufficient proficiency in acquiring and using the opportunities offered by information and communication technologies will prevent full participation in the digital world for entities that, without acquiring and improving digital competences, may be excluded from the digital world of modern technologies. Employers operating in a highly competitive environment should be interested in filling gaps in employee skills that are necessary from the point of view of the company’s interests, including by organising and/or financing necessary training. Nowadays, in the era of the information society, access to digital technologies and the ability to use them are a key factor determining the quality and standard of life and are an indicator of socio-professional position.Zjawisko cyfryzacji gospodarki staje się coraz bardziej powszechne i należy oczekiwać, że trend ten będzie się nasilał. Nie ulega wątpliwości, że nowe technologie i cyfryzacja wpływają i nadal będą wpływać na zmianę wielu dziedzin życia, w tym m.in. sposobu wykonywania pracy, komunikacji, prowadzenia biznesu czy realizacji transakcji finansowych. Powszechność tego zjawiska nie oznacza jednak, że wszyscy członkowie społeczeństwa staną się równoprawnymi beneficjentami zachodzących zmian. Celem pracy jest próba oceny potencjału cyfrowego polskiej gospodarki oraz identyfikacja barier rozwojowych gospodarki cyfrowej w Polsce. Dla realizacji obranego celu wykorzystano następujące metody badawcze: przegląd literatury, prezentację i analizę materiałów źródłowych oraz analizę krytyczną. Okres badawczy obejmuje lata 2018–2022. Hipoteza badawcza brzmi: tempo zmian w zakresie budowy gospodarki cyfrowej w Polsce jest zbyt wolne. W kontekście działań podejmowanych w kierunku budowy gospodarki cyfrowej Polska poprawiła wskaźniki obrazujące poziom rozwoju infrastruktury technicznej oraz publicznych usług cyfrowych, zwiększył się również poziom podstawowych cyfrowych kompetencji Polaków. Jednak w obszarach takich jak: liczba specjalistów ICT, poziom ponadpodstawowych umiejętności cyfrowych czy wykorzystanie AI w firmach osiągnęła znacznie słabsze postępy. Nieznajomość lub niedostateczna biegłość w przyswajaniu i wykorzystaniu możliwości, jakie stwarzają technologie informacyjno-komunikacyjne, uniemożliwiać będzie pełne uczestnictwo w cyfrowym świecie podmiotom, które nie nabywając i nie podnosząc kompetencji cyfrowych mogą zostać wykluczone z cyfrowego świata współczesnych technologii. W orbicie zainteresowań pracodawców funkcjonujących w mocno konkurencyjnym środowisku powinno leżeć uzupełnianie luk w zakresie niezbędnych z punktu widzenia interesu firmy umiejętności pracowników m.in. poprzez organizację lub/i finansowanie profesjonalnych szkoleń. Współcześnie, w dobie społeczeństwa informacyjnego, dostęp do technologii cyfrowych oraz umiejętność ich używania stanowią kluczowy czynnik determinujący jakość i poziom życia oraz są wyznacznikiem pozycji społeczno-zawodowej
W poszukiwaniu symbolicznej tożsamości czarnoleskiej lipy. Zagadnienia interpretacyjne fraszek "Na lipę" Jana Kochanowskiego w kontekście praktyki analiz szkolnych
No full textThis paper covers interpretations of three Na lipę epigrams from Epigrams by Jan Kochanowski. Their analysis was carried out in context of interpretations presented to pupils during school education Polish literature classes. The main goal of analysis was to depart from treating Kochanowski’s epigrams in schematic way and focusing on epigrams’ symbolical meaning. As starting point of interpretations, Jacek Sokolski’s findings about symbolic meaning of linded (Kochanowski’s literary works hero) were set. This paper covers depart from literal understanding of linden, its attributes and whole scenery in favour of symbolic meaning: linden as symbol of poetry and creative forces. Linden’s identity is mainly symbolic. This paper also covers topos of poet-bee, recalling rich Polish and European traditions of this metaphor. Author also proposes how to interpret symbolical meaning of nightingale and starling: as inspiration and imitating, respectively. Na lipę epigrams by Jan Kochanowski are works associated with literary classes. They have metapoetic character.Tematem artykułu jest interpretacja trzech fraszek „Na Lipę” (II 6; III 6; III 7) ze zbioru „Fraszki” Jana Kochanowskiego. Analiza została przeprowadzona w kontekście praktyki analiz tych tekstów na lekcjach języka polskiego. Celem analizy było odejście od schematycznego traktowania fraszek i ukazanie ich jako utworów o wymowie symbolicznej. Punktem wyjścia były ustalenia Jacka Sokolskiego na temat symboliki Lipy – bohaterki utworów Kochanowskiego. W artykule ukazano odejście od dosłownego traktowania drzewa i jego walorów oraz scenerii, w której występuje, na rzecz symbolicznej wymowy. Lipa to symbol poezji, sił twórczych. Jej tożsamość jest przede wszystkim symboliczna. W tekście artykułu zinterpretowano również topos poety-pszczoły, przywołując bogatą tradycję europejską i polską tej metafory. Zaproponowano także interpretację słowika i szpaka jako ptaków symbolizujących natchnienie i naśladowanie. Fraszki „Na Lipę” Jana Kochanowskiego to utwory związane ze sferą literacką. Posiadają charakter metapoetycki
„W tej samej służbie nienazwanej”. O dwóch wierszach (Do Allena Ginsberga Czesława Miłosza i Do Yusefa Komunyaki Janusza Szubera) adresowanych do poetów amerykańskich
No full textPoems addressed to other poets have a long tradition in literature and have their own special tasks. They can be used to express appreciation, reflection on poetry itself, attempts to grasp its meaning, comparison of one’s own work with the recipient’s achievements, and finally a comprehensive assessment of one’s achieve-ments, which may result from contact with someone else’s writing. The article presents a discussion of two poems by Polish authors addressed to American poets. The poems by Czesław Miłosz and Janusz Szuber ad-dressed to American poets are an example of a dialogue between culturally and artistically distant authors, formed in different literary traditions and representing different creative attitudes. Their European cultural origins and the associated sense of identity influence a different way of practising poetry than in the case of Allen Gins-berg or Yusef Komunyakaa. In the analysis of both works, both differences and areas of common experience are mentioned. The dialogue with American poets enables them, above all, to look at their own poetry, capture its most important features, and verify their attitudes to art and life.Wiersze adresowane do innych poetów mają w literaturze długą tradycję i swoje szczególne zadania. Mogą służyć wyrażeniu uznania, refleksji nad samą poezją, próbom uchwycenia jej sensu, zestawieniu własnej twórczości z dorobkiem adresata czy wreszcie całościowej ocenie swoich dokonań, jaką może wywoływać kontakt z cudzym pisarstwem. W artykule omówiono dwa wiersze polskich autorów adresowane do poetów amerykańskich. Wiersze Czesława Miłosza i Janusza Szubera adresowane do poetów amerykańskich są przykładem dialogu autorów odległych kulturowo i artystycznie, wywodzących się z różnych tradycji literackich i reprezentujących odmienne postawy twórcze. Ich europejskie korzenie kulturowe i związane z nimi poczucie tożsamości wpływają na inny sposób uprawiania poezji niż w przypadku Allena Ginsberga czy Yusefa Komunyaki. Analizując oba dzieła, wskazano zarówno na różnice, jak i obszary wspólnych doświadczeń. Dialog z poetami amerykańskimi pozwala im przede wszystkim przyjrzeć się własnej poezji, uchwycić jej najważniejsze cechy, zweryfikować swoją postawę artystyczną i życiową
Czytać, żyć i tłumaczyć: wstęp do polskiego doświadczenia literackiego we współczesnej Brukseli
No full textThe focus of this article is the experience of Polish literature in today's Brussels. The research aims to illustrate the presence of this literature through three main aspects. Firstly, the act of reading. Polish literature will be examined to identify its readership in Brussels. Secondly, the aspect of living literature in Brussels will be explored, discussing events such as meetings with authors, literature festivals, awards, book fairs, etc. as a promotional tool. The discussion will also include an author living in Brussels, Grażyna Plebanek, and her perspective on the city. Lastly, the role of translation in promoting Polish literature in Belgium will be briefly highlighted through the introduction of three key figures in the field.Niniejszy artykuł bada obecność polskiej literatury w Brukseli, koncentrując się na trzech kluczowych aspektach. Pierwszym z nich jest akt czytania, w którym analizowane będzie zainteresowanie literaturą polską wśród mieszkańców Brukseli. Drugim aspektem jest życie literackie, obejmujące wydarzenia takie jak spotkania autorskie, festiwale literackie, nagrody i targi książki, które promują literaturę polską. W tej części omówione zostaną również doświadczenia Grażyny Plebanek, polskiej autorki mieszkającej w Brukseli, oraz jej spojrzenie na miasto. Trzecim aspektem jest rola tłumaczenia w promowaniu polskiej literatury w Belgii, z naciskiem na trzy kluczowe osobistości w tej dziedzinie
Średniowieczny Kościół w Polsce wobec problemu krzywoprzysięstwa (wybrane zagadnienia)
Get PDFThe article discusses the attitude of the medieval Church in Poland towards the problem of perjury. Periurium, understood as a breach of an oath or a false testimony made under oath, was, by its nature, an object of interest to the Church. Synodal legislation contributed to the fight against perjury, which tried to change legal customs and adapt them to the recommendations of canon law. In order to combat perjury, the Church used a variety of instruments of penalties and penances applied to both clergy and laity.Artykuł podejmuje kwestię stosunku średniowiecznego Kościoła w Polsce wobec problemu krzywoprzysięstwa. Periurium rozumiane jako złamanie przysięgi lub fałszywe oświadczenie złożone pod przysięgą ze względu na swoją naturę stanowiło przedmiot zainteresowania Kościoła. Zwalczaniu krzywoprzysięstwa służyło ustawodawstwo synodalne, które starało się zmieniać zwyczaje prawne i dostosowywać je do zaleceń powszechnego prawa kanonicznego. W celu walki z krzywoprzysięstwem Kościół posługiwał się bogatym instrumentarium kar i pokut stosowanych wobec duchownych i świeckich
On the Edge. Relics of LBK Settlement at the Site of Kruszyn 3, Commune Włocławek (Household A)
No full textThe aim of the article is to present the LBK sources recorded in the northern part of the site of Kruszyn 3, commune Włocławek. A special feature of the site is its location on the edge of the Kuyavia Lake District and the Płock Basin. The former was intensively settled in the Early Neolithic, while the latter was anecumene. The complex of finds described in the article consists of the remains of a house, outbuildings, a relatively numerous pottery assemblage and less numerous flints, stone tools, and animal bone remains. The entire site dates to phase II (Music-Note Phase) of the LBK in Kuyavia.The aim of the article is to present the LBK sources recorded in the northern part of the site of Kruszyn 3, commune Włocławek. A special feature of the site is its location on the edge of the Kuyavia Lake District and the Płock Basin. The former was intensively settled in the Early Neolithic, while the latter was anecumene. The complex of finds described in the article consists of the remains of a house, outbuildings, a relatively numerous pottery assemblage and less numerous flints, stone tools, and animal bone remains. The entire site dates to phase II (Music-Note Phase) of the LBK in Kuyavia
Antidotum na bakterie chorobotwórcze - nowe spojrzenie na bakteriofagi
Get PDFThe emergence of pathogenic bacteria resistant to many currently available antimicrobial agents has become a critical problem in modern medicine, particularly due to the concomitant increase in immunosuppressed patients. Non-antibiotic therapies to treat bacterial infections are now under serious consideration and one possible option is the therapeutic use of specific phage particles. Bacteriophage therapy, discovered in the pre-antibiotic era, is currently gaining great interest due to its effectiveness and the ability to obtain phages from many different environments in which they live. This specificity makes phage therapy an attractive alternative in the treatment of infections, especially those caused by multidrug-resistant bacteria. The publication examines the problem of growing bacterial resistance to antibiotics and the need for novel methods of combating them. Phage therapy is presented as a promising alternative to traditional antibiotics, and its benefits are highlighted. The article also examines the challenges associated with phage therapy, such as accessibility, standardisation, regulatory concerns and the need for additional clinical trials. It highlights the significant potential of phage therapy to combat bacterial infections and its central role in shaping the future of medicine.Rosnąca oporność bakterii na antybiotyki stanowi coraz większe wyzwanie dla systemu opieki zdrowotnej, szczególnie w kontekście zwiększającej się liczby pacjentów z osłabioną odpornością Z tego powodu rozwój alternatywnych metod zapobiegania infekcjom stał się jednym z najwyższych priorytetów współczesnej medycyny i biotechnologii. Obecnie rozważa się terapie nieantybiotykowe w leczeniu infekcji bakteryjnych, a jedną z możliwych opcji jest terapeutyczne zastosowanie fagów, czyli wirusów atakujących bakterie. Terapia bakteriofagowa, odkryta w epoce przedantybiotykowej, zyskuje obecnie duże zainteresowanie ze względu na jej skuteczność i możliwość pozyskiwania fagów z wielu różnych środowisk, w których bytują. Ta specyfika sprawia, że terapia fagowa jest atrakcyjną alternatywą w leczeniu infekcji, szczególnie tych wywołanych przez bakterie wielolekooporne. W publikacji omówiono problem narastającej oporności bakterii na antybiotyki i potrzebę nowych metod ich zwalczania. Przedstawiono terapię fagową, w tym jej zalety jako obiecującą alternatywę dla antybiotyków. Omówiono również wyzwania związane z terapią fagową, m.in. dostępność, standaryzację, regulację i potrzebę dalszych badań klinicznych. W artykule podkreślono potencjał terapii fagowej w leczeniu zakażeń bakteryjnych i jej znaczenie dla przyszłości medycyny
Las Miyawaki jako sposób retardacji zmian spowodowanych nadmierną urbanizacją
Get PDFIntensively expanding cities are places where we often encounter areas with heavily degraded soils. Establishing green areas in such places usually causes a lot of trouble. An alternative solution may be to give them over to the so-called fourth nature. An even more interesting idea, from an ecological point of view, may be a pocket forest, a planting proposed by Japanese botanist Akira Miyawaki. Although the initial stages of afforestation are quite expensive and laborious, we can quickly achieve an area with significant eco-functionality. The area of a pocket forest can be just a few m2 and can be perfectly integrated into the city landscape. It is an excellent example of the retardation of unfavorable changes caused by excessive urbanization.Intensywnie rozbudowujące się miasta są miejscem, w którym często napotykamy tereny o silnie zdegradowanych glebach. Założenie w takich miejscach terenów zieleni sprawia zwykle sporo kłopotów. Alternatywnym rozwiązaniem może być oddanie ich we władanie tak zwanej czwartej przyrody. Jeszcze ciekawszym pomysłem, z ekologicznego punktu widzenia, może być las kieszonkowy, nasadzenie zaproponowane przez japońskiego botanika Akira Miyawakiego. Wprawdzie początkowe etapy zalesienia są dość kosztowne i pracochłonne, szybko jednak możemy osiągnąć teren o znacznej ekofunkcjonalności. Powierzchnia lasu kieszonkowego może mieć zaledwie kilka m2 i wyśmienicie daje się wkomponować w krajobraz miasta. Jest znakomitym przykładem na próbę retardacji niekorzystnych zmian powodowanych przez nadmierną urbanizację
Optymalizacja i walidacja metody oznaczania polichlorowanych bifenyli w glebie
Get PDFPolychlorinated biphenyls (PCBs) are synthetic aromatic compounds produced in large quantities around the world since the 1930s, the synthesis of which was banned in the 1970s. These compounds were widely used, among others, as dielectric fluids in capacitors and transformers, grease and plasticizers. Due to the properties of these compounds, such as resistance to chemical degradation and long half-life (from 3 to 40 years), they constitute persistent environmental pollutants. The highest amounts are found in the soil, but they can also be determined in the air, sediments, water, plants and even living organisms. The aim of the work was to optimize and validate the method for determining PCB congeners 10, 28, 138, 153 and 180 in soil. As part of the method optimization, three extraction reagents and two types of purification sorbents were tested. Validation was performed at two fortification levels to determine the recovery and precision of the method. The optimized and validated method was used to analyze the content of selected PCB congeners in real samples collected from the Podkarpacie region. Based on the conducted research, it was shown that the best reagent for the extraction of PCBs from soil is hexane, and the best sorbent for purification is Florisil. The concentration of PCB 10, 28, 52, 138 and 153 in the analyzed real samples was below the limit of quantification (LOQ<0.005 mg/kg). PCB 180 was determined at a level of 0.007 mg/kg in soil taken from the area next to the railway lines in Głuchów.Polichlorowane bifenyle (PCB) są to syntetyczne związki aromatyczne produkowane w dużych ilościach na całym świecie od lat trzydziestych XX wieku. Ich synteza została zabroniona w latach 70 XX wieku. Związki te miały szerokie zastosowanie między innymi jako płyny dielektryczne w kondensatorach i transformatorach, smary czy plastyfikatory. Ze względu na właściwości tych związków, takie jak odporność na degradację chemiczną i długi okres półtrwania (od 3 do 40 lat), stanowią one trwałe zanieczyszczenia środowiska. Najwyższe ich ilości znajdują się w glebie, jednak można je oznaczyć również w powietrzu, osadach, wodzie, roślinach, a nawet organizmach żywych. Celem pracy była optymalizacja i walidacja metody oznaczania kongenerów PCB 10, 28, 138, 153 i 180 w glebie. W procesie optymalizacji metody, testowano trzy odczynniki do ekstrakcji oraz dwa rodzaje sorbentów do oczyszczania. Walidację przeprowadzono na dwóch poziomach wzbogacenia w celu określenia odzysku i precyzji metody. Zoptymalizowaną i zwalidowaną metodę zastosowano do analizy zawartości wybranych kongenerów PCB w próbkach rzeczywistych pobranych z terenu Podkarpacia. Na podstawie przeprowadzonych badań wykazano, że najlepszym odczynnikiem do ekstrakcji PCB z gleby jest heksan, zaś sorbentem do oczyszczania Florisil. Stężenie PCB 10, 28, 52, 138 i 153 w analizowanych próbkach rzeczywistych było poniżej granicy oznaczalności (LOQ<0,005 mg/kg). PCB 180 oznaczono na poziomie 0,007 mg/kg w glebie pobranej z terenu obok linii kolejowych w Głuchowie