Journals of Rzeszow University - Open Journal System
Not a member yet
8594 research outputs found
Sort by
Zmiany kulturowe w Iranie: prawa kobiet i klasa średnia
No full textThe influence of Western culture and the efforts of domestic intellectuals merely scratched the surface of pre-existing and traditional practices towards women in nineteenth-century Iran. However, they led to the rise of social movements, such as the women's rights movement. Modernisation and economic growth drove ongoing processes of industrialization and urbanization during the twentieth century in Iran. Modernization also changed the social structure by creating a new middle class. It is expected that economic growth and educational attainment would empower the new middle class to demand greater political accountability, which, in turn, would lead to women's empowerment. The new middle class participated in the 1979 revolution, the outcome of which was to accelerate the rise of religious leadership. The revolutionary government renewed traditional Shiʿite practices, including traditional norms concerning women. Since the revolution, despite the imposition of Islamic law, the level of literacy and access to higher education, particularly for women, has escalated. This has led to women's awareness of their rights and their struggles to realize them in practice. However, unexpectedly, the new middle class hesitated in turning revolutionary and in joining the protestors. This research assumes that education enables women to confront their traditional roles in the family. Nevertheless, changing women's position is a process of cultural change that is coherent with both socio-economic development and the rise of a strong middle class.Wpływ kultury zachodniej i wysiłki rodzimych intelektualistów zaledwie zarysowały powierzchnię tradycyjnych praktyk wobec kobiet w dziewiętnastowiecznym Iranie. Doprowadziły one jednak do powstania ruchów społecznych, takich jak ruch na rzecz praw kobiet. Modernizacja i wzrost gospodarczy napędzały trwające w XX wieku procesy industrializacji i urbanizacji w Iranie. Modernizacja zmieniła także strukturę społeczną, tworząc nową klasę średnią. Oczekiwano, że wzrost gospodarczy i wyższy poziom wykształcenia skłonią nową klasę średnią do żądania większej odpowiedzialności politycznej, co z kolei doprowadzi do wzmocnienia pozycji kobiet. Nowa klasa średnia uczestniczyła w rewolucji 1979 r., której rezultatem było ugruntowanie przywództwa religijnego. Rząd rewolucyjny odnowił tradycyjne praktyki szyickie, w tym tradycyjne normy dotyczące kobiet. Od czasu rewolucji, pomimo narzucenia prawa islamskiego, wzrósł poziom alfabetyzacji oraz dostęp do szkolnictwa wyższego, szczególnie dla kobiet. Doprowadziło to do obudzenia świadomości kobiet w zakresie ich praw i wysiłków zmierzających do ich realizacji w praktyce. Nieoczekiwanie jednak nowa klasa średnia wahała się przejść na stronę rewolucji i przyłączyć się do protestujących. W badaniu tym założono, że edukacja umożliwia kobietom skonfrontowanie się z ich tradycyjnymi rolami w rodzinie. Zmiana pozycji kobiet jest jednak procesem zmiany kulturowej, spójnym zarówno z rozwojem społeczno-gospodarczym, jak i powstaniem silnej klasy średniej
Wpływ wielkiego kryzysu gospodarczego lat trzydziestych XX wieku na dochody z pracy w rolnictwie i przemyśle (na przykładzie województwa kieleckiego)
Get PDFA symptom of the Great Depression was the change in nominal and real wages. In agriculture, a decline in the nominal wages of workers was recorded from 1928/1929, and of white-collar workers from 1931. In industry the wages of labourers started to decline from 1929 and managerial and professional positions from 1931.The decline in nominal incomes in agriculture and industry was gradual and affected different categories of workers unequally. The reductions were mainly related to the monetary part of earnings. As a result of the decline in nominal wages, there was a "flattening of wages". In agriculture, it took on considerable proportions. The individual real wages of workers increased, but the wages of individual occupational categories fell.A high percentage of workers and lower functionaries received starvation wages. A common occurrence during the Great Depression was the non-payment and irregular payment of wages to employees, contrary to the terms of collective bargaining agreements. The "expensive" workers were replaced by "cheap" labourers. Employers carried out both mass redundancies and individual firings. As a consequence of the loss of employment, employees lost not only the monetary part of their earnings, but also the non-monetary part, of which the most severe loss was the company apartment.Objawem wielkiego kryzysu był spadek płac nominalnych i realnych pracowników najemnych w niemal wszystkich sektorach gospodarki. W przypadku robotników rolnych nastąpił on od 1928/1929 r., a pracowników umysłowych od 1931 r. W przemyśle redukcje płac robotników rozpoczęto w 1929 r., a pracowników umysłowych w 1931 r.Spadek wynagrodzeń w rolnictwie i przemyśle był stopniowy i w niejednakowym stopniu dotknął różne kategorie pracowników. Obniżki dotyczyły głównie pieniężnej części zarobków. W wyniku zmniejszenia płac nominalnych nastąpiło „spłaszczenie wynagrodzeń”. W rolnictwie przybrało znaczne rozmiary.Częstym zjawiskiem podczas wielkiego kryzysu było niewypłacanie pracownikom wynagrodzeń, wbrew warunkom układów zbiorowych, oraz nieregularne płace. „Kosztownych” robotników zastąpiono „tanimi”. Pracodawcy przeprowadzali zwolnienia grupowe i indywidualne. W konsekwencji utraty zatrudnienia pracownicy tracili nie tylko pieniężną część zarobków, ale też niepieniężną, z której najdotkliwszą stratą było mieszkanie służbowe
Międzynarodowy Czerwony Krzyż we współczesnych polskich podręcznikach do historii. Rys ogólny
No full textThe main aim of the article is to present how the issues pertaining to the creation and activities of the International Red Cross and the figure of its originator and founder, Henry Dunant, are presented in Polish history textbooks. History lessons at school are a suitable platform to introduce issues related to the concept of humanitarianism. Lessons that mention the establishment and operations of the International Red Cross and its national branches make a valuable contribution to raising awareness of humanitarianism and human rights. It is worth looking at how these issues are treated in school textbooks, which are one of the main sources of students' knowledge of history. Primary and secondary school textbooks currently available on the publishing market and used by active teachers were analysed. Textual content and iconography were analysed, as well as the tasks proposed for classroom use. In order to answer the research questions, a critical textual analysis of the content of twenty-one textbooks was carried out. Textbooks published between 2017 and 2023, which are on the official list of textbooks approved for use in schools, were the subject of analysis. The article also reveals the presence of the Polish Red Cross on the pages of these textbooks.Głównym celem artykułu jest przedstawienie sposobu, w jaki zagadnienia powstania i działalności Międzynarodowego Czerwonego Krzyża oraz postać pomysłodawcy i założyciela tej organizacji – Henry Dunanta prezentowane są w polskich podręcznikach do historii. Lekcje historii w szkole stanowią odpowiednią platformę do wprowadzania zagadnień związanych z koncepcją humanitaryzmu. Lekcje, na których wspomina się o działalności Międzynarodowego Czerwonego Krzyża, a także jego krajowych oddziałów przyczyniają się do podnoszenia świadomości na temat humanitaryzmu i praw człowieka. Warto przyjrzeć się, w jaki sposób kwestie te są traktowane w podręcznikach szkolnych, jednym z głównych źródeł uczniowskiej wiedzy na temat historii. Analizie poddano podręczniki dla szkół podstawowych i ponadpodstawowych dostępne obecnie na rynku wydawniczym i wykorzystywane przez czynnych zawodowo nauczycieli. Zbadano zawarte w nich treści tekstowe i ikonografie, a także zadania, które są proponowane do realizacji podczas lekcji. Aby odpowiedzieć na pytania badawcze, przeprowadzono krytyczną analizę tekstową treści siedemnastu podręczników
Rozwój współpracy między brytyjskimi siłami powietrznymi, lądowymi i morskimi: 1903‒1918
No full textIn 1914 the British Army went to war supported by a new branch of the British Armed Forces: The Royal Flying Corps. It has long been argued that the British were slow on the uptake regarding the military potential of the Wright brothers’ technological breakthrough, and that this consequently caused that Britain lagged behind her continental allies and rivals at the outbreak of The Great War. This article has been written to address and correct this viewpoint, highlighting that the lack of central direction actually enabled free-thinking spirits to develop a variety of military applications for airplanes. This ultimately ensured that Britain maintained a technological advantage throughout the war, and resulted in the Royal Air Force enjoying unparalleled dominance in the air by 1918.W 1914 r. armia brytyjska wyruszyła na wojnę wspierana przez nową gałąź brytyjskich sił zbrojnych: Royal Flying Corps. Przez długi czas twierdzono, że Brytyjczycy nie nadążali za militarnym potencjałem przełomu technologicznego braci Wright, co w konsekwencji spowodowało, że Wielka Brytania pozostała w tyle za swoimi kontynentalnymi sojusznikami i rywalami w momencie wybuchu Wielkiej Wojny. Niniejszy artykuł został napisany w celu skorygowania tego punktu widzenia. Podkreślono w nim, że brak centralnego kierunku w rzeczywistości umożliwił wolnomyślicielom opracowanie różnorodnych zastosowań wojskowych dla samolotów. Ostatecznie zapewniło to Wielkiej Brytanii utrzymanie przewagi technologicznej przez całą wojnę i sprawiło, że Royal Airforce cieszyło się niezrównaną dominacją w powietrzu do 1918 r
Wojna jako stan umysłu
Get PDFHuman history is the history of wars. This sentence, superficially, sounds controversial. From the very first moments they appeared on earth man has been accompanied by mutual conflicts. Despite the tragedies of war, they continue today. The thought that humanity will begin to live in peace is a fantasy. In the article, I pose the question of whether war is a state of the human mind? Is it an element that describes the nature of man? Is it a natural way of human life? Or is it is it just an element of history? If so, there was a time when there were no wars, and one can hope that there will not be any in the future. I believe that the first possibility is correct. War is always tragic and there is nothing in it that merits appreciation. That is why thinking about humanity here is thoroughly pessimistic. The text refers to more than a dozen studies intended to substantiate this thesis. The main thesis refers to the British philosopher Thomas Hobbes.Historia ludzkości jest historią wojen. Zdanie to tylko z pozoru brzmi kontrowersyjnie. Od pierwszych chwil, kiedy człowiek pojawił się na ziemi, towarzyszą mu konflikty. Wojny mimo swej wyniszczającej sile trwają również dzisiaj. Myśl o tym, że ludzkość zacznie żyć w pokoju, jest fantazją. W artykule stawiam pytanie, czy wojna jest stanem ludzkiego umysłu. Czy jest ona elementem, który opisuje naturę człowieka? Czy jest naturalnym sposobem życia człowieka? A może jest tylko elementem historii? Jeżeli tak, to był czas, kiedy wojen nie było, i wolno mieć nadzieję, że ich nie będzie w przyszłości. Uważam, że pierwsza możliwość jest bliższa prawdzie. Wojna jest zawsze tragiczna i nie ma w niej niczego, co zasługuje na uznanie. To dlatego myślenie o człowieku jest tutaj na wskroś pesymistyczne. W tekście nawiązano do kilkunastu opracowań, które mają uzasadnić tę tezę, nawiązującą do koncepcji brytyjskiego filozofa Tomasza Hobbesa
Przeszłości nie da się oszukać – przeszłość zawsze powróci. W nawiązaniu do książki Damiana Karola Markowskiego W cieniu Wołynia. „Antypolska akcja” OUN i UPA w Galicji Wschodniej 1943‒1945, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2023, ss. 532
Get PDFThe massacre of the Polish population in Volhynia in 1943, carried out by the UPA and Ukrainians, neighbors of the Polish inhabitants of these villages, has a rich historiography. Nowadays, there is no doubt that a massacre of the Polish population in this province took place. There is only a discussion about its scale. We know much less about Ukrainian crimes against Poles in Eastern Lesser Poland after the massacre in Volhynia. This story has not been properly presented yet. This mistake is corrected by Damian K. Markowski's book, which reminds us of a terrible but unfortunately true story. When a neighbor murdered a neighbor.Rzeź ludności polskiej na terenie Wołynia dokonana w 1943 r. przez UPA, Ukraińców, sąsiadów polskich mieszkańców tych wsi ma bogatą historiografię. Współcześnie nie ma wątpliwości, że do masakry polskiej ludności w tej prowincji doszło. Trwa jedynie dyskusja co do jej skali. O zbrodniach ukraińskich na Polakach na terenie Małopolski Wschodniej już po zakończeniu rzezi na Wołyniu wiemy natomiast dużo mniej. Nie doczekały się dotąd rzetelnego opracowania. Tę lukę wypełnia książka Damiana K. Markowskiego, która przypomina historię straszną, ale niestety prawdziwą. Gdy sąsiad mordował sąsiada
Hook Pins in the Grave Inventories of the Wielbark Culture. A Case Study Based on the Finds from Cemeteries in Czarnówko, Lubowidz and Wilkowo Nowowiejskie, Lębork District (PL)
No full textThis paper presents a special category of textile-related artefacts, hook pins, interpreted as the remains of spindles. The study is based on tools discovered in burials of the population of the Wielbark culture in Czarnówko, Lubowidz and Wilkowo Nowowiejskie, Lębork district (PL). The collected materials were not only analysed typologically but were also examined for functionality and the presence of traces of use. They were also juxtaposed with artefacts discovered at other archaeological sites from the Roman Period, including those from the area of the Przeworsk culture.This paper presents a special category of textile-related artefacts, hook pins, interpreted as the remains of spindles. The study is based on tools discovered in burials of the population of the Wielbark culture in Czarnówko, Lubowidz and Wilkowo Nowowiejskie, Lębork district (PL). The collected materials were not only analysed typologically but were also examined for functionality and the presence of traces of use. They were also juxtaposed with artefacts discovered at other archaeological sites from the Roman Period, including those from the area of the Przeworsk culture
Benchmarking – ciągłe doskonalenie wydajności czy antidotum na trudne czasy? Wybrane problemy dotyczące zarządzania wiedzą i pracownikami w procesie benchmarkingu
No full textCompeting and succeeding in today’s economy requires extensive and diverse knowledge as well as external orientation, understood as the need for ongoing monitoring of the actions of market leaders, and, therefore, properly targeted human resource management. Benchmarking is a method that fits these assumptions, and, when used correctly and for justifiable reasons consistent with the company’s strategy, produces the desired results. Benchmarking is not a panacea which can prevent mistakes and failures, replacing the company’s efforts in areas such as quality or process management. Moreover, its implementation requires substantive staff preparation and managerial skills aimed at motivating and inspiring performance improvement. The article aims to identify the issues that managers encounter in the benchmarking process in knowledge and employee management. The basis of the paper is a review of relevant subject literature and a description of practices the author encountered in companies using benchmarking. Konkurowanie i wygrywanie w dzisiejszej gospodarce wymaga obszernej oraz zróżnicowanej wiedzy, a także orientacji zewnętrznej, rozumianej jako konieczność ciągłego śledzenia poczynań liderów rynkowych, a zatem odpowiednio ukierunkowanego zarządzania zasobami ludzkimi. Metodą, która wpisuje się w powyższe założenia jest benchmarking, którego właściwe użycie i z uzasadnionych powodów, zgodnych ze strategią firmy, przynosi oczekiwany skutek. Benchmarking nie jest panaceum, które może zapobiec błędom i niepowodzeniom, zastępując starania firmy w obszarze jakości czy na przykład zarządzania procesami, tym bardziej że jego wdrożenie wymaga przygotowania merytorycznego pracowników i umiejętności zarządczych, mających na celu zmotywowanie oraz zainspirowanie do doskonalenia wydajności. Celem artykułu jest próba zidentyfikowania problemów, z jakimi przyszło się mierzyć zarządzającym w procesie benchmarkingu w obszarze zarządzania wiedzą i pracownikami. Podstawę opracowania stanowi przegląd literatury przedmiotu oraz opis praktyk, z jakimi spotkano się w przedsiębiorstwach stosujących benchmarking. Przytoczone przykłady, wyniki badań i refleksje odnoszą się do badań prowadzonych w przedsiębiorstwach turystycznych na przestrzeni ostatnich kilku lat.
Badanie efektywności systemu bankowego Azerbejdżanu za pomocą analizy DEA (2015–2019)
No full textThe primary objective of this research was to assess the efficiency of banks within the Azerbaijani banking system, identifying and comparing both efficient and inefficient banks. To this end, the efficiency of 25 banks operating in Azerbaijan from 2015 to 2019 was analysed using input-oriented CCR, BCC and Super Efficiency models. The results provide insights into the efficiency levels of the banks and highlight the distinctions between efficient and inefficient institutions. Furthermore, recommendations for improving inefficient banks were developed, with the expectation that these suggestions could enhance the effective use of resources within the banking system. The study estimates a significant increase in banking system efficiency over the years, and this improvement is believed to reflect the positive impact of reform and enhancement efforts.Głównym celem niniejszego badania jest ocena efektywności banków w systemie bankowym Azerbejdżanu, zidentyfikowanie i porównanie banków efektywnych i nieefektywnych. W tym celu, efektywność 25 banków działających w Azerbejdżanie w latach 2015–2019 została przeanalizowana przy użyciu modeli CCR, BCC oraz modelu Super Efektywności opartego na danych wejściowych.Wyniki analizy dostarczyły informacji na temat poziomów efektywności banków i uwypukliły różnice między bankami efektywnymi a nieefektywnymi. Ponadto, opracowano rekomendacje mające na celu poprawę efektywności banków nieefektywnych, z nadzieją, że sugestie te przyczynią się do bardziej efektywnego wykorzystania zasobów w systemie bankowym. Badanie szacuje, że w ciągu lat efektywność systemu bankowego znacznie wzrosła, a ten wzrost uważa się za odzwierciedlenie pozytywnego wpływu reform i działań usprawniających
Ocena wystąpienia kryzysu finansowego spółek komunalnych na przykładzie wybranych spółek z województwa opolskiego
No full textThe aim of the study was to identify and assess the risk of financial crisis for municipal-owned companies. The companies operate in the Opolskie Voivodeship. They are involved in the provision of heat (industry 35), water (industry 36), sewage disposal (industry 37), waste management (industry 38) and local transport (industry 49). The study was based on the financial statements and management report of the companies from the period 2019–2022. Document analysis, qualitative analysis of risk factors, ratio financial analysis and analysis of variance were all used. The following research questions were formulated: 1) How has the financial performance of municipal-owned companies evolved? 2) Does financial performance generate financial crisis risk and at what level? 3) Has this risk changed over time?, and 4) Does the industry significantly differentiate the level of this risk?
The results showed that the companies were operating under a high risk of financial crisis, resulting from their weak financial condition. Although the risk of financial crisis was diverse and variable over time, nearly 2/3 of the companies were permanently at high or very high risk. Analysis over time showed an increase in this risk. In 2022, there was an increase in the percentage of unprofitable companies, companies with a growing shortage of transactional cash having a low commitment of equity. The results also indicate differences in the scale of risk by type of business. High risk (class 2) was characteristic for the companies: heating (35), waste management (38), water supply (36) and transport (49). Medium risk (class 3) was characteristic for the companies involved in sewage disposal (37). The threatening factors in terms of financial condition established in the study justify the view that the direct causes of the high risk of financial crisis are insufficient revenues and high operating costs, as well as the price formation mechanism.Celem badania była identyfikacja i ocena ryzyka wystąpienia kryzysu finansowego spółek komunalnych z terenu województwa opolskiego. Spółki zajmują się dostarczaniem ciepła (branża 35), wody (branża 36), odprowadzaniem ścieków (branża 37), zagospodarowaniem odpadów (branża 38) i transportem lokalnym (branża 49). Badanie przeprowadzono w oparciu o sprawozdawcze dane finansowe oraz sprawozdania zarządu z działalności spółek z okresu 2019–2022. Zastosowano analizę dokumentów, jakościową analizę czynników ryzyka, wskaźnikową analizę finansową oraz analizę wariancji. Sformułowano następujące pytania badawcze: 1) Jak kształtowały się wyniki finansowe spółek komunalnych?, 2) Czy wyniki finansowe generują ryzyko kryzysu finansowego i na jakim poziomie?, 3) Czy ryzyko to zmieniało się w czasie?, 4) Czy branża różnicuje istotnie poziom tego ryzyka?
Wyniki wykazały, iż spółki działały w warunkach wysokiego ryzyka kryzysu finansowego. Wynikało ono z ich słabej kondycji finansowej. Pomimo że ryzyko kryzysu finansowego było zróżnicowane i zmienne w czasie, blisko 2/3 spółek było trwale obarczone wysokim i bardzo wysokim ryzykiem. Analiza w czasie wykazała wzrost tego ryzyka. W 2022 r. odnotowano wzrost odsetka spółek nierentownych, spółek z rosnącym niedostatkiem gotówki transakcyjnej przy niskim zaangażowaniu kapitałów własnych. Wyniki wskazują również różnice w skali ryzyka ze względu na rodzaj prowadzonej działalności. Wysokie ryzyko (klasa 2) cechowało spółki: ciepłownicze (35), zagospodarowania odpadów (38), wodociągowe (36) i transportowe (49). Średni poziom ryzyka (klasa 3) charakteryzował spółki zajmujące się odprowadzaniem ścieków (37). Ustalone w badaniu czynniki zagrażające kondycji finansowej uzasadniają pogląd, iż bezpośrednimi przyczynami wysokiego ryzyka kryzysu finansowego są niedostateczne przychody i wysokie koszty operacyjne oraz mechanizm kształtowania cen