Journals of Rzeszow University - Open Journal System
Not a member yet
8594 research outputs found
Sort by
Wykluczenie komunikacyjne i transport zbiorowy w wybranych powiatach województwa dolnośląskiego po 30 latach transformacji
Get PDFThe purpose of this article is to analyze existing data, strategic documents of the Lower Silesian Voivodeship and selected counties in terms of transportation exclusion with a particular focus on rural areas. Transport exclusion is defined as a state in which access of individuals to means of transport (in particular, public transport) is limited or prevented. In the first part of the article a historical overview of the issue is presented. According to the idea of three rings (the influence of the city of Wroclaw on adjacent areas) adopted in the document Functional Cohesion Studies in the Wroclaw Functional Area, the selected counties are located in ring two (Oleśnica county, about 30 km from Wroclaw), ring three (Milicz county, about 60 km from Wroclaw), and outside the influence of the functional area (Góra county, about 90 km from Wroclaw). The analysis of the existing data shows that the best connected by public transportation, excluding school transportation, is Oleśnica county, and the weakest is Milicz county. In two of the three municipalities in Milicz county, the percentage of villages connected by public transportation is less than 60%.
Celem artykułu jest analiza danych zastanych, dokumentów strategicznych województwa dolnośląskiego oraz wybranych powiatów pod kątem wykluczenia komunikacyjnego, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów wiejskich. Wykluczenie komunikacyjne jest definiowane jako stan, w którym dostęp osób fizycznych do środków transportu (w szczególności komunikacji zbiorowej) zostaje ograniczony lub uniemożliwiony. W pierwszej części artykułu przedstawiono historyczną perspektywę omawianego problemu. Zgodnie z przyjętą w dokumencie Studium spójności funkcjonalnej we Wrocławskim Obszarze Funkcjonalnym ideą trzech ringów (oddziaływania miasta Wrocław na przylegające obszary) wybrane powiaty znajdują się w ringu drugim (powiat oleśnicki, około 30 km od Wrocławia), ringu trzecim (powiat milicki, około 60 km od Wrocławia) i poza oddziaływaniem obszaru funkcjonalnego (powiat górowski, około 90 km od Wrocławia). Z analizy danych zastanych wynika, że najlepiej skomunikowany transportem publicznym, z wyłączeniem transportu szkolnego, jest powiat oleśnicki, najsłabiej zaś powiat milicki. W dwóch z trzech gmin powiatu milickiego odsetek sołectw skomunikowanych transportem publicznym jest niższy niż 60%
Rododendrony jako element parków rezydencjonalnych na ziemiach polskich w XIX i XX wieku
Get PDFRhododendrons were a precious ornament of gardens and parks created in the ancestral homes and manor houses in the Polish lands, especially in the 19th and 20th centuries. The seedlings came mainly from two places: the German nurseries of Seidl, and Polesie Volyn. However, the maintenance of the parks depended on the material situation of their owners, and the events of the First and Second World Wars devastated the country, causing not only material damage but also considerable social impoverishment. Two land reforms, involving the division of large estates (1920) and their nationalization (1944), also had a significant impact. Left unattended, the houses and their surroundings were often destroyed. As a result, after 1945, rhododendrons survived only in a few places, apart from landscape areas, reserves and arboretums.Różaneczniki były cenioną ozdobą ogrodów i parków zakładanych przy siedzibach rodowych i magnackich na ziemiach polskich, szczególnie w XIX i XX wieku. Sadzonki pochodziły przede wszystkim z dwóch miejsc: niemieckich szkółek Seidla oraz Polesia Wołyńskiego. Utrzymanie parków było jednak zależne od sytuacji materialnej ich właścicieli, a działania I i II wojny światowej spustoszyły kraj, powodując nie tylko zniszczenia materialne, ale też znaczne zubożenie społeczne. Istotny wpływ miały także dwie reformy rolne związane z parcelacją wielkich majątków (1920 r.) oraz ich upaństwowieniem (1944 r.). Pozostawione bez opieki założenia rezydencjonalne wraz z otoczeniem często ulegały zniszczeniu. Między innymi z tego powodu po 1945 r. różaneczniki przetrwały w niewielu miejscach oprócz terenów krajobrazowych, rezerwatów i arboretów
Krajobraz kulturowy Wołynia XIX wieku na kartach pamiętników Ewy i Zygmunta Felińskich
Get PDFThe article analyzes the memoirs of Ewa and Zygmunt Feliński, which today constitute one of the oldest sources of information about life in Volhynia at the beginning of the 19th century. These are extremely valuable, authentic sources that shed light on the lives of various social groups in Volhynia, on social and cultural processes in the Russian Empire in the first half of the 19th century, as well as on the specific economic conditions of the region and its methods of management. Much attention is devoted to descriptions of the life of the impoverished Polish nobility, the organization of their households, the planning of residential buildings, and the upbringing of children under the outdated Russian educational system. The article also emphasizes the role of the moral and spiritual values upheld in the Feliński family, and through the lens of these worldview principles the memoirists assess the actions of their compatriots in various historical situations. Detailed descriptions of events in Volhynia during the War of 1812, the November Uprising, the repressions following its defeat, as well as events connected with Szymon Konarski’s conspiratorial activity, hold great historical significance in the memoirs of Ewa and Zygmunt. In addition, the memoirs contain descriptions of the distinctive nature and landscapes of Volhynia, including its major cities, towns, and villages. The authors present above all their personal perspective on the era, historical events, and people. Their analyses, commentaries, and evaluations reflect the beliefs and spiritual values typical of the impoverished Polish nobility of the 19th century.Artykuł analizuje teksty wspomnień Ewy i Zygmunta Felińskich, które stanowią obecnie jedno z najstarszych źródeł informacji o życiu na Wołyniu na początku XIX w. Są to niezwykle cenne, autentyczne źródła informacji o warstwach społecznych ludności Wołynia, o procesach społecznych i kulturalnych w Imperium Rosyjskim w pierwszej połowie XIX w., o specyfice stanu gospodarczego regionu i metodach gospodarowania. Wiele uwagi poświęcono we wspomnianych pamiętnikach opisom życia zubożałej polskiej szlachty, organizacji jej życia, planowaniu budynków mieszkalnych oraz wychowaniu dzieci w realiach przestarzałego rosyjskiego systemu edukacji. Pamiętniki dokumentują również rolę wartości moralnych i duchowych wyznawanych w rodzinie Felińskich, przez pryzmat tych zasad światopoglądowych autorzy wspomnień oceniają działania swoich rodaków w różnych sytuacjach historycznych. Szczegółowe opisy wydarzeń na Wołyniu podczas wojny 1812 r., powstania listopadowego, represji po jego klęsce, a także działalności konspiracyjnej Szymona Konarskiego mają ogromne znaczenie historyczne. Ponadto wspomnienia Ewy i Zygmunta zawierają opisy przyrody i krajobrazów Wołynia, dużych miast, miasteczek i wsi. Autorzy prezentują w tekstach przede wszystkim swój osobisty pogląd na epokę, wydarzenia historyczne i ludzi. Ich analizy, komentarze i oceny odzwierciedlają przekonania i wartości duchowe typowe dla środowiska zubożałej polskiej szlachty XIX w
Determinanty postępu społecznego w krajach Unii Europejskiej – wnioski dla Polski
Get PDFGDP is a measure commonly used to assess the economic level of a country. In addition to its many virtues, this indicator has certain weaknesses, especially concerning the social aspects of economic growth. Among the numerous measures that take into account social aspects, the social progress index known as The Social Progress Index (SPI) deserves attention. The article attempts to search for correlations between the level of this index and seventeen variables describing income disparities and the redistributive, tax and social policies of the EU27 countries in 2021.The statistics show a significant correlation between the SPI index and the level of income inequality and the scale of redistribution. At the same time the paper indicates a high level of income-wealth inequality in Poland. The causes of these inequalities identified in the article mean that actions aimed at reducing them are necessary, but at the same time require major changes in economic and social policy.PKB jest miernikiem powszechnie wykorzystywanym do oceny poziomu gospodarczego kraju. Poza wieloma walorami wskaźnik ten ma pewne słabości, zwłaszcza dotyczące społecznych aspektów wzrostu gospodarczego. Wśród licznych miar uwzględniających aspekty socjalne na uwagę zasługuje wskaźnik postępu społecznego określany jako The Social Progres Index (SPI). W artykule została podjęta próba poszukiwania korelacji między poziomem tego wskaźnika a siedemnastoma zmiennymi opisującymi zróżnicowanie dochodów oraz polityką redystrybucyjną, podatkową i społeczną krajów UE-27 w 2021 r. Dane statystyczne ukazują istotną korelację między indeksem SPI a poziomem zróżnicowania odchodów i skalą redystrybucji. Jednocześnie mierniki dotyczące zróżnicowania dochodów wskazują na wysoki poziom zróżnicowania dochodowo-majątkowego w Polsce. Zidentyfikowane w artykule przyczyny tych nierówności (mankamenty rynku pracy, niewłaściwa polityka fiskalna, duża szara strefa) oznaczają, że działania zmierzające w kierunku ich zmniejszania są niezbędne, ale równocześnie wymagają poważnych zmian w polityce gospodarczej i społecznej
"Bajka na dobranoc" Jana Kurowickiego. Tomik zdradzonych nadziei
Get PDFThe article familiarises readers with the volume of poetry A Bedtime Story by Jan Kurowicki published in 1992. It is explained why this book of poetry is a seminal work in his oeuvre as compared to his previous creative output. The article attempts to classify Kurowicki’s writing in terms of his social and cultural milieu at the time of his debut. While categorizing his works, the main movements in Polish poetry in the 1960s and 1970s are taken into consideration. The issue of the critical reception of A Bedtime Story is also raised. Last but not least, the article identifies how the author’s world view is manifested in his poems.Artykuł przybliża czytelnikowi wydany w 1992 roku tomik wierszy Jana Kurowickiego Bajka na dobranoc. Wyjaśnia, na czym polega jego przełomowy charakter w stosunku do wcześniejszej twórczości poetyckiej autora. Dokonuje próby określenia przynależności środowiskowej Kurowickiego w czasach bliskich debiutu, biorąc za punkt odniesienia główne prądy poezji polskiej lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku. Porusza problem recepcji krytycznej Bajki na dobranoc. Rozpoznaje sposoby manifestowania się światopoglądu autora w jego wierszach
Analiza treści wyborów prezydenckich w USA 2024: główne tematy kampanii
Get PDFThe article analyzes the main themes of the 2024 US presidential campaign, singling out the issue of migration, the economy, women's rights, international security and the US-China rivalry. The text analyzes the content of election programs, debates and polling data. According to the author, the 2024 US presidential election has highlighted the deep social and ideological divisions in American society. The polarization of society determines US domestic policy, defining the directions of the country's future development and directly affects its foreign policy.Artykuł zawiera analizę głównych tematów amerykańskiej kampanii prezydenckiej 2024 r., w tym zagadnienie migracji, gospodarki, praw kobiet, bezpieczeństwa międzynarodowego i rywalizacji USA z Chinami. W tekście dokonano analizy treści programów wyborczych, debat oraz danych sondażowych. W opinii autora wybory prezydenckie w USA w 2024 roku uwidoczniły głębokie podziały społeczne i ideologiczne amerykańskiego społeczeństwa. Polaryzacja społeczeństwa determinuje politykę wewnętrzną USA, definiując kierunki przyszłego rozwoju kraju i bezpośrednio wpływa na jego politykę zagraniczną
Granice kary pozbawienia wolności. Uwagi na tle nowelizacji Kodeksu karnego z dnia 7 lipca 2022 r. oraz aktualnych kierunków zmian w prawie karnym
Get PDFThe Act of July 7, 2022 on amendments to the Criminal Code and certain other laws, among a major reconstruction of Polish criminal law, made an unprecedented in modern Polish codifications expansion of the courts' discretion in imposing a sentence of imprisonment. Under the current provisions of Article 37 of the Criminal Code, it is possible to impose a sentence of imprisonment up to the upper limit of 30 years. In this article, the author will attempt to answer the question of the justification for such a significant increase in judicial discretion in the application of imprisonment, while at the same time there is no increase in the measures to rationalize the amount of this penalty on the grounds of a particular case. The article discusses recent amendments to Article 37 of the Criminal Code and current legislative trends regarding the limits of imprisonment.Ustawa z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw wśród gruntownej przebudowy polskiej ustawy karnej dokonała niespotykanego we współczesnych polskich kodyfikacjach poszerzenia swobody orzeczniczej sądów w zakresie wymiaru kary pozbawienia wolności. W obowiązującym brzmieniu art. 37 k.k. możliwe jest wymierzenie kary pozbawienia wolności do górnej granicy 30 lat. W niniejszym opracowaniu autor podejmie próbę odpowiedzi na pytanie o zasadność tak znaczącego zwiększenia luzu decyzyjnego sędziów podczas stosowania kary pozbawienia wolności, przy równoczesnym braku zwiększenia mierników pozwalających na racjonalizację wysokości tej kary ma gruncie konkretnego przypadku. W artykule omówiono ostatnie zmiany w art. 37 k.k. oraz aktualnych trendach legislacyjnych dotyczących granic kary pozbawienia wolności
Kryzys węglowy lat 1898‒1902 w Królestwie Polskim
Get PDFThe article analyzes the coal crisis that took place in the Congress Kingdom of Poland between 1898 and 1902, which led to the first general strike in the Polish lands and was an element of social unrest that found its outlet in the revolution of 1905. The aim of the article is to expand knowledge about the crises in the Polish lands, to present the specificity, course and impact of the crisis on the economy and society of the Congress Kingdom of Poland. Due to the lack of studies and archival documents on the analyzed issue, the article is based largely on selected press materials. The causes of the crisis are discussed, in which the customs policy of the Russian Empire and the first syndicate established in the Polish lands played an important role. Then the article presents the course of the crisis, taking into account the differing situations of large cities and provinces. Another important element related to the crisis were the actions of the authorities consisting in the centralization of purchases and attempts at administrative and legal solutions to alleviate the effects of the scarcity of coal on the market. Finally, the article discusses social reactions to the crisis itself and attempted counteractions. Both the reactions of industrial groups and the reactions of the social masses are discussed.Artykuł analizuje kryzys węglowy w Królestwie Polskim w latach 1898‒1902. Doprowadził on do pierwszego strajku generalnego na ziemiach polskich i był przejawem niepokojów społecznych, które znalazły ujście w rewolucji 1905 r. Celem artykułu jest poszerzenie wiedzy o kryzysach na ziemiach polskich, przedstawienie specyfiki i przebiegu wspomnianego kryzysu węglowego oraz jego wpływu na gospodarkę i społeczeństwo Królestwa Polskiego. W związku z brakiem opracowań oraz dokumentów archiwalnych dotyczących analizowanego zagadnienia artykuł opiera się w znacznej mierze na materiałach prasowych. Omówione zostały przyczyny kryzysu, w którym istotną rolę odegrała polityka celna Cesarstwa Rosyjskiego oraz pierwszy syndykat powstały na ziemiach polskich. Następnie przedstawiono przebieg kryzysu z uwzględnieniem odmiennej sytuacji wielkich miast oraz prowincji. Kolejnym istotnym elementem związanym z kryzysem były działania władz polegające na centralizacji zakupów i próbach rozwiązań administracyjnych i prawnych mających złagodzić skutki niedostępności węgla na rynku. Na końcu artykuł omawia reakcje społeczne na sam kryzys, jak i na próby przeciwdziałania mu. Omówione są reakcje zarówno grup przemysłowych, jak i mas społecznych
Górnicy węgla kamiennego – uprzywilejowana grupa społeczna w Polsce w okresie komunizmu
Get PDFCoal was the basic Polish energy resource, and at the same time its export provided the country with the necessary injections of foreign currency. During the entire period of Communist rule in Poland, miners working in hard coal mines were, on the one hand, over-exploited, while, on the other, they were granted numerous social benefits. The profession of miner was considered the most important and valuable for the country, and the miners themselves were treated as national heroes. Over time, miners' social privileges were increasingly extended. In November 1949, the government adopted a document called the “Miner's Charter”, concerning special privileges for miners in the coal mining industry. In the same year the “Distinguished Miner of Socialist Poland” decoration was introduced. However, due to the harsh conditions, there was still a shortage of manpower in the mines. To ensure maximum coal extraction, a four-brigade working system was introduced underground in 1978. As a result, the workplace was manned at all times of the day and night. One form of incentive to work in the mines was the promise of a accelerated access to housing. Many mines had canteens, separate shops, and service outlets. The mines organized the delivery of food products at lower prices. From the beginning of the 1980s, Poland entered a decade-long deep social and economic crisis. To encourage miners to make even greater efforts, 'voluntary' work on free Saturdays was introduced, which was doubled in pay and the amount thus earned was tax-free. The miners were the most highly valued occupational group in Socialist Poland, but it was the most economically exploited group. Their life was extremely difficult, although miners' salaries were much higher than in other branches of industry.Węgiel był podstawowym polskim surowcem energetycznym i eksportowym, dostarczał więc krajowi niezbędnych dewiz. Przez cały okres rządów komunistycznych w Polsce górników pracujących w kopalniach węgla kamiennego nadmiernie eksploatowano, ale jednocześnie przyznawano im liczne przywileje socjalne. Zawód górnika uznano za najważniejszy i najcenniejszy dla kraju, a samych górników traktowano jak bohaterów narodowych. W miarę upływu czasu ich przywileje socjalne były coraz szersze. W listopadzie 1949 r. rząd przyjął dokument zwany „Kartą Górnika” nadający szczególne przywileje górnikom w górnictwie węglowym. W tym samym roku wprowadzono odznaczenie „Zasłużony Górnik Polski Ludowej”. Ze względu jednak na ciężkie warunki wciąż brakowało rąk do pracy w kopalniach. Dla zapewnienia jak największego wydobycia węgla w 1978 r. wprowadzono czterobrygadowy system pracy pod ziemią. Dzięki temu o każdej porze dnia i nocy wszystkie stanowiska pracy były obsadzone. Jedną z form zachęty do pracy w kopalniach była obietnica szybkiego otrzymania własnego mieszkania. Przy wielu kopalniach funkcjonowały stołówki, osobne sklepy oraz punkty usługowe. Kopalnie organizowały dostawy produktów spożywczych po niższych cenach. Od początku lat 80. XX w. rozpoczął się w Polsce głęboki kryzys społeczny i gospodarczy. Chcąc zachęcić górników do jeszcze większego wysiłku, wprowadzono „dobrowolną” pracę w wolne soboty, która była podwójnie wynagradzana, a tak zarobiona kwota była zwolniona z podatku. Górnicy byli najbardziej hołubioną grupą zawodową w Polsce Ludowej, ale też najbardziej wykorzystywaną ekonomicznie. Ich życie było niezwykle trudne, chociaż ich pensje były znacznie wyższe niż pracowników w innych gałęziach przemysłu
Zapobiegać czy leczyć? Analiza odpowiedzialności za produkt w USA i UE na przykładzie pozwów przeciwko Panera Bread
Get PDFThis article explores the differing approaches to product liability in the United States and the European Union and investigates the regulatory frameworks and consumer protection mechanisms that govern product safety in these regions. It examines the foundational principles and historical evolution of consumer protection laws in both regions, highlighting key differences in their approaches to litigation and enforcement. The inception of the following paper was inspired by a series of lawsuits filed against Panera Bread, a restaurant chain, whose caffeinated lemonade allegedly caused the death of two people.Artykuł analizuje różne podejścia do odpowiedzialności za produkty w Stanach Zjednoczonych i Unii Europejskiej oraz bada ramy regulacyjne i mechanizmy ochrony konsumentów, które regulują bezpieczeństwo produktów w tych regionach. Analizuje on podstawowe zasady i historyczną ewolucję przepisów dotyczących ochrony konsumentów w obu regionach, podkreślając kluczowe różnice w ich podejściu do sporów sądowych i egzekwowania prawa. Niniejsze opracowanie zostało zainspirowane przez serię pozwów wniesionych przeciwko sieci restauracji Panera Bread, której lemoniada zawierająca kofeinę rzekomo spowodowała śmierć dwóch osób