Journals of Rzeszow University - Open Journal System
Not a member yet
8594 research outputs found
Sort by
Odpowiedzialność karna lekarza za błąd w sztuce medycznej w orzecznictwie na przykładzie art. 160 k.k. – zarys problematyki
Get PDFThe right to health protection, guaranteed under Article 68(1) of the Constitution of the Republic of Poland, constitutes a fundamental right of every citizen, regardless of their social or financial status. The realization of this right is the responsibility of public authorities, which are tasked with organizing and financing universally accessible healthcare services. Although the term "medical malpractice" lacks a statutory definition, it has been shaped through legal doctrine and jurisprudence, encompassing diagnostic and therapeutic errors. Physicians may incur civil, criminal, and professional liability. Criminal liability, particularly under Article 160 of the Penal Code, pertains to exposing a patient to an immediate danger of loss of life or serious bodily harm. The case law of the Supreme Court confirms that, for the imposition of liability, mere exposure to danger suffices, irrespective of the possibility of reversing the harmful consequence.Prawo do ochrony zdrowia, zagwarantowane w art. 68 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi fundamentalne prawo każdego obywatela, niezależnie od jego statusu społecznego czy materialnego. Realizacja tego prawa należy do władz publicznych, które odpowiadają za organizowanie i finansowanie powszechnie dostępnych świadczeń zdrowotnych. Błąd w sztuce medycznej, mimo braku legalnej definicji, został ukształtowany w doktrynie i orzecznictwie, obejmując błędy diagnostyczne i terapeutyczne. Lekarze mogą ponosić odpowiedzialność cywilną, karną oraz zawodową. Odpowiedzialność karna, szczególnie w kontekście art. 160 k.k., dotyczy narażenia pacjenta na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Orzecznictwo Sądu Najwyższego potwierdza, iż dla przypisania odpowiedzialności wystarcza samo narażenie, bez względu na możliwość odwrócenia skutku
Idea utworzenia Wielkopolskiego Parku Narodowego – refleksje po lekturze dawnych wydawnictw
Get PDFThe article presents lesser-known, and sometimes even completely forgotten facts, documents, and publications related to publications concerning national parks, as well as the establishment of the Wielkopolska National Park. They illustrate the connections between nature conservation and history, administrative actions, politics, culture, and the economy. Knowledge of these connections is an important element in achieving the statutory goals of nature conservation through educational, informational, and promotional activities in the field of nature protection. The presented materials showcase the space, nature, culture, and people who regarded their organizational and authorship activities as a kind of mission, leaving a lasting mark in the national and global cultural sphere. They created the intellectual foundations for modern nature conservation, including the establishment of national parks, which also influenced the building of national identity. The first Polish nature conservation law from 1934 initiated in our country a comprehensive process of protecting both non-living and living natural resources, which continues to this day. On the 90th anniversary of its enactment, the Polish parliament (the Sejm) expressed recognition for all those involved in nature conservation, regarded not only as a patriotic duty but also as a necessity for the well-being of all species on Earth.Artykuł przedstawia mniej znane i zapomniane fakty, dokumenty i publikacje związane z wydawnictwami dotyczącymi parków narodowych, a także z utworzeniem Wielkopolskiego Parku Narodowego. Pokazują one związki pomiędzy ochroną przyrody, a historią, działaniami administracyjnymi, polityką, kulturą i gospodarką. Ich znajomość jest ważnym elementem realizacji ustawowych celów ochrony przyrody poprzez prowadzenie działalności edukacyjnej, informacyjnej i promocyjnej w dziedzinie ochrony przyrody. Przedstawione materiały pokazują przestrzeń, przyrodę, kulturę oraz ludzi, którzy traktowali swoją działalność organizacyjną i autorską jako swoistą misję, na trwale zapisując się w krajowym i światowym obiegu kultury. Stworzyli oni intelektualne podstawy współczesnej ochrony przyrody, w tym tworzenia parków narodowych, mające także wpływ na budowanie narodowej tożsamości. Pierwsza polska ustawa o ochronie przyrody z 1934 roku zapoczątkowała kontynuowany do dzisiaj kompleksowy proces ochrony zasobów przyrody nieożywionej i ożywionej. W 90. rocznicę jej uchwalenia Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wyraził uznanie dla wszystkich zajmujących się ochroną przyrody, traktowanej nie tylko jako patriotyczny obowiązek, ale jako konieczność dla dobra życia wszystkich gatunków Ziemi
Obraz likwidacji Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie w ówczesnej prasie lokalnej 3 . Część 1: Prasa polska
Get PDFThe liquidation of the Stefan Báthory University in Vilnius after its occupation by Soviet troops in 1939 was a process. The Soviets destroyed what they could materially, but they decided to give Vilnius itself to the Lithuanians for a while. Lithuania, believing in its unique position, sought "historical justice", i.e. the liquidation of the Polishness of Vilnius and the Vilnius region. A particularly important goal was the liquidation of the University; a most important Polish centre of science and culture. This process caused quite a stir in the city and was reflected in the local press. So how did the Polish press present this process? What issues were of particular importance, and to what extent it is possible, thanks to the preserved source material, to recreate the process of destruction of the Polish university by the new Lithuanian authorities. With their actions, the Lithuanians prepared the ground for the Soviets, who soon occupied the entire Lithuania.Likwidacja Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie po zajęciu miasta przez wojska sowieckie w 1939 r. miała kilka etapów. Sowieci niszczyli to, co mogli, materialnie, ale samo Wilno postanowili oddać na chwilę Litwinom. Litwa, wierząc w swoją wyjątkową pozycję, dążyła do „sprawiedliwości dziejowej”, czyli unicestwienia polskości Wilna i Wileńszczyzny. Celem szczególnie ważnym była kasacja Uniwersytetu ‒ najważniejszego polskiego ośrodka nauki i kultury tych ziem. Proces ten wywoływał spore poruszenie w mieście i miał swój oddźwięk w prasie lokalnej. Jak przedstawiała go prasa polska? Jakie kwestie były dla niej szczególnie ważne i na ile można dzięki zachowanemu materiałowi źródłowemu odtworzyć strategię niszczenia polskiej uczelni przez nowe władze litewskie? Swoimi działaniami Litwini przygotowali grunt dla Sowietów, którzy już za moment zajęli całą Litwę
Prospects for the idea of Knowledge-Based Economy. Employing the ancient perspective for the development of the future
Get PDFOne of the most prevalent concepts describing the modern economy is the Knowledge-Based Economy (KBE). In an era of rapid scientific and technological advancement, the value of knowledge cannot be overstated; it is our most valuable resource. The aim of this paper is to examine the genesis and evolution of the KBE, as well as highlighting potential challenges and opportunities for its future. Paraphrasing F. Fukuyama’s famous prediction of ‘the end of history’, it seems reasonable to ask whether the KBE marks the ‘end of the economy’ or whether new determinants may emerge to transform it. Furthermore, as new theories emerge, the question arises as to which of them, and why, should be recognised as ‘knowledge’ and thus developed to shape the future. Rather than analyzing modern theories, we propose a return to the foundations of our cultural and intellectual heritage. Therefore, this study employs critical literature analysis and philosophical inquiry, referencing contemporary economic thought and Aristotelian hermeneutics. The terminological debates are limited in order to focus on the cultural and historical dimensions of KBE and to suggest its potential future trajectory. Drawing on Aristotle and the metaphor of the ‘ship of state’, we argue that nowadays, it is no longer sufficient to collect and analyse facts; rather, there is a need to assess probabilities and discuss potential outcomes. Translating this ability into action would enable us to make our knowledge ‘practical’ (in Aristotelian sense), and thus assist in charting a course for the future.Jednym z najczęściej używanych we współczesnej nauce o gospodarce terminów jest „gospodarka oparta na wiedzy” (GOW). W dzisiejszych czasach, kiedy obserwujemy szybki rozwój nauki i technologii, znaczenie wiedzy staje się kluczowe, gdyż jest ona jednym z naszych najcenniejszych zasobów. Celem tego artykułu jest zbadanie genezy oraz ewolucji koncepcji GOW, a także omówienie wyzwań, które mogą stanąć przed nią w przyszłości. W tym kontekście warto, parafrazując słynną prognozę F. Fukuyamy o „końcu historii”, zadać pytanie, czy GOW będzie stanowić ostateczny etap rozwoju gospodarki, czy też pojawią się nowe czynniki, które zmodyfikują jej oblicze. Trzeba też się zastanowić, które z nowych teorii naukowych zasługują na miano „wiedzy” i tym samym powinny być rozwijane. Zamiast bazować na klasycznej analizie obecnych koncepcji gospodarczych, proponujemy powrót do fundamentów naszego dziedzictwa intelektualnego i kulturowego. Dlatego też niniejsze badanie wykorzystuje krytyczną analizę literatury i dociekania filozoficzne, odwołuje się do współczesnej myśli ekonomicznej i hermeneutyki Arystotelesa. Rozważania terminologiczne zostały ograniczone, by skupić się na kulturowych i historycznych wymiarach GOW i zasugerować jej potencjalne drogi rozwoju. Odwołując się do myśli Arystotelesa i antycznej metafory porównującej państwo do okrętu, twierdzimy, że dziś nie wystarczy już wiedza oparta na gromadzeniu i analizie danych, lecz konieczna jest również umiejętność uwzględniania prawdopodobieństw i przewidywania potencjalnych rezultatów. Zastosowanie tej umiejętności w działaniu umożliwi stworzenie wiedzy „praktycznej” (w sensie arystotelesowskim), a tym samym może pomóc w wyznaczaniu kursu rozwoju i działań na przyszłość
Rozwój spółdzielczości kredytowej na ziemiach zaboru pruskiego w świetle sprawozdań Związku Spółek Zarobkowych i Gospodarczych na Poznańskie i Prusy Zachodnie w latach 1871–1914
Get PDFThe concept of cooperation has been known for a long time. However, it was not until the 19th century that the concept of cooperatives reached its mature form. That is, a movement that was supposed not only to satisfy basic existential needs, but also enable the development of an individual and the local community. In a word, it was supposed to secure the needs of the body and develop the potential of the spirit. This can be clearly seen in the example of the lands of the Prussian partition, where the idea of cooperatism developed exceptionally strongly, encompassing many areas of economic and social life. The annually published Sprawozdanie Związku Spółek Zarobkowych i Gospodarczych na Poznańskie I Prusy Zachodnie (Reports of the Association of Commercial and Economic Companies for the Poznań Province and West Prussia) are excellent in showing the development of cooperatives over the years. The data presented there illustrate both the material development of the movement and its constant struggle to promote civic and patriotic attitudes, which was a kind of hallmark of this movement. Growth in both the number of cooperatives and the number of members of individual companies is clearly visible. This proves the positive reception of and trust in this idea. In addition, the growth in the financial potential of this initiative is clearly visible. From small local ventures, which epitomises early cooperatives, this movement has grown into a serious player in the region. Supporting both private ventures and activating a significant part of the Polish community in the fight to maintain independence and national awareness. And all this while repeatedly emphasizing that not profit but the common good is the primary goal of cooperatives.Idea kooperacji jest znana od dawna. Dopiero jednak w XIX stuleciu koncepcja spółdzielczości osiągnęła swą dojrzałą formę, czyli ruchu, który miał nie tylko zaspokajać podstawowe potrzeby egzystencjalne, ale także umożliwić rozwój jednostki oraz lokalnej społeczności. Słowem, spółdzielczość miała zabezpieczyć potrzeby ciała i rozwijać potencjał ducha. Widać to doskonale na przykładzie ziem zaboru pruskiego, gdzie idea kooperatyzmu rozwinęła się wyjątkowo mocno, obejmując wiele dziedzin życia ekonomicznego oraz społecznego. Corocznie publikowane sprawozdania Związku Spółek Zarobkowych i Gospodarczych na Poznańskie i Prusy Zachodnie świetnie pokazują rozwój spółdzielczości na przestrzeni lat. Przedstawione tam dane obrazują zarówno rozwój materialny ruchu, jak i jego nieustanną walkę o propagowanie postaw obywatelskich i patriotycznych, co było niejako znakiem rozpoznawczym ruchu. Widać wyraźnie zarówno wzrost liczby spółdzielni, jak i liczby członków poszczególnych spółek. Dowodzi to pozytywnego odbioru tej idei oraz zaufania do niej. Ponadto ewidentnie dostrzec można wzrost potencjału finansowego tej inicjatywy. Z niewielkich przedsięwzięć lokalnych, jakimi były spółdzielnie na początku swej działalności, ruch ten wyrósł na poważnego gracza w regionie. Wspierał prywatne przedsięwzięcia, jak i aktywizował znaczną część polskiej społeczności w walce o utrzymanie niezależności oraz świadomości narodowej. I wszystko to przy wielokrotnym podkreślaniu, że nie zysk, a wspólne dobro jest celem nadrzędnym spółdzielczości
Znaczenie specjalnych stref ekonomicznych i ustawy o nowych inwestycjach w zmniejszaniu nierówności regionalnych w Polsce
Get PDFThe purpose of this paper is to assess the role of Special Economic Zones (SEZs) and the Act on Supporting New Investments (PSI) as instruments aimed at reducing regional disparities in Poland. The study presents an analysis of SEZ performance between 2004 and 2024 and evaluates the impact of the 2018 PSI reform, which extended investment support mechanisms to the entire country. Statistical data analysis and the P. Warr enclave model were applied to assess the regional efficiency of SEZs, taking into account investment value and multiplier effects on local economies. The findings confirm that SEZs played a crucial role in restructuring the Polish economy, attracting foreign capital and stimulating employment, particularly in industrialized regions. However, their effects were uneven, with eastern and north-eastern voivodeships benefiting less from the inflow of investment. The introduction of the PSI contributed to greater accessibility of support instruments, especially for small and medium-sized enterprises, and promoted a more balanced spatial distribution of projects. Despite these positive outcomes, challenges remain, including continued investment concentration in developed regions and the need to align investment policy with sustainable development goals. The study concludes that future investment support policy should focus on innovation-driven and environmentally oriented projects that enhance Poland’s long-term territorial cohesion.Celem artykułu jest ocena roli specjalnych stref ekonomicznych (SSE) oraz ustawy o wspieraniu nowych inwestycji (PSI) jako narzędzi zmniejszania dysproporcji regionalnych w Polsce. W opracowaniu przedstawiono analizę funkcjonowania SSE w latach 2004–2024 oraz efekty wprowadzenia PSI w 2018 roku, która rozszerzyła mechanizmy wsparcia inwestycji na cały kraj. W badaniu zastosowano analizę danych statystycznych oraz model enklaw P. Warra, umożliwiający ocenę efektywności ekonomicznej SSE w ujęciu regionalnym, z uwzględnieniem wartości inwestycji i efektów mnożnikowych w lokalnych gospodarkach. Wyniki badań wskazują, że SSE odegrały kluczową rolę w procesie restrukturyzacji gospodarki, przyciągając kapitał zagraniczny i generując miejsca pracy, szczególnie w regionach o silnej bazie przemysłowej. Jednocześnie analiza wykazała, że efekty funkcjonowania stref nie były równomierne – województwa wschodnie i północno-wschodnie w mniejszym stopniu korzystały z napływu inwestycji. Wprowadzenie PSI przyczyniło się do zwiększenia dostępności instrumentów wsparcia, w tym dla małych i średnich przedsiębiorstw, oraz do bardziej równomiernego rozmieszczenia inwestycji w kraju. Pomimo pozytywnych efektów, utrzymują się wyzwania związane z koncentracją kapitału w regionach rozwiniętych i potrzebą integracji polityki inwestycyjnej z celami zrównoważonego rozwoju. Wyniki analizy wskazują, że przyszła polityka wsparcia inwestycji powinna koncentrować się na projektach proinnowacyjnych i proekologicznych, wspierających spójność terytorialną Polski
Nowa Nowa Fala. O dojrzałej poezji Jacka Świerka
Get PDFThe article discusses the presence of elements typical for the poetics of Polish New Wave writers famous during the turn of 1960s and 1970s in the works of one of the interesting contemporary poets − Jacek Świerk. Although his literary debut took place twenty years ago, and in the meantime Świerk has published numerous poems and translations, it is certainly his latest volume Żucie wewnętrzne (2024) that provides a representative collection of mature poetry, characteristic of the poet's clearly developed style. As the interpretative analysis of Świerk's works indicates, New Wave realism and engagement with the diagnosis of political and social reality, ironic language games, and the use of „foreign word” (in the form of quotes, paraphrases, translations) are still effectively applied today, inspiring a critical yet nuanced evaluation of the condition of 21st-century human beings − lost in a world of axiological confusion, informational chaos, shifting internet trends, and serious spiritual and moral crises.Artykuł omawia obecność elementów poetyki typowej dla twórców polskiej Nowej Fali z przełomu lat 60-tych i 70-tych ubiegłego stulecia w tekstach jednego z interesujących poetów ścisłej współczesności – Jacka Świerka. Choć jego debiut literacki miał miejsce dwadzieścia lat temu, a w międzyczasie Świerk ogłosił drukiem liczne wiersze i przekłady, to dopiero najnowszy tom Żucie wewnętrzne z roku 2024 stanowi reprezentatywną kolekcję liryki dojrzałej i charakterystycznej dla najwyraźniej ukształtowanego już stylu poety. Jak dowodzi analiza interpretacyjna utworów Świerka, nowofalowy realizm i zaangażowanie w diagnozę rzeczywistości polityczno-społecznej, ironiczne gry językowe czy zastosowanie „cudzego słowa” (w postaci cytatów, parafraz, przekładów) znajdują swoje efektywne zastosowanie również i dzisiaj, inspirując do krytycznej a jednocześnie finezyjnej oceny kondycji człowieka XXI wieku − zagubionego w świecie aksjologicznego pomieszania, informacyjnego chaosu, zmienności internetowych wpływów oraz poważnych kryzysów duchowych i moralnych
Austriacki kodeks cywilny jako źródło prawa matrymonialnego w Galicji – przegląd podstawowych regulacji
Get PDFThe aim of this article is to present the fundamental provisions of the Austrian Civil Code issued in 1811 by Emperor Francis II concerning marriage, juxtaposed with matrimonial practices in a major urban and religious center such as Przemyśl during the period of Austrian rule. The article also seeks to verify which elements and to what extent the Civil Code were applied in local administrative practice, as well as to assess whether demographic-historical research based on parish records can fully rely on Polish translations of the Austrian Civil Code. The findings of the analysis indicate that the substantive legal value of the Polish translations is beyond dispute. However, it should be noted that the translations of the original 1811 Civil Code were, in fact, renditions reflecting the state of civil law in Austria and Galicia as of the year of publication. Therefore, in research practice, these translations can be used when analyzing later vital records, such as those from the interwar period. For earlier records, however, one must refer either to the original code, its contemporary translation, or subsequent translations.Celem artykułu jest przedstawienie zasadniczych ustaleń austriackiego kodeksu cywilnego wydanego w 1811 r. przez cesarza Franciszka II dotyczących małżeństwa i zestawienie ich z praktyką matrymonialną w dużym ośrodku miejskim i religijnym, jakim był Przemyśl w okresie władzy austriackiej. Autorzy badają również, które elementy kodeksu cywilnego i w jakim stopniu były stosowane w miejscowej praktyce kancelaryjnej. Starają się ponadto odpowiedzieć na pytanie, czy w badaniach demograficzno-historycznych opartych na dokumentacji metrykalnej można się w pełni opierać na polskich przekładach austriackiego kodeksu cywilnego. Poczynione w toku analizy ustalenia pozwalają stwierdzić, że poza dyskusją pozostaje merytoryczny walor formalny (prawny) polskich przekładów kodeksu. Równocześnie należy zastrzec, że przekłady oryginalnego kodeksu cywilnego z 1911 r. w rzeczywistości były tłumaczeniami oddającymi aktualny dla roku wydania stan prawa cywilnego w Austrii i Galicji. W praktyce badawczej można je zatem czytać, analizując późniejszą dokumentację metrykalną, np. z okresu międzywojennego, ale dla metryk wcześniejszych trzeba się posiłkować oryginalnym kodeksem lub jego równoczesnym przekładem, albo kolejnymi tłumaczeniami
Likwidacja i późniejsza reaktywacje administracji samorządowej w Polsce powojennej w świetle unormowań konstytucyjnych i ustawowych
Get PDFThe subject of the study is the analysis of the problems of liquidation and subsequent reactivation of local government administration in Poland after World War II. After the end of World War II, the communist authorities sought to centralize power and, in connection with this, to marginalize or even liquidate local government authorities. After the systemic changes in 1989, local government was reactivated and its importance began to systematically grow. The article is based on an analysis of the constitutional acts of 1947, 1952, 1992 and 1997 and other selected acts.Przedmiotem opracowania jest analiza problematyki likwidacji oraz późniejszego przywrócenia administracji samorządowej w Polsce po II Wojnie Światowej. Po zakończeniu II wojny światowej władze komunistyczne dążyły bowiem do centralizacji władzy i w związku z tym do marginalizacji czy nawet likwidacji władz samorządowych. Po zmianach ustrojowych w 1989 r. samorząd został natomiast reaktywowany i jego znaczenie zaczęło systematycznie rosnąć. Artykuł oparty jest na analizie ustaw konstytucyjnych z 1947, 1952, 1992 i 1997 roku oraz innych wybranych ustaw
Występujące u dzieci trudności z koncentracją uwagi w teorii i praktyce edukacyjnej
No full textThe text briefly discusses psychological and pedagogical definitions of attention. Based on the literature on the subject, it gives an overview of how it functions in preschool and early school-aged children. Typical symptoms of attention deficit disorders and their causes are presented, which may prove useful in recognizing them. The data cited confirm that not all causes will be preventable, as some are genetically inherited. An attempt has been made that when children have attention difficulties, it is not only the parents’ efforts that are important, but also the actions of teachers and specialists. In educational practice, the teacher’s therapeutic competencies are highly beneficial, so the final part of the article proposes examples of good practice to develop children’s attention span.W tekście krótko omówiono psychologiczne i pedagogiczne definicje uwagi. Na podstawie literatury przedmiotu przybliżono, jak funkcjonuje ona u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Przedstawiono typowe objawy zaburzeń koncentracji uwagi oraz ich przyczyny, co może okazać się przydatne w ich rozpoznawaniu. Przytoczone dane potwierdzają, że nie wszystkim przyczynom będzie można zapobiec, ponieważ niektóre z nich są dziedziczone genetycznie. Starano się pokazać, że w przypadku występowania u dzieci trudności z koncentracją uwagi ważne są nie tylko starania rodziców, ale także działania nauczycieli i specjalistów. W praktyce edukacyjnej bardzo pomocne są kompetencje terapeutyczne nauczyciela, dlatego w końcowej części artykułu zaproponowano przykłady dobrych praktyk umożliwiających rozwijanie u dzieci koncentracji uwagi