Journals of Rzeszow University - Open Journal System
Not a member yet
8594 research outputs found
Sort by
Sztuczna inteligencja w pracy z osobami studiującymi na kierunku pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna w zakresie edukacji informatycznej
No full textThe use of artificial intelligence software and system has quickly become an educational reality in higher education. It has both positive and negative implications. Many academic teachers already use this software in their work with students and have changed or should change the way of verifying the effects of education so as not to assess only the effects of this software. These issues also concern academic teachers conducting classes in the field of computer preparation of future teachers of preschool and early school education.W krótkim czasie stosowanie oprogramowania i systemów sztucznej inteligencji stało się rzeczywistością edukacyjną szkół wyższych. Zjawisko to niesie ze sobą implikacje zarówno pozytywne, jak i negatywne. Wielu nauczycieli akademickich już dziś wykorzystuje to oprogramowanie w pracy ze studentami, co prowadzi – lub powinno prowadzić – do zmiany sposobów weryfikacji efektów kształcenia, tak aby nie oceniać wyłącznie efektów pracy tego oprogramowania. Kwestie te dotyczą także nauczycieli akademickich prowadzących zajęcia z przygotowywania informatycznego przyszłych nauczycieli wychowania przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej
Opera Karola Kurpińskiego Jadwiga Królowa Polska (1814) na polskich scenach i estradach w latach 1814‒2024
Full text linkThe subject of the article is theatrical stagings and concert performances of a Polish opera – Karol Kurpiński’s work Jadwiga Królowa Polska from 1814 with a libretto by Julian Ursyn Niemcewicz. The research goal is to determine the significance of this work in Polish theatrical tradition. The source materials used are mainly press publications and memoirs.
Kurpiński's work is the first outstanding Polish historical opera. It played a major role in the Polish theatrical tradition. The world premiere in 1814 had great political significance., with it being an act of Polish patriotism. It was no accident that Jadwiga attracted a large number of viewers to the theatre in Vilnius in 1816.
The fact that this piece was later very rarely performed was caused by the negative attitude of the Russian occupying authorities and the censorship they subjected to towards the literary works of Julian Ursyn Niemcewicz. In the 20th century, this resulted from the enrichment of the native theatrical and musical canon in the previous century with much more popular works – the operas of Stanisław Moniuszko, considered the “father of Polish national opera”.
Jadwiga Kurpiński from 1814 with a libretto by Niemcewicz has great patriotic and artistic value. The author co-created the foundations of the Polish operatic repertoire, later developed by other composers.Tematem artykułu są inscenizacje teatralne i wykonania koncertowe jednej z polskich oper – dzieła Karola Kurpińskiego Jadwiga Królowa Polska z 1814 r. z librettem Juliana Ursyna Niemcewicza, celem badawczym zaś ustalenie znaczenia tego utworu w naszej tradycji teatralnej. Zakres czasowy zagadnienia obejmuje lata 1814‒2024 – od prapremiery do ostatniej realizacji. Wykorzystane materiały źródłowe to głównie publikacje prasowe i wspomnienia.
Dzieło Kurpińskiego jest pierwszą wybitną polską operą historyczną. Odegrało dużą rolę w polskiej tradycji teatralnej. Prapremiera z 1814 r. miała duże znaczenie polityczne. Opera powstała i została pierwszy raz wystawiona w związku z kongresem wiedeńskim oraz zapowiedzią powołania niesuwerennego Królestwa Polskiego, wkrótce zrealizowaną w 1815 r. Była zarazem aktem polskiego patriotyzmu, niezależnie od okoliczności politycznych prapremiery. Jadwiga nieprzypadkowo przyciągnęła w 1816 r. do teatru w Wilnie wielką liczbę widzów – Polaków utożsamiających się ze wspólną tradycją historyczną Polski i Litwy.
O tym, że później dzieło to bardzo rzadko wykonywano, zadecydował negatywny stosunek rosyjskich zaborczych władz i podlegającej im cenzury do twórczości literackiej Juliana Ursyna Niemcewicza. W XX wieku zapomnienie opery wynikało ze wzbogacenia w poprzednim stuleciu ojczystego kanonu teatralno-muzycznego o znacznie bardziej popularne dzieła – opery Stanisława Moniuszki, uznawanego za „ojca polskiej opery narodowej”.
Jadwiga Kurpińskiego z 1814 r. z librettem Niemcewicza ma dużą wartość patriotyczną i artystyczną. Autor współtworzył podstawy polskiego repertuaru operowego, rozwiniętego później przez innych kompozytorów
Wydatki na „obronność i bezpieczeństwo” Polski w latach 1950–1975
Full text linkThe article analyzes the actual defense and security expenditures of the People's Republic of Poland between 1950 and 1975, based on unpublished internal documents prepared by the Planning Commission of the Council of Ministers. It is argued that these expenditures were aimed less at national defense in the classical sense and more at securing the political system and the interests of the Soviet Union within the Warsaw Pact framework. The data reveals a significant economic burden from military spending, especially during the 1950s, and highlights a lack of transparency in cost classification and reporting. The article presents the structure and trends of these expenditures over time, methodological challenges, and suggestions as the hidden nature of many of the costs.Artykuł analizuje rzeczywiste wydatki Polski Ludowej na obronność i bezpieczeństwo w latach 1950–1975 na podstawie niepublikowanych, wewnętrznych danych opracowanych przez Komisję Planowania przy Radzie Ministrów. Autor wskazuje, że wydatki te miały na celu nie tyle obronę państwa w sensie klasycznym, ile raczej zabezpieczenie ustroju politycznego i interesów Związku Sowieckiego w ramach Układu Warszawskiego. Dane pokazują znaczne obciążenie gospodarki przez wydatki wojskowe, szczególnie w latach 50., oraz brak przejrzystości w klasyfikowaniu i raportowaniu kosztów. W artykule przedstawiono strukturę wydatków, zmiany ich wysokości w czasie, problemy metodologiczne oraz sugestie co do ukrytego charakteru wielu z nich
Reifikcje przyszłości. O roli rzeczy w poezji Erny Rosenstein
Full text linkThe author analyses selected poems by Erna Rosenstein that still need to be discussed using methodologies from the field of study of things. The main aim of the text is to draw attention to Rosenstein’s progressive thinking about things, which is discussed in the example of three poetic texts. The author proves that post-humanist sensitivity is connected with the artist’s biography. The author argues that Rosenstein’s wartime experiences were decisive in treating things in a way reserved for people. Her strategies can be seen as a clear advocacy for a vision of the future that is based on respect for what is different and different , as well as concern for human and non-human beings. Rosenstein, writing about things (a quilt, a couch, an armchair), uses the technique of personification, which is sometimes criticized by scholars commenting on new concepts of things in the contemporary humanities due to its low cognitive value. In her literary project, things gain agency and enter into long-term relationships with people due to the degree of intimacy. Their lives, Rosenstein argues, are not limited to satisfying human needs, as evidenced by some texts. Convinced of their autonomy, the artist sketches forward-looking scenarios for living in a diverse community whose members remain independent and devoid of the obligations resulting from their positions.Autor analizuje wybrane wiersze Erny Rosenstein, które nie były dotąd omawiane z wykorzystaniem metodologii z obszaru studiów nad rzeczami. Głównym celem tekstu jest zwrócenie uwagi na progresywne myślenie Rosenstein o rzeczach, które zostało omówione na przykładzie trzech tekstów poetyckich. Autor udowadnia, że posthumanistyczna wrażliwość wiąże się z biografią artystki. Można uznać, że przeżycia wojenne zdecydowały o tym, że Rosenstein traktowała rzeczy w sposób zarezerwowany dla ludzi. Jej strategie można uznać wyraźne opowiedzenie się za wizją przyszłości, która oparta jest na szacunku wobec tego, co inne i odmienne, oraz trosce o byty ludzkie i nie-ludzkie. Rosenstein, pisząc o rzeczach (kołdrze, tapczanie, fotelu), stosuje zabieg personifikacji, który bywa krytykowany przez badaczy komentujących nowe koncepcje dotyczące rzeczy we współczesnej humanistyce, ze względu na nikłą wartość poznawczą. W jej projekcie literackim rzeczy nie tylko uzyskują sprawczość, lecz również wchodzą z ludźmi w długotrwałe relacje ze względu na stopień zażyłości. Ich życie, jak dowodzi Rosenstein, nie sprowadza się do zaspokajania potrzeb człowieka o czym świadczą niektóre teksty. Artystka, przekonana o ich autonomii, kreśli przyszłościowe scenariusze umożliwiające życie w zróżnicowanej wspólnocie, której członkowie pozostają niezależni i pozbawieni zobowiązań wynikających z zajmowanych w niej pozycji
„Żadne szaleństwo serca mu nie zżarło”? Juliana Przybosia twórcze „ja” Poety i prywatne „ja” Osoby
Full text linkThe starting point is Julian Przyboś’s split into the Poet (the creative “I”) and the Person (the private “I”). One could say about the Slavic wordsmith, that is, Poet and Person, that he fell victim to an expressive reading style, which, however, does not have to mean permission to thoughtlessly shrug off the slap in the face that Czesław Miłosz had twice given him. Julian Przyboś’s letters to his family 1921–1931 and hisletter to Jan Brzękowski dated 20 December 1960 prove that the wordsmith remained someone “sensitive” in a sense similar to that given by Olga Tokarczuk in her lecture “The Sensitive Narrator.”Punkt wyjścia to rozdwojenie Juliana Przybosia na Poetę („ja” twórcze) i Osobę („ja” prywatne). O Słowiarzu, a więc Poecie i Osobie, można twierdzić, że stał się ofiarą ekspresywnego stylu lektury, co nie musi jednak stawać się przyzwoleniem na bezrefleksyjne przechodzenie do porządku nad tym, jaką „gębę” dwukrotnie przyprawił mu Czesław Miłosz. Listy Juliana Przybosia do rodziny 1921–1931 oraz list do Jana Brzękowskiego z dnia 20 grudnia 1960 r. dowodzą, że Słowiarz pozostawał kimś „czułym” w sensie podobnym do tego, jaki owemu słowu nadała Olga Tokarczuk w wykładzie Czuły narrator
Przestrzenie słowa Romana Ingardena. Część 2
No full textThe article delves into the literary oeuvre of Roman Ingarden, the prominent Polish phenomenologist, philosopher, aesthetician and literary theorist. While his scholarly contributions are globally acknowledged, his literary output, in stark contrast, remains largely undiscovered, archived within the confines of his family collection, with only sporadic references in dispersed texts. Intriguingly, some portions of his literary creations were purportedly prepared for publication by the author himself. This corpus of work, primarily comprising poetry but also prose, drama and autobiographical writings, unveils not only Ingarden’s artistic predilections – ranging from thematic and stylistic inclinations to genre preferences and rhythmic patterns, exhibiting clear affiliations with Young Poland’s poetry – but also provides insight into the implicit conception of subjectivity embedded in his poetic compositions. This nuanced understanding significantly supplements and reinforces the overtly articulated notion of subjectivity present in his writings addressing Edmund Husserl’s philosophy. Additionally, Ingarden’s poetic works, when juxtaposed with the poetry of his contemporaries – such as Kazimierz Twardowski, Stefania Skwarczyńska, Maria Dłuska, Roman Jakobson and Victor Shklovsky – assumes a pivotal role as an artifact, offering a lens through which to comprehend the prevailing cultural milieu of the epoch. Simultaneously, it provokes the question of why outstanding innovators in literary studies exhibited an intriguing conservatism in their own literary endeavours.Artykuł podejmuje próbę analizy dokonań pozafilozoficznych i pozaliteraturoznawczych Romana Ingardena. Te ostatnie, powszechnie znane, nie wyczerpuje jego pisarstwa. W rodzinnym archiwum zachowały się kajety z wierszami, fragmenty prozy i dramatu, a z innych źródeł wiemy także o przekładach z poezji niemieckiej i staraniach ich publikację. W części pierwszej artykułu dorobek ten został szczegółowo omówiony i zilustrowany licznymi przykładami. W drugiej autorka stawia tezę o zakorzenieniu pisarstwa Ingardena w literaturze i krytyce literackiej Młodej Polski. Wskazuje, że można je czytać jako wpisaną w poezję i młodzieńczy dziennik intymny konceptualizację podmiotowości, radykalnie odmienną niż Husserlowska i niejako wyprzedzającą przyszłe polemiki w tej sprawie z twórcą fenomenologii. Finalnie sytuuje dokonania poetyckie Ingardena w kontekście pisarstwa innych wybitnych literaturoznawców międzywojennych, by zasygnalizować problem: jak wytłumaczyć, że nowatorzy w polu nauki wykazywali zastanawiającą archaiczność w polu sztuki
Zagrożenia dla bezpieczeństwa społecznego wynikające z gig economy
Full text linkThe article attempts to recognize and systematize threats to societal security resulting from the phenomenon of gig economy. Realizing the research objective, the focus was on three aspects of societal security: social, development and community, according to the concept of the tripartite of societal security proposed by M. Leszczynski. The theoretical research approach was applied, using general logical research methods and source analysis. It was found that threats can be classified in three main areas: existential threats, development threats and community threats and that these threats are linked in a complex network of cause-effect relationships, in which a given threat can generate or exacerbate others, leading to the emergence of a spiral of negative consequences. The text is a potential basis for empirical research or practical use.W artykule podjęto próbę rozpoznania i systematyzacji zagrożeń dla bezpieczeństwa społecznego, wynikających ze zjawiska gig economy. Realizując cel badawczy skoncentrowano się na trzech aspektach bezpieczeństwa społecznego: socjalnym, rozwojowym i wspólnotowym, zgodnie z koncepcją trójpodziału bezpieczeństwa społecznego zaproponowaną przez M. Leszczyńskiego. Zastosowano teoretyczne podejście badawcze, wykorzystując ogólnologiczne metody badań i analizę źródeł. Stwierdzono, iż zagrożenia można sklasyfikować w trzech głównych obszarach: zagrożenia egzystencji, zagrożenia rozwojowe i zagrożenia wspólnotowe oraz, że zagrożenia te są powiązane w złożonej sieci relacji przyczynowo-skutkowych, w której dane zagrożenie może generować lub nasilać inne, prowadząc do powstania spirali negatywnych następstw. Tekst stanowi potencjalną bazę dla badań empirycznych bądź praktycznego wykorzystania
Rosyjskie antypolskie narracje dezinformacyjne w roku 2024 w świetle zasobów bazy EUvsDisinfo
Full text linkSince the annexation of Crimea, the spread of pro-Kremlin disinformation content in Europe has been intensifying and is a form of regularly conducted information warfare. It aims to manipulate public opinion and thus achieve military and/or political goals. This article presents a content analysis of 164 disinformation publications concerning Poland, registered in 2024 in the EUvsDisinfo database of articles and media materials. Using content and corpus analysis, the author identifies dominant narratives and their sources. The research proves that 57 websites are sources of Russian disinformation. They indicate that in 2024, the most common anti-Polish narratives included Poland’s involvement in the war in Ukraine, its claims to western territories of Ukraine, Poland's desire for nuclear war, Russophobia of Polish political elites and Polish society, Poland’s use of the migration crisis to destabilize the situation in Belarus, and Poland’s policy dictated by Anglo-Saxon countries, especially the United States. Pro-Kremlin media and Russian propagandists generated these messages. Most often, they took the form of commentaries on current events, focused on military issues, national security and geopolitics.Od czasu aneksji Krymu rozprzestrzenianie się prokremlowskich treści dezinformacyjnych w Europie nasila się i stanowi formę regularnie prowadzonej wojny informacyjnej. Jej celem jest manipulowanie opinią publiczną, a poprzez to osiąganie militarnych lub/i politycznych celów. Niniejszy artykuł prezentuje wyniki analizy treści 164 publikacji dezinformacyjnych dotyczących Polski, zarejestrowanych w 2024 r. w bazie artykułów i materiałów medialnych EUvsDisinfo. Autorka, korzystając z analizy zawartości wyłania dominujące narracje i źródła ich pochodzenia. Przeprowadzone badania dowodzą istnienia 57 stron internetowych, będących źródłem rosyjskiej dezinformacji. Wskazują, że w 2024 r. do najczęstszych antypolskich narracji należały: zaangażowanie RP w wojnę na Ukrainie m.in. z powodu roszczeń wobec jej zachodnich terenów, dążenie przez Polskę do wojny nuklearnej, rusofobia polskich elit politycznych i polskiego społeczeństwa, wykorzystywanie przez Polskę kryzysu migracyjnego do destabilizacji sytuacji na Białorusi, prowadzenie polskiej polityki pod dyktando krajów anglosaskich, zwłaszcza Stanów Zjednoczonych. Przekazy te generowane były przez prokremlowskie media i rosyjskich propagandzistów. Najczęściej przybierały postać komentarzy do aktualnych wydarzeń, skoncentrowanych na tematyce militarnej, bezpieczeństwa narodowego i geopolityki
Obiekty zbiorowej ochrony ludności jako komponent infrastruktury obronnej państwa – zarys problemu
Full text linkThe article presents a theoretical interpretation concerning the role and importance of the state's defense infrastructure in the era of real threats to Poland's military security. Particular attention was paid to the current interpretation and classification of components of the state's defense infrastructure that are important from the point of view of the security of the civilian population, such as collective protection facilities.The article also attempts to diagnose the quantitative and qualitative condition of protective structures (shelters and hiding places) and temporary shelter sites in Poland. Examples of well-developed collective civil protection infrastructure from the Nordic countries were also indicated. The research results confirmed that an effective system of protective facilities needs to be restored in Poland.W artykule przedstawiono wykładnię teoretyczną dotyczącą roli i znaczenia infrastruktury obronnej państwa w dobie realnych zagrożeń bezpieczeństwa militarnego Polski. Szczególną uwagę poświęcono aktualnej interpretacji i klasyfikacji, istotnych z punktu widzenia bezpieczeństwa ludności cywilnej, komponentów infrastruktury obronnej państwa, jakimi są obiekty zbiorowej ochrony. W artykule podjęto także próbę diagnozy stanu ilościowego i jakościowego budowli ochronnych (schronów i ukryć) oraz miejsc doraźnego schronienia w Polsce. Wskazano również przykłady dobrze rozwiniętej infrastruktury zbiorowej ochrony ludności z krajów nordyckich. Wyniki badań potwierdziły, że w Polsce konieczne jest odtworzenie skutecznego systemu budowli ochronnych.
 
Wybrane aspekty diagnozy zaburzeń okresu adolescencji u młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim w kontekście pomocy psychologiczno-pedagogicznej
Full text linkThe article addresses the issue of diagnosing adolescent disorders in young people with mild intellectual disabilities, with particular emphasis on the role of psychological and pedagogical support. The aim of the publication is to present selected aspects of diagnosing developmental difficulties occurring during adolescence and to highlight the opinions of teachers and specialists working with students in special education settings. The paper discusses the theoretical foundations of classification and diagnosis of disorders (including DSM-IV and ICD-10), their symptoms, and risk factors. It presents the results of empirical research conducted among 38 teachers and specialists, indicating the most frequently observed disorders: emotional-anxiety disorders, behavioral and oppositional-defiant disorders, and eating disorders. The article also outlines diagnostic methods and preventive measures undertaken by educators. The findings emphasize the importance of early diagnosis and integrated support for adolescents with intellectual disabilities during their developmental transitions.Artykuł podejmuje temat diagnozy zaburzeń okresu adolescencji u młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, ze szczególnym uwzględnieniem roli pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Celem publikacji jest przedstawienie wybranych aspektów diagnozy trudności rozwojowych występujących w okresie dojrzewania oraz ukazanie opinii nauczycieli i specjalistów pracujących z młodzieżą w szkołach specjalnych. W artykule omówiono teoretyczne podstawy klasyfikacji i diagnozy zaburzeń (m.in. wg DSM-IV i ICD-10), ich symptomy oraz czynniki ryzyka. Zaprezentowano wyniki badań empirycznych przeprowadzonych wśród 38 nauczycieli i specjalistów, wskazujące na najczęściej obserwowane zaburzenia: emocjonalno-lękowe, zaburzenia zachowania oraz zaburzenia odżywiania. Przedstawiono również metody diagnozy i działania profilaktyczne podejmowane przez pedagogów. Uzyskane wyniki podkreślają znaczenie wczesnej diagnozy oraz zintegrowanego wsparcia młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w procesie ich dorastania