Journals of Rzeszow University - Open Journal System
Not a member yet
8594 research outputs found
Sort by
„Huit brefs Préludes sur des thèmes grégoriens” op. 45 Marcela Dupré jako przykład inspiracji chorałowej we francuskiej muzyce organowej pierwszej połowy XX wieku
No full textMarcel Dupré (1886-1971), an outstanding virtuoso organist-improviser and pedagogue, was, as a composer, one of the leading representatives of French modernism in organ music of the “pre-Messiaen” era. Although he was, in a way, a heir to the late-Romantic so-called symphonic school of organ music, his compositional style, like that of many composers of his contemporaries, varied depending on the source of musical inspiration. A sizable group of compositions is occupied by works of a neoclassical character, distinguished by a clear form alluding to music of pre-Romantic periods. This type of composition certainly includes the lesser-known Huit brefs Préludes sur des thèmes grégoriens op. 45, composed in 1948. The basic sound material used in these compositions is Gregorian chant, which provides the inspiration for shaping every element of the musical work
Generał Kazimierz Sosnkowski jako sejmowy patron roku 2025 i jego upamiętnienie we współczesnej przestrzeni publicznej
Full text linkThe article is devoted to the figure of General Kazimierz Sosnkowski (1885–1969) in the context of his presence in the memory politics of contemporary Poland, particularly in public space. The text is cross-sectional in nature and consists of three interrelated parts. The first part outlines the origins and character of parliamentary resolutions establishing yearly patrons in Poland since 2001, emphasizing their role as tools of historical and educational policy. The second part focuses on the legislative process of the 2024 resolution of the Polish Sejm, which designated 2025 as the Year of General Kazimierz Sosnkowski — from the submission of the proposal, through parliamentary debate, to the final adoption of the document. The third and most extensive, as well as central part of the article, is devoted to Sosnkowski’s biography and his presence in contemporary public discourse. The authors present him as a distinguished yet underappreciated statesman, accomplished military commander, and political figure, whose legacy, despite its significance, remains on the margins of collective memory. They also point to the need to restore Sosnkowski’s rightful place in historical education and cultural memory, especially in the context of current debates on national identity.Tekst poświęcony jest postaci generała Kazimierza Sosnkowskiego (1885–1969) w kontekście jego „obecności” w polityce pamięci współczesnej Polski (przestrzeni publicznej). Artykuł ma charakter przekrojowy i składa się z trzech powiązanych części. W pierwszej przedstawiono genezę i charakter parlamentarnych uchwał ustanawiających patronów roku w Polsce po 2001 roku, wskazując na ich znaczenie jako narzędzia polityki historycznej i edukacyjnej. Druga część koncentruje się na analizie procesu legislacyjnego uchwały Sejmu RP z 2024 roku, ustanawiającej rok 2025 Rokiem Generała Kazimierza Sosnkowskiego – od złożenia projektu, przez przebieg prac sejmowych, aż po ostateczne przyjęcie dokumentu. Część trzecia, najobszerniejsza i jednocześnie kluczowa w całym artykule, poświęcona jest sylwetce Sosnkowskiego i jego obecności we współczesnej przestrzeni publicznej. Autorzy ukazują go jako wybitnego, lecz niedocenionego męża stanu, zasłużonego dowódcę i polityka, którego postać, mimo bogatego dorobku, pozostaje na marginesie społecznej pamięci. Wskazują także na potrzebę przywrócenia jego osoby w edukacji historycznej i kulturze pamięci, szczególnie w kontekście współczesnych debat o tożsamości narodowej
Aktywizacja społeczna i zawodowa kobiet w polityce PPR, PPS i PZPR w latach 1945‒1950 (na przykładzie Zielonej Góry)
Full text linkThe social and professional activation of women in Poland after 1945 became one of the directions of the policy of the Party authorities and subordinate social organizations, such as the Social and Civic League of Polish Women. The project to combat women's unemployment (the so-called "AZ" action), carried out in the years 1947‒1950, included their training and then employment. However, it was of a temporary nature and was perceived by the party authorities at the time as a form of social assistance, as it was supposed to allow women to obtain work and a source of stable income. The results of these initiatives were usually small, as the vocational courses offered to women largely failed to meet the needs of the labour market. Moreover, the people to whom the offer of additional training was addressed often presented attitudes of unwillingness to participate in these projects, frequently explaining themselves with a lack of time, the impossibility of commuting, or the need to take care of small children. A number of initiatives to engage women in social activities were aimed at making it easier for them to adapt to the new reality, but also at showing the progressive nature of the new system, which recognizes the role and importance of women as more than just mothers, wives and housewives. Women were also expected to conduct propaganda activities, implement social projects, as well as actively participate in combating social threats. The aforementioned social and professional activation, being an element of the policy towards women initiated by the state authorities, was also implemented at the local level. The study shows how these activities were implemented on a micro scale, in the community of the city of Zielona Góra in the first post-war years (1945‒1950).Aktywizacja społeczna i zawodowa kobiet w Polsce po 1945 r. stała się jednym z założeń polityki władz partyjnych oraz podporządkowanych im organizacji społecznych, takich jak Społeczno-Obywatelska Liga Kobiet. Projekt zwalczania bezrobocia kobiet (tzw. akcja „AZ”), realizowany w latach 1947‒1950, przewidywał ich szkolenie a następnie zatrudnianie. Miał on jednak charakter doraźny i był przez ówczesne władze partyjne postrzegany jako forma pomocy społecznej, pozwalającej kobietom uzyskać pracę i źródło stałych dochodów. Rezultaty tych inicjatyw były najczęściej niewielkie, gdyż proponowane kobietom kursy zawodowe w nieznacznym zakresie odpowiadały zapotrzebowaniu rynku pracy. Ponadto osoby, do których kierowano ofertę doszkalania się, często nie przejawiały chęci udziału w tych przedsięwzięciach, tłumaczyły się brakiem czasu, możliwości dojazdu, koniecznością sprawowania opieki nad małymi dziećmi. Wiele działań podejmowanych dla zaangażowania kobiet w działalność społeczną miało na celu ułatwienie im dostosowania się do nowej rzeczywistości, ale także ukazanie postępowości nowego systemu, dostrzegającego rolę i znaczenie kobiet nie tylko jako matek, żon i gospodyń domowych. Od kobiet oczekiwano również prowadzenia działań propagandowych, realizowania przedsięwzięć socjalnych, jak i aktywnego udziału w zwalczaniu zagrożeń społecznych. Wspomniana aktywizacja społeczna i zawodowa, jako element polityki wobec kobiet zainicjowany przez władze państwowe, była realizowana także na szczeblu lokalnym. W opracowaniu ukazano, w jaki sposób działania te były wdrażane w skali mikro w społeczności miasta Zielona Góra w pierwszych latach powojennych (1945‒1950)
Od wytwarzania ręcznego do masowego. Produkcja obuwia w Polsce w XX i na początku XXI wieku
Full text linkThe production and trade of footwear has undergone significant changes in the past century. The predominantly manual craft was replaced by mass production. In the Poland, the first machine factories for shoe production were established in the inter-war period by the Czech entrepreneur T. Bata. Expansion and new investments in shoe factories came at the end of the 1950s and beginning of the ‘60s. The production of domestically produced footwear increased until the end of the 1970s. The condition of Polish shoe factories and the shape of the contemporary shoe market was determined by several factors, including the deindustrialisation process visible in this sector, the import to the country of footwear produced in Asian countries, the customs policy pursued, as well as changes in consumer tastes and preferences.W produkcji i handlu obuwiem zaszły w minionym stuleciu istotne zmiany. Miejsce dominującej ręcznej wytwórczości rzemieślniczej zajęła produkcja masowa. Na ziemiach polskich pierwsze fabryki maszynowej produkcji butów czeskiego przedsiębiorcy T. Baty powstały w dwudziestoleciu międzywojennym. Rozbudowa i nowe inwestycje w fabrykach obuwniczych przypadły na przełom lat 50. i 60. Wielkość obuwia produkowanego w kraju wzrastała do końca lat 70., w kolejnej dekadzie utrzymała się na stałym poziomie. O kondycji polskich fabryk obuwniczych i kształcie współczesnego rynku obuwniczego zadecydowało kilka czynników, w tym widoczny w tej branży proces deindustrializacji, import do kraju obuwia z krajów azjatyckich, a także polityka celna. Zmiany gustów i upodobań konsumentów, rosnące zapotrzebowanie na obuwie specjalistyczne stały się podstawą umacniania rynkowej pozycji małych firm obuwniczych
Instytucjonalne uwarunkowania modernizacji polskiego rolnictwa po 1989 r.
Full text linkThe article is devoted to the issue of the modernisation of Polish agriculture. The analysis covers transformations that took place in this sector at the turn of the 21 st century. Modernisation processes have attracted the interest of representatives of various social sciences, including economists and management specialists. It is therefore important to take an interdisciplinary approach to explaining this phenomenon. Institutional economics, which emphasises the importance of institutions in dynamising individual sectors and the economy as a whole, appears to offer such opportunities. Formal and informal institutions, whose influence has a significant impact on the functioning of th eagricultural sector, play an important role in this regard. The aim of the study, which is theoretical and empirical in nature, is to present the institutional determinants of the agricultural modernisation process in Poland. The authors used the descriptive method for the study.Artykuł podejmuje problematykę modernizacji polskiego rolnictwa. Analizą objęte zostały przeobrażenia w tym sektorze gospodarki na przełomie XX i XXI wieku. Procesy modernizacji wzbudzają zainteresowanie przedstawicieli różnych nauk społecznych, m.in. ekonomistów czy specjalistów od zarządzania. Ważne jest zatem interdyscyplinarne podejście do wyjaśniania tego zjawiska. Wydaje się, że takie możliwości stwarza ekonomia instytucjonalna, która podkreśla znaczenie instytucji w dynamizowaniu poszczególnych sektorów (w tym rolnego) oraz gospodarki jako całości. Celem opracowania, które ma charakter teoretyczno-empiryczny, jest przedstawienie wybranych instytucjonalnych uwarunkowań procesu modernizacji rolnictwa w Polsce. Do badań autorzy wykorzystali metodę opisową. W ramach przeprowadzonej analizy wykazano, że ważną rolę w obszarze modernizacji sektora rolnego w Polsce odegrały instytucje formalne i nieformalne
The role of political elites in changing the perception of social threats. The case of Tomasz Kalita and the legalization of medical marijuana in Poland
Full text linkThe article analyzes the impact of the actions of a member of the Polish political scene, Tomasz Kalita, representing the left-wing, on changing the perception of medical marijuana in Poland. It outlines the role of a politician who has used his personal experience of cancer and his media positioning to bring about regulatory change in this area. The article pays particular attention to legislative initiatives for legalizing marijuana for medical purposes and the socio-political perception of this issue in the context of the religious-cultural homogeneity of Polish society. The discussion proves that Kalita has contributed to the redefinition of medical marijuana as a medicine, rather than a drug, in the Polish public debate.Artykuł prezentuje wpływ działań przedstawiciela polskiej sceny politycznej, Tomasza Kality, reprezentującego środowisko lewicowe, na zmianę postrzegania medycznej marihuany w Polsce. Charakteryzuje rolę polityka, który wykorzystał osobiste doświadczenie choroby nowotworowej oraz pozycję medialną w celu promowania zmian regulacji prawnych w tym obszarze. W artykule szczególną uwagę zwrócono na inicjatywy legislacyjne dotyczące legalizacji marihuany do celów medycznych oraz społeczno-polityczny odbiór tego zagadnienia w kontekście homogeniczności religijno-kulturowej społeczeństwa polskiego. Rozważania dowodzą, że Kalita przyczynił się do redefinicji medycznej marihuany jako leku, a nie narkotyku, w polskiej debacie publicznej
"Wehikuł czasu" Herberta George’a Wellsa – rewizja tropów mitologicznych
Full text linkThis article puts forward a reinterpretation of the presence of mythological tropes in H. G. Wells’s, The Time Machine. Once the various contexts within which the novel tends to be read have been presented, attention is drawn to the interpretative approaches adopted by literary critics, such as Bergonzi, Parrinder, Lake, Scafella, Ketterer, Prince to name but a few, who search for connections between the author’s chosen text and myths. Among the cited interpretations, we will find references to, among others, Sphinx, Oedipus and Prometheus. Availing himself of the research methodology adopted by John White and Marie Miguet-Ollagnier, the author identifies the sections where allusions to the myths pertaining to Nemesis, Ananke, Chronos Aion and Phaeton are to be most frequently encountered. At the same time, the author expands on the findings of previous research by highlighting newly-found mythological motifs. The author also refers to the category of tragedy and shows the influence of ancient tragedy on Wells’ novel.W artykule tym przedstawiono reinterpretację obecności tropów mitologicznych w powieści H. G. Wellsa Wehikuł czasu. Po przedstawieniu różnych kontekstów, w których powieść jest czytana, zwrócono uwagę na podejścia interpretacyjne przyjęte przez krytyków literackich, takich jak Bergonzi, Parrinder, Lake, Scafella, Ketterer, Prince, którzy poszukują powiązań między wybranym przez autora tekstem a mitami. Wśród cytowanych interpretacji znajdziemy odniesienia między innymi do Sfinksa, Edypa i Prometeusza. Korzystając z metodologii badawczej przyjętej przez Johna White'a i Marie Miguet-Ollagnier, autor identyfikuje sekcje, w których najczęściej pojawiają się aluzje do mitów dotyczących Nemezis, Ananke, Chronosa Aiona i Faetona. Jednocześnie autor rozszerza ustalenia poprzednich badań, podkreślając nowo odkryte motywy mitologiczne. Autor odwołuje się także do kategorii tragedii i ukazuje wpływ tragedii antycznej na powieść Wellsa
Poetyckie świadectwo pogromu kieleckiego. O "Wierszu do Polski" Stanisława Wygodzkiego
Full text linkPoem for Poland by Stanisław Wygodzki is a forgotten poetic testimony of the opposition, despair and hopelessness of a double victim: German antisemitism during the Shoah and Polish antisemitism, which he experienced himself in 1967. The poem was written in the summer of 1946 as a reaction to the Kielce pogrom. It was the cry of a Polish Jew, confused by these events, which were taking place in Poland liberated from the Nazis. However, this poem was not published at that time, either in Germany (where it was written) or in Poland (where the poet arrived after his release from a concentration camp), but only in Israel after the poet’s death in 1992.Wiersz do Polski Stanisława Wygodzkiego to zapomniane literackie świadectwo sprzeciwu, rozpaczy i beznadziei podwójnej ofiary: niemieckiego antysemityzmu czasów Zagłady i antysemityzmu polskiego, którego doświadczył na własnej skórze w roku 1967. Poeta zareagował nim na pogrom kielecki, pisząc go latem 1946 . Był to krzyk polskiego Żyda, zdezorientowanego tymi wydarzeniami, mającymi miejsce wszak w oswobodzonej od nazistów Polsce. Liryk ten nie został jednak wówczas opublikowany ani w Niemczech (gdzie powstał), ani w Polsce (gdzie poeta przybył po wyjściu z obozu koncentracyjnego), ale dopiero w Izraelu po śmierci poety w roku 1992
Poetyckie mikrohistorie Urszuli Honek
Full text linkThe article is an attempt to describe the poetic work of Urszula Honek and to indicate the most important motifs in it. The author argues that the power of this poetry lies in the combination of an original, dark, and disturbing vision of the world with an economical and piercingly precise language. Based on four published volumes of poems, he analyses the story contained in them about human existence, permanently rooted in nature, connected with folk culture, subject to the ruthless laws of biology, sensitive to atavisms and instincts. At the same time, it is a vision closely related to the motif of death and the constant threat of all manifestations of evil. The author emphasises that Urszula Honek is a poet of narrative, telling individual human micro-stories, most often difficult, dramatic, related to the experience of evil, violence, helplessness. The originality of the language and imagination of Urszula Honek's poems allows us to state that they are among the most interesting phenomena in Polish poetry of the last decade.Artykuł jest próbą opisania twórczości poetyckiej Urszuli Honek i wskazania w niej najważniejszych motywów. Autor dowodzi, że siła tej poezji polega na połączeniu oryginalnej, ciemnej i niepokojącej wizji świata z oszczędnym i przenikliwie precyzyjnym językiem. W oparciu o cztery wydane tomy wierszy analizuje zawartą w nich opowieść o ludzkiej egzystencji, zakorzenionej trwale w naturze, powiązanej z ludową kulturą, poddanej bezwzględnym prawom biologii, wyczulonej na atawizmy i instynkty. To równocześnie wizja ściśle związana z motywem śmierci i ciągłego zagrożenia wszelkimi przejawami zła. Autor podkreśla, że Urszula Honek jest poetką narracji, opowiada pojedyncze ludzkie mikrohistorie, najczęściej trudne, dramatyczne, związane z doświadczaniem zła, przemocy, bezsilności. Oryginalność języka i wyobraźni wierszy Urszuli Honek pozwala na stwierdzenie, że należą one do najciekawszych zjawisk w poezji polskiej ostatniej dekady
Mamy swoich poetów. O dwóch nienowych, lecz rozwojowych dyskursach ostatnich dziesięcioleci
Full text linkThe article's subject is the presence of discourses known from tradition, which in 21st-century poetry are connected with the heritage of literature through late modern poetry from the second half of the 20th century. The author argues that given the difficulties of integrating the panorama of the newest poetry, the only option left is to use the form of a "glance" at the main development trends. She describes the specificity of the "crowded" literary scene from a generational perspective, which is characterized by the "effect of reminiscence". In the works of various poets, she looks for evidence of the duration of two selected discourses: elegiac-ironic and traumatic. She selects examples of "gestures of farewell" from senile poetry (Urszula Kozioł, Joanna Kulmowa) and maladic poetry (Jacek Łukasiewicz, Józef Baran, Teresa Ferenc). Traumatic discourse is characterized based on selected works on the pandemic (by Zbigniew Machaj, Aleksander Wierny and others) and the war in Ukraine (by Aneta Kamińska, Marta Podgórnik). In turn, the author places the topic of the Volhynian massacre (taken up by Alicja Bykowska-Salczyńska, among others) in the context of posttraumatic discourse.Tematem artykułu jest obecność znanych z tradycji dyskursów, które w poezji XXI wieku łączą się z dziedzictwem literatury za pośrednictwem poezji późnonowoczesnej, z drugiej połowy XX wieku. Autorka dowodzi, że wobec trudności scalenia panoramy najnowszej poezji pozostaje użycie formy „rzutu oka” na główne tendencje rozwojowe. Opisuje specyfikę „zatłoczonej” sceny literackiej z perspektywy generacyjnej, którą cechuje „efekt reminiscencji”. W twórczości różnych poetów szuka dowodów trwania dwóch wybranych dyskursów: elegijno-ironicznego oraz traumatycznego. Wybiera przykłady „gestów pożegnania” z poezji senilnej (Urszuli Kozioł, Joanny Kulmowej) i maladycznej (Jacka Łukasiewicza, Józefa Barana, Teresy Ferenc). Dyskurs traumatyczny charakteryzuje na podstawie wybranych utworów dotyczących pandemii (Zbigniewa Machaja, Aleksandra Wiernego i innych) oraz wojny na Ukrainie (Anety Kamińskiej, Marty Podgórnik). Z kolei w kontekście dyskursu posttraumatycznego autorka osadza temat rzezi wołyńskiej (podjęty między innymi przez Alicję Bykowską-Salczyńską)