Czasopisma UKSW (Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego)
Not a member yet
13171 research outputs found
Sort by
ROLA KOŚCIOŁA KATOLICKIEGO W PRZEMIANACH SPOŁECZNO-POLITYCZNYCH POLSKI LAT 80
No full textThe article presents the role of the Catholic Church in Poland in the context of the key socio-political events of the 1980s. The starting point is the workers’ protests of August 1980, which led to the establishment of the Solidarity Trade Union. The article analyzes how the Church fostered dialogue, created space for mediation and social support. Special attention is given to the period of martial law (1981-1983), when the Church became one of the few bastions of independence and a refuge for repressed citizens. The article discusses the significance of Pope John Paul II’s pilgrimages to Poland, which had a key impact on the growth of nationalconsciousness and the strengthening of resistance to the communist regime. Also presented is the role of the Church at the end of communism and its support for peaceful systemic transformation.Niniejszy artykuł przedstawia rolę Kościoła katolickiego w Polsce w kontekście kluczowych wydarzeń społeczno-politycznych lat 80. XX w. Punktem wyjścia są protesty robotników z sierpnia 1980 r., które doprowadziły do powstania NZSS „Solidarność”. Artykuł analizuje, w jaki sposób Kościół wspierał dialog, stwarzał przestrzeń dla mediacji i społecznego wsparcia. Szczególną uwagę poświęcono okresowi stanu wojennego (1981–1983), kiedy to Kościół stał się jednym z nielicznych bastionów niezależności i ostoją dla represjonowanych obywateli. W artykule omówiono znaczenie pielgrzymek papieża Jana Pawła II do Polski, które miałykluczowy wpływ na wzrost świadomości narodowej oraz umocnienie oporu wobec komunistycznego reżimu. Przedstawiono także rolę Kościoła u schyłku komunizmu oraz wsparcie dla pokojowej transformacji ustrojowej
EWOLUCJA OCHRONY PRAW LUDNOŚCI TUBYLCZEJ I PLEMIENNEJ W MIĘDZYAMERYKAŃSKIM SYSTEMIE OCHRONY PRAW CZŁOWIEKA
No full textThis article examines the evolution of the protection of the rights of indigenous and tribal peoples within the Inter-American Human Rights System, focusing on the institutional roles of the Inter-American Commission on Human Rights and the Inter-American Court of Human Rights. It begins by outlining the historical context of indigenist policy in the Americas, which shaped the modern understanding of indigenous rights. Te analysis highlights how the system gradually moved beyond traditional individual-based conceptions of human rights to include collective and cultural dimensions. Both the Commission and the Court have been instrumental in recognizing the intrinsic link between indigenous peoples, their territories, and their cultural identity. This development has led to the emergence of a coherent doctrine emphasizing respect for cultural diversity, self-determination, and the effective participation of indigenous communities in decision-making processes affecting their lives and lands. As a result, the Inter-American Human Rights System has become one of the most advanced international frameworks for the protection of indigenous and tribal peoples, serving as a model for other regional and global human rights mechanisms.W artykule analizie została poddana ewolucja ochrony praw ludności tubylczej i plemiennej w ramach międzyamerykańskiego systemu ochrony praw człowieka, obejmującego działalność Międzyamerykańskiej Komisji Praw Człowieka oraz Międzyamerykańskiego Trybunału Praw Człowieka. Punktem wyjścia jest omówienie kontekstu polityki indygenistycznej w Ameryce, która stanowiła tło dla ukształtowania się współczesnych standardów ochrony. W dalszej części opracowanie koncentruje się na analizie rozwoju norm i praktyk instytucjonalnych, które stopniowo przekształciły tradycyjne podejście do praw człowieka, włączając w ich zakres prawa zbiorowe i kulturowe. Artykuł podkreśla, że zarówno Komisja, jak i Trybunał odegrały kluczową rolę w uznaniu nierozerwalnego związku ludów tubylczych z ich terytoriami, kulturą i tożsamością. Zwieńczeniem tych procesów jest rozwój doktryny poszanowania różnorodności kulturowej, samostanowienia i uczestnictwa społeczności tubylczych w decyzjach, które ich dotyczą. W rezultacie międzyamerykański system ochrony praw człowieka stał się jednym z najbardziej zaawansowanych mechanizmów międzynarodowych w zakresie ochrony praw ludów tubylczych i plemiennych, stanowiąc punkt odniesienia dla innych systemów regionalnych i globalnych
Rozwój myślenia logicznego przyszłych specjalistów w procesie samodoskonalenia zawodowego
No full textThe article examines the development of logical thinking of future specialists in the process of professional self-improvement. The development of logical thinking of the future specialist is an important pedagogical problem. One of the leading means of developing the logical thinking of a future specialist is the co-creation of a teacher and a student. Modern Ukrainian educational institutions need a specialist who performs his duties professionally and accumulates multifaceted qualities of a creative personality. A teacher who is called to carry out the educational process professionally requires not only a deep and comprehensive knowledge of the theoretical provisions of pedagogy, but also extensive practical training, flexibility of logical thinking, and the ability to creatively solve the tasks of educational activity, which ultimately determines the level of his professionalism.W artykule zbadano rozwój logicznego myślenia przyszłych specjalistów w procesie samodoskonalenia zawodowego. Rozwój logicznego myślenia przyszłego specjalisty jest ważnym problemem pedagogicznym. Jednym z wiodących środków rozwoju logicznego myślenia przyszłego specjalisty jest współtworzenie nauczyciela i ucznia. Współczesne ukraińskie instytucje edukacyjne potrzebują specjalisty, który wykonuje swoje obowiązki profesjonalnie i gromadzi wieloaspektowe cechy osobowości twórczej. Nauczyciel, który jest powołany do profesjonalnego prowadzenia procesu edukacyjnego, wymaga nie tylko głębokiej i wszechstronnej znajomości teoretycznych przepisów pedagogicznych, ale także szerokiego przygotowania praktycznego, elastyczności logicznego myślenia, umiejętności kreatywnego rozwiązywania zadań działalności edukacyjnej, co ostatecznie decyduje o poziomie jego profesjonalizmu
Zagraniczne ekspresje autorskie dotyczące ochrony przyrody stosowane w praktyce edukacyjnej w II Rzeczypospolitej (1918-1939)
No full textThe purpose of the article is to present the content of selected foreign works and printed sources that were used in teaching and educational practice in public schools in Poland in the twenty years period between the two world wars. The research problem is embedded in the interpretive paradigm of the humanities/social sciences and therefore qualitative research methods were used (qualitative text analysis, hermeneutical understanding). The article implies a problem structure and consists of an introduction, three parts, conclusions and bibliography. Celem artykułu jest zaprezentowanie treści wybranych zagranicznych dzieł, źródeł drukowanych, które wykorzystywano w praktyce dydaktyczno-wychowawczej w szkołach powszechnych w Polsce, w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Ponieważ problem badań jest osadzony w paradygmacie interpretatywnym nauk humanistycznych / społecznych zastosowano metody badań jakościowych (jakościowa analiza tekstu, rozumienie hermeneutyczne). Artykuł implikuje strukturę problemową, składa się ze wstępu, trzech części oraz konkluzji i bibliografii. 
Hermeneutyka hebrajska i środki retoryczne w Liście do Rzymian: analiza funkcji parenetycznej w interpretacji św. Pawła.
No full textThis article addresses the parenetic image of the Christian in the Letter to the Romans, presenting it from an interdisciplinary perspective: hermeneutical, rhetorical, and theological. The Pauline text is embedded in the Judaic-Hellenic dialogue, allowing us to grasp the creative use of exegetical traditions and rhetorical tools in the service of the Gospel. Rhetorical analysis reveals the function of figures such as irony, diatribe, and peroratio, which shape the identity of the addressees and stimulate their existential response.
The hermeneutical grounding of Paul’s paraenesis in Scripture discloses the unity of doxology and ethics, where the theology of salvation is inseparably linked to the praxis of Christian life. In synthesis, the Christian is portrayed in three dimensions: existential-soteriological (justification and participation in the paschal mystery), ethical-paraenetic (witness of love and solidarity), and ecclesial-missionary (unity of the Church and building of peace). Thus, the Letter to the Romans emerges not merely as a theological treatise but as a formative act, wherein Paul articulates a vision of life wholly rooted in Christ—one that continues to shape contemporary theological reflection on the identity and mission of the Church. Artykuł podejmuje problematykę parenetycznego obrazu chrześcijanina w Liście do Rzymian, ukazując go w perspektywie interdyscyplinarnej: hermeneutycznej, retorycznej i teologicznej. Tekst Pawłowy zostaje osadzony w dialogu judaistyczno-helleńskim, co pozwala uchwycić twórcze wykorzystanie tradycji egzegetycznych i narzędzi retoryki w służbie Ewangelii. Analiza retoryczna odsłania funkcję figur takich jak ironia, diatryba czy peroratio, które formują tożsamość adresatów i pobudzają ich do egzystencjalnej odpowiedzi.
Hermeneutyczne zakorzenienie Pawłowej parenezy w Piśmie Świętym ukazuje jedność doksologii i etyki, w której teologia zbawienia splata się z praktyką życia chrześcijańskiego. Syntetycznie rzecz ujmując, chrześcijanin jawi się w trzech wymiarach: egzystencjalno-soteriologicznym (usprawiedliwienie i uczestnictwo w misterium paschalnym), etyczno-parenetycznym (świadectwo miłości i solidarności) oraz eklezjalno-misyjnym (jedność Kościoła i budowanie pokoju). List do Rzymian ukazuje się zatem nie tylko jako traktat teologiczny, lecz jako akt formacyjny, w którym Paweł kreśli wizję życia całkowicie zakorzenionego w Chrystusie i aktualnego dla współczesnej refleksji nad tożsamością Kościoła. 
La mistagogia nella riflessione teologica e letteraria alla luce di “Il Piccolo Principe” di Antoine de Saint- Exupéry
No full textThis article attempts a theological and symbolic interpretation of Antoine de Saint-Exupéry’s “The Little Prince” from the perspective of Christian mystagogy. The author demonstrates that this work, although not theological in nature, can be read as a contemporary form of spiritual initiation, leading one to discover the meaning of life, relationships, love, and hope. The analysis, based on symbolic hermeneutics and dialogue with Sacred Scripture, patristics, and Church documents, reveals four stages of the mystagogical journey present in the text: the simplicity of childhood, friendship as a path to truth, the experience of death as a paschal passage, and the pure gaze of the heart as a form of contemplation. In light of this work, “The Little Prince” appears as a spiritual guide for modern man, who, in a world dominated by technology and superficiality, reminds us of the need to return to inner simplicity, sensitivity, and spiritual depth. Reading the work of the French writer in a mystagogical key shows that literature can become a space for theological knowledge and dialogue between faith and culture, opening man to the mystery of God present in everyday life.Artykuł stanowi próbę teologiczno-symbolicznej interpretacji dzieła Antoine’a de Saint-Exupéry’ego „Mały Książę” w perspektywie mistagogii chrześcijańskiej. Autor ukazuje, że utwór ten, choć nie ma charakteru teologicznego, może być odczytany jako współczesna forma wtajemniczenia duchowego, prowadząc człowieka ku odkryciu sensu życia, relacji, miłości i nadziei. Analiza, oparta na metodzie hermeneutyki symbolicznej oraz dialogu z Pismem Świętym, patrystyką i dokumentami Kościoła, pozwala ukazać cztery etapy mistagogicznej drogi obecnej w tekście, jak: prostota dzieciństwa, przyjaźń jako droga do prawdy, doświadczenie śmierci jako paschalne przejście oraz czyste spojrzenie serca jako forma kontemplacji. W świetle tego dzieła „Mały Książę” jawi się jako przewodnik duchowy współczesnego człowieka, który w świecie zdominowanym przez technikę i powierzchowność, przypomina o konieczności powrotu do wewnętrznej prostoty, wrażliwości i duchowej głębi. Odczytanie dzieła Francuskiego pisarza w kluczu mistagogicznym ukazuje, że literatura może stać się przestrzenią teologicznego poznania i dialogu między wiarą a kulturą, otwierając człowieka na misterium Boga obecnego w codzienności
The Lost Man and the End of Western Civilization\u27s Hegemony :
No full textThe decline of Western civilization is evident, mainly caused by internal cultural decay and moral confusion that weaken the core of Judeo-Christian values. Contemporary debates about the decline of Western civilization often focus on internal cultural issues. However, examining sociological and economic data more broadly shows that the leading causes of Western decline are moral confusion, violence, and the erosion of traditional values. This self-destructive cultural nihilism, rather than external threats, is a leading cause of the problems Western civilization faces today. Signs of this decline include moral ambiguity, widespread violence, drug abuse, lawlessness, and the erosion of traditional values rooted in the history and culture of the primarily Western civilization. The level of tolerance in each civilization must be based on profound truth. It cannot mean accepting all views and behaviors as equally valid. It requires moral limits, and tolerating evil or falsehoods weakens society.
Keywords: Western civilization, liberty, liberal order, freedom, ethics, moral ambiguity, tolerance, pluralism, justice, hegemony. Upadek cywilizacji zachodniej jest widoczny, głównie spowodowany wewnętrznym rozkładem kulturowym i moralnym oraz zamieszaniem, które osłabiają rdzeń wartości judeochrześcijańskich. Współczesne debaty na temat upadku cywilizacji zachodniej często koncentrują się na wewnętrznych kwestiach kulturowych. Jednak szersza analiza danych socjologicznych i ekonomicznych ujawnia, że głównymi przyczynami są moralne zamieszanie, przemoc oraz rozpad tradycyjnych wartości. Ta autodestrukcyjna perspektywa kulturowa, a nie zagrożenia zewnętrzne, jest główną przyczyną wyzwań, z jakimi dziś mierzą się społeczeństwa zachodnie. Oznakami tego upadku są moralna niejednoznaczność, powszechna przemoc, nadużywanie narkotyków, bezprawie oraz erozja tradycyjnych wartości zakorzenionych w historii i kulturze zachodniej cywilizacji. Poziom tolerancji w każdej cywilizacji musi być oparty na głębokiej prawdzie. Nie może oznaczać akceptowania wszystkich poglądów i zachowań jako równie ważne i wymagającej naszej tolerancji, przyzwolenia, i bierności
Justice in Politics and Economy
No full textThe principle of justice is a crucial element of the doctrine of political economy. This doctrine and the theory of international relations should include interpretations and recommendations that emphasize the public good and security, based on the concept of justice. Justice and freedom are fundamental principles that support many societies and legal systems worldwide. They are often seen as essential for protecting human dignity and individual rights. Justice, which involves fair and impartial treatment of individuals, is a core part of legal systems. It guarantees the protection of rights, fair treatment under the law, and appropriate penalties for misconduct. Conversely, freedom includes various rights and liberties that allow individuals to act, speak, and think without unnecessary restrictions. This includes fundamental freedoms such as speech, religion, and assembly, which are protected by documents like the Universal Declaration of Human Rights and the First Amendment of the U.S. Constitution.
Keywords: Justice, freedom, virtue, liberty, society, self-interest, free market, economic justice, political economy.Zasada sprawiedliwości jest istotną częścią doktryny ekonomii politycznej. To ta doktryna i teoria stosunków międzynarodowych powinny zawierać interpretacje i zalecenia podkreślające dobro publiczne i bezpieczeństwo, oparte na koncepcji sprawiedliwości. Sprawiedliwość i wolność to fundamentalne zasady, które wspierają wiele społeczeństw i systemów prawnych na całym świecie. Często uważa się je za niezbędne do ochrony godności człowieka i praw jednostki. Sprawiedliwość, czyli sprawiedliwe i bezstronne traktowanie praw jednostek, jest fundamentalną zasadą systemów prawnych. Zapewnia ochronę praw, sprawiedliwe traktowanie na podstawie obowiązującego prawa oraz odpowiednie kary za niewłaściwe zachowanie. Z drugiej strony wolność obejmuje różne prawa i regulowane zasady, które pozwalają jednostkom działać, mówić i myśleć bez nadmiernych ograniczeń. Obejmuje to podstawowe wolności, takie jak wolność wypowiedzi, praktykowanie wolności religijnych i prawo do zgromadzeń, które są chronione dokumentami takimi jak Powszechna Deklaracja Praw Człowieka oraz Pierwsza Poprawka do Konstytucji USA.
Słowa kluczowe: sprawiedliwość, wolność, społeczeństwo, interes własny, wolny rynek, liberalizm, ekonomia polityczna, demokracja liberalna
Artystyczna oprawa kultu bł. Michała Giedroycia w kościele pw. św. Marka w Krakowie w pierwszej połowie XVII w.
No full textIn 2018, Pope Francis I issued a decree on the heroic virtues of Blessed Michał Giedroyć, thereby confirming his public veneration. This event served as an impetus for further research into the life of the blessed and the history of the Order of Canons Regular of Penance, to which he belonged. Until now, scholars have mainly focused on analyzing the cult of the blessed, leaving the artistic representation of his image and his burial site in the background.
The preserved depictions of the blessed, particularly those from Kraków, have been analyzed in the context of his presumed princely origins. Giedroyć’s original tomb, destroyed in a fire in 1589, was the site of numerous miraculous events that initiated the development of his cult. The reconstruction of the church in 1594 and the solemn elevation of his relics in 1624 were key moments in affirming his sanctity. Giedroyć’s tombstone stands out for its rich ornamentation. The decorations used in its design suggest connections with the creators of bas-reliefs in the Chapel of St. Hyacinth (before 1619) at the Dominican Church in Kraków and the frames of side altar retables (before 1615) at the Church of Corpus Christi in the Kazimierz district of Kraków.
The iconography of Blessed Michał Giedroyć has developed since the 16th century, reflecting both his spirituality and his attributed aristocratic heritage. Depictions in engravings, paintings, and other works of art emphasized his humility, asceticism, and associations with Marian and Passion devotion, in line with post-Tridentine principles of piety. A previously unknown engraving depicting Blessed Michał Giedroyć, published in Prague and dedicated to the Chancellor of the Kingdom of Bohemia, Wilhelm Slavata, significantly enriches the iconography of the blessed and testifies to the dynamic development of Giedroyć’s cult in the first half of the 17th century.W 2018 r. papież Franciszek I ogłosił dekret o heroiczności cnót bł. Michała Giedroycia, potwierdzając jego kult publiczny. Wydarzenie to stało się impulsem do dalszych badań nad życiem błogosławionego oraz historią Zakonu Kanoników od Pokuty, do którego należał. Dotychczas badacze koncentrowali się głównie na analizie kultu błogosławionego, pozostawiając kwestie artystycznej oprawy jego wizerunku oraz miejsca pochówku w tle. Zachowane wizerunki błogosławionego, zwłaszcza krakowskie, analizowano w kontekście jego domniemanego kniaziowskiego pochodzenia. Pierwotny grób Giedroycia, zniszczony w pożarze w 1589 r., był miejscem licznych wydarzeń cudownych, które zainicjowały rozwój jego kultu. Odbudowa świątyni w 1594 r. i uroczyste podniesienie relikwii w 1624 r. były kluczowymi momentami w potwierdzeniu jego świątobliwości. Nagrobek Giedroycia wyróżnia się bogatą ornamentyką. Zastosowane w nim dekoracje pozwalają łączyć to dzieło z twórcami płaskorzeźb w kaplicy św. Jacka (przed 1619) przy kościele Dominikanów w Krakowie oraz obramieniach nastaw ołtarzy bocznych (przed 1615) kościoła Bożego Ciała na podkrakowskim Kazimierzu. Ikonografia bł. Michała Giedroycia rozwijała się od XVI w., odzwierciedlając zarówno jego duchowość, jak i przypisywane mu arystokratyczne pochodzenie. Wizerunki na rycinach, obrazach oraz innych dziełach artystycznych podkreślały jego pokorę, ascezę i związki z dewocją maryjną oraz pasyjną, zgodnie z potrydenckimi założeniami pobożności. Odkryta nieznana dotąd badaczom rycina ukazująca bł. Michała Giedroycia, wydana w Pradze i dedykowana kanclerzowi Królestwa Czech, Wilhelmowi Slavacie, znacząco uzupełnia ikonografię błogosławionego i świadczy o dynamicznym rozwoju kultu Giedroycia w pierwszej połowie XVII w
Obraz Chrystus Król pędzla Antoniego Michalaka z lat 1943–1946
No full textThis article verifies the dating and iconographic programme of Antoni Michalak’s painting, Christ the King, located in the Church of the Holy Spirit and St. Anne in Kazimierz Dolny. Based on archival materials and photographs, it was established that the signature with the date ‘1943’ refers to the start of the work, and that the canvas was finished by mid-1946. It was also shown that Father Józef Małysiak SDS, the temple’s rector and provost of the St. Anne Foundation for the Elderly and Disabled, was the founder of the commission, and not Felicja and Walery Kołodziejczyk as previously attributed. The painting’s original function as an altar screen for the image of St. Anne with the Virgin and Child was emphasised, and its later exhibition history was reconstructed.
The iconographic analysis identified a programme combining the symbols of Christ the King (crown, sceptre, cloak), the Sacred Heart of Jesus (a burning heart surrounded by thorns and a cross), and Ecce Homo (a crown of thorns and a sceptre), creating an unusual half-figure composition. The origin of this programme was linked to the reception of the cult of the Sacred Heart of Jesus and the spirituality of the founder.
In terms of form and style, conscious eclecticism is evident: the meticulous detail of the regalia and costume is reminiscent of 15th-century Dutch art; the geometrisation of the rays and halo is a stylistic reference to Art Deco; and the decorative modelling of the robes and chiaroscuro draw on many styles from past eras. A comparison with other works by the artist revealed close similarities with the painting Holy Trinity (Wrzelów, 1942) and the drawing Entombment (Kazimierz Dolny, 1943), enabling us to identify a common morphological pattern. The indirect influence of the painting Ecce Homo by Adam (Albert) Chmielowski was hypothesised.W artykule przeprowadzono weryfikację datowania oraz programu ikonograficznego obrazu Chrystusa Króla Antoniego Michalaka z kościoła pw. Świętego Ducha i św. Anny w Kazimierzu Dolnym. Na podstawie materiałów archiwalnych i fotografii ustalono, że sygnatura z datą 1943 odnosi się do rozpoczęcia prac, a ukończenie płótna nastąpiło przed połową 1946 r. Jednocześnie wykazano, że fundatorem zamówienia był ks. Józef Małysiak SDS, rektor świątyni i prepozyt Fundacji dla Starców i Kalek św. Anny, a nie wskazywani dotąd Felicja i Walery Kołodziejczykowie. Podkreślono pierwotną funkcję dzieła jako zasuwy ołtarzowej dla wizerunku św. Anny Samotrzeć oraz zrekonstruowano późniejsze losy ekspozycyjne dzieła.
Analizę ikonograficzną oparto na identyfikacji programu opierającego się na połączeniu kodu Chrystusa Króla (korona, berło, płaszcz), Najświętszego Serca Jezusa (serce gorejące, w cierniach, z krzyżem) oraz Ecce Homo (korona cierniowa i berło), co w formule półpostaci tworzy ujęcie nietypowe. Geneza programu została powiązana z recepcją kultu Najświętszego Serca Jezusowego oraz duchowością fundatora.
W warstwie formalno-stylistycznej rozpoznano świadomy eklektyzm artysty: drobiazgowość regaliów i kostiumu (reminiscencje niderlandzkie XV w.), geometryzacja promieni i nimbu (stylistyczne nawiązanie do art déco), dekoracyjny modelunek szat i światłocień nawiązują do wielu stylów epok minionych. Wykazano także bliskie analogie z obrazem Święta Trójca (Wrzelów, 1942) oraz rysunkiem Złożenie do grobu (Kazimierz Dolny, 1943) Antoniego Michalaka. Postawiono też hipotezę o pośrednim oddziaływaniu obrazu Ecce Homo Adama (Alberta) Chmielowskiego