Czasopisma UKSW (Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego)
Not a member yet
13171 research outputs found
Sort by
Maskarady. Studium z zakresu kultury i obyczajowości magnackiej osiemnastego wieku cz.1
No full textThis article is devoted to magnate masquerades as a distinct form of entertainment that gained tremendous popularity in the 18th century. The creation of a kind of “world turned upside down” reinforced among participants a sense of social equality, temporarily dissolving the barriers typical of everyday interactions. This article proposes a new approach to the study of magnate masquerades, drawing on a variety of accounts and sources - both those describing the events themselves (as found in handwritten newspapers) and private correspondence.Artykuł poświęcony jest magnackim maskaradom jako szczególnej formie rozrywki, która zyskała sobie ogromną popularność w XVIII wieku. Kreowanie swoistego „świata na opak” wzmacniało w uczestnikach towarzyskich gier i zabaw przekonanie o stanowej równości, redukując bariery istniejące w zwyczajnych, codziennych relacjach. W artykule zaproponowano nowe podejście do kwestii magnackich maskarad, oparte na różnorodnych relacjach i źródłach – zarówno tych dotyczących przebiegu samych uroczystości (zamieszczanych na kartach gazet rękopiśmiennych), jak i prywatnej korespondencji
Anna Martellotti, La cucina normannoaraba alla corte di Guglielmo II di Sicilia. Indagine storico-filologica sui ricettari Normanni, Leo Olschki, Firenze 2024, pp. 383.
No full textAnna Martellotti’s book investigates Arab-Norman cuisine at the court of William II of Sicily, analyzing two medieval cookbooks (Normanno A and B) and the earliest known Arabic cookbook, Kitāb al-Ṭabīḫ. It provides detailed analyses of recipes, spices, colorants, sugar, culinary vocabulary, and the influence of Sicilian cuisine on later European traditions. The publication includes the edition of source texts with Italian translation, highlighting cultural exchanges and the role of cuisine in the court’s cultural policy.Książka Anny Martellotti bada kuchnię normańsko-arabską na dworze Wilhelma II Sycylii, analizując dwa średniowieczne rękopisy kucharskie (Normanno A i B) oraz najstarszą arabską księgę kucharską Kitāb al-Ṭabīḫ. Publikacja obejmuje szczegółowy opis receptur, używanych przypraw, barwników i cukru, analizę leksyki kulinarnej oraz wpływ kuchni sycylijskiej na późniejsze tradycje europejskie. Zawiera także edycję źródeł i ich tłumaczenie na język włoski, ukazując wzajemne oddziaływania kulturowe i znaczenie kulinariów w polityce kulturalnej dworu.
ROZWÓJ DUCHOWY CZŁOWIEKA A MISTYKA W UJĘCIU PROF. MIECZYSŁAWA GOGACZA
No full textThe aim of this article is to examine the relationship between human spiritual development and mystical experience in the thought of Professor Mieczysław Gogacz, a representative of consistent Thomism. Although spiritual development and mysticism are not identical realities, they are not mutually exclusive either. On the contrary, they are deeply interconnected in both structure and purpose, grounded in the personal relationship between the human being and God. Spiritual development, understood as a process of integral spiritual maturation, encompasses three classical stages: purification, illumination, and union. It is a gradual process directed toward deepening religious life, cultivating virtues, and strengthening prayerful practice. Mystical experience, according to Gogacz, is a singular and intense act of directly becoming aware of God’s presence through both intellect and will. However, it does not constitute a necessary culmination of spiritual development. Rather, it is an exceptional, unpredictable, and entirely gratuitous event — independent of human ascetic efforts and understood as God’s response to the human soul’s longing love. In Gogacz’s conception, the proper ordering of the spiritual faculties — intellect and will — plays a fundamental role. The subordination of the will to the intellect, as the faculty capable of recognizing truth, is intended to protect the person from constructing a subjective and potentially erroneous image of God. The mystical experience of God’s presence is not discursive knowledge but existential and certain awareness — concerning not specific attributes of God, but rather the fact of God’s existence as a personal Being. Though not essential to spiritual development, mystical experience constitutes a significant complement to the path of inner growth, affirming the ontological reality and depth of the human–God relationship. It marks a moment of inner transformation in which theintellect, freed from imaginative and conceptual constructs, is illuminated by the light of divine presence. Thus, in Gogacz’s perspective, mysticism does not serve to enrich conceptual knowledge about God but rather offers a pure experience of His being — real, absolute, and personal.Celem niniejszego artykułu jest ukazanie relacji zachodzącej pomiędzy rozwojem duchowym człowieka a doświadczeniem mistycznym w ujęciu prof. Mieczysława Gogacza – przedstawiciela tomizmu konsekwentnego. Pomimo że rozwój duchowy i mistyka nie są tożsame, to nie stanowią jednak rzeczywistości rozłącznych. Przeciwnie – pozostają one w głębokim związku, opartym na osobowej relacji między człowiekiem a Bogiem. Rozwój duchowy, pojmowany jako proces integralnego dojrzewania duchowego, obejmuje trzy klasyczne etapy: oczyszczenia, oświecenia i zjednoczenia. Ma on charakter stopniowy, ukierunkowany na pogłębienie życia religijnego, rozwój cnót oraz ugruntowanie życia modlitewnego. Doświadczenie mistyczne, w ujęciu Gogacza, jawi się natomiast jako jednorazowy, intensywny akt bezpośredniego uświadomienia obecności Boga przez intelekt i wolę, niebędący jednak koniecznym zwieńczeniem rozwoju duchowego. Jest ono wydarzeniem wyjątkowym, nieprzewidywalnym i całkowicie darmowym – niezależnym od wysiłków ludzkiej ascezy, a będącym odpowiedzią Boga na miłość tęskniącą osoby ludzkiej. W koncepcji Gogacza kluczowe znaczenie ma uporządkowanie władz duchowych człowieka: intelektu i woli. Podporządkowanie woli intelektowi, jakowładzy poznającej prawdę, ma na celu uchronienie osoby przed subiektywizmem w konstruowaniu relacji z Bogiem, co mogłoby prowadzić do deformacji obrazu Boga i błędnych wniosków egzystencjalnych. Mistyczne doświadczenie obecnościBoga nie jest poznaniem dyskursywnym, lecz egzystencjalnym i pewnym – dotyczy ono nie tyle treści, co faktu istnienia Boga jako Osoby. Doświadczenie mistyczne, choć niekonieczne, stanowi doniosłe dopełnienie drogi duchowego wzrastania, potwierdzające realność i ontologiczną głębię relacji między człowiekiem a Bogiem. Jest ono momentem wewnętrznej przemiany, w której intelekt, wolny od pojęciowych konstruktów, zostaje ogarnięty światłem Bożej obecności. Tym samym mistyka, w ujęciu Gogacza, nie służy wzbogaceniu wiedzy o Bogu, lecz stanowi czyste doświadczenie Jego bytu – rzeczywistego, absolutnego i osobowego
PODSTAWY PRAWNE FUNKCJONOWANIA POZASZKOLNYCH PUNKTÓW KATECHETYCZNYCH
No full textThere are no explicit statutory provisions in Polish legislation on centres for the provision of religious instruction outside the school system, nonetheless it can be argued that there is a legal framework consisting of constitutional, legislative and executive regulations that establishes general legal parameters for the organisation of religious instruction in such centres intended for students interested in religious education at the school or pre-school level. Funding is an important aspect of the running of such centres. While theoretically the costs of religious education provided by such institutions are to be covered by school boards, in practice additional agreements with local authorities are often required. For schools and entities administered by Polish State administrative authorities, such arrangements need to be coordinated with these bodies. The constitutional right of parents to educate their children according to their personal beliefs and convictions and the obligation of the State to provide opportunities for religious instruction are reflected in the provisions of the Polish Educational System Act. This act of legislation allows for traditional religious instruction classes taught in the schools, and for alternative forms, including classes conducted in extracurricular centres for religious instruction. Such centres are indispensable because usually they cater for a relatively small number of pupils needing this kind of religious instruction. As an alternative to religious education within the school system, extracurricular religious instruction centres offer an important mechanism to ensure the children of religious minorities living in Poland of an education in accordance with their religious beliefs.Należy uznać, że pomimo braku wyraźnych przepisów ustawowych poświęconych pozaszkolnym ośrodkom katechetycznym, istniejące ramy prawne – składające się z przepisów konstytucyjnych, ustawodawczych i wykonawczych – ustanawiają jedynie ogólne parametry prawne dotyczące organizacji edukacji religijnej za pośrednictwem takich ośrodków. Ośrodki te służą uczniom zainteresowanym edukacją religijną na poziomie szkolnym (lub przedszkolnym). Ważnym aspektem funkcjonowania tych ośrodków jest kwestia ich finansowania. O ile koszty związane z prowadzeniem nauki religii w takich placówkach są teoretycznie pokrywane przez instytucje prowadzące szkoły, o tyle w praktyce często wymagane są dodatkowe porozumienia z władzami samorządowymi. W przypadku szkół i placówek zarządzanych przez organy administracji państwowej takie ustalenia muszą być koordynowane z tymi organami. Konstytucyjne prawo rodziców do kształcenia dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami oraz obowiązek państwa do zapewnienia możliwości edukacji religijnej znajdują odzwierciedlenie w przepisach ustawy o systemie oświaty. Ustawa ta zezwala na organizację nauczania religii w ramach tradycyjnych zajęć szkolnych oraz form alternatywnych, w tym pozaszkolnych ośrodków katechetycznych. Takie ośrodki są często niezbędne ze względu na stosunkowo niewielką liczbę uczniów, którzy potrzebują lekcji religii. Pozaszkolne ośrodki katechetyczne, jako alternatywa dla nauczania religii w ramach systemu szkolnego, są ważnym mechanizmem zapewniającym mniejszościom religijnym w Polsce możliwość zapewnienia swoim dzieciom edukacji zgodnej z ich przekonaniami religijnymi
Skala resilience akademickiego (ARS-30) – ocena właściwości psychometrycznych polskiej wersji narzędzia The Academic Resilience Scale (ARS-30)
No full textThis article presents the Polish adaptation of the Academic Resilience Scale (ARS-30) developed by Simon Cassidy. The scale is a self-report instrument designed to measure academic resilience among university students. The aim of the study was to develop a Polish-language version of the scale and to evaluate its psychometric properties, including reliability and validity. The validation study was conducted among 380 students (M = 22.06; SD = 2.79). The factorial structure of the Polish version closely resembles the original. The analysis identified a four-factor solution that accounted for 42.8% of the total variance. The empirical findings demonstrate satisfactory reliability and validity of the Polish adaptation of the instrument.W artykule przedstawiono polską adaptację narzędzia Academic Resilience Scale (ARS-30) autorstwa Simona Cassidy’ego. Skala ma charakter samoopisowy i służy do pomiaru rezyliencji akademickiej wśród studentów. Celem badania było opracowanie polskojęzycznej wersji narzędzia oraz ocena jego właściwości psychometrycznych, w tym rzetelności i trafności. Badanie walidacyjne przeprowadzono wśród 380 studentów (M = 22,06; SD = 2,79). Struktura czynnikowa polskiej wersji jest zbliżona do oryginału. Analiza danych pozwoliła na wyodrębnienie czteroczynnikowej struktury wyjaśniającej 42,8% wariancji wyników. Uzyskane wyniki empiryczne wskazują na satysfakcjonującą rzetelność i trafność adaptowanej skali
Rozszyfrowywanie dyskursu „ekologicznego”: lingwistyczne podejście do doskonalenia edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju
No full textIn the face of accelerating ecological degradation, and in line with interdisciplinary efforts to enhance the quality of Education for Sustainable Development (ESD), we propose that this field ought to evolve not only in content but also in language. This article explores the hypothesis that linguistic framing—specifically semantic prosody—significantly shapes environmental awareness and action. Drawing on cognitive linguistics and discourse analysis, we first establish the theoretical basis for the claim that language influences public perception and behavioral intent in the environmental domain. We then review how semantic prosody has been applied in ecological discourse studies, beginning with Partington\u27s (1998) analysis of the term GREEN FUNDAMENTALIST, which exposes how frequent negative collocates can taint even ideologically neutral concepts, and continuing through Hardiman & Nuraniwati\u27s (2023) corpus-based study of the lexical item SUSTAINABILITY, which demonstrates the term\u27s positive semantic aura within contemporary news discourse. These foundational works set the stage for our original analysis of the term ENVIRONMENTAL using the WebCorp tool. Our corpus inquiry reveals a dual linguistic pattern: ENVIRONMENTAL exhibits a negative semantic prosody, collocating with terms of harm and risk, while simultaneously being framed within a neutral, technocratic discourse of governance and science. This semantic environment may contribute to emotional distancing, disengagement, or a technocratic framing of ecological crises. We argue that such patterns have direct implications for environmental education: if ESD is to foster hope, empowerment, and action, it must attend not only to what is taught, but how it is linguistically encoded. Semantic prosody offers educators and communicators a powerful lens for reshaping ecological and climate discourse in ways that resonate emotionally and ethically with learners.W obliczu postępującej degradacji środowiska naturalnego oraz w ramach interdyscyplinarnych dążeń do podniesienia jakości edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju (EZR) zwracamy uwagę, że dziedzina ta powinna ewoluować nie tylko pod względem treści, ale również języka. Niniejszy artykuł analizuje hipotezę, zgodnie z którą zjawiska lingwistyczne – w szczególności prozodia semantyczna – w znaczący sposób kształtują świadomość i działania na rzecz środowiska. Czerpiąc z językoznawstwa kognitywnego i analizy dyskursu, w pierwszej kolejności przedstawiamy teoretyczne podstawy twierdzenia, że język wpływa na percepcję społeczną i intencje behawioralne w sferze ochrony środowiska. Następnie dokonujemy przeglądu zastosowań prozodii semantycznej w badaniach nad dyskursem ekologicznym, począwszy od analizy terminu GREEN FUNDAMENTALIST autorstwa Partingtona (1998), który ujawnia, jak częste negatywne kolokacje mogą naznaczyć nawet ideologicznie neutralne pojęcia, a skończywszy na badaniu leksemu SUSTAINABILITY przeprowadzonym przez Hardiman i Nuraniwati (2023), które ukazuje jego pozytywną aurę semantyczną we współczesnym dyskursie informacyjnym. Te prace stanowią punkt wyjścia dla naszej autorskiej analizy terminu ENVIRONMENTAL przy użyciu narzędzia WebCorp. Nasze badanie korpusowe ujawnia dwojaki wzorzec lingwistyczny: przymiotnik ENVIRONMENTAL wykazuje negatywną prozodię semantyczną, kolokując z terminami oznaczającymi szkodę i ryzyko, a jednocześnie jest osadzony w neutralnym, technokratycznym dyskursie zarządzania i nauki. Takie otoczenie semantyczne może przyczyniać się do dystansu emocjonalnego, braku zaangażowania lub technokratycznego postrzegania kryzysu ekologicznego. Twierdzimy, że wzorce te mają bezpośrednie implikacje dla edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju: jeśli edukacja ta ma krzewić nadzieję, poczucie sprawczości i działanie, musi zwracać uwagę nie tylko na to, czego naucza, ale również na to, w jaki sposób jest to kodowane językowo. Prozodia semantyczna oferuje edukatorom efektywne narzędzie do przekształcania dyskursu ekologicznego i klimatycznego w sposób, który rezonuje z adresatami przekazu na płaszczyźnie emocjonalnej i etycznej
Od szkody do decyzji: jak AI automatyzuje proces likwidacji szkód i co na to prawo?
No full textThe article discusses the application of artificial intelligence (AI) in the insurance sector, focusing on the automation of the claims handling process. The authors describe how technologies such as machine learning, computer vision, and natural language processing (NLP) contribute to faster and more efficient claim management, from initial submission to compensation payout. The study presents both the benefits of automation - such as speed, efficiency, and cost savings—and highlights significant risks, including a lack of transparency in algorithmic decisions, the risk of errors, and difficulties in assigning legal liability. The article also examines current legal regulations, including issues of civil liability, GDPR compliance, and the need to guarantee clients the right to human review of decisions. The authors critically analyze the existing legal framework, pointing out its inadequacy in the face of rapidly evolving technology. They propose, among other things, the introduction of a flexible definition of AI, extending risk-based liability, and mandating algorithm audits. The need to balance innovation with the protection of individual rights is strongly emphasized.Artykuł stanowi omówienie zastosowania sztucznej inteligencji (AI) w sektorze ubezpieczeniowym, ze szczególnym uwzględnieniem automatyzacji procesu likwidacji szkód. Autorzy, opierając się na analizie literatury przedmiotu, regulacji prawnych oraz studiów przypadków z praktyki rynkowej, przedstawiają, w jaki sposób technologie takie jak uczenie maszynowe, widzenie komputerowe i przetwarzanie języka naturalnego (NLP) przyczyniają się do usprawnienia obsługi zgłoszeń, od momentu ich złożenia po wypłatę odszkodowania. Opracowanie ukazuje korzyści wynikające z automatyzacji, takie jak szybkość, efektywność i redukcja kosztów, a jednocześnie wskazuje na zagrożenia związane z brakiem przejrzystości algorytmów, ryzykiem błędów i problemami w zakresie odpowiedzialności prawnej. W artykule przeanalizowano obowiązujące regulacje, w tym kwestie odpowiedzialności cywilnej, zgodności z RODO oraz prawa klienta do ludzkiej weryfikacji decyzji. Autorzy krytycznie oceniają aktualne ramy prawne, podkreślając ich niedostosowanie do dynamicznego rozwoju technologii i proponują wprowadzenie elastycznej definicji AI, rozszerzenie zasady odpowiedzialności na zasadzie ryzyka oraz obowiązek audytu algorytmów. Zwracają uwagę na konieczność wyważenia między innowacyjnością a ochroną praw jednostki
Szczęście jako iluzja, szczęście jak sens: filozoficzne ujęcie szczęścia
No full textThe question of happiness has been present in European philosophical thought from its very beginnings. It was born together with philosophy itself in ancient Greece and is as relevant today. Although most philosophers agree that happiness is an important part of human life, they differ on the definition of happiness – how it should be understood. This article consists of the following parts: at the beginning, a short history of the concept of happiness will be presented. In particular, I will describe how the concept of happiness has developed historically, and how philosophers have answered the question about the possibility of achieving happiness throughout the history of philosophy. Then, I will present a controversial philosophical position according to which happiness is an illusion. Finally – in the last, third part – I would like to suggest that perhaps the best way to find happiness, paradoxically, is to look for a purpose other than happiness itself. The best way to achieve happiness is to give up searching for it and find another purpose.Pytanie o szczęście obecne jest w europejskiej myśli filozoficznej od jej początków. Narodziło się wraz z samą filozofią w starożytnej Grecji i dziś jest równie aktualne. Choć większość filozofów zgadza się, że szczęście to ważna część ludzkiego życia, różnią się w kwestii definicji szczęścia – jak należy je pojmować. Niniejszy artykuł składa się z następujących części: na wstępie zostanie przedstawiona krótka historia pojęcia szczęścia. W szczególności opiszę, jak rozwijało się historycznie, a także jak w historii filozofii odpowiadano na pytanie o możliwość osiągnięcia szczęścia. Następnie przedstawię kontrowersyjne filozoficzne stanowisko, według którego szczęście jest iluzją. Na koniec – w trzeciej części – chciałabym zasugerować, że być może najlepszym sposobem na znalezienie szczęścia, paradoksalnie, jest poszukanie innego celu niż samo szczęście. Najlepszym sposobem na osiągnięcie szczęścia jest rezygnacja z jego poszukiwań i znalezienie innego celu
Czy małżeństwa wielokulturowe mogą odnaleźć wspólne szczęście? Podobieństwa i różnice w percepcji szczęścia w Polsce i Japonii
No full textThe pursuit of happiness or satisfaction in life has been a constant in human society since the beginning of time. Curious researchers have also turned their attention to the social understanding of happiness, its components, and the processes involved in evaluating experiences in terms of happiness. This study attempts to understand the factors contributing to perceived satisfaction and fulfilment in marriage among Polish and Japanese citizens by analysing previous local and global research on values and happiness. These considerations are a prelude to further analysis of intercultural marriages between citizens of these countries.Próba odnalezienia szczęścia czy satysfakcji czerpanej z życia towarzyszy członkom społeczeństwa od zarania dziejów. Ciekawi świata badacze również kierują swoje zainteresowania ku społecznemu rozumieniu szczęścia, jego elementów składowych oraz procesów ewaluacji doświadczeń w kategorii szczęścia. W kontekście analizy dotychczasowych, zarówno lokalnych, jak ogólnoświatowych badań nad wartościami oraz szczęściem, została podjęta próba zrozumienia czynników składających się na odczuwanie satysfakcji oraz spełnienia w związku małżeńskim wśród mieszkańców Polski i Japonii. Rozważania te stanowią wstęp do dalszej analizy życia małżeństw wielokulturowych między obywatelami tychże państw
Nieznośne milczenie Boga: Księga Lamentacji jako odpowiedź na katastrofę
No full textThis article analyzes the phenomenon of divine silence as presented in the Book of Lamentations, with particular attention to Lamentations 3 as the structural and theological center of the composition. It argues that the silence of God in the poem does not signify His absence but creates a theological space that provokes existential questioning, protest, and—despite suffering—hope in God’s hidden yet active presence. Employing a literary and canonical-theological approach, the study reads Lamentations as a canonical final form, attentive to its internal structures, intertextual resonances, and characteristic poetic devices of the Hebrew Scriptures. The analysis explores how imagery, repetition, and the shifting voices of the poem negotiate the tension between divine hiddenness and human suffering. It demonstrates that rather than suppressing lament, divine silence intensifies the dialectic between trust and protest. The article contributes to biblical theology by showing how Lamentations models a posture of faithful resistance and patient waiting before a God who remains hidden but never absent.Artykuł podejmuje analizę zjawiska milczenia Boga przedstawionego w Księdze Lamentacji, ze szczególnym uwzględnieniem Lm 3 jako centrum całej kompozycji. W artykule stawia się tezę, że milczenie Boga w poemacie nie oznacza Jego nieobecności, lecz stanowi przestrzeń teologiczną, która prowokuje egzystencjalne pytania, protest oraz – mimo cierpienia – nadzieję na ukrytą, lecz działającą obecność Boga. Wykorzystując podejście literackie i kanoniczno-teologiczne, artykuł odczytuje Lamentacje jako kanoniczną formę ostateczną, zwracając uwagę na ich wewnętrzną strukturę, intertekstualne rezonanse oraz charakterystyczne środki poetyckie Biblii Hebrajskiej. Analiza ukazuje, w jaki sposób obrazowanie, powtórzenia i zmieniające się głosy poematu negocjują napięcie między Bożym ukryciem a ludzkim cierpieniem. Badanie pokazuje, że milczenie Boga nie tłumi lamentu, lecz intensyfikuje dialektykę między zaufaniem a protestem. Artykuł wnosi wkład do teologii biblijnej, ukazując, że Księga Lamentacji modeluje postawę wiernego sprzeciwu i cierpliwego oczekiwania wobec Boga, który pozostaje ukryty, lecz nigdy nieobecny