Czasopisma UKSW (Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego)
Not a member yet
13171 research outputs found
Sort by
The Limits of Tolerance and Responsibility
No full textThis article examines the limits of tolerance through the lens of Hans Jonas’s ethics of responsibility. Classical liberal theories – those of Voltaire, Mill, and Popper – conceive tolerance as a virtue of coexistence within a stable moral and political order. However, they presuppose a world in which human action is limited in scope, harms are reversible, and responsibility concerns only existing individuals. Jonas challenges these assumptions by arguing that modern technological power has transformed the nature of human action and extended the moral horizon toward future generations. His ontology of responsibility shows that tolerance cannot be justified when it endangers the long-term conditions of human life. In this framework, tolerance becomes a derivative virtue subordinated to the imperative of safeguarding the fragile future of humanity. The article argues that Jonas provides a deeper, ontologically grounded criterion for determining what must not be tolerated in the technological age.Artykuł analizuje granice tolerancji w świetle etyki odpowiedzialności Hansa Jonasa. Klasyczne liberalne koncepcje – Voltaire’a, Milla i Poppera – pojmują tolerancję jako cnotę współistnienia w stabilnym porządku moralnym i politycznym. Zakładają one jednak świat, w którym ludzkie działanie ma ograniczony zasięg, szkody są odwracalne, a odpowiedzialność dotyczy wyłącznie istniejących osób. Jonas kwestionuje te założenia, twierdząc, że współczesna technika radykalnie zmieniła naturę ludzkiego działania i poszerzyła horyzont moralny o przyszłe pokolenia. Jego ontologia odpowiedzialności pokazuje, że tolerancja traci uzasadnienie tam, gdzie zagraża długoterminowym warunkom ludzkiego życia. W tym ujęciu tolerancja staje się cnotą pochodną, podporządkowaną imperatywowi ochrony kruchej przyszłości człowieka. Artykuł dowodzi, że Jonas dostarcza głębszego, ontologicznego kryterium określania tego, czego nie wolno tolerować w epoce technologicznej
Wyjątkowość człowieka w świetle biblijnej koncepcji
No full textMan is the crown of God’s creation. And his exclusivity with regard to other creatures is clearly defined by the biblical concept. This article includes an explanation of man’s place in the Bible, also in God’s plan of creation and in his mission and destiny in the world.Człowiek jest koroną Bożego stworzenia. A jego wyłączność co do innych stworzeń jasno określa biblijna koncepcja. Niniejszy artykuł zawiera w sobie wyjaśnienie miejsca człowieka w Biblii, także w Bożym planie stworzenia oraz w jego misji ta przeznaczeniu w świecie
Dziękczynienie w perspektywie duchowo-moralnego rozwoju
No full textThe Eucharist is a unique mystery of thanksgiving that shapes human life and spirituality. Thanksgiving has the power to shape the moral dimension of human life and the sacramental community. The community, as the medium and subject of faith, is immersed in God\u27s communication with others and thus becomes a space for a communal exchange of love. The banquet is an epiphany of God, in which He provides the nourishment that creates community, a space for freedom of encounter, exchange, connection, and unification in eschatological dimensions. This, of course, requires moral commitment, reciprocity, and a will to communion. This also implies the need for social engagement, even a mission that is sometimes critical of society.Eucharystia jest wyjątkowym misterium dziękczynienia kształtującym życie i duchowość człowieka. Dziękczynienie ma moc kształtować moralny wymiar życia człowieka i wspólnoty sakramentalnej. Wspólnota jako medium i podmiot wiary zatopiona jest w komunikacji Boga z ludźmi oraz w ten sposób staje się przestrzenią komunijnej wymiany miłości. Uczta jest epifanią Boga, w której daje pokarm tworzący wspólnotę, przestrzeń wolności spotkania, wymiany, więzi i zjednoczenia w wymiarach eschatologicznych. Wymaga to oczywiście zobowiązania moralnego, wzajemności i woli komunii. Stąd wynika także konieczność społecznego zaangażowania, a nawet misji niekiedy krytycznej wobec społeczeństwa
Młodzież w cyberczasoprzestrzeni – zagrożenia i szanse
No full textThe article examines the presence of young people in cyberspace, presenting it as an environment of both multidimensional risks and developmental opportunities. The study aims to analyse the functions that the Internet fulfils in the lives of the young generation, with reference to its instrumental, socialization, and entertainment roles, as well as to identify problematic phenomena resulting from excessive (problematic) use of interactive media. The paper draws on a review of the literature and the findings of recent empirical research. The findings indicate that the Internet has become a natural environment for youth socialization and identity formation, enabling the development of passions, the broadening of horizons, the establishment and maintenance of relationships, and access to knowledge. Moreover, the virtual world has been primarily designed and adapted to meet the needs of young people in their pursuit of personal, social, psychological, and even physical well-being. At the same time, growing concerns are raised about Internet addiction, escapism, neglect of responsibilities, emotional and relational disturbances, as well as exposure to violent content, misinformation, disorganization, risky behaviours, and even self-destructive tendencies. Health and psychosocial consequences such as depression, social phobia, sleep disorders, and weakened family bonds are also emphasized. The conclusions highlight the need for preventive and therapeutic measures (cognitive-behavioural, pharmacological, and family-based) and for education on the safe and responsible use of the Internet. While the Internet has become an indispensable element of young people’s everyday lives, its responsible use requires support from families, schools, and broader social institutions.Artykuł podejmuje problem obecności młodzieży w cyberprzestrzeni, ukazując ją jako obszar zarówno wielowymiarowych zagrożeń, jak i szans rozwojowych. Celem opracowania jest analiza funkcji, jakie pełni Internet w życiu młodego pokolenia, z uwzględnieniem aspektów instrumentalnych, socjalizacyjnych i rozrywkowych, a także identyfikacja zjawisk problematycznych wynikających z nadmiernego (problematycznego) korzystania z mediów interaktywnych. W opracowaniu wykorzystano przegląd literatury przedmiotu oraz wyniki najnowszych badań empirycznych. Ustalenia wskazują, iż Internet stał się naturalnym środowiskiem socjalizacji i budowania tożsamości młodzieży, umożliwiając rozwój pasji, poszerzanie horyzontów, nawiązywanie i utrzymywanie relacji oraz dostęp do wiedzy. Ponadto, świat wirtualny został wykreowany i zasadniczo dostosowany do potrzeb młodzieży w zakresie poszukiwania dróg, sposobów i źródeł osiągania przez nich dobrostanu osobistego, społecznego, psychicznego, jak również fizycznego. Jednocześnie obserwuje się narastanie problemów związanych z uzależnieniem od sieci (zagrożeń wynikających z problematycznego korzystania z Internetu), eskapizmem, zaniedbywaniem obowiązków, zaburzeniami emocjonalnymi i relacyjnymi oraz narażeniem na treści przemocowe, dezinformację, dezorganizację, dezintegrację, ryzykowne zachowania, a nawet tendencje autodestrukcyjne. Wskazano także na konsekwencje zdrowotne i psychospołeczne nadmiernego korzystania z Internetu, takie jak depresja, fobia społeczna, zaburzenia snu czy osłabienie więzi rodzinnych. Wnioski podkreślają konieczność podejmowania działań profilaktycznych i terapeutycznych (poznawczo-behawioralnych, farmakologicznych, rodzinnych), a także edukacji w zakresie świadomego i bezpiecznego korzystania z sieci. Internet jawi się jako niezbędny element codzienności młodzieży, jednak jego odpowiedzialne użytkowanie wymaga wsparcia ze strony rodziny, szkoły i instytucji społecznych
Kapitał społeczny a religia. Od wspólnot tradycyjnych do sieciowych
No full textThe article discusses different ways of defining the concept of social capital. It presents the relationship between social capital and religion and the concepts of religious and spiritual capital. Analyzes the place and role of religious capital in the information society.W artykule omawia się różne sposoby definiowania pojęcia kapitału społecznego. Prezentuje związki kapitału społecznego i religii oraz analizuje pojęcia kapitału religijnego i duchowego. Analizuje miejsce i rolę kapitału religijnego w społeczeństwie informacyjnym
Współczesny wiersz malarski. "Brueghel (II)" Stanisława Grochowiaka
No full textThe article is devoted to the problem of correspondence of arts that is literature and painting. It takes up the issue of the picturesqueness of modern poetry. The major stages of the analyze were: 1. defining the concept of “painterly literature,” 2. discussing the ways of permeation of painterly elements into the literary text focusing on the three coherent aspects that is linguistic, textual and graphic once (with reference to the findings of Seweryna Wysłouch), 3. characterizing the verbal and iconic image (with reference to the views of Roman Ingarden), 4. the presentation of the transformations the original text undergoes in a linguistic translation (following the classification of Edward Balcerzan), and 5. the presentation of the types and purposes of literary references to painting (classified by S. Wysłouch). In this research context, the mechanism of creating contemporary poetic ekphrasis (defined by Adam Dziadek and Pawel Gogler) is discussed. The essence of the aforementioned mechanism is clarified with reference to applied ekphrasis (characterized by Rozalia Słodczyk). The theoretical problems of references to the sister art taken up in this article are shown on the basis of Stanislaw Grochowiak’s poem “Breughel (II),” which was inspired by the painting “Hunters in the Snow” by the sixteenth-century Dutch painter Pieter Breughel the Elder. Hence, the article shows the successive stages of analysis and interpretation of the literary work as inspired by the painting artifact.Artykuł wpisuje się w nurt badań literaturoznawczych poświęconych problematyce korespondencji sztuk – literatury i malarstwa. Podejmuje kwestię związaną z istotą malarskości współczesnej poezji. Opracowanie zagadnienia wymagało: 1. zdefiniowania pojęcia „literatura malarska”, 2. omówienia językowej, tekstowej i graficznej płaszczyzny przenikania do tekstu literackiego elementów malarskich (w nawiązaniu do ustaleń Seweryny Wysłouch), 3. scharakteryzowania obrazu werbalnego oraz ikonicznego (w odniesieniu do poglądów Romana Ingardena), 4. zaprezentowania przekształceń, jakim ulega pierwowzór w przekładzie językowym (rozpoznanych przez Edwarda Balcerzana) oraz 5. przedstawienia typów i celów literackich nawiązań do malarstwa (sklasyfikowanych przez S. Wysłouch). W tak zakreślonym kontekście badawczym opisano mechanizm tworzenia współczesnej ekfrazy poetyckiej (zdefiniowanej przez Adama Dziadka i Pawła Goglera). Jego istotę sprecyzowano w nawiązaniu do ekfrazy użytkowej (scharakteryzowanej przez Rozalię Słodczyk). Podjęte w pracy teoretyczne problemy odwołań do sztuki siostrzanej zostały ukazane na podstawie wiersza Stanisława Grochowiaka „Brueghel (II)” zainspirowanego obrazem „Myśliwi na śniegu” szesnastowiecznego malarza niderlandzkiego Pietera Brueghla Starszego. Ta część artykułu ukazuje kolejne etapy analizy i interpretacji utworu literackiego inspirowanego malarskim artefaktem
Obrazem i słowem. Zapis podróży rzeźbiarza Antoniego Rząsy (1919-1980) do Włoch (1961-1962)
No full textAntoni Rząsa (1919–1980) was a well-known Zakopane sculptor. At the turn of 1961 and 1962 he travelled to Italy. It was the one and only independent abroad trip for the artist who came from a small, Subcarpathian town and spent his adult life in Zakopane. The trip is impressive in its length and the richness of the program. It made such a strong impression on the artist that after his return he needed a long time to start sculpting again.
The travel account is based on the archive collections of the Antoni Rząsa Gallery in Zakopane. It is an extraordinary collection of postcards (over 400) that Rząsa bought in the Italian cities he visited, and the “Italian Notebook” — a small address index serving as a notebook with useful addresses, basic phrases in Italian and a planned route. It also contains a travel diary, written irregularly.
The article attempts to look at Antoni Rząsa’s journey from an anthropological perspective, in order to learn about his intentions and choices, to understand what the artist was looking for and what he found in the places he visited. The Zakopane collection of postcards is treated as an afterimage that remained under the eyelids of a traveler, an “anonymous semiotician” (as Jonathan Culler wrote about tourists). It is, therefore, a kind of sketchbook that captures what the sculptor found most significant and most delightful.
The image on the postcards is complemented by words in the “Italian Notebook.” Surprisingly, Rząsa described the impressions caused by his contact with masterpieces very briefly. He devoted more attention to accounts of “traveling:” time spent on trains, impressions caused by dynamically changing landscapes, new smells and sounds.
Antoni Rząsa did not bring any typical tourist souvenirs from Italy. To some extent, this was due to financial constraints, but he overcame them deciding to buy an impressive number of postcards. This choice reflects the nature of Rząsa’s experience as a traveler, his “tourist gaze” (according to John Urry’s sociological category). The authenticity of individual experience was important to him. That is why he bought photographic reproductions, which gave an objectively “true” view of the world. He used words – adding what the image does not convey: the multi-sensory nature of physical sensations and the temperature of interpersonal relationships.Rzeźbiarz Antoni Rząsa (1919-1980) na przełomie 1961 i 1962 r. odbył podróż do Włoch. Był to jedyny samodzielny wyjazd zagraniczny artysty pochodzącego z niewielkiej, podkarpackiej miejscowości i na stałe związanego z Zakopanem. Podróż ta imponuje długością i obfitością programu. Wywarła na artyście tak silne wrażenie, że po powrocie potrzebował znacznego czasu, by na nowo przystąpić do twórczej pracy.
Relację z podróży oparto na zbiorach archiwalnych Galerii Antoniego Rząsy w Zakopanem (dotąd publikowanych jedynie w niewielkim zakresie). W ich skład wchodzi niezwykły zbiór pocztówek (ponad 400), które Rząsa kupował w kolejno odwiedzanych włoskich miastach, oraz „Notatnik włoski” – niewielki skorowidz adresowy służący jako notes z przydatnymi za granicą adresami, podstawowymi zwrotami w języku włoskim i planowaną trasą. Mieści on też, pisany nieregularnie, dziennik podróży.
W oparciu o te materiały, w artykule podjęto próbę spojrzenia na podróż Antoniego Rząsy z antropologicznej perspektywy, po to by poznać intencje i wybory, zrozumieć, czego artysta poszukiwał, a co znalazł w odwiedzanych miejscach. Zakopiański zbiór pocztówek potraktowany został jako powidok, który pozostał pod powiekami wędrowca, „anonimowego semiotyka” (jak o turystach pisał Jonathan Culler). Jest więc rodzajem szkicownika utrwalającego to, co dla rzeźbiarza okazało się najbardziej znaczące i zachwycające.
Antoni Rząsa nie przywiózł z Włoch żadnych typowych, turystycznych pamiątek. W jakimś stopniu wynikało to z ograniczeń finansowych, ale przecież pokonywał je, ponosił wyrzeczenia, decydując się na zakup imponującej liczby kart pocztowych. Ten wybór odzwierciedla charakter doświadczenia Rząsy-podróżnika, jego „turystycznego spojrzenia” (wg kategorii socjologicznej Johna Uhrry). Istotnym dla niego był autentyzm indywidualnego przeżycia. Dlatego kupował reprodukcje fotograficzne, dające obiektywnie „prawdziwe” ujęcie świata. Obraz na pocztówkach dopełnia słowo w „Notatniku włoskim”. Używał słów, dopowiadając to, czego nie oddaje obraz: wielozmysłowość cielesnych wrażeń i temperaturę międzyludzkich relacji. 
Fotografia w kole hermeneutycznym. "Koncert dla Berkutu" z protestu w Kijowie
No full textThe article provides an in-depth analysis of the photograph Concert for Berkut by Markiyan and Oleg Macecha and Andriy Meakovsky, taken in 2013 in Kyiv during the Revolution of Dignity. The photograph is discussed from both a historical and a hermeneutical perspective. In the preliminary analysis, the work discusses the contrast between the two sides of the conflict: the protesters and the police, which was revised during the reading, allowing us to arrive at the truth of the composition, its phenomenon, and visual meaning, which are based on the interesting relation between the semantics of the photograph and its syntax. This proved decisive in determining the iconicity of the work, which is not understood here as an “icon” of the events in question, but as a unique combination of form and content, characteristic of a few works of high artistic value. Such works include Concert for Berkut, whose iconicity lies in the semantic productivity of the structural features of the work.Artykuł stanowi wnikliwą analizę fotografii "Koncert dla Berkutu", autorstwa Markijana i Ołeha Macechów oraz Andrija Meakowskijego, wykonanej w 2013 roku w Kijowie podczas rewolucji godności. Zdjęcie zostało omówione w perspektywie historycznej, jak również hermeneutycznej. W rozpoznaniu wstępnym praca mówi o kontraście między dwoma stronami konfliktu: protestującym a policjantami, co w trakcie lektury zostało poddane rewizji, umożliwiającej dotarcie do prawdy kompozycji, jej fenomenu i wizualnego sensu, które zasadzają się na interesującej zależność semantyki zdjęcia od jej syntaksy. To okazało się rozstrzygające w określeniu ikoniczności dzieła, która nie jest tu rozumiana jako „ikona” danych wydarzeń, lecz wyjątkowy zestrój formy i treści, charakterystyczny dla nielicznych realizacji o wysokiej wartości artystycznej. Do takich prac można zaliczyć Koncert dla Berkutu, którego ikoniczność polega na semantycznej produktywność strukturalnych cech realizacji
Ewolucja społeczeństwa obywatelskiego demokracji zachodnich w ujęciu kulturoznawczym. Model „wzorów obywatelskości” i społecznego zaangażowania – obecne reminiscencje przemian społeczno-kulturowych i ich następstwa
No full textThis article presents the development of civil society, characteristic of contemporary democracies, from a cultural studies perspective. The topic of socio-cultural transformations is analyzed through the concepts of culture as a determinant of human social behavior, cultural patterns as guidelines for these actions, and patterns of citizenship as behavioral models for members of civil societies.
The paper discusses the stages of civil society development – from local through global to transcultural – as evidence of socio-cultural changes within the “praxis” of contemporary social movements and civic initiatives operating in an era of globalization, transculturalism and digital media. The identified changes in the ways civil society members operate, particularly in highly developed societies – mainly technologically advanced ones – reflect the contemporary shape of civil societies. It is proposed that they are referred to as “digitally mediated transcultural civil societies”, presenting a modern theoretical model for the next stage in the evolution of contemporary civil society.W artykule przedstawiono charakterystyczny dla współczesnych demokracji rozwój społeczeństwa obywatelskiego z perspektywy kulturoznawczej. Ujęto temat przemian społeczno-kulturowych w ramach pojęć: kultury, jako determinanty ludzkich zachowań społecznych; wzorów kultury, jako wytycznych owych działań oraz wzorów obywatelskości jako wzorców postępowania członków społeczeństw obywatelskich. Omówiono etapy rozwoju społeczeństwa obywatelskiego od lokalnego, przez globalny do transkulturowego, jako dowód przemian społeczno-kulturowych w sferze działalności „praxis” współczesnych ruchów społecznych i inicjatyw obywatelskich, działających w czasie globalizacji, transkulturowości i mediów cyfrowych. Wskazane zmiany sposobów działania członków społeczeństw obywatelskich, charakterystycznych dla funkcjonowania współczesnych społeczeństw krajów wysokorozwiniętych cywilizacyjnie, głównie technologicznie, odzwierciedlają kształt dzisiejszych społeczeństw obywatelskich. Zaproponowano nazwanie ich „transkulturowymi społeczeństwami obywatelskimi zapośredniczonymi cyfrowo” – jako współczesny model teoretyczny kolejnego etapu rozwoju społeczeństwa obywatelskiego czasów współczesnych
Sardynia – wyspa kontrastów. Rola pejzażu w wybranych filmach kinematografii włoskiej
No full textThe local landscape is an important element of Sardinian cinema. It does not matter whether the directors opt for a mountainous or coastal landscape, it represents a type of expression that Sardinian cinema reproduces and incorporates into its system of denunciation. The cinematic landscape has an essential function here; without it, the stories told would not be as credible. Despite the fact that we are talking about an insular landscape, in Sardinian cinema, it is difficult to speak of the Mediterranean landscape acting as a mere decoration. On the contrary, the cinematic landscape in the analyzed films plays an important role, becoming an inseparable background for the actions of the characters. And although in many films by Italian (but not Sardinian) directors it is an imaginary landscape, the Sardinian landscape certainly creates the right ambience for the stories being told. Sardinian directors, on the other hand, try to deconstruct the stereotypical images of the island by introducing, for example, different types of cinematic landscapes (mountainous, coastal, agricultural-pastoral or mixed), which are contemporary signs of their regional identity. In films shot in Sardinia up until the 1980s, the island was usually depicted through the usual stereotypical clichés, with nuraghes and centuries-old vegetation, a land where time seemed to stand still. The wilderness was well suited to being transformed into a Wild West (Far West Sardo) inhabited by shepherds, outlaws, fishermen and women in black. It was not until the 1990s, with the emergence of a new group of directors born and raised in Sardinia, that cinema sought to overturn these simplistic mental images and a whole new chapter in the cinema history of this small Italian region began.
Lokalny krajobraz stanowi ważny element kina sardyńskiego. Bez względu na to, czy reżyserzy decydują się na pejzaż górski czy nadmorski, stanowi on rodzaj ekspresji, którą kino sardyńskie reprodukuje i wciela w swój system wypowiedzenia. Pejzaż filmowy pełni tu funkcję zasadniczą, bez niego opowiadane historie nie byłyby tak wiarygodne. Mimo że mowa o pejzażu wyspiarskim, trudno mówić w kinie sardyńskim o pejzażu śródziemnomorskim pełniącym rolę dekoracji. Wręcz przeciwnie, krajobraz filmowy w analizowanych filmach odgrywa istotną rolę, stając się nierozerwalnym tłem działań bohaterów. I choć w wielu filmach reżyserów włoskich (lecz nie sardyńskich) jest to pejzaż wyobrażony, to z pewnością pejzaż sardyński wytwarza odpowiedni nastrój dla opowiadanych historii. Reżyserzy sardyńscy starają się dekonstruować stereotypowe wyobrażenia o wyspie, wprowadzając chociażby różne typy pejzaży filmowych (górski, nadmorski, rolniczo-pasterski lub mieszany), stanowiące współczesne znaki ich tożsamości regionalnej. W filmach kręconych na Sardynii do lat 80., wyspa była zwykle przedstawiana przez utarte stereotypowe klisze, z nuragami i wielowiekową roślinnością – była krainą, w której czas zdawał się stać w miejscu. Dzika natura dobrze nadawała się do przekształcenia w Dziki Zachód (Far West Sardo) zamieszkany przez pasterzy, bandytów, rybaków i kobiety w czerni. Dopiero w latach 90., wraz z pojawieniem się nowej grupy reżyserów urodzonych i wychowanych na Sardynii, kino starało się obalać te uproszczone obrazy myślowe i rozpoczął się zupełnie nowy rozdział w historii kina tego małego włoskiego regionu