E-Journals Portal of Association for Science
Not a member yet
4096 research outputs found
Sort by
A Narrative Review of the Diagnostic Performance of Non-Invasive Scores for Predicting Fibrosis in MAFLD
No full textBackground & aim: The burden of Metabolic Dysfunction-Associated Fatty Liver Disease (MAFLD) is increasing, with an estimated prevalence of 32.4% globally. Although most patients present with simple steatosis, some progress to advanced fibrosis, cirrhosis, and hepatocellular carcinoma. Non-invasive scores offer a promising alternative to liver biopsy for fibrosis staging. This narrative review aims to compare the diagnostic performance of non-invasive scores for in detecting fibrosis in patients with MAFLD, with a focus on identifying the most accurate and reliable score.
Methods: This narrative review included studies with histologically confirmed fibrosis staging. The primary outcome was the overall diagnostic accuracy of each score in predicting significant fibrosis (F2-F4) and advanced fibrosis (F3-F4). Secondary outcomes included sensitivity, specificity, and positive and negative predictive values.
Results & Conclusion: Our analysis included a total of 11 studies with 5761 patients. The overall diagnostic performance for predicting advanced fibrosis was highest for Magnetic Resonance Elastography (MRE), followed by Transient Elastography (VCTE). In predicting significant fibrosis, Hepamet Fibrosis Score (HFS) demonstrated the highest performance. Significant variation was observed across studies, which was partially explained by differences in the prevalence of advanced fibrosis and the specific thresholds utilized for each score.
 
საქართველოში კულტივირებული თრიმლის (Cotinus Coggygria Scop) ფოთლების პოლიფენოლების (ტანინების) ექსტრაქტის გამოყენება ენდოდონტიურ პრაქტიკაში
No full textIn order to achieve effective and predictable outcomes in clinical endodontics, the search for novel therapeutic methods and agents remains highly relevant in contemporary dental practice. Considering the etiological factors of endodontic diseases, thorough and effective disinfection of the root canal system represents a fundamental prerequisite for successful treatment.
The present study aims to evaluate the rationale for implementing an extract of Thrimli, a plant cultivated in Georgia, in endodontic practice. The selection of this agent was determined by its high content of polyphenolic compounds, which are known to provide broad-spectrum antimicrobial activity inherent to natural raw materials.
This article reviews the results of all key preclinical in vitro experiments conducted as part of a retrospective framework for the continuation of in vivo and subsequent clinical investigations. Specifically, the study assesses the cytotoxicity, safety, allergenicity, biocompatibility, and local irritative effects of the experimental irrigating solution; evaluates its microbiological activity; determines the optimal extract fraction and solution concentration; and analyzes its compatibility with other commonly used endodontic irrigants.კლინიკური ენდოდონტიის ეფექტური და პროგნოზირებადი შედეგების მისაღწევად დღესაც მეტად აქტუალურია ახალი მკურნალობის მეთოდებისა და საშუალებების ძიება. ენდო დაავადებების ეტიოლოგიური ფაქტორიდან გამომდინარე ეფექტური მკურნალობის საწინდარი არხთა სისტემის სრულფასოვანი დეზინფექციაა. ჩვენი კვლევა ენდოდონტიურ პრაქტიკაში საქართველოში კულტივირებული მცენარე თრიმლის ექსტრაქტის იმპლემენტაციის რაციონალობას შეისწავლის. აღნიშნულ პრეპარატის შერჩევა, მასში პოლიფენოლთა ექსტრაქტის მაღალი ტიტრით განისაზღვრა, რაც ბუნებრივი ნედლეულის ფართო სპექტრის ანტიმიკრობულ აქტივობას განსაზღვრავს. აღნიშნული სტატია მიმოიხილავს ყველა ინ საკვანძო პრეკლინიკურ ექსპერიმენტთა შედეგებს (ექსპერიმენტული საირიგაციო ხსნარის ციტოტოქსიურობის, უსაფრთხოების, ალერგიულობის, ბიოშეთავსებადობის და ადგილობრივი გამაღიზიანებელი მოქმედების შესწავლა, მიკრობიოლოგიური აქტივობის განსაზღვრა, ექსტრაქტის ფრაქციის და ხსნარის კონცენტრაციის შერჩევა; თავსებადობა სხვა საირიგაციო საშუალებებთან), რომელიც ჩვენს მიერ ჩატარდა პრეპარატის in vivo და კლინიკური კვლევის გაგრძელების რეტროსპექტივაში
პალიატიური მზრუნველობა XXI საუკუნეში: მულტიდისციპლინური მიდგომა, ციფრული ჯანმრთელობა და თანაბარი ხელმისაწვდომობა
No full textBackground: Palliative care is a fundamental component of modern healthcare, aiming to improve the quality of life for patients with serious, life-limiting illnesses and their families. Despite global recognition of its importance, access remains limited, particularly in low- and middle-income countries, highlighting systemic, structural, and workforce-related disparities.
Objective: This review provides a comprehensive analysis of contemporary palliative care, emphasizing multidisciplinary collaboration, workforce development, digital innovation, ethical considerations, and strategies for equitable global access.
Methods: A narrative synthesis of recent literature was conducted, focusing on international guidelines, empirical studies, and evidence-based interventions. Key themes included holistic patient-centered approaches, interdisciplinary teamwork, public education, digital health applications, caregiver involvement, and economic and ethical frameworks supporting palliative care delivery.
Results: Effective palliative care requires early integration alongside disease-directed treatments, robust multidisciplinary teams—including physicians, nurses, social workers, psychologists, and spiritual care providers—and structured workforce education. Digital innovations, such as telepalliative care, electronic patient-reported outcomes, and mHealth applications, expand access, enhance continuity of care, and empower patients and caregivers. Engagement of family caregivers improves symptom management and overall patient outcomes. Ethical frameworks and culturally sensitive practices are essential for aligning care with patient values, reducing professional moral distress, and addressing global disparities. Economic analyses demonstrate that timely, home- and community-based interventions reduce unnecessary hospitalizations and optimize healthcare resources.
Conclusion: Modern palliative care is defined by the integration of clinical excellence, interdisciplinary collaboration, digital innovation, and ethical, culturally sensitive frameworks. Achieving equitable access worldwide requires coordinated policy efforts, workforce capacity-building, and the adaptation of services to diverse contexts. Early, patient- and family-centered palliative interventions improve clinical outcomes, enhance quality of life, and ensure that individuals facing life-limiting illnesses receive compassionate, comprehensive, and culturally competent care globally.შესავალი: პალიატიური მზრუნველობა თანამედროვე ჯანდაცვის სისტემის განუყოფელი ნაწილია, მის მთავარ მიზანს კი ქრონიკული ინკურაბელური პაციენტებისა და მათი ოჯახის წევრების ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესება წარმოადგენს. მიუხედავად საერთაშორისო აღიარებისა, დღესაც პალიატიური მზრუნველობის ხელმისაწვდომობის პრობლემა დგას ბევრ ქვეყანაში, განსაკუთრებით დაბალი და საშუალო შემოსავლის მქონე ქვეყნებში რაც ხაზს უსვამს სტრუქტურულ და სისტემურ უთანასწორობას პლანეტაზე.
მიზანი: ჩვენი მიმოხილვა უზრუნველყოფს გაფართოებულ ანალიზს და ხაზს უსვამს ინტერდისციპლინური თანამშრომლობის გაძლიერებას, განათლების გაუმჯობესებას, ციფრული ტექნოლოგიებისა და ინოვაციების დანერგვას, ეთიკური საკიტხების გათვლისწინებას და გლობალური, სამართლიანი ხელმისაწვდომობის სტრატეგიების უზრუნველყოფას.
მეთოდები: ჩვენს მიერ ჩატარებული ლიტერატურის მიმოხილვა ორიენტირებული იყო საერთაშორისო რეკომენდაციებსა და სამეცნიერო კვლევებზე. მიმოხილვის დროს ძირიტადი აქცენტი გაკეთდა პაცინტზე ორიენტირებულ, ჰოლისტიკურ მიდგომაზე, მულტიდისციპლინური მიდგომის მნიშვნელობაზე, სამედიცინო პერსონალის განათლების მნიშვნელობაზე,ციფრული ჯანდაცვის ტექნოლოგიებზე და მათ მნიშვნელობაზე, ასევე იმ სოციალურ-ეკონომიკურ ჩარჩოებზე, რომლებიც მხარს უჭერენ პალიატიურ მზრუნველობას.
შედეგები: ეფექტური პალიატიური მზრუნველობა მოიაზრებს მულტიდისციპლინური გუნდის ჩართვას ქრონიკული ინკურაბელური დაავადების დადგენის მომენტიდან. მულტიდისციპლინურ გუნდში გულისხმება ექიმის, ექთნის, ფსიქოლოგის, სოციალური მუშაკის და სასულიერო პირის არსებობა. ციფრული ინოვაციები, როგორიცაა ტელეპალიატიური მზრუნველობა ზრდის ხელმისაწვდომობას და ზრუნვის ეფექტურობას. ეთიკური ნორმების დაცვა და პაციენტზე ორიენტირებული მიდგომა ამცირებს დაავადებით განპირბებულ სერიოზულ ტანჯვას, სტრესს და ამცირებს ჰოსპიტალიზაციის რისკს.
დასკვნა: თანამედროვე პალიატიური მზრუნველობა მოიაზრებს მულტიდისციპლინური და ინტერდისციპლინურ მიდგომას, ციფრული ინოვაციებისა და ეთიკური ჩარჩოების ინტეგრაციას. მსოფლიო მასშტაბით თანაბარი ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა კი მოითხოვს პოლიტიკის ცვლილებას რატა ზრუნვა გახდეს პლანეტაზე ყველასთვის თანაბარი. ადრეული, პაციენტზე და მისი ოჯახის წევრებზე ორიენტირებული პალიატიური მზრუნველობა აუმჯობესებს არა მხოლოდ სიმპტომთა მართვას და კლინიკურ შედეგებს, არამედ ასევე აუმჯობესებს მათი ცხოვრეების ხარისხს
ოსტეომოდიფიკატორების გამოყენების ზოგიერთი ასპექტი ონკოლოგიურ პაციენტებში
No full textDuring the use of the osteomodifier denosumab in oncology patients of various ages and diagnoses, a complication in the oral cavity-necrosis of the jaw bone was recorded in 3.5% of cases. No other changes and acute reactions in the oral cavity were detected against of taking the drug.ოსტეომოდიფიკატორი დენოზუმაბის გამოყენების დროს, სახვადასხვა ასაკისა და დიაგნოზის ონკოლოგიურ პაციენტებში, პირის ღრუში გართულება - ყბის ძვლის ნეკროზი დაფიქსარდა 3.5% შემთხვევაში. პრეპარატის მიღების ფონზე სხვა ცვლილება და მწვავე რეაქციები პირის ღრუში არ გამოვლინდა
Congenital Hand Anomalies: Neural Adaptation After Surgical Reconstruction
No full textCongenital hand anomalies, such as syndactyly, amniotic band syndrome (ABS), and congenital amelia, significantly modify hand structure, compromise functional abilities, and contribute to altered organization within the central nervous system. Reconstructive surgery seeks not only to restore anatomical form and fine motor capacity but also to facilitate the reintegration of reconstructed digits into existing cortical representations. Postoperative neural adaptation is primarily mediated through use-dependent plasticity, with magnetoencephalography studies demonstrating that somatosensory cortical maps can reorganize rapidly, even in mature brains. Timely surgical intervention leverages enhanced developmental plasticity, promoting more effective incorporation of reconstructed digits into functional sensorimotor pathways, whereas severe or complex anomalies may restrict the degree of achievable cortical reorganization. Advanced microsurgical techniques, including staged reconstructions and vascularized toe-to-hand transfers for ABS, offer sensate and functionally robust units that support both anatomical restoration and neuroplastic recovery. Structured postoperative rehabilitation further strengthens these adaptive cortical processes, underscoring the essential relationship between surgical technique, neural mechanisms, and functional outcomes. This review integrates current evidence on congenital hand anomalies, emphasizing cortical adaptation, postoperative function, and the translational relevance of surgical timing, operative strategy, and rehabilitation protocols
ტერმინოლოგიური პროცესები რეწვის სფეროში, სპეციალური ლექსიკის ფორმირება
No full textThe article analyzes lexical units of embroidery (kashtado‘zlik), doppi-making (do‘ppido‘zlik), and gold embroidery (zardo‘zlik) through terminological derivation processes. An extensive historical-etymological study shows that they exhibit morphological structures, derivational affixes, semantic changes, and dialectal variations in Uzbek linguistic systems. By focusing on how professional lexicon in applied arts is shaped by affixation, compounding, and semantic extension, the study confirms the stability of derivational models in national-cultural settings. It chronicles the historical context of these terms, from early craft practices of ancient times to a contemporary context, and emphasizes their importance in maintaining cultural identity under conditions of social globalization. A comparative understanding of other Turkic languages to find evidence for such mechanisms in craft terminology development illustrates an understanding that is applicable in almost every language when dealing with craft terms. The study also aids in examining terminology used in traditional Uzbek handicrafts from the perspective of terminogenesis, with theoretical implications for lexicography and cultural linguistics.
სტატიაში ტერმინოლოგიური დერივაციის პროცესების საფუძველზე ქარგვის (kashtado‘zlik), დოპის დამზადების (do‘ppido‘zlik) და ოქროს ქარგვის (zardo‘zlik) სფეროებში გამოყენებული ლექსიკური ერთეულები განიხილება. ფართო ისტორიულ-ეტიმოლოგიური კვლევა აჩვენებს, რომ ამ ერთეულებს ახასიათებთ მორფოლოგიური სტრუქტურები, დერივაციული აფიქსები, სემანტიკური ცვლილებები და დიალექტური ვარიანტები უზბეკურ ენობრივ სისტემებში. გამოყენებითი ხელოვნების პროფესიული ლექსიკის ფორმირებაზე აფიქსაციის, კომპონირების და სემანტიკური გაფართოების გავლენის ანალიზი ადასტურებს დერივაციული მოდელების სტაბილურობას ეროვნული-კულტურული კონტექსტისთვის. კვლევა აღწერს ტერმინების ისტორიულ განვითარებას — უძველესი ხალათებისა და ხელოსნური პრაქტიკებიდან დღევანდელ რეალიებამდე — და ხაზს უსვამს მათ მნიშვნელობას კულტურული იდენტობის შენარჩუნებაში გლობალიზაციის პირობებში. სხვა თურქულ ენებთან შედარებითი ანალიზი, რომელიც მსგავს მექანიზმებს ავლენს ხელოსნური ტერმინოლოგიის ფორმირებაში, აჩვენებს, რომ ასეთი პროცესი თითქმის ყველა ენაშია დამახასიათებელი. კვლევა ასევე ხელს უწყობს ტრადიციული უზბეკური ხელსაქმის ტერმინოლოგიის ტერმინოგენეზის თვალსაზრისით შესწავლას, რაც მნიშვნელოვან თეორიულ საფუძველს ქმნის ლექსიკოგრაფიისა და კულტურული ლინგვისტიკისთვის
შედარების გამომხატველი სინტაქსური კონსტრუქციები გურამ დოჩანაშვილის „სამოსელი პირველის“ მიხედვით
No full textThe article discusses syntactic constructions expressing comparison according to Guram Dochanashvili\u27s "Samoseli Pirveli“ [The First Garment]. The writer created comparison by grammatical conjunctions, by prepositions and separate words. This time we will focus only on the comparison expressed by conjunctions, which appears in complex syntactic constructions. Using syntactic comparison constructions, the author obtained the following comparisons:
Similative comparison. Here the writer uses conjunctions „ვითარცა“ [vitartsa] (as, like) and "როგორც“ [rogorts] (as, like). In Guram Dochanashvili\u27s writing, a subordinate clause expressing comparison is often incomplete; the verb-predicate is omitted, the conjunction "როგორც“ [rogorts] is always in the subordinate clause, and the adverb "ისე“ [ise] (so/such/in that way/like that.) is in the principal clause: „ისე იყვნენ ერთმანეთთან, როგორც ცუდი ძაღლი და ცუდი კატა“ (They were to each other, like a bad dog and a bad cat.) Sometimes the adverb "ისე“ [ise] (so/such/in that way/like that.) is omitted, which is presented elliptically: „მწვადი ცვრიანი უნდა იყოს, კარგი, გემრიელი, როგორც კარგი ქალი” (The mtsvadi (barbecue) must be succulent, fine, and flavorful—just like a fine woman). The writer expresses the similative comparison by an adjunctive subordinate hypotactic construction.
Contrastive comparison. The writer uses the conjunction “ვიდრე [vidre] (than) as a connecting means in complex syntactic constructions: „საკვირველი იყო, ყურებს რაღაცნაირად მეტი სიმკვირცხლე ეტყობოდა, ვიდრე მის შავად ამღვრეულ თვალებს“ (It was strange, his ears were somehow more lively, than his dark dull eyes) - Here comparison implies a contrast between two events. „იმ მოგუდული დაკვრის გაგონება უფრო მტკივნეული იყო ლეოპოლდისთვის, ვიდრე აივნიდან გადმოფენილი შავი ფარდის დანახვა“ (Hearing that muffled playing was more painful for Leopold than seeing the black curtain hanging from the balcony) - here the difference is in degree, in the principal clause “უფრო”[upro] (more) - adverb corresponds to the predicate it belongs to.
Equal comparison. It is usually given as an adjunct. „ისევე როგორც ყველა ნამდვილ ქალს, კარგად ახსოვდა რა კაბა ეცვა“ (Like all real women, she remembered very well what dress she was wearing).
Relative comparison. To express the given comparison, the writer uses conjunctions: “რამდენადაც” [ramdenadats] (the more ... the more, as far as), “რამდენიც” [ramdenits] (as many/much as) and “რაც” [rats] (that): „ისიც იცოდე, დომენიკო,რომ მით უფრო თავზეხელაღებულია ქვედა კამორელი, რამდენადაც უფრო ზრდილობიანად გებაასება“ (So know, Domenico, that the more politely a resident of Lower Camora converses with you, the more desperate he is); „ქვეყნად სწორედ იმდენი დაღმართია, რამდენიც აღმართი“ (There are exactly as many descents in the world as there are ascents). The conjunction “რაც” [rats] (that) is used for relative comparison; it acts as a connecting unit expressing a relationship to a degree: „დედამიწაზე არ არსებობს იმაზე მეტი სიკეთე, რაც თვალია“ (There is no greater good on earth, that is an eye).
Irreal comparison. The writer expresses irreal comparison with the conjunctions „ვითომ/ც“ [vitom/ts] (as if) and „თითქოს“ [titkos] (as though /as it were) which express proximity, assumption in an irreal way. The subordinate clause often follows the principal clause, but rarely precedes it. In the principal clause the adverb „ისე“ [ise] (so) is sometimes found, or it is omitted and is a subject to restoration: „ისე ჩამობნელდა ზეს ქოხში, ვითომც დაღამდა“ (It got so dark in Ze\u27s cabin, as if it were night); „ზოგი ოხერი ხანდახან განგებ იგინება - ვითომ ინტელიგენტია“ (Some scoundrels sometimes swear deliberately - as if they were intelligent). By means of the uconjunction “თითქოს” [titkos] (as if/as through), in the construction of an irreal comparison, the thought is conveyed affirmatively: one object resembles another: „სახე ისე დაეძაბა, თითქოს რაღაც შორეულს ყურს უგდებდა“ (His face became tense, as if he were listening to something distant).
I believe that the comparisons expressed through syntactic constructions in the language of Guram Dochanashvili\u27s writing define the features of the writer\u27s language, emphasizing his individuality, uniqueness, and distinctiveness. სტატიაში განხილულია შედარების გამომხატველი სინტაქსური კონსტრუქციები გურამ დოჩანაშვილის „სამოსელი პირველის“ მიხედვით, ამჯერად შევჩერდით მხოლოდ კავშირებით გადმოცემულ შედარებაზე, რომელიც რთულ სინტაქსურ კონსტრუქციებში ვლინდება. შედარების გამომხატველი სინტაქსური კონსტრუქციებით მწერალს მიუღია შემდეგი შედარებები:
მსგავსებითი შედარება. იგი მწერალთან მიღებულია ვითარცა და როგორც კავშირებით. შედარების გამომხატველი დამოკიდებული წინადადება მწერალთან ხშირად უსრულია, გამოტოვებულია ზმნა-შემასმენელი, კავშირი „როგორც“ ყოველთვის დამოკიდებულ წინადადებაშია, ვითარების ზმნიზედა „ისე“ კი - მთავარში: „ისე იყვნენ ერთმანეთთან, როგორც ცუდი ძაღლი და ცუდი კატა“. ზოგჯერ მისათითებელი ზმნიზედა „ისე“ ელიფსურად არის წარმოდგენილი: „მწვადი ცვრიანი უნდა იყოს, კარგი, გემრიელი, როგორც კარგი ქალი“. მწერალთან მსგავსებითი შედარება ვითარების გარემოებითი დამოკიდებული ჰიპოტაქსური კონსტრუქციით გადმოიცემა.
სხვაობითი შედარება. საკავშირებელ საშუალებად მწერალთან გვევლინება კავშირი ვიდრე: „საკვირველი იყო, ყურებს რაღაცნაირად მეტი სიმკვირცხლე ეტყობოდა, ვიდრე მის შავად ამღვრეულ თვალებს“ - აქ შედარება გულისხმობს ორი მოვლენის ერთმანეთთან დაპირისპირებას. „იმ მოგუდული დაკვრის გაგონება უფრო მტკივნეული იყო ლეოპოლდისთვის, ვიდრე აივნიდან გადმოფენილი შავი ფარდის დანახვა“ -აქ სხვაობა ხარისხშია, მთავარ წინადადებაში „უფრო“ -ზმნიზედა დართული შემასმენელი შეესაბამება.
იგივეობითი შედარება. იგი ჩვეულებრივ დანართის სახითაა მოცემული. „ისევე როგორც ყველა ნამდვილ ქალს, კარგად ახსოვდა რა კაბა ეცვა“.
შეფარდებითი შედარება. მწერალი იყენებს კავშირებს: რამდენადაც, რამდენიც და რაც: „ისიც იცოდე, დომენიკო,რომ მით უფრო თავზეხელაღებულია ქვედა კამორელი, რამდენადაც უფრო ზრდილობიანად გებაასება“; „ქვეყნად სწორედ იმდენი დაღმართია, რამდენიც აღმართი“. კავშირი რაც გვხვდება შეფარდებითი შედარების ფუნქციით, იგი გვევლინება ხარისხში შეფარდების გამომხატველი საკავშირებელი ერთეულის როლში: „დედამიწაზე არ არსებობს იმაზე მეტი სიკეთე, რაც თვალია“.
ირეალური შედარება. იგი მწერალთან გამოიცემა „ვითომ/ც“ და „თითქოს“ კავშირებით, რომელიც სიახლოვეს, ვარაუდს გამოხატავს ირეალურად. დამოკიდებული წინადადება ხშირ შემთხვევაში მოსდევს მთავარს, იშვიათად კი უსწრებს მას, მთავარ წინადადებაში ზოგჯერ მოგვეპოვება მისათითებელი ზმნიზედა „ისე“, ან გამოტოვებულია და აღდგენას ექვემდებარება: „ისე ჩამობნელდა ზეს ქოხში, ვითომც დაღამდა“; თითქოს კავშირის საშუალებით აზრი მტკიცების ფორმით ვლინდება, ერთი ობიექტი მეორეს ჰგავს: „სახე ისე დაეძაბა, თითქოს რაღაც შორეულს ყურს უგდებდა“.
ვფიქრობ, რომ გურამ დოანაშვილის თხზულებათა ენაში სინტაქსური კონსტრუქციებით გადმოცემული შედარება განსაზღვრავს მწერლის ენის თავისებურებებს, რაც მის ინდივიდუალურობას, ორიგინალურობასა და გამორჩეულობას უსვამს ხაზს. 
საქართველოს ზოგიერთ რეგიონში გავრცელებული სამკურნალწამლო მცენარე - ძმერხლი (Ruscus Hypophyllum L)
No full textZmerkhli (Ruscus Hypophyllum L) is an evergreen shrub from the Asparagaceae family that can grow up to 60 cm tall. Although this plant is widely distributed according to its range, its population is small, and it has significantly decreased in recent decades due to the aforementioned factors. For this reason, Zmerkhli is rightly considered a plant on the brink of extinction, as indicated in the Red Book of the USSR, which suggests that it is necessary to prohibit the harvesting of this plant everywhere and to promote its propagation.
In the past, an infusion of Zmerkhli was used to treat the uterus and as a uterotonic to help expel blood after childbirth. The seeds were groundused as a flower substitute. The fruit is edible, but due to its rather unappealing taste, it is consumed infrequently.
Zmerkhli, Colchic Tagvisara (Latin: Ruscus colchicus), is a dioecious plant belonging to the Asparagaceae family. It is a low, rhizomatous, evergreen semi-shrub; the ultimate branches of the last shoots are transformed into leaf-like, large, leathery, glossy green, pointed, thornless phylloclades, with the lower ones opposite and the rest alternate. The fruit is red. It flowers and bears fruit from April to September. It is fairly widely distributed. It grows in lowland, mountain, and subalpine belt forests and shrublands. It is found in the western and, rarely, central parts of the Caucasus ecoregion. It is an endemic species of the region. In Georgia, it occurs in Abkhazia, Adjara, and Kartli. It is used in ornamental horticulture. Although this plant is widely represented in its range, its population is small and has sharply declined in recent decades.
ძმერხლი (Ruscus Hypophyllum L) – შროშანასებრთა ოჯახის 60 სმ-მდე სიმაღლის მარადმწვანე ბუჩქია. მართალია არეალის მიხედვით ეს მცენარე ფართოდაა წარმოდგენილი, მაგრამ მისი მარაგი მცირეა, რაც უკანასკნელ ათწლეულში კიდევ უფრო მკვეთრად შემცირდა ზემოაღნიშნული ფაქტების გამო სავსებით სამართლიანად ძმერხლი გადაშენების ზღვრამდე მისულ მცენარედაა მიჩნეული საკავშირო წითელ წიგნში, რაც იმაზე მიგვანიშნებს, რომ აუცილებელია ამ მცენარის დამზადების ყველგან აკრძალვა და მისი გამრავლების ხელშეწყობა.
წინათ ძმერხლის ნახარშს საშვილოსნოს სამკურნალოდ იყენებდნენ, როგორც სისხლგამომდევნ საშუალებას მშობიარობის შემდეგ, თესლს ფქვავდნენ და ყვავილის სუროგატად იყენებდნენ.ნაყოფი იჭმება, მაგრამ არცთუ მაინცა და მაინც მიმზიდველი გემოს გამო მას ნაკლებად ეტანებიან.
ძმერხლი, კოლხური თაგვისარა (ლათ. Ruscus colchicus) — ორსახლიანი მცენარე სატაცურისებრთა ოჯახისა. დაბალი, მხოხავფესურიანი, მარადმწვანე ნახევრად ბუჩქია; უკანასკნელი წყების ტოტები გარდაქმნილია ფოთლის მსგავს, დიდი ზომის, ტყავისებრ, პრიალა, მწვანე, თავწაწვეტებულ, უეკლო ფილოკლადოდიუმებად, ქვედები მოპირდაპირეა, დანარჩენი — მორიგეობითი. ნაყოფი წითელი. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს აპრილ-სექტემბერში. საკმოდ ფართოდ არის გავრცელებული. იზრდება დაბლობების, მთისა და სუბალპური სარტყლის ტყეებსა და ბუჩქნარებში.გავრცელებულია კავკასიის ეკორეგიონის დასავლეთ და, იშვიათად, ცენტრალურ ნაწილში. არის რეგიონის ენდემი. საქართველოში გვხვდება აფხაზეთში, აჭარასა და ქართლში. იყენებენ დეკორატიულ მებაღეობა
მართალია არეალის მიხედვით ეს მცენარე ფართოდაა წარმოდგენილი, მაგრამ მისი მარაგი მცირეა, რაც უკანასკნელ ათწლეულში კიდევ უფრო მკვეთრად შემცირდ
სულფიტაციის გავლენა სუფრის თეთრი ღვინის ხარისხობრივ მაჩვენებლებზე
No full textAn effective method for regulating oxidative-reductive processes in grape must—and, consequently, the quality of the final product—is the use of oxidase inhibitors. Today, antioxidants such as sulfur dioxide, tannin-based preparations and ascorbic acid are actively used in winemaking to block oxidative enzymes.
This study examined the influence of sulfitation regimes of grape must on the quantitative content of carbohydrates and acids, components of phenolic and aroma-forming complexes in wine materials, as well as on potentiometric characteristics. It was established that sulfitation of must serves as a tool for managing the fermentation process by altering the content of dry extract, glycerol, polymeric forms of phenolic compounds, aldehydes, acetic acid, and
potentiometric parameters.
The combined introduction of sulfur dioxide (75 mg/dm³) and ascorbic acid (60 mg/dm³) into the must facilitates the production of wine materials with low oxidative-reductive potential and reduced mass concentrations of aldehydes and acetic acid. The use of ascorbic acid during must sulfitation contributes to increased glycerol content and higher dry extract values in wine materials, which is a positive factor for the production of table wines.
Analysis of the phenolic complex of test samples showed that increasing the concentration of added sulfur dioxide from 50 to 120 mg/dm³ led to a 13% increase in total phenolic content. The increase in polymeric forms of phenolic compounds reached 57%. This indicates the macerating effect of sulfur dioxide not only on phenolic compounds but also on oxidizing enzymes.
In samples prepared with ascorbic acid, the mass concentration of phenolic substances was 13% higher than in the control variant. At the same time, no polymeric forms were detected in the experimental variant, and the mass concentration of procyanidins was 1.3 times lower compared to the control variant. These results confirm the reducing properties of ascorbic acid in relation to the oxidized forms of phenolic compounds.ტკბილში ჟანგვა-აღდგენითი პროცესების და, შესაბამისად, მზა პროდუქციის ხარისხის რეგულირების ეფექტური ხერხია ოქსიდაზების ინჰიბიტორების გამოყენება. დღეისათვის მეღვინეობაში ჟანგვითი ფერმენტების ბლოკირებისათვის აქტიურად გამოიყენება ანტიოქსიდანტები - გოგირდის დიოქსიდი, ტანინების პრეპარატები, ასკორბინის მჟავა. გამოკვლეულ იქნა ტკბილის სულფიტაციის რეჟიმების გავლენა ღვინომასალებში ნახშირწყლების და მჟავების, ფენოლური და არომატწარმომქმნელი კომპლექსების კომპონენტთა რაოდენობრივ შემცველობაზე, ასევე პოტენციომეტრულ მახასიათებლებზე. დადგინდა, რომ ტკბილის სულფიტაციის ხერხი დუღილის პროცესის მართვის ინსტრუმენტია დაყვანილი ექსტრაქტის, გლიცერინის, ფენოლური ნაერთების პოლიმერული ფორმების, ალდეჰიდების, ძმარმჟავას შემცველობის, აგრეთვე პოტენციომეტრული მაჩვენებლების ვარირების მიზნით. ტკბილში გოგირდის დიოქსიდის (75მგ/დმ3) და ასკორბინის მჟავას (60მგ/დმ3) ერთობლივი შეტანა ხელს უწყობს ისეთი ღვინომასალების მიღებას, რომლებშიც დაბალია ჟანგვა-აღდგენითი პოტენციალი, ალდეჰიდების და ძმარმჟავას მასური კონცენტრაცია. ასკორბინის მჟავას გამოყენება ტკბილის სულფიტაციისას ხელს უწყობს ღვინომასალაში გლიცერინის მასური კონცენტრაციის და დაყვანილი ექსტრაქტის მნიშვნელობის მომატებას, რაც დადებითი მომენტია სუფრის ღვინოების წარმოებისას.საცდელი ნიმუშების ფენოლური კომპლექსის ანალიზმა აჩვენა, რომ გოგირდის დიოქსიდის შესატანი კონცენტრაციის ზრდისას 50-დან 120 მგ/დმ3-მდე საერთო ფენოლური ნივთიერებების შემცველობა გაიზარდა 13%-ით. ფენოლური ნაერთების პოლიმერული ფორმების მატებამ შეადგინა 57%. ეს ფაქტი მიუთითებს გოგირდის დიოქსიდის მაცერაციის გამომწვევ თვისებებზე არა მხოლოდ ფენოლური ნაერთების, არამედ დამჟანგავი ფერმენტების მიმართაც.
იმ ნიმუშებში, რომლებიც მომზადებული იყო ასკორბინის მჟავას გამოყენებით, ფენოლურ ნივთიერებათა მასური კონცენტრაცია 13%-ით მეტია საკონტროლო ვარიანტის ანალოგიურ მნიშვნელობებზე. ამასთან, საცდელ ვარიანტში პოლიმერული ფორმები არ გვხვდება, ხოლო პროციანიდინების მასური კონცენტრაცია 1,3-ჯერ დაბალია საკონტროლოსთან შედარებით. მიღებული შედეგები ადასტურებს ასკორბინის მჟავას აღმდგენ თვისებებს ფენოლური ნაერთების დაჟანგული ფორმების მიმართ.
 
ლექსიკური შეხვედრები V-XVIII ს.ს. სამწერლობო ქართულსა და სამხრულ დიალექტებში
No full textSince the 1990s, comprehensive research has been undertaken into the language, folklore, and cultural practices of the indigenous population and descendants of the Muhajirs from the Chorokhi Valley. The findings indicate that several historical regions—Adjara, Shavsheti, Klarjeti, Tao, and Speri—took shape within the Chorokhi river basin. The inhabitants of these areas maintained close interaction both internally and with neighboring regions, resulting in speech forms that are linguistically adjacent. Consequently, these varieties are classified as a distinct group, commonly referred to as Southern dialects or Southern Georgian speech. From a linguistic, historical, and geographical perspective, the Southern dialects encompass Adjarian, Shavsheti, Klarjeti, and Tao subvarieties.
Today, the Adjarian dialect remains in active use within the borders of Georgia, along with fragments of the Klarjeti dialect (three villages: Mirveti, Kvemo Maradidi, and Kirnati) and the Shavsheti dialect (in the lower Machakhlistskali Gorge, a part of historical Shavsheti). However, the majority of these dialects are now located within the territory of the Republic of Turkey, where Georgian is largely forgotten. Nevertheless, the remaining Georgian speech has preserved valuable linguistic elements and archaic lexical units.
Certain words preserved in the Southern dialects display meanings that directly correspond to those found in literary Georgian texts dating from the 5th to the 18th centuries. This paper examines several such lexical items:
gankarveba – to vanish’, to disperse’: ghmertma gigikaros, ratskha derdi gak (May God make it disappear; some sorrow has vanished).
shektseva – to turn back’, to return’: k\u27arshi ar guushvebdit, ar shuuktsioso (They wouldn’t let him in the house, saying: ‘May he never return).
modrek\u27a, modrek\u27ili, modrek\u27iloba – to humble oneself’, to bend down’, to kneel’; bending’: shuamtashi shevel, ek\u27lesia dabali iqo, modrek\u27ili shevel (We entered Shuamt’a; the church was low, so we had to bend to enter).
tsudi – worthless’, ineffective’: tsude ram yarebi (A worthless wound it was).
dzeli//shesha – timber’, plank’, log’: dzelis sakhleb gavak\u27etebdit; shishis(<sheshis)mukhi gaak\u27atavden (We built houses from timber; they made a bench from oak firewood).
jinch\u27veli – nettle’: jinch\u27velia, ant\u27eroghli ant\u27eri! (It’s nettle, That annoying ant!).
mzis-tvali – literally eye of the sun’, sun’: erti-ori dghe tsivia, imis uk\u27an zitvalia; bzituali chevda, go, ar shegets\u27qina? (It’s cold for a day or two, then the sun returns; The sun came out—did it bother you?).
suli – scent’: ra k\u27ay suli gidiso (What a nice scent you\u27re giving off).
t\u27arosi – weather’: t\u27arosebi atsivdeba, ts\u27avalt (The weather is getting colder, let\u27s go).
The Southern dialects contain numerous additional lexical items that also appear in early Georgian literary scripture. These linguistic parallels provide valuable material for exploring the relationship between these dialectal forms and the literary tradition of the Georgian language.
გასული საუკუნის 90-იანი წლებიდან დაიწყო ჭოროხის ხეობის მკვიდრთა და მუჰაჯირთა შთამომავლების მეტყველების, ფოლკლორის, ყოფის ინტენსიური შესწავლა. კვლევებმა აჩვენა, რომ ჭოროხის აუზში ისტორიულად ჩამოყალიბდა რამდენიმე ქვეყანა – აჭარა, შავშეთი, კლარჯეთი, ტაო, სპერი... ხეობის მოსახლეობას ინტენსიური ურთიერთობა ჰქონდა ერთმანეთთან და მეზობელ რეგიონებთანაც... მათი მეტყველება ერთმანეთთან ახლოს მდგომი დიალექტებია, ამიტომაც გამოვყოფთ მათ ცალკე ჯგუფად და ვუწოდებთ სამხრულ დიალექტებს ან სამხრულ მეტყველებას. შესაბამისად, ლინგვისტური, ისტორიული და გეოგრაფიული ფაქტორების გათვალისწინებით სამხრულ კილოებს ქმნიან აჭარული, შავშური, კლარჯული და ტაოური.
ამჟამად საქართველოს სახელმწიფოს ტერიტორიაზეა აჭარული დიალექტი, კლარჯულის (სამი სოფელი: მირვეთი, ქვემო მარადიდი, კირნათი) და შავშურის ნაწილი (ისტორიული შავშეთის - მაჭახლის ხეობის ქვემო წელი). სამხრული დიალექტების ძირითადი ნაწილი კი თურქეთის რესპუბლიკის ტერიტორიაზეა, ამიტომ ბევრგან ქართული დავიწყებულია, მაგრამ გადარჩენილ ქართულს საინტერესო ფორმები და ლექსიკური ერთეულები შემოუნახავს.
სამხრულ დიალექტებში შემორჩენილი ზოგიერთ ლექსიკური ერთეულის მნიშვნელობა ემთხვევა V–XVIII საუკუნეების სამწერლობო ქართულში დადასტურებულ სიტყვათა მნიშვნელობებს. ნაშრომში განვიხილავთ შემდეგ ლექსიკურ ერთეულებს:
განქარვება – გაქრობა’, გაფანტვა’: ღმერთმა გიგიქაროს, რაცხა დერდი გაქ.
შექცევა – შებრუნება’: კარში არ გუუშვებდით, არ შუუქციოსო.
მოდრეკა, მოდრეკილი, მოდრეკილობა – დამდაბლება’, დახრა’, მუხლის მოყრა’; მოხრილობა’: შუამთაში შეველ, ეკლესია დაბალი იყო, მოდრეკილი შეველ.
ცუდი – ფუჭი’, უქმი’: ცუდე რამ ჲარები.
ძელი//შეშა – ხე’, ფიცარი’: ძელის სახლებ გავაკეთებდით; შიშის(<შეშის) მუხი გააკათავდენ.
ჯინჭველი – ჭინჭველი’: ჯინჭველია, ანტეროღლი ანტერი!
მზის-თუალი - მზე’: ერთი-ორი დღე ცივია, იმის უკან ზითვალია; ბზითუალი ჩევდა, გო, არ შეგეწყინა?
სული – სუნი’: რა კაჲ სული გიდისო.
ტაროსი – ამინდი’: ტაროსები აცივდება, წავალთ;
სამხრულ მეტყველებაში იძებნება არაერთი სხვა სიტყვა, რომლებიც დასტურდება ძველი ქართული მწერლობის ძეგლებში, რაც სამხრული დიალექტებისა და ქართული სამწერლობო ენის მიმართების შესასწავლად მნიშვნელოვანი მასალაა