Дигитални репозиторијум Института за књижевност и уметност
Not a member yet
1542 research outputs found
Sort by
Kako ekranizovati filozofiju? Slučaj „Braće Karamazovih”
No full textIdejna osnova romana „Braća Karamazovi” temelji se na dvije ravni: a) ateističko-antiteističkoj koju, kao dva različita motivaciona toka, začinje Ivan Karamazov i b) rajskoj perspektivi, zasnovanoj na oproštaju i ljubavi, koja se narativno i filozofski uobličava u poglavlju „Ruski monah”, te, implicitno, i kroz likove Aljoše i Dmitrija Karamazova. Cilj istraživanja jeste da utvrdimo da li su, u kojoj mjeri i na koji način ove dvije ravni prisutne u američkoj i ruskoj ekranizaciji „Karamazovih”. Koncentrisaćemo se, dakle, na američku filmsku adaptaciju ovog romana u režiji Ričarda Bruksa iz 1958. i rusku ekranizaciju u režiji Ivana Pirjeva iz 1969. godine. Posljedično, pitaćemo se u kojoj mjeri medij uslovljava strukturu prikazivanja i saopštavanja kompleksnih misaonih cjelina i kakve posljedice to ostavlja na smisao (književnog / filmskog) umjetničkog djela u cjelini
Projekcija srednjeg veka i srpskovizantijski kulturni modeli u romanima Gorana Petrovića „Opsada crkve Svetog Spasa” i „Ikonostas sveg poznatog sveta”
No full textU ostvarenjima savremenog srpskog pisca Gorana Petrovića promišljanje istorijskog iskustva zajednice snažno je prožeto sa idejom o usmerenosti zadatka sadašnjosti usled neprestanih društveno-istorijskih previranja, ali i nestabilnosti kolektivne aksiološke paradigme. Saglasno postavkama i dominantama piščeve poetike i istoriografske metafikcije u romanu „Opsada crvke Svetog Spasa”, susrećemo se sa tematizacijom društvenoistorijskih učinaka kulturnih modela postavljenih tokom srednjovekovne srpske države. Pisac, ujedno, estetskim sredstvima (pre)ispituje posledice prekida kontinuiteta sa srpskovizantijskim nasleđem, ali i vidove njegove (re)aktuelizacije u savremenoj srpskoj istoriji. Umetnička projekcija duhovnih težišta države despota Stefana Lazarevića i smene epoha u istorijski jasno omeđenom hronotopu romana „Ikonostas sveg poznatog sveta”, ponuđena je na primeru antiteze sakralnog i profanog. Zato ćemo u radu, iz duhovnoestetičke i istoriosofske perspektive, analizirati simbolička posredovanja anticipacije, ali i implikacije smene epoha, postupke oblikovanja toposa hijerotipije, kao i aksiološke ishode profanacije i dezintegracije tekovina srpskovizantijske duhovnosti
Etički lijep putopis („Zaraza putovanja i putopisa“ Veljka Petrovića)
No full textOvaj rad nastoji da osvijetli specifičnosti putopisnog žanra u književnom opusu Veljka Petrovića, s akcentom na tekstove nastale tokom njegovog boravka u Budimpešti i Poljskoj, kao i na njegov programski esej „Zaraza putovanja i putopisa”. Analizom se ukazuje da Petrovićev pristup putopisu nije zasnovan isključivo na estetskim ili stilskim postupcima, već se temelji na duboko etičkoj viziji književnosti. Prema njegovom shvatanju, umetnička istina se ne može svesti na formu ili tehniku, već proističe iz moralnog stava autora i njegovog odnosa prema prostoru, kulturi i zajednici o kojoj piše. Upravo zbog toga putopis u Petrovićevom djelu zadobija dimenziju etičkog angažmana jer izbor lokacije i način njenog predstavljanja odražavaju vrijednosni odnos prema političkom, kulturnom i nacionalnom kontekstu. U tome ključu posebno je značajna upotreba sintagme „etički lepo”, koja, na tragu platonističke misli, povezuje ljepotu i dobrotu kao nerazdvojne vrijednosti. Pisanje o „domaćem prostoru” u Petrovićevom slučaju nije samo pitanje poetike, već svjedoči o dubokoj empatiji i poštovanju prema kolektivnom identitetu i istorijskoj svijesti jednog naroda
Dječji snovi u književnosti i stripu: Od Josifa do Malog Nema
No full textOd biblijske legende o Josifu (dječji) snovi u književnosti igraju važnu ulogu. Neke od kanonskih književnih naracija zasnovane su na oniričkim vizijama njihovih mladih protagonista, poput uzornih „Alise u zemlji čuda” (1865) Luisa Kerola ili „Petra Pana” (1902) Džejmsa Metju Barija. „Mali Nemo” („Little Nemo in Slumberland” 1905–1914; 1924–1927) Vinzora Mekeja, pionirski rad u sferi stripa, suvereno se pridružuje ovoj umjetničkoj tradiciji. Zasnivajući interpretaciju pomenutih djela na teorijskim postavkama Karla Gustava Junga, Džozefa Kembela i Bruna Betelhajma, iznesenim u studijama „Dječji snovi” (1936–1940), „Heroj sa hiljadu lica” (1948) i „Značenje bajki” (1976), rad se fokusira na imanentnu analizu Mekejevog stripa posvećenog snovima Malog Nema, sa posebnim osvrtom na razuđeno literarno naslijeđe sa kojom američki umjetnik vodi dinamičan dijalog: od drevnih mitova i Biblije, preko klasičnih bajki različitih kultura i tradicija, do avanturističkih romana poput „Robinsona Krusoa” (1719) Danijela Defoa ili „Guliverovih Putovanja” (1726) Džonatana Svifta
„Duh samoporicanja” Mila Lompara kao najuticajnija knjiga srpske kulturološke kritike u 21. veku
No full textEpske lazarice iz Bosne i Hercegovine u Etnografskoj zbirci Arhiva SANU
No full textEtnografska zbirka Arhiva SANU sadrži ogroman epski korpus (oko hiljadu epskih pesama) zabeležen na prostorima današnje Bosne i Hercegovine. Najveći deo tog korpusa sakupljen je u poslednjoj četvrtini XIX veka, periodu za koji su karakteristična snažna kulturna i politička previranja u okupiranoj Bosni i Hercegovini. U takvim kulturnoistorijskim okolnostima sakupljanje umotvorina u neposrednoj je vezi sa procesima kulturne i nacionalne homogenizacije srpskog naroda u ovim oblastima. Beleženje umotvorina i njihovo označavanje srpskim nacionalnim imenom predstavljalo je važan vid kulturnog i nacionalnog aktivizma ovog doba. Epske pesme u kojima se opevaju događaji i ličnosti srednjovekovne srpske istorije u ovom književno-nacionalnom aktivizmu naročito su bile značajne. U predstojećem radu lazarice zabeležene u Bosni i Hercegovini analiziraće se s tematskog i strukturnog aspekta, kao i u vezi sa onovremenim kulturnoistorijskim kontekstom. Ukazaćemo na odnos ovih pesama prema drugim pesmama kosovskog tematskog kruga i prema drugim pesmama „najstarijih” vremena zabeleženim na istom području. Promišljaće se o idejnom usmerenju pesama, načinima variranja i reaktualizacije tradicije. Osvrnućemo se i na problem „autentičnosti” zabeležene građe
Narodna književnost u „Dabro-bosanskom istočniku”
No full textČasopis „Dabro-bosanski istočnik” pokrenut je 1887. godine, kao verski časopis i zvanično glasilo Mitropolije. Iako se primarno bavio crkvenim pitanjima i upućivao na pravila bogosluženja, časopis je pratio kulturni život srpskog naroda u Bosni i Hercegovini, a negovao je i zabavno-poučni, beletristički deo u kojem je dosta prostora poklonjeno prilozima iz narodne književnosti i folkloristike i etnografije u širem smislu. Posle „Bosanske vile”, ovaj časopis predstavlja najznačajniju riznicu folklorne građe srpskog naroda u Bosni i Hercegovini. U predstojećem radu nastojaćemo da žanrovski i tematski opišemo objavljenu folklornu građu u „Istočniku”. Analiziraćemo i mesto folklora u uredničkoj koncepciji časopisa, shvatanje narodne književnosti i ukazati na dominantne vidove tekstualizacije i odnosa prema terenskom radu. Rekonstruisaćemo mrežu saradnika sakupljača i nastojati da ukažemo na ulogu „Istočnika” u promovisanju i sakupljanju folklorne građe u kontekstu kulturne istorije Srba u Bosni i Hercegovini u poslednjoj četvrtini XIX veka
Prikaz: Wondertale Symbolism in the 21st Century: Mythic Thinking and Modern Mind (Francisco Vaz da Silva, „The Meanings of Enchantment: Wondertale Symbolism Revisited”, Talinn, Kalevalaseura-säätiö, 2023)
No full textOhridske teze: jugoslovenski modernizam, srpski nadrealizam i makedonska književnost
No full textU radu iznosimo nekoliko metodoloških teza i smernica za savremeno uporedno proučavanje srpske i makedonske, ali i drugih književnosti jugoslovenskog areala. Zalažemo se za uporebu pojma jugoslovenska komparatistika, ističemo značaj posleratnog modernizma kao paradigme kulturnog i poetičkog procesa specifično jugoslovenskog karaktera i opsega, te na nekoliko žanrovski različitih primera (studija Lidije Kapuševske Drakulevske, esejistika Vlade Uroševića, proza Dimitrija Duracovskog) ukazujemo kako komparatističkiuvidi doprinose boljem razumevanju naših savremenih, nacionalnim okvirima omeđenih, (istorija) književnosti
Andrićev „Slepac“ i kolebljivi totalitet priče
No full textRad ispituje prisustvo različitih značenja grčkog pojma „logos” u Andrićevoj priči „Slepac”. Taj se pojam pojavljuje na dva nivoa: simboličkom i pripovednom. Promena pripovedačke instance dovodi se u vezu s onim što Andrić naziva „sveznajuća priča”, a razmatra se i u kakvoj vezi sa izricanjem i otkrivanjem logosa stoji slepčeva kazna. Odnos logosa i autorefleksivnosti dovodi do interpretativnog lutanja. Ono što za slepog proizlazi iz toga lutanja, u Andrićevoj priči poredi se sa opisom slepila prisutnom u Didroovom „Pismu o slepima”. Ni jedan ni drugi tekst ne uspevaju da održe koherenciju značenja