Omorika Digital repository of the Faculty of Forestry, University of Belgrad
Not a member yet
2577 research outputs found
Sort by
Impact of UV radiation and temperature on the spongy moth and the brown-tail moth in Serbia
No full textThe impact of climate change on insect pests is an emerging topic in forestry and forest science. This study investigates the relationships between two broadleaved forest pests - spongy moth (Lymantria dispar L.) and brown-tail moth (Euproctis chry-sorrhoea L.) - and oaks (Quercus sp.) as their hosts. Oak forests cover almost one-third of the total forest area of Serbia and are ecologicallyvery valuable, but at the same time vulnerable, as being affected in adverse ways by several primary pests and pathogens. Since 1862, Serbia experienced several extremely large outbreaks of spongy moth with more than a hundred thousand hectares completely defoliated each time, while brown-tail moth occurred periodically with a much lower spatial extent. The aim of this research was to investigate the effect of UV radiation (UVR) and air tempe-rature on spongy moth and brown-tail moth in Serbian forests. We used simulations of the coupled regional climate model EBU-POM (Eta Belgrade University-Princeton Ocean Model) for the A1B scenario for the period 2001-2030 as main input and diffe-rent statistical methods to explore relationships between observations of pest spread and climate change impacts. Our results suggest(i) increasing the areas affected by spongy moth due to its sensitivity on UVR in May, and(ii) altitudinal spreading of brown-tail moth population up to 800 - 1000 m.This research indicates that in situ forest observations in Serbia are not only affected by climate change, but also by the combined effect of climate on forest pests. For fur-ther research, we recommend exploring other forest stressors or dieback phenomena in European forests by applying the same or similar regional climate model dataset
Negative impact of invasive plants on human health
No full textPoznato je da invazivne strane biljke imaju negativan uticaj na biodiverzitet,
ekonomiju i zdravlje ljudi. Veliki broj istraživanja odnosi se na analizu posledica, kao i
eventualnog ublažavanja negativnog uticaja invazivnih biljaka na biodiverzitet i
ekonomiju. Sa druge strane, mali broj radova bavi se istraživanjem negativnog uticaja koje
ovi organizmi imaju na zdravlje ljudi. Uticaj invazivnih biljaka na zdravlje ljudi može biti
direktan i indirektan. Direktan uticaj se odnosi na njihovo alergeno dejstvo, na pojavu
dermatoza, miokarditisa, poremećaja u digestivnom traktu i dr. Indirektan uticaj se
ostvaruje kroz promene strukture i sastava biocenoze koje su uslovljene širenjem
invazivnih biljaka. Ove promene zatim uslovljavaju promene funkcija ekosistema što se
može odraziti na zdravlje ljudi.
Prema dosadašnjim istraživanjima na području Srbije je zabeleženo 68 invazivnih
i potencijalno invazivnih biljaka. U radu su izdvojene invazivne strane biljne vrste
registrovane na području Srbije koje imaju negativan uticaj na zdravlje ljudi. Kada je reč
o direktnom uticaju najveći broj ovih biljaka su izazivači različitih alergijskih reakcija, kao
što su rinitis, konjuktivitis, astma. Među ovim vrstama su: Amaranthus retroflexus,
Asclepias syriaca, Solidago canadensis i dr. Neke od invazivnih biljaka izazivaju dermatitis:
Datura stramonium, Heracleum pubescens, Parthenocisus quinquefolia i dr. a invazivne strane
vrste kao što su: Ambrosia artemisiifolia, Iva xanthiifolia, Xanthium orientale subsp. italicum
izazivaju, kako alergijske reakcije, tako i različite oblike dermatoza. Dokazano je da vrsta
Ailanthus altissima pod određenim okolnostima može izazvati miokarditis. Jedan od
indirektnih negativnih uticaja invazivnih biljaka na zdravlje ljudi jeste produkcija
alelopatskih materija. Produkcijom alelopatskih materija, invazivne vrste menjaju sastav
i strukturu biljnih zajednica, utiču na ciklus kruženja nutrijenata i izazivaju značajne
poremećaje u strukturi zemljišnih mikroorganizama. Ovi poremećaji inhibiraju razvoj
autohtonih vrsta i dodatno pospešuju širenje invazivnih, a poseban problem predstavlja
i činjenica da se alelopoatski uticaji invazivnih biljaka nastavljaju i kada su one fizički
uklonjene iz degradiranih ekosistema. Utvrđeno je da sve selektovane biljne vrste imaju
alelopatski potencijal.
158
Redukcija biodiverziteta, klimatske promene, kao i različiti ekološki poremećaji
usloviće brže širenje invazivnih biljaka što će se negativno odraziti i na zdravlje ljudi.
Shodno ovome buduća istraživanja treba da utvrde veze između invazivnih biljaka,
klimatskih promena, smanjenja biodiverziteta, drugih ekoloških poremećaja i njihovog
negativnog uticaja na zdravlje ljudi.It is known that invasive alien plants have a negative impact on biodiversity, the
economy, and human health. Much of the current literature pays particular attention to
the analysis of the consequences of plant invasion, as well as possible mitigation of its
negative impact on biodiversity and the economy. On the other hand, a small number of
works deal with research on the negative impact these organisms have on human health.
The impact of invasive plants on human health can be direct and indirect. The direct
impact refers to their allergenic effect, to the occurrence of dermatosis, myocarditis,
disorders in the digestive tract, etc. Indirect influence is achieved through changes in the
structure and composition of the biocenosis, which are conditioned by the spread of
invasive plants. These changes then cause changes in ecosystem functions, which can
harm human health.
According to the current research, 68 invasive and potentially invasive plants have
been recorded in Serbia. In the paper, invasive alien plants recorded in Serbia, with a
negative impact on human health are discussed. Regarding the direct impacts, the largest
number of these plants are the cause of various allergic reactions, such as rhinitis,
conjunctivitis, and asthma. Among these species are Amaranthus retroflexus, Asclepias
syriaca, Solidago canadensis and others. Some of the invasive plants cause dermatitis: Datura
stramonium, Heracleum pubescens, Parthenocisus quinquefolia, etc. Invasive aliens such as
Ambrosia artemisiifolia, Iva xanthiifolia, Xanthium orientale subsp. italicum causes both
allergic reactions and various forms of dermatosis. It has been proven that the species
Ailanthus altissima can cause myocarditis under certain circumstances. One of the indirect
negative effects of invasive plants on human health is the production of allelopathic
chemicals. By producing those substances, invasive plants change the composition and
structure of plant communities, affect the nutrient cycle, and cause significant
disturbances in the structure of soil microorganisms. These disturbances inhibit the
development of native species and further promote the spread of invasive ones. An
additional problem is a fact that the allelopathic influence of invasive plants continues
168
even when they are physically removed from degraded ecosystems. It was found that all
selected plants have allelopathic potential.
Loss of biodiversity, climate changes, as well as various ecological disturbances
will cause a faster spread of invasive plants, which will have a negative impact on human
health. Accordingly, further studies need to determine the links between invasive plants,
climate change, biodiversity loss, and other ecological disturbances and their negative
impact on human health
Sand hazards (bunkers) maintenance on golf courses
No full textGolf kao sport podrazumeva rekreaciju koja poboljšava razmišljanje a predstavlja
blaži oblik fizičke aktivnosti i boravak u prirodi. Bankeri predstavljaju prepreke koje se
sastoje od specifično pripremljene površine zemljišta, koja je često udubljena, sa koje je
uklonjen travnati sloj i zamenjen peskom. Održavanje bankera obuhvata niz operacija
zarad dobrog estetskog izgleda i funkcionalnosti, odnosno pogodnosti za igru. U radu je
predstavljen proces održavanja peščanih prepreka (bankeri) na golf terenima kroz teoriju
i praksu. Pored literaturnih izvora u ovom radu prikazujemo rezultate istraživanja,
odnosno analizu održavanja peščanih prepreka na golf terenu na Adi Ciganliji. Izvršeno
je bonitiranje sledećih operacija: grabuljanje peska, održavanje dubine peska u bankeru i
održavanje ivica bankera. Grabuljanje peska u bankerima se vrši ručno ili mašinski, u cilju
uklanjanja otisaka stopala igrača, pravilnog raspoređivanja erodiranih čestica i
usavršavanja pogodnosti za igru. Održavanje dubine peska u bankerima podrazumeva
povremeno dodavanje peska u iste, jer vremenom, usled intenzivnih atmosferskih
padavina, vetra i antropogenog faktora dolazi do migriranja čestica. Ivice bankera se
održavaju iz estetskih razloga, kao i zbog funkcinalnosti. Uređenost peska u bankerima
Golf kulba „Beograd“ narušava neadekvatno grabuljanje i prisustvo tragova.
Neadekvatno grabuljanje se odnosi na raspršivanje peska van bankera i uzvišenja od
peska uz ivice. Kontaminiranost peska različitim vidom otpada dovodi do promene boje
istog. Stoga sе uklanja gornji sloj, debljine 2-5 cm i stavlja novi pesak. U okviru golf terena
na Adi Ciganliji, kontaminiranost peska u bankerima ocenjena je kao srednja. Održavanje
ivica bankera Golf kluba „Beograd“, procentualno najviše ima srednju ocenu kvaliteta
održavanja jer su evidentirani izrasli delovi trave u pesku. Uz ivice bankera uočene su
korovske vrste koje smanjuju njihovu kompaktnost (uniformnost i pokrovnost), koja je
najmanja na mestima gde se javljaju vrstе Polygonum aviculare L. i Cynodon dactylon L
State of forest fund and planning in forestry
No full textU cilju unapređenja gazdovanja šumama, razvoja šumarske politike,
izrade perspektivnih planova razvoja šuma i šumarstva, kao i razvoja
drugih sektora povezanih sa šumarstvom, potrebni su pouzdani podaci i
informacije o stanju šumskog fonda. Prva inventura šuma u Bosni i
Hercegovini (BiH) provedena je u periodu 1964‒1968. godine, a druga tek
nekoliko decenija kasnije (2006‒2009). Površina šuma u Evropi u
posljednjih 5.000 godina stalno se smanjivala, što je posljedica krčenja
šuma. Površina šuma u Evropi iznosi oko 227 miliona hektara ili oko
35% ukupne površine kontinenta, i od 1990. godine povećala se za 9,0%.
Ukupna površina šuma i šumskog zemljišta u Republici Srpskoj iznosi
1.352.031 ha ili 54,3% od ukupne površine Republike Srpske, od čega se u
vlasništvu Republike nalazi 1.044.939 ha (77,3%), a u privatnom
vlasništvu 307.092 ha ili 22,7%. Na jednog stanovnika Republike Srpske
otpada oko 0,8 ha šumom obraslog zemljišta. U šumskom fondu Republike
Srpske najzastupljenije su bukove šume, sa površinom od 353.751 ha ili
37,3% ukupno obrasle površine bez šibljaka. Poluprirodna područja šire
se na nekadašnja poljoprivredna zemljišta, a najveća smanjenja površina
poljoprivrednih zemljišta zabilježena su u područjima sa prirodnom
grmolikom šumskom vegetacijom. Poseban problem predstavlja površina krša (174.662 ha), gdje je samo mjestimično uspješno vršeno
pošumljavanje crnim borom. Ekonomski vrijednih šuma na području krša
ima veoma malo (oko 22.000 ha), a naročito visokih pristupačnih šuma
(svega 3.617 ha). Veličina minski sumnjivog područja u BiH iznosi 965 km2
ili 1,97%, sa 8.525 sumnjivih mikrolokacija, za koje se procjenjuje da imaju
oko 79.000 mina. Ukupna drvna zapremina šuma Republike Srpske iznosi
oko 250 miliona m
3
. Na šume u vlasništvu Republike otpada oko 200
miliona m
3
(78%), a na privatne oko 50 miliona m
3 ili 25%. Prosječna
zapremina po hektaru povećala se kod svih kategorija šuma, osim kod
visokih degradiranih šuma. U odnosu na osnovne proizvodne pokazatelje
može se konstatovati da je najvredniji dio inventara u šumama
Republike Srpske vezan za šume koje pripadaju kompleksu mezofilnih
tipova šuma bukve i četinara u okviru frigorofilnih četinarskih
tipova mješovitih šuma bukve i jele sa smrčom, koje pokrivaju 23,1%
ukupno obrasle površine šuma (bez šibljaka), od čega je dominantan dio
(92%) u svojini Republike Srpske. Najviše šuma (oko 60% od ukupnog
šumskog fonda Republike Srpske) nalazi se u planinskoj zoni (1000–1500
m n.v.), sa dominacijom šuma bukve i jele sa smrčom (71%), nešto manje
(oko 36%) ih je u brdskoj zoni (500–1000 m n.v.), sa najvećim učešćem
bukovih šuma (47%), a najmanje (oko 4%) u nizijskoj zoni (niže od 500 m
n.v.), gdje dominiraju šume hrasta kitnjaka na površini 95%. Na
teritoriji Republike Srpske zabilježeno je devet osnovnih grupa
šumske vegetacije, 27 podgrupa i 169 osnovnih tipova šuma.
Upozoravanja na stalne promjene klime (prosječni porast temperature
od 0,3 do 0,6 stepeni Celzijusa u posljednjoj deceniji) ukazuju na veliki
značaj šumskih ekosistema u borbi protiv otopljavanja klimata.
Procjenjuje se da šume Republike Srpske imaju ukupnu rezervu ugljenika oko
54 miliona tona, a prosječnu neto godišnju apsorpciju oko 1,5 milion
tona ugljenika (ili 5,6 miliona tona CO2). U privatnim šumama
veličina realizovanog etata je veća ako je prosječna površina
katastarskih čestica po jednom vlasniku veća i ako je u vlasničkoj
strukturi veća površina čistih sastojina. Karakteristično je da
realizovani etat sa povećanjem površine mješovitih sastojina u
prosjeku blago opada. Najveće površine šumskih kultura odnosno
vještački osnovanih sastojina (preko 90%) sastavljene su od smrče,
bijelog i crnog bora, a crni bor je korišćen za osnivanje šumskih
kultura gotovo na svim staništima. Stanje tih šuma veoma je složeno
i raznoliko u pogledu obrasta, kvaliteta (učešće III uzgojno-tehničke
klase u vještački osnovanim sastojinama veće je od 40%), zdravstvenog
stanja, produktivnosti, naseljavanja primarne vegetacije i pogoršavanja
edafskih uslova. To utiče na relativno loš kvalitet prinosa i često pretvaranje čistih u mješovite sastojine. Ove sastojine karakterišu
se velikom prostornom disperzijom relativno malih površina (preko
6.000 odsjeka sa prosječnom površinom 6,85 ha). U cilju unapređenja
gazdovanja, potrebne su hitne i blagovremene uzgojne mjere, i to u prvom
redu prorede, uz korišćenje prethodnog prinosa i skraćivanje produkcionog
perioda za 20−40 godina u odnosu na visoke šume istih vrsta drveća i
uslova staništa.
Planiranje gazdovanja šumama snažno je intenzivirano nakon Drugog
svjetskog rata, i tada je istaknuto da se šumama treba gazdovati po
načelu trajnosti proizvodnje, prinosa i prihoda, a sve u cilju
snabdijevanja naroda i drvne industrije. Osnovna planska ravan za
obezbjeđivanje trajnosti bilo je šumskoprivredno područje, a planovi na
bazi principa kontinuiteta gazdovanja izrađivani su i za privredne
jedinice, gazdinske klase, kao i odjele, pomoću projekata za izvođenje
radova. Sadržaj planova gazdovanja šumama u Republici Srpskoj nije se
mijenjao od 1992. godine. On je unificiran bez obzira na kvalitet šuma
i intenzitet gazdovanja, a procjena biodiverziteta i stanišni
indikatori nisu uključeni u planove gazdovanja. Jasna je potreba za
promjenom odnosa prema šumama, a osnov je prihvatanje principa
održivoti i višefunkcionalnosti kod upravljanja šumama. U isto
vrijeme, nužnost integralnog, integrisanog i participativnog
planiranja gazdovanja šumama nameće usku vezu šumarstva i sa drugim
granama (sektorima). Savremene teme u oblasti planiranja u šumarstvu
jesu: široko učešće interesnih grupa, pregovori o pravima na korišćenje
šumskih resursa i odluke koje vode održivom šumarstv
Responses at the stand and tree level to ice storm injuries in beech forests in eastern Serbia
No full textThe paper presents the study on the condition and structural stability of European
beech (Fagus sylvatica L.) stands after the 2014 ice storm disturbance. The research was
conducted in three pure beech stands on the Rtanj mountain in eastern Serbia. The
stand condition after the ice storm was analyzed using changes in taxation elements.
The assessment of tree damage was done according to the ICP Forests methodology,
while the structural stability of the stands and individual trees was analyzed using the
slenderness coefficient. The obtained results indicate very heterogeneous responses of
beech stands to the negative impact of the ice storm. Heterogeneity is not only
expressed between stands but also within individual stands. The stands after the ice
storm are characterized by significantly reduced values of production indicators, but
also by satisfactory stability, considering that the trees from the understory suffered the
most. Statistically significant differences in the stability of trees of different dimensions
expressed through the slenderness coefficient were determined. Consequently, the
stands have maintained an appropriate level of stability thanks to the survival and
resistance of the dominant trees that are the bearers of functions in these stands (trees
with dbh > 40 cm). This indicates the great potential of silvicultural treatments that can
increase the stability and resistance of stands in areas with a high risk of such
phenomena. In addition, repressive action in the form of salvage logging has a very
important role with the aim of ensuring the continuity of stands after damage has
occurre
Аpplication of aerophotogrametry in inventory poplar plantation
No full textU sastojinskoj inventuri šuma Srbije podaci se dobijaju primenom terestričkih metoda-primenom potpunog (totalnog) i delimičnog premera. Strana iskustva
pokazuju da se deo informacija o šumama može dobiti i na bazi avio snimaka-upotrebom aerofotogrametrijskih metoda. U tom smislu, cilj ovog rada bio je da se sagleda mogućnost primene aerofotogrametrije u procesu prikupljanja informacija u
zasadima topola, razmaka sadnje 5 h 5 m, starosti 10, 15, 20 i 25 godina. Pouzdanost
podataka dobijenih na bazi snimaka utvrđena je komparacijom sa podacima dobijenim
terestričkim premerom. Rezultati istraživanja samo su delimično potvrdili strana
iskustva o mogućnosti primene aerofotogrametrije u inventuri šuma. Komparativna
analiza numeričkih elemenata sastojine direktno očitanih sa snimaka, kao što su
broj stabala, visina i površina krošnje, te izvedenih elemenata-prsnog prečnika,
temeljnice i zapremine sastojine u odnosu na vrednosti dobijene terestričkim metodama premera, ukazala je na mogućnost limitirane upotrebe aerofotogrametrije u
inventuri ovih šuma. Razlike su se ogledale u očitavanju nižih vrednosti površina
krošnji i visina stabala, zbog čega su putem matematičkih modela prediktovane niže
vrednosti prsnih prečnika. Ovo se reflektovalo na pomeranja distribucije stabala
po debljinskim stepenima, posledično dovodeći do razlika u temeljnici i zapremini
istraživanih zasada u odnosu na vrednosti koje su dobijene terestričkim premerom.
Stoga se kao optimalno rešenje u konkretnim uslovima nameće kombinovana inventura, koja sublimira pozitivna svojstva testiranih metoda
Temperature- and Diet-Induced Plasticity of Growth and Digestive Enzymes Activity in Spongy Moth Larvae
No full textTemperature and food quality are the most important environmental factors determining the performance of herbivorous insects. The objective of our study was to evaluate the responses of the spongy moth (formerly known as the gypsy moth) [Lymantria dispar L. (Lepidoptera: Erebidae)] to simultaneous variation in these two factors. From hatching to the fourth instar, larvae were exposed to three temperatures (19 ?, 23 ?, and 28 ?) and fed four artificial diets that differed in protein (P) and carbohydrate (C) content. Within each temperature regime, the effects of the nutrient content (P+C) and ratio (P:C) on development duration, larval mass, growth rate, and activities of digestive proteases, carbohydrases, and lipase were examined. It was found that temperature and food quality had a significant effect on the fitness-related traits and digestive physiology of the larvae. The greatest mass and highest growth rate were obtained at 28 ? on a high-protein low-carbohydrate diet. A homeostatic increase in activity was observed for total protease, trypsin, and amylase in response to low substrate levels in the diet. A significant modulation of overall enzyme activities in response to 28 ? was detected only with a low diet quality. A decrease in the nutrient content and P:C ratio only affected the coordination of enzyme activities at 28 ?, as indicated by the significantly altered correlation matrices. Multiple linear regression analysis showed that variation in fitness traits in response to different rearing conditions could be explained by variation in digestion. Our results contribute to the understanding of the role of digestive enzymes in post-ingestive nutrient balancing
Global regularity of Weyl pseudo-differential operators with radial symbols in each phase-space variable
No full textWe analyse a class of pseudo-differential operators in the Gelfand-Shilov setting whose Weyl symbols are radial in each phase-space variable separately. Namely, the symbols are of the forma(& thetasym;)(x,xi) := a(2x(1)(2) + 2 xi(2)(1), . . ., 2x(d)(2) + 2 xi(2)(d)),where a is a measurable function on R-+(d):= {r is an element of R-d | r(j) gt 0, j = 1, ... , d} and has Gelfand-Shilov L-p-growths. We prove that the action of these pseudo-differential operators on a Gelfand-Shilov ultradistribution f can be given by a series of Her-mite functions with coefficients that are explicitly computed in terms of the Laguerre coefficients of a and the Hermite coefficients of f . As a consequence, we give a characterisation of the functions a in terms of the growths of their Laguerre coefficients for which the Weyl quantisation of a(& thetasym;) are globally Gelfand-Shilov regular
Phytophthora , Nothophytophthora and Halophytophthora diversity in rivers, streams and riparian alder ecosystems of Central Europe
No full textWaterways are ideal pathways for Phytophthora dispersal and potential introduction to terrestrial ecosystems. While many Phytophthora species from phylogenetic clades 6, 9 and 10 are predominant oomycetes in watercourses due to their adaptation to a lifestyle as saprotrophs and opportunistic pathogens of riparian plants, species from clades 2, 7 and 8 are predominantly soil- or airborne using aquatic habitats as temporal niches for spreading and invading terrestrial sites along the watercourses. In contrast to forest ecosystems, knowledge of Phytophthora diversity in watercourses in Central Europe is limited. Between 2014 and 2019 extensive surveys of streams and rivers were undertaken across Austria, in South Moravia, Czech Republic and Zilina province, Slovakia to unveil the diversity and distribution of Phytophthora and related oomycetes. In addition, in Austria riparian forests of black alder (Alnus glutinosa) and grey alder (A. incana) in lowlands and in the Alps were examined. A variety of Phytophthora species from clades 2, 6, 7, 8, 9 and 10 were isolated, with clade 6 species showing the widest distribution and abundance. Furthermore, interspecific clade 6 hybrids and other oomycetes such as Halophytophthora fluviatilis and undescribed Nothophytophthora spp. were also obtained. In riparian alders, symptoms of Phytophthora infections were associated with species from the P.xalni complex and P. plurivora. Phytophthora plurivora was most common in alder stands whereas P. uniformis was the oomycete species occurring at the highest altitude in alpine riparian areas
Socio-economic trends in the Serbian forestry sector: analysis of the market of forest products and its dynamic elements
No full textTržište šumskih proizvoda odlikuje dinamička komponenta, koja usmerava odnose i tokove u ovoj sferi, pod uticajem velikog broja faktora, poput klimatskih, demografskih, socio-ekonomskih i brojnih drugih. Dinamički karakter tržišta otvara različite pristupe u sagledavanju i izučavanju njegovih determinanti, pre svega ponude i tražnje, kao i faktora koji se na direktan ili indirektan način dovode u vezu sa funkcionisanjem tržišnog mehanizma. Specifičnosti tržišta drvnih proizvoda, za razliku od ostalih konvencionalnih, ogleda se u sporom reagovanju i prilagođavanju promenama. U tom smislu, istraživanje ima višedimenzionalni karakter, u prvom redu jer se bavi tržištem drvnih proizvoda, dok u drugom redu analizira oblast nedrvnih šumskih proizvoda (NDŠP). Ovakvim pristupom, nastojao se pružiti širi kontekst u analizi tržišnih kretanja, posebno u oblasti komercijalno značajnih kategorija šumskih proizvoda (drvnih i nedrvnih). Sa druge strane, istraživanjem su obuhvaćena tri nivoa, i to makro, mezo i mikro. Naime, na ukupnom (makro) nivou u razmatranje je uzeto područje Centralne Srbije (bez pokrajina Vojvodine i Kosova i Metohije). U okviru ovog, prvog, dela istraživanja, analizirana su ukupna tržišna kretanja u šumarstvu, kroz trendove seče, izrade i prodaje drvnih sortimenata u državnoj svojini. U drugom delu (mezo nivo) analizirano je područje poslovanja JP „Srbijašume“, i 17 gazdinstava, koja čine delove preduzeća.Treći deo istraživanja (mikro nivo) obuhvatio je preduzeća za primarnu preradu drveta, kao i preduzeća koja se bave otkupom, preradom i plasmanom NDŠP na području Centralne Srbije. Za potrebe istraživanja korišćeni su primarni i sekundarni podaci, a za treći deo istraživanja, kreiran je poseban upitnik namenjen preduzećima iz domena primarne prerade drveta i drugi upitnik namenjen preduzećima, koja se bave NDŠP. Cilj istraživanja je usmeren na višestepenu analizu tržišta šumskih proizvoda, kod drvnih na makro, mezo i mikro nivou, dok je kod NDŠP obuhvaćen mikro nivo. Svrha istraživanja, u prvom i drugom delu, odnosila se na identifikovanje generalnih kretanja na tržištu drvnih šumskih proizvoda, kao i NDŠP u Centralnoj Srbiji, odnosno u okviru šumskih gazdinstava JP „Srbijašume“. To je vršeno, pored analize opštih trendova, i kroz ispitivanje zavisnosti između obima prodaje i cene drveta, broja stanovnika sa područja opština u kojima se nalaze analizirana gazdinstva, kao i njihovih prosečnih neto zarada. U trećem delu, istraživanje je imalo za svrhu da ukaže na način i oblike organizovanja marketing miksa (proizvod, cena, promocija i distribucija) u preduzećima koja se bave otkupom, preradom i plasmanom NDŠP na području Centralne Srbije. Predmet istraživanja, pored tržišta šumskih proizvoda u Srbiji, su i varijable socio-ekonomskog karaktera, koje na direktan ili indirektan način učestvuju u kreiranju tržišnih prilika u sektoru šumarstva.U radu su primenjene opšte i posebne naučne metode, kao i klasične metode zaključivanja. Kroz rezultate istraživanja data je sveobuhvatna slika tržišta šumskih proizvoda i njegovih determinanti u kontekstu dinamičkih promena, koje se dešavaju u uslovima delovanja različitih socio–ekonomskih faktora. Na osnovu sagledavanja tržišta drvnih proizvoda, kroz ovo istraživanje, može se istaći da je bazična determinanta, koja opredeljuje dinamiku tržišnih kretanja, proizvodni potencijal šuma, odnosno mogućnosti koje šuma, kao sirovinski resurs, u datom momentu može da pruži, što ga u velikoj meri razlikuje od klasičnih oblika proizvodnje. Imajući u vidu rezultate istraživanja, treba ukazati na komplementarnost u odnosima prihoda, prodaje i prinosa, zbog čega se može reći da su oni dobra platforma za objektivnu projekciju i prognozu daljeg poslovanja i poslovne politike JP „Srbijašume“ i šumarstva uopšte. U oblasti NDŠP, prepoznata su mala i srednja preduzeća (MSP) kao nosilac razvoja ovog sektora, posebno u kontekstu razvoja ruralnog preduzetništva. Ono što čini ograničavajući faktor je nedovoljno znanje i informisanost stanovništva o komercijalnom značaju NDŠP, načinima njihovog sakupljanja i plasmana. Sa druge strane, uočen je nedostatak preradnih kapaciteta, koji će odgovoriti narastajućim zahtevima tržišta za proizvodima prirodnog porekla. Takođe, formiranje različitih oblika udruživanja između proizvođača, ali i bolja povezanost između sakupljača i prerađivača, omogućila bi kreiranje efikasnijeg i efektivnijeg lanca stvaranja vrednosti. Nalazi ovog istraživanja upućuju da su kretanja na tržištu šumskih proizvoda u velikoj meri pod uticajem globalnih kretanja u okvirima ekonomskog, društvenog i tehnološkog okruženja. Šumarstvo, kao specifična privredna oblast predstavlja izazov u istraživačkom smislu, posebno što u velikoj meri odstupa od klasičnih ekonomskih zakona i principa, zbog čega su neophodni različiti pristupi, kako bi se što bolje razumela i analizirala problematika u oblasti šumarstva, kao i tržišta šumskih proizvoda.The forest products market is characterized by a dynamic component, which directs relations and flows in this sphere, under the influence of a large number of factors, such as climate, demographic, socio-economic factors and many others. The dynamic character of the market opens up different approaches in considering and studying its determinants, primarily supply and demand, as well as factors that are directly or indirectly related to the functioning of the market mechanism. The specifics of the wood products market, unlike in the case of other conventional ones, are reflected in a slow response and adaptation to changes. Therefore, this research has a multidimensional character, primarily because it deals with the market of wood products, while it also analyzes the field of non-wood forest products (NWFPs). This approach sought to provide a broader context in the analysis of market trends, especially in the field of commercially significant categories of (wood and non-wood) forest products. On the other hand, the research covered three levels, namely the macro, meso and micro levels. More precisely, the area of Central Serbia (excluding the provinces of Vojvodina and Kosovo and Metohija) was taken into consideration at the overall (macro) level. Within this, first part of the research, the overall market trends in forestry were analyzed, through trends in logging, production and sales of state-owned wood assortments. The second part (meso level) analyzed the business area of PE "Srbijašume", and 17 forest holdings, which constitute parts of that company. The third part of the research (micro level) included primary wood processing companies, as well as companies engaged in the purchase, processing and placement of NWFPs in the territory of Central Serbia. For the purposes of this research, primary and secondary data were used, and for the third part of the research, a special questionnaire was created for companies in the field of primary wood processing and another one for companies dealing with NWFPs. The aim of this research is focused on a multi-stage analysis of the forest products market, at the macro, meso and micro levels for wood products, and at the micro level in the case of NWFPs. The purpose of this research, in the first and second parts, is related to the identification of general trends in the wood forest products market, as well as NWFPs in Central Serbia, i.e. within forest holdings of PE "Srbijašume". This was done, in addition to the analysis of general trends, and through the examination of the dependence between the volume of sales and the price of wood, the population in the area of municipalities in which the analyzed holdings are located, as well as their average net salaries. In the third part, the research was aimed at indicating the manner and forms of organizing the marketing mix (product, price, promotion and distribution) in companies engaged in the purchase, processing and placement of NWFPs in the territory of Central Serbia. The subject of this research, in addition to the forest products market in Serbia, are also variables of socio-economic character, which participate in creating market opportunities in the forestry sector in a direct or indirect way. In this paper, general and special scientific methods were applied, as well as classical methods of deduction. The results of this research provide a comprehensive picture of the market of forest products and its determinants in the context of dynamic changes, which occur under the conditions of action of various socio-economic factors. Based on the analysis of the wood products market, through this research, it can be pointed out that the basic determinant, which defines the dynamics of market trends, is the production potential of forests, i.e. the opportunities that forests, as a raw material resource, can provide at a given moment, which greatly distinguishes it from classical forms of production. Bearing in mind the results of this research, complementarity should be pointed out in the relationships between revenues, sales and yields, which is why it can be said that they are a good platform for objective projection and forecast of further business practice and policy of PE "Srbijašume" and forestry in general. In the field of NWFPs, small and medium-sized enterprises (SMEs) have been recognized as the bearer of development of this sector, especially in the context of rural entrepreneurship development. The limiting factor is insufficient knowledge and information of the population about the commercial significance of NWFPs, the ways of their collection and placement. On the other hand, a lack of processing capacities was observed, which will respond to the growing market demands for products of natural origin. In addition, the formation of different forms of association between producers, as well as a better connection between collectors and processors, would allow for the creation of a more efficient and effective value creation chain. The findings of this research suggest that developments in the forest products market are largely influenced by global developments within the economic, social and technological environments. Forestry, as a specific economic area, represents a challenge in terms of research, especially as it deviates greatly from the classical economic laws and principles, which is why different approaches are necessary, in order to better understand and analyze the issues in the field of forestry, as well as the markets of forest products