Journals University of Lodz
Not a member yet
21192 research outputs found
Sort by
Ofiara fin de siècle’u – dekadent w Wampirze Reymonta
Get PDFThe article offers an analysis of an individual shaped by the circumstances of the late nineteenth century. In a time when catastrophic thoughts gripped people and European values had been exhausted, a need arose to seek meaning elsewhere than before. Those most overwhelmed by the grim reality are referred to as decadents. These are tragic literary figures who lose themselves in pessimism, display self-destructive tendencies, and pursue extreme experiences. This paper analyzes the characterization of the protagonists in The Vampire by Władysław Stanisław Reymont in light of the key features of decadence. Furthermore, it provides insight into their psyche, focuses on the way how soul illness manifests itself and highlights the consequences of obsessive involvement in spiritualism, Hinduism, and love.Artykuł stanowi analizę jednostki zdeterminowanej przez zjawiska schyłku XIX wieku w Europie. W czasach, gdy ludźmi zawładnęły katastroficzne myśli, a tradycyjne wartości się wyczerpały, pojawia się potrzeba poszukiwania sensu gdzieś indziej niż dotychczas. Tych najbardziej przytłoczonych ponurym światem nazywa się dekadentami, schyłkowcami. To tragiczne postaci literackie, które zatracają się w pesymizmie, mają skłonność do autodestrukcji i poszukują skrajnych doświadczeń. Niniejsza praca analizuje kreację bohaterów Wampira Władysława Stanisława Reymonta w świetle wyznaczników dekadentyzmu. Zawiera ponadto wgląd w psychikę protagonistów powieści, skupia się na tym, w jaki sposób manifestuje się choroba duszy, oraz wskazuje konsekwencje płynące z obsesyjnego angażowania się w spirytyzm, hinduizm, ale i miłość
I po dniach wielu, i po latach wielu Władysława Reymonta – pierwszy szkic Wampira czy autonomiczny projekt literacki?
Get PDFThis article attempts a critical reassessment of the unfinished novel rough draft I po dniach wielu, i po latach wielu [And after many days, and after many years] by Władysław Reymont, often identified as either an early version of The Vampire or part of a planned “American” tetralogy. The aim of the study is to verify these claims through a thorough analysis of Reymont’s manuscripts, as well as his own notes, statements and correspondence with Wanda Szczukowa and Wanda Toczyłowska. A source-based method was employed, drawing on unpublished drafts stored in the Ossolineum Library and relevant epistolary documents. The findings indicate that the preserved notes for I po dniach wielu constitute an independent, unfinished literary project, deeply inspired by Reymont’s relationship with his wife Aurelia Szacsznajder and with Wanda Toczyłowska.W artykule podjęto próbę krytycznego uporządkowania wiedzy o nieukończonym szkicu powieści I po dniach wielu, i po latach wielu Władysława Reymonta, utożsamianym z pierwotną wersją Wampira lub z częścią planowanej „amerykańskiej” tetralogii. Celem pracy jest weryfikacja tych przekonań poprzez analizę rękopisów, przytoczenie wypowiedzi i notatek samego autora na temat powieści, a także jego korespondencji z Wandą Szczukową i Wandą Toczyłowską. Zastosowano metodę źródłową, sięgając do niepublikowanych brulionów Reymonta przechowywanych w Bibliotece Ossolineum oraz do dokumentów epistolograficznych. Okazuje się bowiem, że zachowane tam notatki do utworu I po dniach wielu mogą stanowić samodzielny, nieukończony projekt powieści, silnie inspirowany relacją Reymonta z żoną Aurelią Szacsznajder oraz Wandą Toczyłowską
Грамматические категории времени и наклонения глагола как проблема обучения переводу с русского на болгарский язык
Get PDFThis article examines errors in verb tense and verb mood that occur in translations from Russian into Bulgarian. Focusing on literary translations produced by students of Russian from various Bulgarian and international universities, the study examines how closely the use of tense and mood in the translations adheres to that in the original texts. It aims to identify the most frequent errors in these two grammatical categories. The analysis compares the form and content of the translated texts with their originals. According to the findings, verb tense errors most often involve the use of the aorist tense instead of the imperfect or pluperfect; verb mood errors typically arise from using the retelling (non-testimony) mood instead of the indicative. The latter errors arise from the formal similarity between Russian past tense verb endings and Bulgarian verbs in the retelling mood.В настоящей статье рассмотрены ошибки, связанные с грамматическими категориями времени и наклонения глагола в переводах с русского на болгарский язык. Материалом исследования являются студенческие переводы, полученные в процессе обучения художественному переводу, а также конкурсные переводы студентов-русистов из болгарских и зарубежных вузов. Предмет исследования – уровень соответствия категории времени и наклонения глагола в оригинальных текстах и их переводах. Цель настоящей статьи – выявить наиболее распространенные ошибки, связанные с грамматическими категориями времени и наклонения глагола при переводе с русского на болгарский язык. Методом исследования служит дескриптивный метод на основе сопоставительного анализа перевода с оригиналом – анализ формы и содержания текста перевода в сопоставлении с формой и содержанием текста оригинала. В результате проведенного анализа было установлено, что основные ошибки, связанные со временем глагола, состоят в употреблении аориста вместо имперфекта и плюсквамперфекта, а в отношении наклонения – это выбор пересказывательного (несвидетельского) наклонения вместо изъявительного, причем последнее мотивировано формальным сходством русских глаголов в прошедшем времени и болгарских глаголов в пересказывательном наклонении.
Językowy obraz procesów poznawczych we frazeologii polskiej (analiza kognitywno-metaforyczna)
Get PDFThe article reconstructs the linguistic image of cognitive processes in Polish based on a sample of fifty phraseological units. It adopts a cognitive-metaphorical perspective combined with a semantic-pragmatic analysis, allowing for the description of dominant conceptual schemas: THINKING IS EFFORT, THINKING IS A JOURNEY, THE MIND IS A CONTAINER, UNDERSTANDING IS LIGHT, and THINKING IS WAR. The analysis reveals how phraseological units denote intellectual activities (reasoning, memory, decision-making, idea generation), attributing to them spatial, material, dynamic, and conflictual dimensions. Particular attention is given to somatic metaphors – especially metaphorical representations of the head – as central conceptual material for both knowledge storage and the expression of emotional tensions. The novelty of the study lies in the typology of conceptual metaphors related to cognitive processes in Polish and the reconstruction of their evaluative dimension. The results indicate strong evaluative patterns regarding cognitive processes: intellectual competence is linguistically endorsed, whereas cognitive chaos and forgetting are devalued. The article includes a typology of metaphors, an index of analyzed units, and a discussion of the pragmatic functions of the phraseological expressions. The study is qualitative in nature; the selection of units was based on their representativeness in phraseological dictionaries.Artykuł rekonstruuje językowy obraz procesów poznawczych w polszczyźnie na materiale pięćdziesięciu frazeologizmów. Przyjęto perspektywę kognitywno-metaforyczną oraz analizę semantyczno-pragmatyczną, co pozwala opisać dominujące schematy konceptualne: MYŚLENIE TO WYSIŁEK, MYŚLENIE TO PODRÓŻ, UMYSŁ TO POJEMNIK, ZROZUMIENIE TO ŚWIATŁO oraz MYŚLENIE TO WALKA. Analiza ujawnia, w jaki sposób frazeologizmy denotują czynności intelektualne (rozumowanie, pamięć, podejmowanie decyzji, tworzenie pomysłów), nadając im wymiar przestrzenny, materialny, dynamiczny i konfliktowy. Szczególną rolę przypisano somatyzmom – zwłaszcza metaforycznej realizacji głowy – jako centralnego materiału konceptualnego służącego zarówno magazynowaniu wiedzy, jak i wyrażaniu napięć emocjonalnych. Nowością opracowania jest próba typologizacji metafor konceptualnych związanych z procesami poznawczymi w polszczyźnie oraz rekonstrukcja ich aksjologicznego wymiaru. Wyniki wskazują na silne wartościowanie procesów poznawczych: sprawność intelektualna jest językowo aprobowana, a chaos poznawczy i zapominanie – deprecjonowane. Artykuł zawiera typologię metafor, indeks analizowanych jednostek oraz omówienie funkcji pragmatycznych frazeologizmów. Badanie ma charakter jakościowy; wybór jednostek oparto na kryteriach reprezentatywności w słownikach frazeologicznych
Навігатор з історії України. Русь. Над книжкою працювали Вадим Арістов і Галина Качур. Під керівництвом Ярослава Грицака, Видавничий дім “Портал”, Київ 2024, с. 144
Get PDFThe review article presents one of the ten volumes in the series published by the Kyiv-based publishing house “Portal,” titled Navigator on the History of Ukraine. The series offers concise introductions to various epochs in the history of Ukrainian lands, spanning from the earliest times to the present day. The volume under review is the fourth in the series and covers the period traditionally referred to in historiography as Pre-Mongol Rus’ or Kievan Rus’. The book describes events from the years 839 to 1240. Each chapter includes not only an overview of key political and military events but also addresses religious and ecclesiastical issues, as well as social, economic, legal, and cultural aspects (including language, literature, architecture, and art). The authors base their analysis on a highly diverse range of sources, incorporating local accounts alongside Byzantine, Arab, Western European, and Scandinavian texts, as well as findings from archaeological excavations. This approach enables the verification of many long-standing interpretations found in earlier syntheses of Rus’ history. The publication excellently organizes knowledge about Kievan Rus’ and thus may serve as an invaluable resource for anyone – students, university students, and history enthusiasts – wishing to explore this aspect of medieval European history.Artykuł recenzyjny poświęcony został omówieniu jednego z dziesięciu tomów serii kijowskiego wydawnictwa „Portal” pt. Nawigator z historii Ukrainy, obejmującej krótkie wprowadzenia do poszczególnych epok w dziejach ziem ukraińskich od czasów najdawniejszych po czasy współczesne. Prezentowany tom jest czwartym z kolei i zawiera przedstawienie okresu znanego w dotychczasowej historiografii jako Ruś przedmongolska lub Ruś Kijowska. W książce opisane zostały wydarzenia z lat 839–1240. W obrębie poszczególnych rozdziałów zamieszczono nie tylko przegląd najważniejszych wydarzeń politycznych i militarnych, ale też nakreślenie zagadnień religijno-kościelnych, społecznych, gospodarczych, prawnych i kulturowych (z zakresu języka, piśmiennictwa, architektury i sztuki). Autorzy tomu opierają swój wywód na analizie bardzo zróżnicowanego materiału źródłowego, obok miejscowych przekazów uwzględniając teksty bizantyńskie, arabskie, zachodnioeuropejskie i skandynawskie, a także rezultaty wykopalisk archeologicznych. Pozwala to na weryfikację i odesłanie do sfery historiograficznych mitów wielu zadomowionych we wcześniejszych syntezach dziejów Rusi sądów. Publikacja w doskonały sposób porządkuje wiedzę na temat Rusi Kijowskiej, a tym samym stanowić może nieocenioną pomoc dla wszystkich osób (uczniów, studentów i pasjonatów historii), które pragną zapoznać się z tym aspektem dziejów średniowiecznej Europy
Multifunctional che, cleft sentences and presentational c’è in corpora of spoken Italian
No full textThis paper is aimed at exploring some traits of neo-standard Italian in four different spoken corpora, such as children’s conversations, adult conversations, parliamentary debates, and film subtitles. The following features are investigated: multifunctional che, cleft sentences, and presentational c’è. Building on scholarly examples and sample phrases containing the traits above mentioned, this paper discusses how to search for, retrieve and analyse neo-standard phrasemes in the four corpora. Other features are also presented and investigated on a case-by-case basis. In addition, relative frequencies of phraseme occurrences are noticed and discussed. In this way, a qualitative and a small-scale quantitative comparative approach is developed. The paper findings report that all the traits appear in the corpora with some notable genre-related differences
Warszawski dwór Hieronima Wołłowicza. O siedzibach wysokich urzędników Rzeczypospolitej w Warszawie na początku XVII wieku
No full textGościniec abo krotkie opisanie Warszawy (The Road or a Short Description of Warsaw), written in 1643 by Adam Jarzębski, is an entertaining read for lovers of Old Polish poetry, but for art historians and enthusiasts of Warsaw, it serves as an invaluable source of information. The descriptions it offers of manors and palaces vary in both accuracy and detail. Some are elaborated upon in extensive “poems” (such as the palaces of the Kazanowski and Ossoliński families or the royal residences), while others are mentioned only briefly. These references nevertheless provide insight into who maintained permanent residences in the parliamentary city of the First Polish Republic, and where these residences may have been located. Jarzębski lists over ninety such properties in his text. In many cases, their identification is straightforward, but some buildings mentioned in Gościniec are difficult to place on the contemporary map of Warsaw. One such example is the residence of Hieronim Wołłowicz, the Samogitian staroste.
The Wołłowicz family tied its political and economic fortunes to the Grand Duchy of Lithuania. As early as the 15th century, it had risen to a prominent position within the Lithuanian nobility, owing largely to its ties with the Jagiellonian court during the reign of King Casimir. Initially, the family’s estates were concentrated in the Grodno region, though they later expanded into Podlasie. The owner of the Warsaw estate, Hieronim Wołłowicz, was politically active during the reigns of Kings Stefan Batory and Sigismund III Vasa, holding the offices of Field Treasurer and Grand Treasurer of Lithuania, and, in 1618, Deputy Chancellor of Lithuania. From 1589 to 1618, he also served as royal secretary. Beginning in 1619, he held the post of staroste of Samogitia, one of the most senior offices in the Grand Duchy of Lithuania.
Occupying high-ranking positions at the royal court at the turn of the 16th and 17th centuries, Hieronim likely decided to purchase a plot of land in the so-called Zakroczym Suburb.
The location of the Wołłowicz manor house aligns with a type of residential layout that was extremely popular in Warsaw until 1655.
RECEIVED 20.05.2025 • VERIFIED 21.07.2025 • ACCEPTED 23.07.2025
Funding Information: University of Lodz
Conflicts of interests: None
Ethical Considerations: The Authors assure of no violations of publication ethics and take full responsibility for the content of the publication.
The percentage share of the author in the preparation of the work is: Z.B. 100%
Declaration regarding the use of GAI tools: not usedGościniec abo krotkie opisanie Warszawy z 1643 r. Adama Jarzębskiego dla miłośników poezji staropolskiej jest raczej tekstem uciesznym – dla historyków sztuki, dla miłośników Warszawy – źródłem nieocenionym. Zawarte w nim opisy dworów i pałaców różnią się skalą dokładności, obszerności. Niektóre z nich ukazane są w obszernych „poematach” (pałace: Kazanowskich, Ossolińskich, rezydencje królewskie), o innych jest krótka wzmianka. Te wzmianki informują, kto dysponował stałą siedzibą w mieście sejmowym Rzeczypospolitej, w którym miejscu mogła być ona usytuowana, a wymienia ich autor w swym tekście ponad dziewięćdziesiąt. Zidentyfikowanie tych lokalizacji w wielu przypadkach nie budzi wątpliwości, są jednak wspomniane w Gościńcu obiekty, których umiejscowienie na współczesnej mapie Warszawy sprawia wiele trudności. Do takich należałaby siedziba starosty żmudzkiego Hieronima Wołłowicza.
Ród Wołłowiczów swą karierę polityczną i gospodarczą związał z terenami Wielkiego Księstwa Litewskiego. Znaczącą pozycję wśród możnych litewskich osiągnął już w XV w., szczególnie wiążąc się z dworem Jagiellonów za czasów króla Kazimierza. Początkowo dobra ich koncentrowały się na Grodzieńszczyźnie, z czasem objęły także Podlasie. Właściciel posesji warszawskiej Hieronim Wołłowicz był aktywny politycznie w czasach królów Stefana Batorego i Zygmunta III Wazy, sprawując urzędy: podskarbiego polnego oraz wielkiego litewskiego, a w 1618 r. podkanclerzego litewskiego. W latach 1589–1618 pełnił funkcję sekretarza królewskiego. Był też od 1619 r. starostą żmudzkim, zajmując wysoką pozycję wśród urzędów Wielkiego Księstwa Litewskiego.
Hieronim, pełniąc na przełomie XVI i XVII w. ważne funkcje na dworze królewskim, zapewne zdecydował się na nabycie parceli położonej na tak zwanym Przedmieściu Zakroczymskim.
Dwór Wołłowicza swym usytuowaniem wpisuje się w całą serię podobnych założeń, niezwykle popularnych w Warszawie do 1655 r.
RECEIVED 20.05.2025 • VERIFIED 21.07.2025 • ACCEPTED 23.07.2025
Funding Information: University of Lodz
Conflicts of interests: None
Ethical Considerations: The Authors assure of no violations of publication ethics and take full responsibility for the content of the publication.
The percentage share of the author in the preparation of the work is: Z.B. 100%
Declaration regarding the use of GAI tools: not use
Z militarnej przeszłości zamku w Krzepicach. Wybrane aspekty
No full textThe castle in Krzepice was founded by King Casimir the Great at the border crossing over the Liswarta River. Its medieval form remains largely unknown, owing to the limited scope of archaeological research carried out on the site. Situated at the junction of Silesia, Greater Poland, and Lesser Poland, the castle played a key role in the region’s defence. Its military significance is attested by surviving inventories of firearms belonging to the stronghold, preserved from the 16th century. In the Middle Ages, the castle was besieged only once, during the 1391 conflict between the Kingdom of Poland and Vladislaus II of Opole, ruler of the Wieluń land. It was likely in the aftermath of these events that a cache of cannonballs was scattered across the town. The link between this collection and the siege of 1391 is supported by medieval chronicles, with Jan Długosz noting that the assault on Krzepice was brief and the castle soon capitulated.
RECEIVED 20.05.2025 • VERIFIED 29.06.2025 • ACCEPTED 09.09.2025
Funding Information: Arch-Tech sp. zo.o., Łódź; Arch-Tech sp. zo.o., Łódź; University of Lodz
Conflicts of interests: None
Ethical Considerations: The Authors assure of no violations of publication ethics and take full responsibility for the content of the publication.
The percentage share of the author in the preparation of the work is: PC 25%, WD 25%, RH 25%, PS 25%
Declaration regarding the use of GAI tools: not usedZamek w Krzepicach został wzniesiony z inicjatywy króla Kazimierza Wielkiego przy nadgranicznej przeprawie przez Liswartę. O jego średniowiecznej formie zabudowy niewiele można powiedzieć, na co wpływ ma przede wszystkim niewielki stopień rozpoznania archeologicznego założenia. Zamek w Krzepicach pełnił ważną rolę na pograniczu Śląska, Wielkopolski i Małopolski. Jego istotnej roli militarnej dowodzą zachowane, począwszy od XVI w., spisy wyposażenia w broń palną. W średniowieczu zamek ten dowodnie tylko raz stał się obiektem oblężenia – miało to związek z konfliktem pomiędzy Królestwem Polskim i dzierżącym ziemię wieluńską Władysławem Opolczykiem w 1391 r. Zapewne to po tych działaniach pozostał zbiór kul znajdujących się w różnych punktach miasta. Łączenie opisanego zbioru kul z wydarzeniami 1391 r. uprawdopodabniają średniowieczne kroniki, Jan Długosz bowiem napisał, że oblężenie Krzepic było raczej krótkie i zamek szybko się poddał.
RECEIVED 20.05.2025 • VERIFIED 29.06.2025 • ACCEPTED 09.09.2025
Funding Information: Arch-Tech sp. zo.o., Łódź; Arch-Tech sp. zo.o., Łódź; University of Lodz
Conflicts of interests: None
Ethical Considerations: The Authors assure of no violations of publication ethics and take full responsibility for the content of the publication.
The percentage share of the author in the preparation of the work is: PC 25%, WD 25%, RH 25%, PS 25%
Declaration regarding the use of GAI tools: not use
Afinia Gemina Baebiana: kilka uwag o (nie)obecnej „cesarzowej”
No full textAfinia Gemina Baebiana was the wife of Emperor Trebonianus Gallus and the mother of his son and co-ruler, Volusianus. Today she is know from only one inscription (CIL XI, 1927), therefore her figure appears to be largely anonymus. The Author’s aim is to bring the figure of Afinia Baebiana into focus and analyse her place in the imperial family through the lens of the social roles she fulfilled (as a wife and mother). Research indicates that Afinia Baebiana came from a family with Etruscan roots, which influenced the naming of her son, and epigraphic sources suggest that her family was connected to Perusia. The article also discusses hypotheses regarding her supposed daughter, Vibia Galla. Furthermore, the lack of sources about Afinia Baebiana after her husband’s accession to power suggests her marginalisation in imperial history. The paper attempts to characterise her figure through historical contextual analysis, providing insights not only into her but also into relationships within the imperial family and, more broadly, the position of women in the socio-political elite during the crisis of the 3rd century of the Roman Empire.Afinia Gemina Baebiana była żoną cesarza Treboniana Galla oraz matką jego syna i współrządcy, Woluzjana. Współcześnie jej postać znana jest tylko z jednej inskrypcji (CIL XI, 1927), przez co wydaje się ona być niemal anonimowa. Celem autorki jest przybliżenie postaci Afinii Bebiany, a także przeanalizowanie jej miejsca w rodzinie cesarskiej przez pryzmat ról społecznych, które pełniła (rola żony i matki). Badania wskazują, że Afinia Bebiana pochodziła z rodu o etruskich korzeniach, co miało wpływ na imiennictwo jej syna, a źródła epigraficzne sugerują, że jej rodzina była związana z Peruzją. W artykule poruszana jest również kwestia hipotez na temat jej domniemanej córki, Wibii Galli. Z kolei brak źródeł o Afinii Bebianie po objęciu władzy przez jej męża wskazuje na jej marginalizację w historii cesarskiej. Artykuł jest próbą charakterystyki jej postaci za pomocą historycznej analizy kontekstowej, co daje informacje nie tylko o niej samej, ale także o relacjach w rodzinie cesarskiej, a dalej o pozycji kobiet elity społeczno-politycznej w okresie kryzysu III wieku imperium rzymskiego
Humniccy herbu Gozdawa w XV–XVII w. Studium genealogiczne
No full textThe Humnicki family of Humniska, Gozdawa coat of arms, played a significant role in the Sanok region in the 15th and first half of the 16th centuries. They possessed considerable wealth and actively participated in the political life of the local community. Over time, the estates of the first members of the family were divided among the growing number of descendants. Nevertheless, the Humnicki family continued to be part of the local elite, holding land offices in Sanok district, and in the 17th century also acquired estates in the Przemyśl and Lviv districts. They maintained their social and political position until the end of the century. The few attempts to present the genealogy of this family should be considered generally unsuccessful, as they are full of various errors, mistakes, flaws, distortions, and inconsistencies. In this article, written based on extensive archival research, the author has made the necessary corrections and additions. He has presented a factually accurate, revised genealogy of this family, constructing a coherent family tree. He advanced a number of logically justified hypotheses. He supplemented his arguments with source references to those members of the family in question who, at this stage of research, could not be connected to the family tree he had constructed.Humniccy z Humnisk h. Gozdawa to rodzina, która odgrywała znaczącą rolę w ziemi sanockiej w XV i w pierwszej połowie XVI w. Dysponowali wówczas dość znacznym majątkiem i brali aktywny udział w życiu politycznym lokalnej społeczności. Z biegiem czasu, dobra pierwszych przedstawicieli rodziny uległy podziałowi pomiędzy coraz liczniejszych jej potomków. Niemniej jednak Humniccy nadal należeli do lokalnej elity, piastowali sanockie urzędy ziemskie, a w XVII w. nabyli również dobra w ziemiach przemyskiej i lwowskiej. Swoją pozycję społeczną i polityczną utrzymali do końca tego stulecia. Nieliczne próby przedstawienia genealogii tego rodu uznać należy w sumie za niezbyt udane. Pełno w nich bowiem różnego rodzaju błędów, pomyłek, usterek, przekłamań i nieścisłości. W artykule, napisanym na podstawie szeroko zakrojonych badań archiwalnych, autor dokonał niezbędnych korekt i uzupełnień. Przedstawił zgodną ze stanem faktycznym, poprawioną genealogię tej rodziny. Skonstruował spójne drzewo genealogiczne. Wysunął szereg logicznie uzasadnionych hipotez. Swoje wywody uzupełnił zaś zamieszczeniem wzmianek źródłowych o tych przedstawicielach omawianej rodziny, których na tym etapie badań nie można było połączyć ze skonstruowanym przez niego drzewem genealogicznym