Journals University of Lodz
Not a member yet
21192 research outputs found
Sort by
Z badań nad złotnictwem z przełomu średniowiecza i czasów nowożytnych w archidiakonacie lubelskim
No full textThis article focuses on sacred goldwork, known only from written sources, originating from the formerly rich inventories of churches in Lublin and from four churches located in the Łuków deanery, part of the Lublin archdeaconry.
In the 16th and 17th centuries, the Lublin archdeaconry encompassed a significant portion of the Lublin region, known as Lubelszczyzna. It included five deaneries: Łuków, Parczew, Chodel, Kazimierz, and Solec. The Łuków deanery was the first to undergo an episcopal visitation, in 1603. The administrative centre of the archdeaconry was located in Lublin.
Only a small number of goldsmithing objects from churches in the Lublin region have survived. So far, researchers have identified just seven chalices and one pax. Their craftsmanship can be compared with works from the leading goldsmithing centres in Poland, such as Kraków and Poznań. Several reasons account for the scarcity of preserved goldsmithing works. Many objects from the churches of Lublin and other towns within the archdeaconry were lost during the Swedish wars; others were destroyed by Arians and Calvinists. Old silverware was often melted down so that the money from the recovered metal could be used to meet the church’s most urgent needs. During times of war, contributions imposed on churches depleted their possessions. There were also instances when priests, motivated by patriotism, donated silver for national causes.
This fragmentary overview of sacred goldsmithery in the Lublin archdeaconry demonstrates that liturgical objects from this region – such as monstrances, chalices, crosses, paxes, and other – were in no way inferior to those created in renowned Polish centres with long-established goldsmithing traditions.
RECEIVED 20.05.2025 • VERIFIED 24.06.2025 • ACCEPTED 11.09.2025
Funding Information: Not applicable
Conflicts of interests: None
Ethical Considerations: The Authors assure of no violations of publication ethics and take full responsibility for the content of the publication.
The percentage share of the author in the preparation of the work is: J.K. 100%
Declaration regarding the use of GAI tools: not used Tematem artykułu są znane tylko ze źródeł pisanych sakralne wyroby złotnicze z bogatych niegdyś zasobów kościołów w Lublinie oraz z czterech kościołów z dekanatu łukowskiego, wchodzącego w skład archidiakonatu lubelskiego.
Archidiakonat lubelski w XVI i XVII w. zajmował znaczną część Lubelszczyzny. Obejmował pięć dekanatów: łukowski, parczewski, chodelski, kazimierski i solecki. Łukowski, jako pierwszy, w 1603 r. został poddany wizytacji biskupiej. Stolicą archidiakonatu był Lublin.
Wyroby złotnicze z kościołów na Lubelszczyźnie zachowały się w znikomej liczbie. Udało się jak dotąd rozpoznać zaledwie siedem kielichów i jeden pacyfikał. Ich kunszt porównać można z dziełami przodujących ośrodków złotniczych w kraju: Krakowa i Poznania. Tę znikomą liczbę przetrwałych dzieł złotniczych tłumaczy kilka przyczyn. Znaczna ich część z kościołów Lublina i z innych miejscowości archidiakonatu zaginęła w okresie wojen szwedzkich, część zniszczyli arianie i kalwini. Stare srebra często przetapiano, aby pieniędzmi za uzyskany kruszec pokrywać najpotrzebniejsze potrzeby kościoła. W czasach niepokojów wojennych nakładane na kościoły kontrybucje zubażały ich stan posiadania. Bywało też, że księża z pobudek patriotycznych oddawali srebra na potrzeby kraju.
Przedstawiony wycinek sakralnego złotnictwa w archidiakonacie lubelskim ukazuje, iż wyroby złotnicze z tego regionu (monstrancje, kielichy, krzyże, pacyfikały i inne) w niczym nie ustępowały dziełom z renomowanych ośrodków w Polsce o ustalonej złotniczej tradycji.
RECEIVED 20.05.2025 • VERIFIED 24.06.2025 • ACCEPTED 11.09.2025
Funding Information: Not applicable
Conflicts of interests: None
Ethical Considerations: The Authors assure of no violations of publication ethics and take full responsibility for the content of the publication.
The percentage share of the author in the preparation of the work is: J.K. 100%
Declaration regarding the use of GAI tools: not used
Patryca z herbem Godziemba z poznańskiego przedmieścia Święty Wojciech
No full textThe Saint Wojciech suburbs, situated beyond the Wroniecka Gate and therefore also known as the Wroniecki suburb, were – alongside the Saint Marcin suburb – the oldest within the Poznań conurbation. They occupied a relatively expansive and physiographically diverse area located north of the city, bounded by the waters of the Warta River and its two left-bank tributaries, the Wierzbak and Rudnik (also known as the Bogdanka). The core of the settlement comprised lands clustered around the parish church dedicated to St. Wojciech. Initially owned by the Poznań cathedral chapter and later by the local parish priest, this area contrasted with the terrain directly in front of the Wroniecka Gate, which was under municipal control.
Since its inception, the suburb played an exceptionally significant role in the economic system of Poznań. Its advantageous location – surrounded by efficient watercourses that facilitated the establishment of flour and fulling mills (of which there were at least a dozen) – along with abundant clay deposits suitable for pottery and brickmaking, attracted practitioners of specific trades, primarily potters, weavers, and clothiers. The first group, which included not only potters but also brickmakers, bricklayers, and those engaged in clay extraction, who had likely been active in the area even earlier, made their presence particularly evident around the second half of the 15th century. They constituted a dynamic, well-organised, and highly influential professional community.
Although the first references to physical traces of the potters’ activity on the St. Wojciech Hill date back to the early 20th century, archaeological interest in the site did not emerge until several decades later, in the mid-1970s. Among the discoveries from that period is a noteworthy collection of 17th- and 18th-century ceramic wares, consisting primarily of pseudo-maiolica vessels and tiles. In 1993, near the centre of the old suburb – at the intersection of St. Wojciech and Podgórze Streets – relics dating from the second half of the 16th century and the early 17th century were uncovered. Over ten years later, four sondage sites were set up at the back of that workshop. In one of them, a set of clay pottery moulds was found – a patrix and three matrices. On the partially preserved patrix, a shield bearing the Godziemba coat of arms (in the variant with three roots) is depicted, held in both hands by a youngster, a so-called holder, with intricately curled, styled hair and wearing an attire from the period. The mould has been dated to the third quarter of 16th century.
The Poznań patrix was likely produced on site, within the workshop, and according to the classification criteria proposed by the German expert H. Rosmanitz, it proves difficult to categorise. It is presumed to be a second-hand piece, incorporating original components that were replaced once they had worn out. In Poland, remains of such patrices have been found – based on the authors’ knowledge – only in Kraków, at 11 Loretańska Street (two fragments), and in Stargard (one fragment), at the intersection of Szewska and Włosiennicza Streets. In both cases, they were discovered within the remains of 16th-century potteries.
RECEIVED 20.05.2025 • VERIFIED 24.07.2025 • ACCEPTED 11.08.2025
Funding Information: University of Lodz / Not applicable
Conflicts of interests: None
Ethical Considerations: The Authors assure of no violations of publication ethics and take full responsibility for the content of the publication.
The percentage share of the author in the preparation of the work is: JP 50%, PW 50%
Declaration regarding the use of GAI tools: not used Od swojego zarania przedmieście Święty Wojciech, położone na północ od miejskich murów, w widłach dwóch niewielkich cieków – Rudnika (Bogdanki) i Wierzbaka, lewobrzeżnych dopływów Warty, pełniło niezmiernie ważną rolę w systemie gospodarczym lokacyjnego Poznania. Tutaj, korzystając z wydajnych cieków wodnych i bogatych złóż gliny, stawiano młyny i folusze, zakładano warsztaty płóciennicze, a nade wszystko zajmowano się wytwórczością ceramiczną. W 1993 r., niemalże w centrum dawnego przedmieścia, u zbiegu ulic Św. Wojciech i Podgórze, natrafiono na relikty kaflarni z drugiej połowy XVI w. Kilkanaście lat później w jednym z sondaży założonym na zapleczu tegoż warsztatu zarejestrowano gliniane fragmenty renesansowej formy kaflarskiej – patrycy, ozdobionej tarczą z herbem Godziemba, podtrzymywaną przez młodego mężczyznę, tzw. trzymacza.
RECEIVED 20.05.2025 • VERIFIED 24.07.2025 • ACCEPTED 11.08.2025
Funding Information: University of Lodz / Not applicable
Conflicts of interests: None
Ethical Considerations: The Authors assure of no violations of publication ethics and take full responsibility for the content of the publication.
The percentage share of the author in the preparation of the work is: JP 50%, PW 50%
Declaration regarding the use of GAI tools: not used
Polsko-koreańska współpraca naukowa w świetle programów międzynarodowych Instytutu Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego
No full textCooperation between the Institute of Archaeology at the University of Lodz and archaeologists from South Korea began in 2000, initiated by students who were also active in the Society of Friends of the Korean People. Their interest in the country was motivated by a desire to learn more about the earliest settlements in Southeast Asia.
The students’ initiative was supported by the then director of the Institute, Professor Lech Kajzer, who entrusted the organisation of this collaboration to the Stone Age Department, reflecting the initiators’ interest in the Stone Age.
With assistance from the Embassy of the Republic of Poland in Seoul and the Embassy of the Republic of Korea in Warsaw, the students’ application was submitted to Korean universities. A positive response was received from Chungbuk National University.
Since 2001, the conference series “Suyanggae and Her Neighbours” has served as the main forum for Polish-Korean cooperation. This series of international conferences was established in 1996 by Prof. Lee Yung-jo. The name of the conference refers to the Palaeolithic workshops discovered in Suyanggae, located in the central part of the Korean Peninsula, in the valley of the southern Han River. Participation in these conferences allowed the Institute to present the results of Stone Age research.
The Institute of Archaeology at the University of Lodz has organised two conferences in this series, the first in 2006 and the second in 2014.
RECEIVED 20.05.2025 • VERIFIED 29.06.2025 • ACCEPTED 04.09.2025
Funding Information: University of Lodz
Conflicts of interests: None
Ethical Considerations: The Authors assure of no violations of publication ethics and take full responsibility for the content of the publication.
The percentage share of the author in the preparation of the work is: L.D. 100%
Declaration regarding the use of GAI tools: not usedWspółpraca Instytutu Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego z archeologami z Korei Południowej nawiązana została w 2000 r. Jej inicjatorami byli studenci, którzy jednocześnie działali w Towarzystwie Przyjaciół Narodu Koreańskiego. Zainteresowanie tym krajem wiązało się z chęcią bliższego poznania najstarszego osadnictwa na terenie Azji Południowo- Wschodniej. Inicjatywę studentów poparł ówczesny dyrektor Instytutu – prof. dr hab. Lech Kajzer. Powierzył on organizację tej współpracy Zakładowi Epoki Kamienia ze względu na zainteresowania studentów – jej inicjatorów – właśnie tą epoką.
Dzięki pomocy Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Seulu oraz Ambasady Republiki Korei w Warszawie wniosek studentów został wysłany do uczelni koreańskich. Pozytywna odpowiedź przyszła z Chungbuk National University.
Od roku 2001 głównym forum współpracy polsko-koreańskiej stały się konferencje z cyklu „Suyanggae and Her Neighbours”. Wymieniony cykl konferencji międzynarodowych powołał prof. Lee Yung-jo w roku 1996. Nazwa konferencji nawiązuje do pracowni paleolitycznych odkrytych w miejscowości Suyanggae położonej w centralnej części Półwyspu Koreańskiego, w dolinie południowej rzeki Han. Udział w wymienionych konferencjach pozwolił nam na zaprezentowanie wyników badań nad epoką kamienia prowadzonych w naszym Instytucie.
Instytut Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego zorganizował dwie konferencje z omawianego cyklu, pierwsza odbyła się w roku 2006, a druga – w roku 2014.
RECEIVED 20.05.2025 • VERIFIED 29.06.2025 • ACCEPTED 04.09.2025
Funding Information: University of Lodz
Conflicts of interests: None
Ethical Considerations: The Authors assure of no violations of publication ethics and take full responsibility for the content of the publication.
The percentage share of the author in the preparation of the work is: L.D. 100%
Declaration regarding the use of GAI tools: not use
Evaluating changes in spatial configuration in Makassar: A space syntax approach
No full textAs cities expand, their morphology and spatial configuration evolve, necessitating the integration of new spatial plans with existing ones to preserve urban identity. Understanding these changes is crucial for sustainable urban development and effective spatial planning. This study examines spatial transformations in Makassar, Indonesia, following the implementation of a new spatial plan. Using the space syntax method, specifically Angular Segment Analysis (ASA), key spatial properties – including integration, intelligibility, and accessibility – were assessed. ASA was employed to address the lack of geometric information by weighting segment lines according to their angular connections. The findings indicate that as the city grows, overall intelligibility and accessibility tend to decline. However, an increase in local intelligibility and accessibility suggests that well-planned urban design can mitigate these effects, enhancing spatial intelligibility and accessibility. These insights underscore the role of spatial configuration in shaping urban dynamics and highlight the need for a holistic planning approach to maintain integration, intelligibility, and accessibility
Potencjał poradnictwa gerontologicznego
No full textThe rapid aging of the Polish population creates new challenges and needs, including the development of counseling services for older adults. The analysis aimed to identify the needs and expectations of older people in relation to counseling, diagnose the current state of gerontological counseling, and propose a model of gerontological counseling that takes into account the current social context. In the study, which used an interpretative paradigm, I reviewed the literature and conducted expert and informal interviews. The diagnosis points to the lack of a coherent, interdisciplinary system to support older people. The results of the study provide a basis for practical measures to develop a counseling system and educate gerontological counselors. In the proposed model, I assume the integration of counseling with senior policy. In the study, I raise the postulate of professionalizing gerontological counselors and propose a preliminary description of the profile of an academic graduate.Dynamiczne starzenie się Polaków implikuje nowe problemy i konieczności, w tym rozwój poradnictwa senioralnego. Celem podjętych analiz była identyfikacja potrzeb i oczekiwań osób starszych w odniesieniu do poradnictwa, diagnoza stanu poradnictwa senioralnego oraz zaproponowanie modelu poradnictwa gerontologicznego, uwzględniającego aktualne konteksty społeczne. W badaniu realizowanym w paradygmacie interpretatywnym wykorzystałam przegląd literatury oraz przeprowadziłam wywiady eksperckie i swobodne. Diagnoza wskazuje na brak spójnego, interdyscyplinarnego systemu, wspierającego osoby starsze. Wyniki badań dostarczają podstaw do aplikacyjnych działań w kierunku budowy systemu poradnictwa oraz edukacji doradców geragogicznych. W zaproponowanym modelu zakładam integrację poradnictwa z polityką senioralną. W opracowaniu podnoszę postulat profesjonalizacji doradców gerontologicznych i proponuję wstępny opis sylwetki absolwenta studiów akademickich
Uczenie się z doświadczeń życiowych mieszkańców Europy. Wprowadzenie do projektu LEuLiv
No full textThe purpose of this article is to introduce the Erasmus+ project Learning from European Lives (LEuLiv). This project is unique in its partnerships (Germany, Poland, Slovenia and Lithuania), the combination of diversity and synergy in the project’s concept and the fact that it encompasses four dimensions of biographical learning: the personal, inter-personal, social/societal and transcultural. Students from a variety of different academic and professional backgrounds in the partnership countries will learn the theoretical basis of biographical exploration with a focus on autobiographical memories as a resource in the present and conduct an interview with an older person (aged 60 or older). Project results include the creation of teaching manuals and innovative learning programs as well as a multi-lingual, multicultural biographical databank with 80 plus interviews to be used by the participating partners for future research and course development.Celem artykułu jest przedstawienie projektu Erasmus+ „Learning from European Lives” (LEuLiv). Projekt ten jest wyjątkowy ze względu na partnerstwo obejmujące Niemcy, Polskę, Słowenię i Litwę, a także na połączenie różnych wymiarów uczenia się biograficznego: osobistego, interpersonalnego, społecznego oraz transkulturowego. Studenci z krajów partnerskich, reprezentujący zróżnicowane środowiska akademickie i doświadczenia zawodowe, w ramach projektu poznają teoretyczne podstawy badań biograficznych, ze szczególnym uwzględnieniem pamięci autobiograficznej jako zasobu wykorzystywanego w teraźniejszości. Przeprowadzą także wywiady z osobami starszymi (w wieku 60 lat i więcej). Rezultaty projektu obejmują opracowanie podręczników dydaktycznych i innowacyjnych programów kształcenia, a także stworzenie wielojęzycznej, wielokulturowej bazy danych biografii zawierającej ponad 80 wywiadów, która będzie wykorzystywana przez instytucje partnerskie w przyszłych badaniach oraz przy projektowaniu programów nauczania
O cieniach całożyciowego uczenia się w edukacji dorosłych
No full textThis article examines the dimensions of lifelong learning that cast a shadow over the concept itself. According to its originators, lifelong learning is intended to enhance reflective and critical thinking and to assist individuals in constructing a personal worldview that helps them make sense of the world around them. However, contemporary realities compel individuals to engage in learning that goes beyond these ideals: to reinterpret established concepts, resist indoctrination, cope with fake news, practice self-censorship, balance the sensitivities of others, employ inclusive language, cultivate psychological resilience in the fear of cancel culture, develop the skill of strategic silence, and publicly negotiate a situationally contingent identity. The article also explores factors that have facilitated the development and dissemination of lifelong learning. It concludes with a proposal for a form of learning provisionally termed anti-systemic, epistemically disobedient, emphasizing resistance to the spread of untruth.Celem artykułu jest ukazanie takich wymiarów całożyciowego uczenia się, które rzucają cień na analizowaną koncepcję. Według jej twórców lifelong learning miał przyczyniać się do pogłębiania refleksyjności, rozwijania krytycznego myślenia oraz wspierać jednostkę w budowaniu własnego światopoglądu porządkującego otaczającą ją rzeczywistość. Tymczasem człowiek żyje dziś w świecie, który zmusza go do nadawania nowych znaczeń starym pojęciom, unikania indoktrynacji, lawirowania wśród fake newsów, autocenzurowania się, nawigowania pomiędzy wrażliwościami jednostek, posługiwania się językiem inkluzywnym, kształtowania odporności psychicznej w obawie przed unieważnieniem (cancel culture), rozwijania umiejętności strategicznego milczenia, a także publicznego przekształcania swojej tożsamości, która ma charakter sytuacyjny. W artykule opisano również czynniki sprzyjające rozwojowi koncepcji całożyciowego uczenia się, a całość wieńczy podsumowanie, w którym przedstawiono propozycję uczenia się, roboczo nazwanego antysystemowym, epistemicznie nieposłusznym, akcentującym opór wobec szerzonej nieprawdy
Trilog Polska-Rumunia-Turcja – kluczowe partnerstwo czy didaskalia Inicjatywy Trójmorza?
No full textThe main areas of cooperation within the Poland-Romania-Türkiye Trilogue are security in the Black Sea region and Central and Eastern Europe, as well as issues of infrastructure and energy connections. The main objective of this article is to analyze the above mentioned format of trilateral cooperation, to identify areas of interaction, potential opportunities and directions for further development. At the same time, limitations arising from contradictory interests that prevent this format from developing its full potential are indicated.Głównymi obszarami współpracy w ramach Trilogu polsko-rumuńsko-tureckiego są bezpieczeństwo w regionie Morza Czarnego czy Europy Środkowej i Wschodniej oraz kwestie powiązań infrastrukturalnych i energetycznych. Celem niniejszego artykułu jest analiza opisywanego formatu współpracy międzypaństwowej, wskazanie obszarów współdziałania, potencjalnych możliwości i kierunków dalszego rozwoju. Jednocześnie wskazano ograniczenia płynące ze sprzeczności interesów, które sprawiają, że format ten nie może rozwinąć w pełni swojego potencjału
Wietnamski nacjonalizm. Stare hasła, nowe żądania
No full textVietnamese nationalism emerged from the struggle for national liberation. This is closely linked to the mythologisation of its leader, Ho Chi Minh, who became a key figure in Vietnamese nationalism, symbolising the country’s national unity and independence. The maturation of Asian nationalisms during the colonial period and the unification around strong leadership are common traits in many Asian states. However, a distinctive feature of Vietnamese nationalism is its anti-Chinese sentiment. Despite Vietnam’s historical adaptation of Chinese models beneficial for its development and survival, it has always emphasised independence in the process of absorption. This stance can be described as adaptive autonomy combined with a significant degree of pragmatism. Pragmatism and the ability to capitalise on historical moments have both facilitated the achievement of national goals and continue to legitimise the ruling authorities.
This article also explores modern nationalism, shaped by social media, which fosters new and often radical attitudes among the Vietnamese. This forces the authorities to manage anti-Chinese sentiment so as to prevent it from spiralling out of control. Furthermore, in the context of increasing regional rivalry in Asia, Vietnamese nationalism is being utilised in foreign policy to strengthen the country’s position in relations with China, particularly regarding disputed areas in the South China Sea.Wietnamski nacjonalizm wyłonił się z walki o wyzwolenie narodowe. Jest on ściśle związany z mitologizacją jego przywódcy, Hồ Chí Minha, który stał się kluczową postacią wietnamskiego nacjonalizmu, symbolizując jedność narodową i niepodległość kraju. Do wspólnych cech wielu państw azjatyckich należą dojrzewanie nacjonalizmów w okresie kolonialnym oraz jednoczenie się wokół silnego przywództwa. Wyróżniającą cechą nacjonalizmu wietnamskiego jest jednak jego antychiński charakter. Mimo że Wietnam w swojej historii przyswajał chińskie wzorce, które okazały się korzystne dla jego rozwoju i przetrwania, zawsze podkreślał niezależność w procesie ich adaptacji. Postawę tę można określić jako adaptacyjną autonomię połączoną ze znacznym stopniem pragmatyzmu. Pragmatyzm oraz umiejętność wykorzystania przełomowych momentów historycznych ułatwiły realizację celów narodowych i nadal legitymizują władzę.
Artykuł omawia również współczesny nacjonalizm, kształtowany przez media społecznościowe, które sprzyjają powstawaniu nowych, często radykalnych postaw wśród Wietnamczyków. Zmusza to władze do kontrolowania nastrojów antychińskich, aby zapobiec ich wymknięciu się spod kontroli. Ponadto, w kontekście rosnącej rywalizacji regionalnej w Azji, wietnamski nacjonalizm wykorzystywany jest w polityce zagranicznej do wzmacniania pozycji kraju w relacjach z Chinami, szczególnie w odniesieniu do spornych obszarów na Morzu Południowochińskim
Środowiskowe uwarunkowania lokalizacji wczesnośredniowiecznego grodu w Rękoraju (Polska Środkowa)
No full textThe subject of this study is a detailed analysis of the environmental determinants influencing the location of the early medieval stronghold in Rękoraj, with particular emphasis on geological, geomorphological, and hydrological factors. Field investigations were conducted over an area of approximately 80 km², encompassing a 5 km radius around the stronghold, corresponding to the zone actively exploited by humans during the early medieval period. The location of the fortification was closely linked to the natural attributes of the terrain, including a moderate slope inclination (2–2.5o), terraces composed of fine- and medium-grained sands, and a dense network of small river valleys and denudation valleys that facilitated the penetration of the highlands. Despite the limited agricultural potential of the study area, favourable conditions for the implementation of so-called light agrotechnology existed within the immediate vicinity of the stronghold. Furthermore, the fortifications were situated on a promontory of the upland, delineated by river valleys on the eastern and northern sides, and by a dry valley to the south. This topographic arrangement conferred significant defensive advantages.Przedmiotem niniejszej pracy jest szczegółowa analiza środowiskowych uwarunkowań lokalizacji grodu wczesnośredniowiecznego w Rękoraju, ze szczególnym uwzględnieniem czynników geologicznych, geomorfologicznych oraz hydrologicznych. Badania terenowe przeprowadzono na obszarze o powierzchni około 80 km², obejmującym promień 5 km wokół grodziska, co odpowiada strefie penetrowanej przez człowieka w okresie wczesnego średniowiecza. Lokalizacja warowni była ściśle związana z naturalnymi walorami terenu, czyli umiarkowanym nachyleniem stoków (2–2,5o), terasami zbudowanymi z piasków drobno- i średnioziarnistych oraz gęstą siecią małych dolin rzecznych i dolin denudacyjnych, które ułatwiały penetrację wysoczyzn. Pomimo ograniczonego potencjału rolniczego na badanym obszarze, w bezpośredniej strefie grodu istniały korzystne warunki do prowadzenia tzw. agrotechniki lekkiej. Ponadto fortyfikacje zostały ulokowane na cyplu wysoczyzny, odgrodzonym od strony wschodniej i północnej dolinami rzecznymi, a od południowej suchą doliną. Taki rozkład tworzył wysokie walory obronne