Repozytorium Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowe
Not a member yet
5634 research outputs found
Sort by
Strategies and techniques of translating German-based names of medical facilities in sworn translation
No full textUniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Filologiczny. Praca doktorska napisana pod kierunkiem dra hab. Artura Dariusza Kubackiego, prof. UP oraz dr Renaty Czaplikowskiej (pełniącej funkcję promotora pomocniczego).W rozprawie podjęto tematykę przekładu niemieckich, austriackich i szwajcarskich nazw placówek medycznych na język
polski z uwzględnieniem ustawowego zobowiązania do zachowania szczególnej staranności w tłumaczeniu poświadczonym.
W części teoretycznej pracy omówiono miejsce nazw instytucji w systemie onomastycznym oraz aktualny stan badań
onomastycznych i przekładoznawczych poświęconych tej tematyce. Ponadto opisano cechy tłumaczenia poświadczonego,
przybliżając także profil tłumacza przysięgłego oraz strategie i techniki translatorskie w tłumaczeniu
poświadczonym. Jako podstawy teoretyczne dla analizy nazw różnych rodzajów placówek medycznych przedstawiono
najważniejsze cechy systemu opieki zdrowotnej w Polsce i krajach niemieckojęzycznych, ze szczególnym uwzględnieniem
zakresów kompetencji poszczególnych placówek medycznych. W części praktycznej porównano budowę polskich i
niemieckich nazw placówek medycznych, a następnie na podstawie otrzymanych wyników zaproponowano techniki przekładu
niemieckojęzycznych nazw placówek medycznych na język polski w aspekcie syntaktycznym, których zastosowanie
gwarantuje powstanie poprawnego pod względem gramatycznym i uzualnego translatu nazwy. Ponadto dla wybranych
rodzajów nazw placówek przeprowadzono analizę możliwych technik translatorskich w aspekcie leksykalnym, która
umożliwiła ustalenie strategii przekładu nazw placówek w tłumaczeniu poświadczonym.The dissertation discusses the topic of translation of German, Austrian and Swiss names of medical facilities into
Polish, including the statutory obligation to exercise special diligence in sworn translations. The theoretical
part discusses the place of the facilities’ names in the omnomastic system and the current state of onomastic and
translational studies. In addition, features of sworn translation are described, including the profile of a sworn
translator, as well as translation strategies and techniques in sworn translations. The theoretical basics for
analysis of names of various types of medical facilities are presented as the most important characteristics of the
health care system in Poland and German-speaking countries, with particular inclusion of scopes of competence of
individual medical facilities. The practical part comprises a comparison of the construction of Polish and German
names of medical facilities, and on the basis of obtained results, the author proposes techniques for translating
German-based names of medical facilities into Polish in the syntactic aspect, the use of which guarantees a correct
grammatical and consecutive translate of the name. What is more, for selected types of facility names, there is an
analysis of possible translation methods in a lexical aspect, which has made it possible to establish a strategy
for translation of facility names in sworn translation
General Antoni Jankowski (1783–1831). Figure of november uprising
No full textUniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Humanistyczny. Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem prof. dr hab. Henryka Żalińskiego.Antoni Jankowski urodził się 13 X 1783 r. w Chronówku. Był synem Ignacego i Ludwiki z Chronowskich. Służbę wojskową
rozpoczął w 1806 r. jako podporucznik 2 pułku ułanów Wojska Polskiego. W 1808 wstąpił do pułku szwoleżerów. Brał
udział w kampaniach napoleońskich w latach 1806-1814. Podczas powstania listopadowego był dowódcą wyprawy
łysobyckiej. Zginął 15 VIII 1831 r. w Warszawie.Antoni Jankowski was born on 13th October 1783 in Chronówek, district of Radom. He was the son of Ignacy and
Ludwika Chronowski. He started to serve in army in 1806 as second lieutenant of uhlan Regiment of Polish Army. In
1808 he joined to the Regiment of the chevaliers. During the November Uprising he was the commander of the
łysobycka expedition. He died on August 15, 1831 in Warsaw
Tempo of children’s utterances
No full textUniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Filologiczny. Praca doktorska napisana pod kierunkiem dr hab. Mirosława Michalika, prof. UP.Niniejsza praca dotyczy zjawiska, które do tej pory nie było badane na gruncie języka polskiego. Wyznaczenie norm
tempa wypowiedzi wśród uczniów w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym stanowiło główny cel przeprowadzonych badań.
Część I pracy stanowi jej teoretyczne podstawy. W części II zawarto metodologię badań, pełne analizy materiału
badawczego oraz wnioski.
W rozdziale I zdefiniowano „wypowiedź”, która mieści się w zakresie zainteresowań językoznawstwa stosowanego. Z
uwagi na to, że materiał badawczy stanowiły fragmenty wypowiedzi dziecięcych, konieczna była dokładna
charakterystyka tej jednostki językowej. Wraz z nią opisano przebieg procesu formułowania komunikatów językowych.
W wypowiedzi można wskazać dwa typy zjawisk: „mówienie” i „niemówienie”. Ich opis zawiera się w rozdziałach II i
III. Podczas mówienia, rozumianego jako artykulacja dźwięków mowy, możliwa jest obserwacja warstwy prozodycznej
wypowiedzi. Elementy suprasegmentalne są nieodłączną częścią mówienia. Opis tych elementów, których obserwacja jest
możliwa podczas realizacji komunikatu językowego, zawarto w rozdziale II. Rozdział III natomiast wprowadza do
rozważań zagadnienia, które mieszczą się w pojęciu „niemówienie”, są to: milczenie, przemilczenie i pauza.
W rozdziale IV przedstawiona została charakterystyka tempa wypowiedzi i tempa mówienia. Porównanie wskazanych
zjawisk pozwoliło wyznaczyć podstawowe różnice między nimi, które bezpośrednio wiążą się z metodami ich badania.
W części II pracy zawarto metodologię badań autorskich, która obejmowała: założenia metodologiczne,
charakterystykę organizację i przebieg badań oraz postawione problemy badawcze. Opis każdego z problemów przebiegał
zgodnie ze wskazanym w rozdziale I części II pracy porządkiem.
Kolejno w pracy zamieszczono charakterystykę grup badawczych i wszystkie analizowane w badaniach wypowiedzi
uczniowskie. Każda z wypowiedzi zaprezentowana została wraz z analizą ilościowo-jakościową. Rozdział II części II
pracy zawiera również wyniki zbiorcze przeprowadzonych analiz, które stały się podstawą badań statystycznych. Te
ukazano zgodnie z przyjętym porządkiem w dalszej części rozdziału.
Wynikające z prowadzonych badań wnioski opisano w rozdziale ostatnim. W pierwszej kolejność zaprezentowano
wnioski, które odnieść należy do poszczególnych problemów badawczych. Dalej natomiast znalazły się wnioski
aplikacyjne.This dissertation refers to a phenomenon that has not been researched so far as regards the Polish language.
Determination of the standards of the pace of utterance of childred of the kindergarten and early school age was
the main goal of the carried out research. Part I of the dissertation presents its theoretical basis. Part II shows
research methodology, comprehensive analyses of the research material and conclusions.
Chapter I includes a definition of ‘utterance’ that falls within the scope of interest of applied linguistics. Due
to the fact that the research material consisted of fragments of utterances of children, it was necessary to
present a precise characteristics of this linguistic unit. At the same time, process flow of formulation of
language messages was described.
Within an utterance, you can specify two types of phenomena: ‘speaking’ and ‘non speaking’. They are described in
chapters II and III. During speaking, understood as articulation of speech sounds, you can observe prosodic layers
of the utterance. Suprasegmental elements are an inseparable part of speaking. Chapter II shows a description of
these elements that can be observed during utterance of a language message. Whereas, chapter III is an introduction
to deliberations on the concept of ‘non-speaking’, namely: silence, concealment and pause.
Chapter IV presents characteristics of the tempo of utterance and tempo of speaking. The comparison of the said
phenomena made it possible to specify the basic differences between them, that are directly connected with the
methods of their examination.
Part II of the dissertation shows methodology of its author’s own research that included: methodological
assumptions, characteristics, organisation and course of research as well as formulated research problems. Each
problem is described in the order specified in Chapter I of Part II.
The dissertation shows charateristics of the research groups and all pupils’ utterances being the subject
of research. Each utterance has been presented together with its quantitative and qualitative analysis. Chapter II
of Part II of the dissertation includes also collective outcome of the carried out analyses that formed a basis for
statistical research that was shown later in the chapter in accordance with the approved order.
Conclusions drawn from the carried out research are described in the last chapter. First, conclusions
concerning specific research problems are presented. Then, conclusions concerning application are shown
Out-of-German marks in Lower Silesia from 1945 to 1949 as an example of anti-German politics of People's Poland authorities
No full textUniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Humanistyczny. Instytut Historii i Archiwistyki. Praca doktorska - promotor: prof. dr hab. Mariusz Wołos.Celem niniejszej pracy jest przedstawienie niszczenia spuścizny kulturowej i materialnej Niemców w latach 1945-1949
na terenie powojennego Dolnego Śląska, łącznie z terenem Ziemi Kłodzkiej i fragmentem Łużyc, które znalazły się w
granicach Polski w 1945 roku. Ziemie Odzyskane, czyli terytoria, które przypadły Polsce po konferencjach Wielkiej
Trójki jako rekompensata za utracone ziemie na rzecz ZSRR, znajdowały się wcześniej między innymi w posiadaniu
Niemców, nosiły więc ślady ich wielowiekowego pobytu. W pracy staram się zamiennie używać terminów Ziemie
Odzyskane, Ziemie Zachodnie i Północne oraz Nowa Polska, czasami również konstrukcji „nowe nabytki terytorialne".
Jest to zabieg czysto literacki, ówczesną kolokacją dominującą w publicznej dyskusji były Ziemie Odzyskane. Miało
to również odbicie w nazwie ministerstwa, można uznać ten zwrot jako oficjalnie występujący. Praca moja dotyczy lat
1945-1949, a więc w okresie funkcjonowania Ministerstwa Ziem Odzyskanych i dlatego nazwę tę stosuję najczęściej,
jako rzeczownik własny pisany dużą literą. Wraz z odejściem Niemców z ich dotychczasowych siedzib nie odeszły z
nimi napisy, sprzęty codziennego użytku, krajobraz czy architektura. Co się z tym działo? Czy nowi mieszkańcy Ziem
Odzyskanych i nowa ekipa rządząca odnieśli się obojętnie do zastanych niemieckich rzeczy? Czy okupacja i przeżycia
wojenne zmieniły nastawienie przybyłych do niemczyzny? W jakim rozmiarze wystąpiło zjawisko niszczenia wszystkiego,
co było „poniemieckie". Po przeprowadzonej selekcji źródeł i innych materiałów, ukonstytuował się zarys dysertacji
w 5 najważniejszych grupach:
1. Polska Ludowa jako państwo o orientacji antyniemieckiej.
2. Rola prasy jako narzędzia propagandy w walce z niemczyzną.
3. Polityka wobec autochtonów.
4. Zmiana imion i nazwisk.
5. Zmiana nazw własnych.
Polityka prowadzona przez władze Polski Ludowej po zakończeniu drugiej wojny światowej zmierzała do eliminacji
każdej obecności śladów niemieckich na obszarze Rzeczypospolitej. Tym większy rozmach przybierała ta akcja na
Ziemiach Odzyskanych, gdzie współistniał z usuwaniem śladów niemczyzny problem zespolenia nowych terytoriów z
Macierzą. Pomijam w tej pracy kwestię wysiedleń, które są opisane w literaturze przez wielu badaczy. Każda obecność
grupy ludzkiej zostawia po sobie ślady. Również wielowiekowa obecność żywiołu niemieckiego pozostawiła po sobie
odcisk na krajobrazie dzisiejszych Ziem Odzyskanych. W opisywanym okresie niemczyzna kojarzona była nie tylko z
Niemcami, ale i z Zakonem Krzyżackim, który według ówczesnej retoryki był pierwszym rozsadnikiem furor teutonicus,
a tym samym przyczyniał się do utraty przez państwo polskie dzisiejszych Ziem Odzyskanych na przestrzeni dziejów. W
powojennym słownictwie politycznym istniały równolegle takie pojęcia, jak repolonizacja i odniemczanie. Stąd, aby
zamknąć te problemy w jednym terminie, oddającym całość zagadnień związanych z powyższą problematyką, powstał
termin „deteutonizacja". Konferencje Wielkiej Trójki zmieniły układ geopolityczny na świecie. Jednym z państw,
które potraktowano instrumentalnie była Polska. Nie tylko dostała się do radzieckiej strefy wpływów, ale zmieniono
jej położenie kosztem pokonanych Niemiec. Wszystkie te poczynania to była inicjatywa Józefa Stalina, głównego
rozgrywającego podczas i po drugiej wojnie światowej. Znaczny przyrost terytorialny na zachodzie i północy Polski,
z jednoczesną utratą ziem wschodnich, spowodował kompletne przeobrażenie mentalne, społeczne i gospodarcze Polski.
Ziemie Odzyskane stanowiły jedną trzecią państwa, prawdziwą terra incognita Polski Ludowej.
Zasadniczym problemem dla rządu powojennego było zamieszkiwanie na Ziemiach Odzyskanych Niemców, tak
znienawidzonych za ich czyny podczas okupacji. Wysiedlenie ich, wsparte przez postanowienia konferencji
poczdamskiej, były pierwszym wyrazem polityki antyniemieckiej, a także pierwszym i najważniejszym etapem
„deteutonizacji". Stała się częścią odgórnego programu eliminacji mniejszości narodowych, zapowiedzianego przez
Gomułkę już w czerwcu 1945. Drugim etapem odniemczania kraju była walka z materialną i duchową stroną panowania
niemieckiego na obszarze dzisiejszych Ziem Odzyskanych. Usuwanie śladów niemczyzny było nie tylko nakazem odgórnym,
mającym swoje źródło w obowiązujących przepisach prawa, ale często, zwłaszcza na szczeblu lokalnym dochodziło do
spontanicznych usunięć różnych śladów niemczyzny przez mieszkańców.
Innym przejawem usuwania śladów niemczyzny było jej niejednorakie natężenie i odmienne formy przeprowadzenia na
różnych obszarach Ziem Odzyskanych. „Deteutonizacja" w swoim najbardziej brutalnym, a wręcz bezwzględnym wydaniu
miała miejsce na Górnym Śląsku, gdzie złamano wszystkie wolności obywatelskie w imię walki z niemczyzną. Wielu
ludzi mogło poczuć się skrzywdzonymi przez władzę i niektórzy z nich mogli odrzucać polskość, kojarząc ją z
działaniami władz z nadania komunistów. Z kolei na Warmii i Mazurach praktycznie zjawisko usuwania śladów
niemczyzny było sprowadzone do weryfikacji ludności rodzimej i do walki na tym terenie z szabrem i nieudolnością
oraz nadużyciami władzy. Dolny Śląsk był przedstawiany w powojennej propagandzie jako eldorado. Miało tam znajdować
się najwięcej pustych domów (to znaczy bez dotychczasowych, niemieckich lokatorów), warsztaty i inne miejsca pracy,
zwłaszcza w miastach. Było to możliwe dlatego, że w końcu grudnia 1944 i na początku 1945 nastąpił z terenu Dolnego
Śląska i Sudetów masowy exodus ludności, z racji zbliżającej się Armii Czerwonej. Tym samym inaczej przebiegała tu
„deteutonizacja". Nie było osób, lub było ich bardzo mało, które mówiły po niemiecku. Nie trzeba było wydawać
żadnych zarządzeń o zakazie posługiwania się tym językiem. Wszyscy mieszkańcy lub ich przygniatająca większość to
ludność napływowa, przesiedleńcy bądź repatrianci, bardziej obawiali się Wehrwolfu niż jawnych działań
pozostających przez pewien czas po wojnie Niemców. Na Dolnym Śląsku usuwanie śladów niemczyzny odbywało się w
innych płaszczyznach. Po pierwsze zmieniano nazwy ulic w miejscowościach. Dopiero w drugiej kolejności przystąpiono
do zmiany nazw miejscowości, przy pomocy instytucji naukowej, Komisji Ustalania Nazw Miejscowości. Potem usuwano
pozostałe napisy niemieckie, a następnie przystąpiono do spolszczania imion i nazwisk autochtońskich, które
brzmiały zbyt niemiecko. Mimo wszystko, odbywało się to ze społeczną aprobatą lub były to postawy neutralne wobec
całej akcji.
We wszystkich regionach Nowej Polski doszło do barbarzyństwa wobec spuścizny kulturalnej, niszczenia zabytkowych
budynków (w tym pałaców i zamków), a nawet świątyń i cmentarzy. Barbarzyństwo polegało na tym, że nikt nie chciał
spojrzeć na takie postępowanie z perspektywy humanistycznej, zacieśniając horyzont do dwóch punktów: tu i teraz.
Jednak z drugiej strony zarysowuje się pytanie o sens usuwania niemczyzny w kontekście racji stanu. Polityka
powojenna była zdecydowanie antyniemiecka. To Niemcy zostały obciążone winą za wywołanie drugiej wojny światowej.
Okupacja niemiecka pozostawiła w psychice narodowej niezatarte piętno. Z przyczyn politycznych nie wspominano o
okupacji radzieckiej. Niemcy jako wróg nadawali się do tego znakomicie -odwracali uwagę od spraw związanych ze
ZSRR, przypisano im wszystkie winy hitlerowskie, jako sąsiad i były posiadacz Ziem Odzyskanych stanowili ciągłe
zagrożenie w oczach komunistów. Usuwanie śladów niemczyzny miało oczywiście również wymiar propagandowy. Ziemie
Odzyskane miały być rekompensatą za utracone ziemie na rzecz ZSRR, a także były to ziemie powracające do macierzy
po wielowiekowej niemieckiej „okupacji". Stąd pośpiech przy przeprowadzaniu różnych akcji związanych z usuwaniem
śladów niemczyzny. U przesiedleńców i repatriantów, którzy zasiedlali te tereny, usunięcie śladów niemczyzny to
była próba stworzenia nowej małej ojczyzny, często utraconej bezpowrotnie wskutek przeżyć wojennych, stąd często
oddolne inicjatywy zmiany nazw ulic czy propozycje zmiany nazw miejscowości wynikające z psychicznej potrzeby bycia
u siebie. Często nowe nazwy miejscowości nawiązywały do nazw z poprzednich miejsc zamieszkania, a ulice niektórych
miast na Ziemiach Odzyskanych są wierną kopią nazw ulic z Kresów. W niniejszej pracy udowodniono, że polityka
wymierzona przeciwko niemczyźnie miała różne aspekty. Po pierwsze, było to zaplanowane działanie sterowane przez
organy państwa. Wskazują na to akty prawne szczebla centralnego, jak i działania faktyczne przedstawicieli rządu.
Po drugie, wprzęgnięto w to działanie aparat propagandy (prasa) i aparat nacisku (MO, UB, urzędnicy państwowi). Po
trzecie eliminacja niemczyzny nie ominęła nawet autochtonów, których traktowano dwojako: z jednej strony byli
dowodem polskości Ziem Odzyskanych, z drugiej poddawani byli wielu szykanom z racji uprzedniego zamieszkiwania w
Niemczech. Jedną z tych szykan była odgórna akcja zmiany imion i nazwisk na polskobrzmiące, przeprowadzana przez
aparat państwowy z całą bezwzględnością, przymusowo, bez liczenia się ze zdaniem zainteresowanych. Jest to przykład
globalności akcji usuwania śladów niemczyzny i wkraczania do najbardziej osobistych aspektów życia obywateli. Z
punktu widzenia racji stanu powojennej Polski, największe znaczenie miała zmiana nazw miejscowości, był to zarazem
proces najbardziej odczuwalny dla obywateli Polski oraz dla europejskiej opinii publicznej. Zmiana ta odbywała się
z naukową powagą, nie było tu decyzji o charakterze politycznym, ale tytaniczna praca Komisji Ustalania Nazw
Miejscowości, której skład zasilało grono wybitnych uczonych.The aim of this dissertation is showing the process of destroying German heritage, both material and cultural, in
Lower Silesia from 1945 to 1949. These territories had been part of Germany for years and were given to Poland as
amends for lost eastern parties of the country. Their name was changed from Regained Territories to Western
Territories as a result of political changes in Poland. However, in this thesis Regained Territories dominates
because at that time existed the Ministry of Regained Territories.
There were many questions connected with German heritage: What happened to things which belonged to Germans? Did II
World War change the attitude of Polish people to the German wealth? Did the government treat these things
appropriately? Were "post- Germans" remains destroyed? After these considerations, the thesis was divided into 5
chapters:
1. People's Poland as a state of anti-German politics
2. Press as a tool of the government against German marks
3. Indigenes on Regained Territories
4. Changing names and surnames of people
5. Changing names of places
The government of People's Poland eliminated everything connected with German marks in Poland. Especially in
Regained Territories, where it was additionally raison d' Etat. Teutonic Knights were accused of leading German
culture in medieval Poland, because after this western and northern Poland was dominated by German settlements.
Therefore the new term "out-of- German marks" was formulated (in Polish "deteutonizacja").
Poland was located on new lands because of decisions made by the Grand Alliance (the Big Three), especially Joseph
Stalin, who wanted to see Poland as a country dependent on the USSR. New lands were completely unknown for many
Polish citizens. However, there was a problem of Germans who still lived in Regained Territories, and after their
had left Poland , also a problem of marks of their inhabitation. "Out-of-German -marks" had another context and
forms in various part of Regained Territories. Lower Silesia was very special part of these lands because German
inhabitants were forced to flee during winter 1944/1945, and new Polish inhabitants came from Central Poland and
Eastern Border soon. Werhwolf was the only German threat to fight with. Here changing of names of street and places
was the most important. Also German inscriptions were destroyed. A special government Committee for Changing Names
was established to recover old Polish or Slavic names. Many citizens were satisfied with this because of traumatic
feelings caused by Germans during II World War in Poland. But, on the other hand, many German historical treasures
and monuments were ruined due to being regarded as "ex-German". The Polish government did nothing to prevent this.
In this thesis it has been shown that the Polish government made special anti-German politics but the society was
also involved in this action
Derivations and some functional identities in semiprime rings
No full textUniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Matematyczno-Fizyczno-Techniczny. Instytut Matematyki. Rozprawa doktorska - promotor: prof. dr hab. Orest D. Artemovych, promotor pomocniczy: dr Marcin Skrzyński.Rozprawa dotyczy związków pomiędzy własnościami różniczkowań pierścieni półpierwszych i δ-pierwszych a
przemiennością tych pierścieni. W pracy można wyróżnić dwa główne wyniki. Pierwszy (Twierdzenie 2.2.8) mówi, że
pierścień Liego wszystkich różniczkowań pierścienia półpierwszego jest albo zerowy, albo nie jest nilpotentny.
Drugi wynik (Twierdzenie 4.2.5) jest uogólnieniem na klasę pierścieni δ-pierwszych klasycznego twierdzenia
Hersteina o przemienności 2-beztorsyjnego pierścienia pierwszego, który dopuszcza niezerowe różniczkowanie mające
przemienny zbiór wartości. W pracy podajemy również zupełnie elementarny dowód tego faktu, że pierścień półpierwszy
jest przemienny wtedy i tylko wtedy, gdy jest Lie-nilpotentny. Praca zawiera ponadto mocniejszą wersję twierdzenia
Hersteina o podpierścieniu generowanym przez zbiór wartości różniczkowania i nowy dowód kryterium przemienności
pierścieni δ-pierwszych pochodzącego od Hirano-Tominagi. Przedstawiamy w końcu oryginalne ujęcie podstaw teorii
pierścieni δ-pierwszych i δ-półpierwszych (z omówieniem własności elementów δ-nilpotentnych włącznie). Praca jest
zilustrowana dość dużą liczbą przykładów.The thesis deals with relationships between derivations on semiprime and δ-prime rings (possibly without identity)
and commutativity of these rings. There are two main results in the thesis. The first one (Theorem 2.2.8) says that
the Lie ring of all derivations on a semiprime ring is not nilpotent whenever it is nonzero. The second one
(Theorem 4.2.5) generalizes to δ-prime rings the Herstein classical theorem which states that a 2-torsion free
prime ring is commutative whenever it admits a nonzero derivation whose range is commutative. Moreover, the thesis
brings a fully elementary proof of the result saying that a semiprime ring is commutative if and only if it is
Lie-nilpotent, and a more subtle version of the Herstein theorem on the subring generated by the range of a
derivation. Finally, a new complete proof of the Hirano-Tominaga commutativity criterion for δ-prime rings is given
and an original exposition of a basic theory of δ-prime and δ-semiprime rings (including a discussion of the
concept of a δ-nilpotent element) is provided. The thesis contains a lot of illustrative examples
Using the real and unreal artefacts in developing algebraic thinking
No full textUniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Matematyczno-Fizyczno-Techniczny. Instytut Matematyki. Praca doktorska napisana pod kierunkiem dr hab. Stefana Turnaua.Podstawowym celem współczesnego nauczania szkolnej algebry jest skuteczne wyposażenie uczniów w narzędzia
działania tak, żeby mógł stosować algebrę do formułowania reguł, uzasadniania, dowodzenia oraz modelowania i
rozwiązywania problemów. Niestety efekty tego nauczania są dalekie od oczekiwań; bardzo często uczniowie nie radzą
sobie z poprawnym zapisem algebraicznym danej zależności, przekształceniem wyrażenia algebraicznego lub
rozwiązaniem równania, nawet w przypadkach uważanych za proste.
Klasowo-lekcyjny system nauczania nie pozwala na wystarczające wydłużenie czasu pracy z tymi uczniami, którym
mogłoby to umożliwić opanowanie elementów szkolnej algebry w stopniu czyniącym z tej wiedzy użyteczne narzędzie.
Tymczasem od kilkudziesięciu lat do artefaktów tradycyjnie wykorzystywanych w nauczaniu matematyki dochodzą nowe,
tworzone przez technologie informacyjne i multimedialne, zwiększające możliwość skutecznego nauczania, szczególnie
słabszych uczniów. Można np. wykorzystać odpowiednio skonstruowaną grę komputerową. Jednym z takich artefaktów
jest zdobywająca popularność gra DragonBox - Algebra, która od nadawania przez ucznia znaczeń kolorowym obrazkom i
manipulacjom nimi, prowadzi go do rozumienia symboli, wyrażeń i przekształceń algebraicznych.
Postawiłam sobie pytanie: Czy tego typu gra komputerowa może być sposobem na wprowadzenie uczniów w wieku 12 lat w
świat algebry, dającym lepsze efekty niż tradycyjne środki dydaktyczne, takie jak metafora wagi szalkowej? Jakie
bariery poznawcze i emocjonalne dzięki grze uczeń może pokonać? Czy łatwiej oswaja się z symbolami i operacjami
symbolicznymi? Czy lepiej radzi sobie później z pisemnym rozwiązywaniem równań? Czy lepiej zapamiętuje reguły
postępowania i tworzy strategie?
W celu znalezienia odpowiedzi na te pytania przeprowadziłam eksperyment w grupie szóstoklasistów, którzy, zanim
dowiedzieli się czegokolwiek o rozwiązywaniu równań, zetknęli się podczas lekcji z grą DragonBox. Przystępując do
gry nie wiedzieli, czego ona dotyczy, ani nawet tego, że w ogóle związana jest z matematyką. Drugim artefaktem,
który wykorzystałam na lekcjach, są klocki Lab Gear. Ta sama grupa uczniów, rok później – już jako gimnazjaliści –
poznawała reguły dotyczące przekształceń algebraicznych za pomocą klocków. Manipulując nimi, uczniowie sami
odkrywali reguły działań algebraicznych, takie jak redukcja wyrazów podobnych, dodawanie i odejmowanie sum
algebraicznych, mnożenie jednomianów i sum, rozkładanie sum na czynniki, a także reguły rządzące rozwiązywaniem
równań. Trzecim użytym artefaktem była aplikacja komputerowa „cover – up”, pozwalająca na rozwiązywanie równań z
niewiadomą tylko po jednej stronie znaku równości przez wykonywanie operacji odwrotnych.
Po dwóch latach eksperymentalnego nauczania zbadałam szerszą grupę gimnazjalistów pod kątem umiejętności
rozwiązywania równań. W grupie znalazło się 100 uczniów, z pięciu różnych klas, od 3 różnych nauczycieli. Wśród
nich była wcześniej wspomniana 20 osobowa, eksperymentalna klasa. Pozostali uczniowie byli uczeni tradycyjnie,
głównie z wykorzystaniem metafory wagi. Celem badania było dostrzeżenie faktycznych trudności uczniów, analiza
popełnianych błędów oraz odpowiedź na pytanie, czy uczniowie z grupy eksperymentalnej w porównaniu z pozostałymi
uczniami lepiej radzą sobie z zadaniami, popełniają mniej błędów, a jeśli tak, które błędy są rzadsze.
W rozprawie przedstawione są wyniki tych badań, potwierdzające hipotezę skuteczności posługiwania się opisanymi
wyżej nowymi środkami dydaktycznymi. Zwracam uwagę na szczególną rolę nauczyciela w planowaniu pracy oraz na rolę
jego interwencji w momencie przejścia od znaczeń osobistych, jakie uczniowie nadają symbolom, do ich znaczeń
matematycznych. Przytaczam zarejestrowane fragmenty rozmów nauczyciela z uczniami oraz rozmów między uczniami.
Opisuję trudności uczniów, które się pojawiają przy odkrywaniu reguł rządzących pisemnymi przekształceniami
algebraicznymi oraz trudności ze zrozumieniem niektórych pojęć.
Pracę kończy koncepcja wczesnego nauczania algebry z użyciem nowych środków dydaktycznych, oparta na moim
doświadczeniu.The main goal of teaching basic algebra is to equip students with abilities and skills that allow them use the
algebraic language for formulating rules, justifying, proving and solving problems. Unfortunately the results of
the teaching are well below our expectations; many students don’t cope with the correct algebraic notation,
transforming expressions or solving equations, even the very simple ones.
We don’t have enough time for mastering algebraic skills in the classroom, so very often children don’t control
the basic algebra and cannot use it in the future. Meanwhile for many years, besides the artefacts used in
traditional teaching, we are proposed new ones, connected with the computer technology. Such tools can broaden
possibilities for effective learning, especially of weak students. We can use, for example, suitably designed
video games. One of the games, named DragonBox – Algebra, acquires popularity among younger students. The game
gives algebraic sense to colourful pictures, and leads from manipulations on the icons to transforming the
algebraic expressions and solving equations.
I asked myself some questions: Is it possible to use such computer game to invite children to the world of algebra
symbols? Will it be more effective method than the traditional balance metaphor? How to use the game for jumping
over the cognitive and emotional thresholds? Does it help to accustom to the symbols, to manipulate them, to solve
equations? Is it easier for students to remember the rules and create strategies if they start learning from
playing the game?
To answer these questions I made an experiment in the classroom, with the group of 12 year children. They didn’t
know any rules of solving equations before they started to play DragonBox +5. They didn’t know what the game is
about and that it is connected with mathematics at all. The second artefact that I used a year later, working with
the same group of students was the set of blocks Lab Gear that model rules of algebraic transformations by
manipulating specific blocks. Students discovered how to reduce terms of the sums, how to add and subtract sums,
how to multiply or factorise them. In the end – how to solve linear equations. The last of the artefacts I used
was the computer application “cover-up”, that gives opportunity to solve equations with x on one side only, by
doing opposite operations.
After two years of experimental teaching I examined a wider group of students to see how they cope with solving
equations. There were 100 students in the group, from 5 different forms, taught by three different teachers. There
was also the experimental group of children among them. The other students learnt algebra in the traditional way,
using the "balance method" mainly. The aim of the study was to see what were the main difficulties with the
algebra calculation, analysis of students' errors and an answer to the question if students of the experimental
group committed mistakes less often than the others.
In the dissertation I show results of the research. They confirm the hypothesis about effectiveness of the
didactic tools used. It is positive but the role of the teacher in the process is crucial and it cannot be random.
She is a person, who keeps watch in the important moment when students catch the algebraic meaning of the symbols
and manipulations. Quoted conversations between students and between students and the teacher show what
difficulties occurred when children began to discover algebra and understand its notions.
One of the results of my research is a project of early teaching algebra with the use of new didactic tools
Funkcje współczesnych tytułów filmowych w przekładzie angielsko-polskim
No full textUniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Filologiczny. Praca doktorska napisana pod kierunkiem dr hab. prof. UJ Marii Piotrowskiej oraz dr Anny Ścibior-Gajewskiej.Praca nosi tytuł „Funkcje współczesnych tytułów filmowych w przekładzie angielsko-polskim”.
Zajmuje się badaniem, jak różne funkcji tytułów spełnianie są w różnych metodach
przekładu angielsko-polskich tytułów filmowych, ze szczególnym uwzględnieniem
uwodzicielskiej (marketingowej) funkcji tytułu. Badacze wymieniają różne funkcje tytułów:
odróżniającą, opisową, sugestywną, intertekstualną, ekspresyjną, poetycką i uwodzicielską.
Funkcję uwodzicielską uważa się za najważniejszą, ponieważ głównym celem tytułu jest
przyciągnięcie odbiorcy do produktu. Rozprawa opisuje spełnienie powyższych funkcji w
angielsko-polskich tłumaczeniach tytułów (za pomocą analizy korpusowej), a także reakcję
widzów na przetłumaczone tytuły spełniające podane funkcje (badanie recepcji). Wyniki
pozwalają porównać istniejącą praktykę tłumaczeniową z percepcją. widzów i w konsekwencji
przyczynić się do poprawy tłumaczeń.The thesis entitled Functions of contemporary film titles in English-Polish translation. It
investigates the fulfilment of various title functions in different methods of English-Polish
film title rendition, with a special focus on seductive (commercial) function of a title.
Researchers enumerate various title functions: distinctive, descriptive, suggestive,
intertextual, expressive, poetic and seductive. The seductive function is deemed most
important, as a title's main aim is to attract a recipient to a product. The dissertation
examines the fulfilment of the above mentioned functions in English-Polish title translations
(by means of corpus analysis), as well as the viewers' reaction to the translated titles fulfilling
given functions (reception study). The results help to compare the existing translation
practice with viewers' perception and consequently to improve the practice
The attitude of ukrainian students studying in Ukraine and Poland to europeanisation
No full textThe article presents the results of research conducted among Ukrainian students studying
in Poland and Ukraine. The aim of the research was to determine the attitude of Ukrainian
youth towards the process of European integration. 365 Ukrainian students studying in
Poland and 318 students studying in Ukraine took part in the study. It was observed that
the process of Europeanisation is perceived by the students as a chance to reduce the civilization
gap by Ukraine. Nonetheless, certain diff erences between both of the groups emerge.
The students studying in Poland stress the fact that due to Europeanisation, the morality
of Ukrainian society will be strengthened. Youth studying in Ukraine expect improvement
in the quality of life and economic standing in their country. All the respondents support
Ukrainian integration into European Union. The approval of Ukraine joining NATO is lower
The influence of acrylamide, magnesium and zinc ions on the morphological blood parameters and antioxidative status in the select organs of mice
No full textUniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Geograficzno-Biologiczny. Rozprawa doktorska wykonana w Zakładzie Fizjologii Zwierząt i Toksykologii pod kierunkiem Dr hab. Grzegorza Formickiego, Prof. UP.Biotransformacja akrylamidu (AA) zachodzi głównie w wątrobie, nerkach i śledzionie. Metabolizmowi AA towarzyszy
wytwarzanie reaktywnych form tlenu, co wpływa na równowagę redoks oraz strukturę i funkcję narządów ważnych w
jego metabolizmie. Suplementacja jonów Mg2+ i Zn2+ może zmienić oddziaływanie AA na obraz krwi oraz strukturę i
funkcję wątroby, nerek i śledziony.
Celem niniejszej pracy była ocena wpływu AA, Mg2+ i Zn2+ na wybrane parametry morfologiczne krwi, przeżywalność
komórek szpiku kostnego, status antyoksydacyjny, ekspresję kaspaz-3 i zmiany strukturalne w wątrobie, nerkach i
śledzionie myszy. AA, Mg2+ i Zn2+
Badania in vivo przeprowadzono na myszach białych szczepu swiss. AA oraz jony Mg2+ i Zn2+ podano w postaci wodnych
roztworów per os, przez 10 dni. Po eutanazji pobrano wątrobę, nerki oraz śledzionę do badań biochemicznych i
histologicznych. Test żywotności komórek szpiku (MTT) kostnego wykonano na komórkach szpiku kostnego królika.
Wyniki badań wykazały, że AA wpłynął na parametry krwi, tj. stężenie WBC, Lymph, RBC, Hb oraz wartość HTC.
Suplementacja kationami Mg2+ i Zn2+ spowodowała częściowy powrót do wartości kontrolnych. Podanie AA obniżało
żywotność komórek szpiku natomiast podanie jonów Mg2+ częściowo znosiło ten efekt. AA spowodował istotny wzrost
stężenia MDA, wzrost aktywności kaspaz-3 oraz zmiany histopatologiczne w badanych narządach. Spadek stężenia GSH
oraz zmiany w aktywności GSH-Px, SOD i CAT w wątrobie, nerkach oraz śledzionie myszy poddanych działaniu AA
świadczą o stresie oksydacyjnym.
Zaś suplementacja Mg2+ i Zn2+ wskazuje na ochronne działanie podczas toksyczności AA.Acrylamide (AA) biotransformation takes place in the liver, kidney and spleen. AA metabolism is accompanied by the
production of reactive oxygen species and the functions and structure of organs important for xenobiotic
metabolism.
Mg2+ and Zn2+ are cations which take part in xenobiotic biotransformation and neutralization of reactive species.
The aim of the thesis was the assessment of the AA, Mg2+ and Zn2+ influence on blood morphological parameters,
survival of bone marrow cells, caspaze-3 expression and antioxidative status in liver, kidney and spleen.
In the in vitro experiment the mice line swiss were given AA, Mg2+ and Zn2+ ions. The substance were given per os,
in water solution, for 10 days. Analysis of bone marrow cell viability (MTT test) were carried out on bone marrow
cells taken from rabbit's femur.
The results of the research have shown that AA influences blood parameters to a small extent, that is: WBC, Lymph,
RBC, Hb and HTC. Mg2+ and Zn2+ supplementation caused that the morphological blood parameters of mice after AA
intake returned to control parameters. AA intake in in vitro bone marrow cells cultures reduced their viability.
The intake of Mg2+ ions partly eliminates this effect. AA caused significant increase of MDA concentration and
caspase-3 activity and histopatological changes in liver, kidney and spleen. The GSH concentration decrease and
changes in GSH-Px, SOD and CAT activity in liver, kidney and spleen, may indicate that organ damage mechanism
caused by AA is connected with oxidative stress. Mg2+ and Zn2+ supplementation caused partial return of
antioxidative enzymes and GSH to control parameters
Conductivity of the composites with fractures on the boundary of inclusions
Full text linkUniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Matematyczno-Fizyczno-Techniczny. Instytut Fizyki. Praca doktorska napisana pod kierunkiem prof. dr hab. Władimira Mitiuszewa i dr Natalii Ryłko