Repozytorium Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowe
Not a member yet
5634 research outputs found
Sort by
Wydawnictwo „Myśli Nieinternowanej”. The history of the independent publishing house from 1982 to 1989
No full textUniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Humanistyczny. Instytut Historii i Archiwistyki. Praca napisana pod kierunkiem prof. dr hab. Mariusza Wołosa.Przedmiotem rzeczonej pracy doktorskiej jest niezależna oficyna wydawnicza działająca w latach 1982-1989 w
Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Przedstawiono w niej dzieje tytułowego wydawnictwa, a także scharakteryzowano
jego dorobek drukarski i pozawydawniczy. Rozprawa doktorska jest podzielona na dwie zasadnicze części. W pierwszej
z nich w sposób chronologiczny została opisana historia Wydawnictwa „Myśli Nieinternowanej”, w drugiej zaś
omówione zostały wszystkie gazety oraz druki zwarte wydane przez oficynę w latach jej funkcjonowania.The subject of this dissertation is the history of the independent publishing house - Wydawnictwo „Myśli
Nieinternowanej” (Publishing house of Uninterned Thought), which worked from 1982 to 1989 in the Polish People’s
Republic. The dissertation presents history of that publishing house and also includes a description of literary
output and activities outside of the publishing. The disseration is divided into two main parts. The first part
chronologically describes the history of Wydawnictwo „Myśli Nieinternowanej”. The second part contains a
description of all the journals and books that were printed by the publishing house over the period of 1982-1989
Linguistic analysis of narrative of children with Asperger's syndrome
No full textUniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Filologiczny. Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem prof. UP dr hab. Haliny Pawłowskiej-Jaroń oraz promotora pomocniczego dr Marzeny Błasiak-Tytuły.Na dysertację doktorską składają się wstęp, trzy rozdziały teoretyczne, trzy rozdziały stanowiące opis badań własnych oraz podsumowanie. Celem badań było dostarczenie odpowiedzi na pytanie czy w narracjach dzieci z zespołem Aspergera znajdują się cechy świadczące o zaburzonej kompetencji komunikacyjnej.
Badania właściwe poprzedza wprowadzenie w zagadnienie zespołu Aspergera i badań narracji. Uwzględniono zagadnienie aktualnego statusu nozologicznego AS, charakterystykę zaburzenia, epidemiologię i etiologię w oparciu o polskie i zagraniczne piśmiennictwo. Przedstawiono wielostronną analizę zjawiska narracji oraz wskazano potencjalne kierunki badawcze w obszarze patologii mowy.
Część badawcza zawiera opis badań narracji prowadzonych w latach 2016-2017 z udziałem siedmiorga dzieci z zespołem Aspergera. W ramach przyjętej procedury badawczej badania mają charakter jakościowy i realizują założenia metody studium przypadku. Przeprowadzoną analizę lingwistyczną oparto na implikacjach z dziedziny logopedii, socjo- i psycholingwistyki, a także literaturoznawstwa. Analizie poddano stworzone w sytuacji zadaniowej monologowe teksty narracyjne stymulowane materiałem obrazkowym. Pomimo niehomogenicznych wyników, projekt badawczy potwierdził istnienie specyficznych nieprawidłowości w obrębie tworzonych narracji. Powtarzalne trudności zaobserwowano w następujących obszarach: rozumienia społecznego wymiaru historii, perspektywy nadawczo-odbiorczej oraz spójności tworzonych tekstów. Zgłoszono konieczność potwierdzenia uzyskanych wyników na większym materiale oraz z udziałem grupy kontrolnej, a także wysunięto postulat uwzględniania w terapii zespołu Aspergera treningu narracji.The doctoral thesis consists of an introduction, three theoretical chapters, three chapters with a description of own research and a summary. The aim of the research was to provide an answer to a question whether the narratives of children with Asperger's syndrome contain any traits indicative of an impaired communication competence.
The research is preceded by the introduction where Asperger Syndrome is described and a narrative research. The issue of the current nosological status of AS, the characteristics of the disorder, epidemiology and etiology based on Polish and foreign literature was taken into account. A multilateral analysis of the narrative phenomenon was presented and potential research directions in the area of speech pathology were indicated.
The research part contains a description of narrative studies conducted in 2016-2017 with the participation of seven children with Asperger's syndrome. As part of the adopted research procedure, the research is of qualitative character and implements the assumptions of the case study method. The linguistic analysis was based on implications in the field of speech therapy, sociology and psycholinguistics, as well as literary studies. The analysis was made of monologue narrative texts stimulated with pictorial material created in the task situation.
Despite inhomogeneous results, the research project confirmed the existence of specific irregularities within the created narratives. Repetitive difficulties were observed in the following areas: understanding the social dimension of history, the transceiver perspective and consistency of the created texts. The necessity to confirm the results obtained on the larger material and the control group was reported and the postulate of including the narrative training in Asperger's syndrome was put forward
The neo-colonial discourse of presenting Ukrainian-Polish relations in the Polish web media in the years 2014-2016
Full text linkOd listopada 2013 roku w Kijowie byliśmy świadkami zmian społecznych, które nazywano Rewolucją Godności lub
Eurorewolucją. Ukraińcy, świadomi odrębności i poczucia dumy narodowej, wybrali europejską drogę dla siebie i dla
swojego kraju. Wydarzenia te i ich implikacje zostały szeroko opisane w polskiej prasie i w internecie. Warte
analizy, także na fali mody na tematy związane z Ukrainą, są teksty nawiązujące do przeszłych kolonialnych
stosunków, między Rzeczpospolitą, a terytorium dzisiejszej Ukrainy. Artykuły są często oparte na fałszywych
informacjach, wręcz zamierzonych manipulacjach, które mają na celu wzbudzić w czytelnikach, z jednej strony
nienawiść do wschodnich sąsiadów, a z drugiej pobudzić, chęć ponownego roztoczenia politycznego wpływu nad tymi
terenami. Artykuł przybliża teorię kolonializmu (na przykładzie stosunków polsko-ukraińskich), oraz analizuje
wybrane teksty z polskich portali internetowych, które wykazują otwarcie na neokolonialne dyskursy historyczno-
polityczne.Since November 2013, in Kiev, we have witnessed the dynamism of social change, which has been called the ‘Revolution
of Dignity’ or ‘Eurorevolution’. Ukrainians, aware of their distinctiveness and sense of national pride, chose the
European path for themselves and for their country. These events and their implications were described
extensively in the Polish press and on the Internet. Worth analyzing are also the texts, which appeared together
with a surge of interest in Ukrainian issues, and those that explicitly refer to the colonial past relations between
Poland and the territory of today's Ukraine. The articles are often based on false information as they were written
in the spirit of hatemongering in order to incite the antagonist feelings to our eastern neighbors. And thus to re-
rise the political influence over these areas. The article presents Polish-Ukrainian relations within the theory of
colonialism and describes how the bilateral relations at the time of the First Republic of Poland (I
Rzeczpospolita). Also, it analyzes selected texts from Polish web portals that show openly neo-colonial historical-
politic discourse in their articles
Impact of neurodynamic factors on the picture of aphasia in the early stage of recovery
Full text linkUniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Filologiczny. Praca doktorska napisana pod kierunkiem dra hab. Mirosława Michalika, prof. UP
The main stages of manipulative influence diagnosis in the political sphere
Full text linkW artykule przedstawiono istotę i naturę manipulacji, która jest skuteczną metodą wpływu politycznego na świadomość
społeczną. Przeanalizowane zostały czynniki współcześnie wykorzystywane w technikach manipulacji w sferze
politycznej. Zaproponowano i uzasadniono model stopniowej diagnostyki manipulacji politycznej, a także wykazano jak
skutecznie bronić się przed manipulacyjnymi działaniami stosowanymi w polityce.The article reveals the essence and nature of manipulation as an effective method
of exercising political clout on the social consciousness. The analysis presents the factors
that under modern circumstances facilitate the usage of manipulating techniques within the
political sphere. A model of how political manipulation can be diagnosed in stages
is proposed and substantiated. The particularity of the defense from the manipulative actions
in politics has been also revealed
Forms of the first person of the verb in dialogues with people with disfluent speech
No full textUniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Filologiczny. Praca doktorska napisana pod kierunkiem Prof. dr hab. Jana Ożdżyńskiego.Niniejsza praca stanowi kontynuację badań nad kategorią języka jaką jest pierwsza osoba czasownika. Jest także
swego rodzaju uzupełnieniem o nowy kontekst, w którym formy osobowe pełnią bardzo znaczącą funkcję w procesie
komunikacyjnym. Rozprawa złożona jest z dwóch części. Pierwsza to teoretyczne wprowadzenie do omawianych tematów i
zagadnień, zaś druga to część empiryczna, skomentowana pragmalingwistycznie. Celem rozprawy jest próba
pragmatyczno-semantycznej analizy form pierwszej osoby liczby pojedynczej czasownika występującej w kontekście
wywiadu z osobą jąkającą się. Charakter zgromadzonego materiału wymagał analizy biorącej pod uwagę wiele dyscyplin
językoznawczych, takich jak pragmatyka, kognitywizm, komunikatywizm, psycholingwistyka, socjolingwistyka.
Uwzględnienie elementów powyższych dyscyplin pozwala na przedstawienie kategorii osoby w sposób wieloaspektowy,
podkreślającej charakterystyczne cechy osób z niepłynnością mówienia. Materiał do badań stanowiło 115911 słów
wypowiedzianych przez osoby jąkające się, w tym 558 czasowników w pierwszej osobie liczny pojedynczej.This thesis is a continuation of the research on the first person of the verb as a language category. It is also a
kind of complement to a new context in which personal forms play a very significant role in the communication
process. The thesis consists of two parts.
The first one is the theoretical introduction to the topics and issues discussed further, whereas the second is
empirical part, which is commented pragmatically. The aim of the dissertation is an attempt to semantic-pragmatic
analysis of the forms of the first person singular of the verb occurring in the context of an interview with a
person who stammers.
A number of linguistic disciplines such as pragmatics, cognitivism, communicational functions, psycholinguistics,
sociolinguistics were taken into account while preparing this thesis due to the nature of the collected material.
Taking cognisance of the elements of the disciplines mentioned above allows to present the category of the person
in a multipronged way, emphasizing the characteristic features of people with disfluent speech. The material for
the study consisted of 115911 words uttered by stammers, including 558 verbs in the first person of a singular
Modern strategies in the poetics of advertising as an indicator of its possible autonomy. An attempt at evaluative perspective
No full textUniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Filologiczny. Rozprawa doktorska - promotor: dr hab. Rafał Solewski, prof UP.W dysertacji reklama rozważana jest jako autonomizująca się dziedzina kultury o własnej poetyce, wchodząca w różnorakie relacje ze sztukami wizualnymi oraz literaturą. z pomocą właściwych im narzędzi, kategorii, terminów oraz zestawienia dzieł sztuki i wytworów reklamowych, zarówno na gruncie konstrukcji samych komunikatów, jak i ich odbioru, prowadzone są rozważania dotyczące pewnych strategii, które wydają się je upodabniać albo też wyraziście oddzielać. Wskazanie poetyki reklamy oraz szczególnych dla niej współczesnych strategii prowadzi do pytania o zespół cech charakterystycznych dla tej dziedziny i rolę odróżniania (od dziedziny sztuk wizualnych, literatury) dla jej możliwej autonomiczności.
Materiał badawczy stanowią reklamy funkcjonujące globalnie za pośrednictwem Sieci, najczęściej w mediach głównego nurtu poza granicami Polski, choć docierające do polskiego odbiorcy poprzez Internet, w szczególności media społecznościowe, powstające od lat 90. (choć i sporadycznie zdarzać się będą przykłady wcześniejsze) aż po 2018 r. Taka rozpiętość czasowa umożliwia zaznaczenie pewnych tendencji, które nie są kojarzone z nagłą zmianą w myśleniu o reklamie i jej odbiorze a stają się częścią procesu. Analizowane (za pomocą tradycyjnych narzędzi oraz terminów przynależnych poetyce oraz kategorii wypracowanych na gruncie teorii sztuki, kulturoznawstwa, badań nad obrazem i sztukami audiowizualnymi) reklamy oraz dzieła sztuki stanowią subiektywnie dobrany materiał badawczy, celowo zarysowujący swą skrajność, by możliwie najwyraźniej i najefektywniej wskazać na omawiane w pracy tendencje poetyckie oraz strategie, w tym wykorzystywanie rozmaitych mediów oraz komparatystyczne przepracowywanie tematów, w których można by upatrywać szerszych tendencji, zmierzających do wykształcenia autonomiczności dziedziny reklamy.
W pierwszym rozdziale pracy Reklama jako dziedzina kultury. Wobec sztuki przedstawione zostały najbardziej popularne definicje reklamy, podkreślające perswazję jako wyznacznik konstytutywny dla jej dziedziny, choć rozpatrywany w relacji z „kunsztownością” komunikatu, przynależną pewnym konwencjom artystycznym. W rozdziale drugim Współczesne strategie w poetyce reklamy. Wielorakość doświadczenia, za pomocą pojęć i kategorii przynależnych teorii sztuk audiowizualnych, kulturoznawstwu oraz związanym z literaturą i estetyką, zostały omówione strategie intensywności (z uwzględnieniem pojęcia „anestetyki”), teaserowania, interaktywności, społecznościowo-partycypacyjna (uwzględniająca pojęcie grywalizacji), immersyjności oraz multimedialności (wraz z pojęciem opowieści transmedialnej), które współcześnie przyczyniają się do zmiany w myśleniu o reklamie jako tradycyjnym medium perswazyjnym, gdzie w procesie odbioru i zaangażowania odbiorcy w dyskurs stwarzana jest przestrzeń pewnej wspólnoty doświadczeń. w rozdziale trzecim Współczesne strategie w poetyce reklamy. Wieloznaczność komunikatu zostały opracowane te strategie, które uwidaczniają się w konstrukcji komunikatów reklamowych – rozważana jest strategia cytatu w relacji intertekstualnej i intergatunkowej oraz zawłaszczania (również w kontekście appropriation art), strategia stereotypizacji w zastosowaniu „tradycyjnego” wzorca płci w komunikatach reklamowych, strategia gender, łącząca się z przełamywaniem stereotypów płciowych, strategia cuteness oraz ironii i żartu, w obrębie których znajdują się odniesienia do prankvertisingu oraz kampanii społecznych. W pojęciach „wielorakości doświadczenia” i „wieloznaczności komunikatu” można upatrywać strategii, których cechy, formułujące współczesną poetykę reklamy, świadczyć mogą o autonomizowaniu się dziedziny reklamy i próbach określenia jej własnej, odrębnej tożsamości. Rozdział czwarty, Reklama jako dziedzina o płynnej tożsamości. Wobec sztuki współcześnie, stanowi próbę podsumowania rozważań o wytyczaniu granic reklamy i reklamowości w oparciu o wyszczególnione strategie poetyckie. Reklama jawi się jako „elastyczny pasożyt” - dziedzina o płynnej tożsamości, która - również w odniesieniu do sztuki – poszerzona zostaje o kategorię twórcy-wytwórcy oraz odbiorcy, który to w strategii nobilitacji mógłby doszukiwać się artyzmu komunikatu reklamowego. Sztuka oraz reklama zostają zobaczone jako dwie, wzajemnie z siebie korzystające, dziedziny, przy jednoczesnym odróżnianiu się i przekraczaniu wzajemnych granic. Stąd konkluzją pracy jest zdefiniowanie reklamy jako gatunku hybrydycznego, dziedziny o płynnych granicach, które – w zestawieniu ze sztuką wizualną i zwłaszcza jej poszczególnymi przykładami - z jednej strony istnieją, z drugiej – są stale przekraczane.In the dissertation, advertising is considered as an autonomous field of culture with its own poetics, entering into various relations with visual arts and literature. With the help of the appropriate tools, categories, terms and juxtaposition of artworks and advertising creations, both on the basis of the construction of the messages themselves, and their reception as well, considerations are made regarding certain strategies that seem to make them look similar or clearly separate. The indication of the poetics of advertising and specific contemporary strategies leads to the question about a set of characteristics of this field and the role of distinguishing (from the field of visual arts, literature) for its possible autonomy.
The research material consists of advertisements functioning globally through the Web, most often in the major mainstream media abroad, although reaching the Polish audience via the Internet, in particular social media that have been created since the 1990s (occasionally there will be earlier examples) until 2018. Such a temporal range makes it possible to mark certain tendencies that are not associated with a sudden change in thinking about advertising and its reception and that become a part of the process. Analyzed (with the use of traditional tools and terms associated with poetics and categories developed on the basis of art theory, cultural studies, image research and audiovisual art) advertisements and works of art constitute a subjectively selected research material, deliberately outlining its extremes, to indicate as clearly and effectively as possible poetic tendencies and strategies mentioned in the paper, including the use of various media, and comparative overworking of topics in which one could see wider tendencies aimed at developing the autonomy of the field of advertising.
The most popular definitions of advertising are presented in the first chapter of the paper Advertising as a field of culture. Towards art, emphasizing persuasion as a constitutive determinant for its field, although considered in relation to the "craftsmanship" of the message, that belongs to certain artistic conventions. The second chapter Modern strategies in the poetics of advertising. Multiplicity of experience, presents strategies of intensity (including the concept of "anesthetics"), teaser, interactivity, social and participatory (including gamification), immersion and multimedia (along with the notion of transmedia storytelling), which nowadays contribute to the change in thinking of advertising as a traditional persuasive medium, where in the process of receiving and engaging the recipient in the discourse the space of a certain community of experience is created. The strategies are discussed using the concepts and categories of the associated theories of audiovisual arts, cultural studies and related literature and aesthetics.
In the third chapter, Contemporary Strategies in the Poetics of Advertising. The ambiguity of the message the strategies that are visible in the construction of advertising messages are developed - the quote strategy is considered in the intertextual and interspecies relation and appropriation (also in the context of appropriation art), strategy of stereotyping in the application of the "traditional" gender pattern in advertising messages, gender strategy, combined with the overcoming of gender stereotypes, cuteness and prank and joke strategy, which includes references to prankvertising and social campaigns. The concepts of the "multiplicity of experience" and "ambiguity of the message" can be seen as strategies with features that are formulating the contemporary poetics of advertising – that can testify to the autonomy of the field of advertising and attempts at defining its own separate identity.
Chapter four, Advertising as a field of fluid identity. Towards art nowadays, is an attempt at summarizing the considerations of charting the limits of advertisement and advertising based on specific poetic strategies. Advertising appears as a "flexible parasite" - a field with a fluid identity, which - also in relation to art - is extended to the category of the creator-producer and recipient, which could find the artistry of the advertising message in the strategy of ennoblement. Art and advertising are seen as two mutually beneficial areas, while being different and crossing mutual borders. Hence the conclusion of the work is to define advertising as a hybrid genre, a field with liquid borders that - in combination with visual art and especially its individual examples - exist on the one hand, on the other hand they are constantly exceeded
The valorisation and evaluation of the tourism and cultural potential of the Lviv Way of St. James Via Regia (Lviv–Shehyni section)
Full text linkPrzedmiotem badań jest odcinek Drogi św. Jakuba o nazwie Lwowska Droga św. Jakuba Via Regia. Badany odcinek szlaku
jest pierwszym i obecnie jedynym funkcjonującym odcinkiem Camino de Santiago na Ukrainie. Łączna długość
oznakowanego ze Lwowa do Szegini (granicy polsko-ukraińskiej) Szlaku Jakubowego wynosi 105 km. Analiza potencjału
turystycznokulturowego Lwowskiej Drogi św. Jakuba Via Regia została przeprowadzona z zastosowaniem metody bonitacji
punktowej, którą zaadoptował w odniesieniu do tematycznych szlaków turystyczno-kulturowych jako produktów
turystycznych A. Mikos von Rohrscheidt. Ocenie poddano kluczowe obiekty dla funkcjonowania szlaku, zagospodarowanie
turystyczne, dostępność komunikacyjną oraz wydarzenia tematyczne. Dokonano także ogólnej oceny funkcjonowania szlaku
oraz wskazano rozwiązania, które mogą wpłynąć na dalszy rozwój tego odcinka Drogi św. Jakuba. W opracowaniu
zebranych wyników badań posłużono się metodami: kartograficznymi, opisowo-analityczną i dynamiczno-porównawczą.
Przeprowadzona waloryzacja Lwowskiej Drogi św. Jakuba Via Regia metodą opracowaną przez Mikos von Rohrscheidt
wykazała, że badany odcinek Camino de Santiago zgodnie z osiągniętą punktacją ogólną (499 pkt) należy zakwalifikować
jako szlak o średnim potencjale turystycznym. Mankamenty wynikają w dużej mierze z braku wiedzy na temat Drogi św.
Jakuba wśród mieszańców Ukrainy, braku kultu św. Jakuba Starszego Apostoła na Ukrainie, a także krótkiego okresu
funkcjonowania szlaku, który nie zdołał jeszcze zaistnieć w świadomości mieszkańców Obwodu Lwowskiego. Najsłabiej
oceniona została zgodność tematyczna poszczególnych obiektów z deklarowanym tematem szlaku, a także oznakowanie
szlaku w terenie. Słabo wypadła również ocena szlaku pod kątem działań promocyjnych i obsługi własnej, zaś ogólna
ocena bazy noclegowej i gastronomicznej w trzech wyznaczonych miejscowościach na szlaku (Lwów, Gródek, Szeginie)
wypadła poprawnie.The research is devoted to the section of the Way of St. James, known as the Lviv Way of St. James Via Regia. The
examined section of the route is the first and only part of Camino de Santiago currently existing in Ukraine. A
total length of the section of the Way of St. James, marked between Lviv and Shehyni (on the Polish-Ukrainian
border) is 105 km. The analysis of the tourism and cultural potential of the Lviv Way of St. James Via Regia has
been conducted with the use of the point bonitation method developed by Armin Mikos von Rohrscheidt for theme
tourist and cultural routes as tourism products. Objects of key importance to the functioning of the route,
management of tourism facilities, availability for transportation and theme events have been assessed. The general
assessment of the functioning of the route has been performed and solutions which may have an impact on the further
development of the section of the Way of St. James have been indicated. When analysing research results, the
cartographic method, the descriptive and analytical method as well as the dynamic and comparative methods have been
used. The performed valorisation of the Lviv Way of St. James Via Regia with Mikos von Rohrscheidt’s method has
indicated that, considering the general score (499 points), the analysed section of Camino de Santiago should be
classified as a route of medium tourism potential. The shortcomings largely result from the lack of knowledge about
the Way of St. James among residents of Ukraine, the absence of cult of St. James the Apostle in Ukraine, and a
short functioning of the route which has not yet found its permanent place in the awareness of the population of the
Lviv Oblast. The theme compliance of individual objects with the declared theme of the route and the marking of the
route have received the lowest evaluation. Also, the assessment of the route in terms of promotional activities and
own service has been low whereas the overall evaluation of the accommodation and catering facilities in three
marked locations along the route (Lviv, Horodok, Shehyni) has proved to be satisfactory
Pluricentrism of German language in the language of criminal law in Germany, Austria and Switzerland
No full textUniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wydział Filologiczny. Instytut Neofilologii. Praca doktorska napisana pod kierunkiem dra hab. Artura Dariusza Kubackiego, prof. UP oraz dr Renaty Czaplikowskiej (pełniącej funkcję promotora pomocniczego).Niniejsza rozprawa doktorska podzielona jest na dwie główne części: część teoretyczną i część analityczną. Pierwszy rozdział części teoretycznej przedstawia pojęcie pluricentryzmu języka niemieckiego, jego modele i terminologię. Język pluricentryczny to język z różnymi centrami wzajemnie oddziaływującymi na siebie, gdzie każde z centrów posiada własne normy narodowe, tj. odmiany. Pluricentryzm oznacza, że jeden język ma przynajmniej dwie normy narodowe. Język niemiecki jest językiem oficjalnym w Niemczech, Austrii, Luksemburgu, Szwajcarii, Liechtensteinie, ale także we wschodniej Belgii i południowym Tyrolu we Włoszech, jednakże istnieją tylko trzy odmiany języka niemieckiego: niemiecka, austriacka i szwajcarska.
Pojęcie pluricentryzmu jest szczególnie ważne w procesie tłumaczeniowym. Część teoretyczna dotyczy roli pluricentryzmu w dydaktyce, translacji, tekstach paralelnych oraz kodyfikacji odmian języka w słownikach ogólnych i specjalistycznych. W rozdziale pierwszym przedstawiono charakterystykę trzech odmian języka niemieckiego na poziomie ortografii, fonetyki, gramatyki, pragmatyki i leksyki. Ponadto, została także zawarta informacja o wariantach regionalnych, funkcji języka standardowego i jego kodyfikacji.
Rozdział drugi koncentruje się na tłumaczeniach. Nacisk położony jest na tłumaczenia specjalistyczne i język specjalistyczny, w szczególności tłumaczenia prawnicze i język prawniczy, który służy za podstawę niniejszej dysertacji. Istotnym elementem w procesie translacyjnym jest pojęcie ekwiwalencji, która pozwala uznać tekst źródłowy i docelowy za równoważne bądź identyczne. Trudności w tłumaczeniu tekstów sprawiają także skupienia terminologiczne. W rozdziale tym została przedstawiona typologia zarówno pojęcia ekwiwalencji, jak i skupień terminologicznych.
Część analityczną rozprawy stanowi analiza kodeksów karnych w Niemczech, Austrii i Szwajcarii. Badanie polega na znalezieniu teutonizmów, austriacyzmów oraz helwetyzmów oraz przypisaniu im ekwiwalentów w dwóch pozostałych odmianach, jeśli takie istnieją. Wyniki tej analizy pokazują różnice i podobieństwa pomiędzy odmianami języka niemieckiego na poziomie leksyki. Różnice pomiędzy odmianami stanowią sporą grupę i są przeszkodą w procesie translacyjnym, ponieważ tłumacz musi je znać, aby wykonać poprawnie tłumaczenie.
Innym istotnym punktem w niniejszym badaniu jest sprawdzenie stopnia kodyfikacji tych terminów w słownikach i pokazaniu, że nadal pozostaje wiele do zrobienia w kwestii kodyfikacji odmian w słownikach ogólnych i specjalistycznych. Istnieje wiele terminów typowych dla danej odmiany, które nie są oznaczone w słownikach. Brak takiej informacji może być bardzo mylący dla tłumaczy często pracujących ze słownikami, które powinny być dla nich najlepszym wsparciem.
Podsumowując, pojęcie pluricentryzmu jest nadal zaniedbywanie w dydaktyce i translacji. Ponadto kodyfikacja odmian w słownikach pozostawia wiele do życzenia, dlatego tak istotnym jest, aby uwrażliwić studentów i potencjalnych tłumaczy na odmiany języka oraz na wykorzystanie w swojej pracy tekstów paralelnych, często bardziej wiarygodnych niż słowniki, które nie zawierają informacji o odmianie, w których dany termin jest stosowany.
Rozprawa ta ma na celu zapełnienie luki terminologicznej w odmianach języka niemieckiego w języku prawa karnego oraz ma za zadanie służyć jako pomoc dla tłumaczy zajmujących się językiem prawa karnego. Analiza kodeksów karnych przeprowadzona w niniejszej dysertacji pokazuje, jak wiele różnic istnieje w obrębie jednego gatunku tekstu, jakim jest w tym przypadku kodeks karny Niemiec, Austrii i Szwajcarii. Jeden akt prawny sporządzony w trzech różnych ośrodkach języka niemieckiego demonstruje odrębność każdego z nich, co wiąże się także z zamiarem pokazania autonomiczności każdej odmiany wobec innych standardów.This dissertation is divided into two main parts: theoretical and analytical one. The first chapter in the theoretical part presents the concept of pluricentrism of German language, its models and terminology. A pluricentric language is a language with various interacting centers, where each of the centers codifies its own national norms, i.e. variations. Pluricentrism means that one language has at least two national norms. German is the official language in Germany, Austria, Luxembourg, Switzerland, Liechtenstein but also in eastern Belgium or in southern Tyrol in Italy, however there are only three varieties of German: German, Austrian and Swiss variety.
The concept of pluricentrism is highly important in translation process. The theorical part concerns the role of pluricentrism in didactics, translations, parallel texts and its codification in general and specialised dictionaries. In this chapter characteristics of three German varieties are depicted on the level of orthography, phonetics, grammar, pragmatics and lexis. Moreover, the information about regional variants, function of standard language and its codification is included.
The second chapter focuses on translations. The emphasis is put to specialised translations and specialised language, especially legal translations and legal language which serves as the basis of this dissertation. The notion of equivalence, which permits to acknowledge the source and target text as equal or identical constitutes an essential element in the translation process. The compounds also cause difficulties in text translations. In this chapter, the typology of the concept of equivalence and of compounds was presented.
The analytical part of the dissertation constitutes the analysis of penal codes in Germany, Austria and Switzerland. The research consists of finding teutonisms, austriacisms and helvetisms and ascribing them equivalents used in two other varieties, if they exist. The results of this research show the differences and similarities between German varieties on the level of vocabulary. The differences between variations compose an extensive group and they constitute an obstacle in translation process because a translator or interpreter needs to know them in order to make a translation correctly.
The other essential point in this analysis is to verify the degree of codification of those terms in dictionaries and to show that there is still a lot left to be done when it comes to codification of varieties in general and in specialised dictionaries. There are a lot of terms typical for a particular variety which are not marked in dictionaries. Lack of such information can be very deceptive for translators or interpreters who often work with dictionaries which are supposed to be the best support for them.
To sum up, the concept of pluricentrism is still neglected in teaching and translation process. Moreover, the codification of varieties in dictionaries leave a lot to be desired this is why it is so important to make students and potential translator and interpreter aware of language varieties and of using parallel texts which are often more reliable than dictionaries which do not contain information about a variety in which the notion is used.
This thesis is meant to fulfill a gap in the terminology of German varieties in criminal law and to serve as the aid for translators and interpreters dealing with language of criminal law. The analysis of penal codes conducted in the present dissertation shows how many differences exist within one document, in this case in penal code in Germany, Austria and Switzerland. One document compiled in three various centers of German language demonstrates individuality of each of them, which is connected also with the intention of each variation to show its autonomy towards other standards
Transformation trauma in Central Eastern Europe
No full textArtykuł prezentuje wyniki badań nad traumą społeczno-kulturową
w Europie Środkowo-Wschodniej. Do weryfikacji teorii traumy zostały wykorzystane
reprezentatywne dane sondażowe z Białorusi, Bułgarii, Węgier, Rumunii, Polski,
Rosji i Ukrainy. Prowadzone analizy pokazały, że społeczeństwo postkomunistyczne
negatywnie oceniło zmiany systemu gospodarczego i politycznego. Źródłem traumy
był spadek poziomu życia oraz wzrost przestępczości. Respondenci uważali, że
w wyniku transformacji stracili na zmianach i pod wpływem powstałej traumy pesymistycznie
oceniali przyszłość. Rekcją na pojawiającą się traumę była nostalgia za
socjalizmem i bezpieczeństwem społecznym przezeń oferowanym. Czynnikami łagodzącymi
szok w społeczeństwie postkomunistycznym było wykształcenie, młodszy
wiek i orientacja proeuropejska.The article presents the results of research into socio-cultural trauma in Central
Eastern Europe. In order to verify the theory of trauma, representative survey data
obtained in Belarus, Bulgaria, Hungary, Romania, Poland, Russia and Ukraine were
used. The conducted analyses have shown that post-communist societies negatively
evaluate changes in the economic and political system. Trauma stems from the
decreased quality of life and increased crime rate. The surveyed residents of postcommunist
countries claimed that the system transformation was disadvantageous
to them, and, due to trauma, they saw the future pessimistically. The reaction to their
emerging trauma was their nostalgia for communism and the social security it offered.
Factors mitigating trauma in post-communist societies are education, age and pro-European tendencies