Bulletin KNOB
Not a member yet
783 research outputs found
Sort by
(Temporarily?) Out of Stock: Veranderende Condities van Beschikbaarheid in het Bouwwezen
Full text linkPreface for theme issue.Voorwoord bij het themanummer
Tijdelijk Beschikbaar: Het oeuvre van hergebruik-architect Marcel Raymaekers als neerslag van afbraak- en afdankpraktijken in naoorlogs België
Full text linkIn order to gain insight into the specifics of circular architecture as a necessary alternative to contemporary extractive building practices, this article examines the work of Marcel Raymaekers. Between 1962 and 2014, the Belgian architect and trader developed a practice in the reuse of building materials. In the post-war context, in which the construction sector began to rely increasingly on cheap, standardised, industrially produced materials, Raymaekers made a radical choice for alternative elements. His aversion to mass-produced elements stemmed from aesthetic preferences. A preference for sensory experiences as a guideline for living, and a great affinity with Assemblage Art, in which a design process starts from existing materials. His way of working was thus characterised by a totally different notion of 'availability' than is common today.
Raymaekers started out as a hunter-gatherer, criss- crossing the country in search of material graveyards and demolition sites. For the first ten years, he worked extensively with materials from industrial waste streams, such as mesh stones (a residual product of sand and gravel extraction) and ship steel (recovered from obsolete ships for the steel processing industry). The immense demolition frenzy of 'Les Trente Glorieuses' also ensured the availability of materials such as bricks and roof tiles, which were recovered and processed in bulk. In addition, many high-quality, unique building components were released, which were finely crafted and ornamented and for which there was no longer any new equivalent on the materials market.
In 1972, he founded Queen of the South (QotS), his materials stock and headquarters in Genk. From then on, Raymaekers became a permanent trader-designer. His established network of demolition contractors and wholesalers was crucial in this regard. During his career, he developed close partnerships with players such as reuse wholesaler Spinois and demolition contractors Scheerlinck, Leunen and Vander Elst, each active in their own geographical area and building niche. Raymaekers' architecture became increasingly baroque, but also more homogeneous due to his focus on architectural antiques. QotS was set up as a veritable machine for convincing people of the power of these elements.
From the 1980s onwards, the supply of building antiques declined due to the mechanisation of the demolition sector, rising labour costs and the increasing clout of heritage protection. His supply chains came to a standstill. Raymaekers began importing more materials from abroad. His practice became increasingly exclusive, targeting wealthy clients, although he also continued to build for middle-class clients through self-build and long-term construction projects. Eventually, Raymaekers had to go as far as India to find building materials. After 2000, the influx of materials became too expensive and too difficult, and clients began to stay away. In 2014, QotS went bankrupt.
Raymaekers' work shows how circular architecture depends on locally anchored supply networks, which are difficult to scale up due to the nature of the urban mine, where a wide variety of materials are released unpredictably, scattered and in small quantities. His practice was also strongly linked to a specific phase in the urbanisation and modernisation process: the period of unbridled demolition of pre-war buildings. Raymaekers' identity as a designer-trader was so intertwined with this period that his business inevitably ceased to exist with the demise of the ideology of progress that had given rise to it. This case study shows that the sustainable matching of supply and demand in second-hand materials will always have to be dynamic.In order to gain insight into the specifics of circular architecture as a necessary alternative to contemporary extractive building practices, this article examines the work of Marcel Raymaekers. Between 1962 and 2014, the Belgian architect and trader developed a practice in the reuse of building materials. In the post-war context, in which the construction sector began to rely increasingly on cheap, standardised, industrially produced materials, Raymaekers made a radical choice for alternative elements. His aversion to mass-produced elements stemmed from aesthetic preferences. A preference for sensory experiences as a guideline for living, and a great affinity with Assemblage Art, in which a design process starts from existing materials. His way of working was thus characterised by a totally different notion of 'availability' than is common today.
Raymaekers started out as a hunter-gatherer, criss- crossing the country in search of material graveyards and demolition sites. For the first ten years, he worked extensively with materials from industrial waste streams, such as mesh stones (a residual product of sand and gravel extraction) and ship steel (recovered from obsolete ships for the steel processing industry). The immense demolition frenzy of 'Les Trente Glorieuses' also ensured the availability of materials such as bricks and roof tiles, which were recovered and processed in bulk. In addition, many high-quality, unique building components were released, which were finely crafted and ornamented and for which there was no longer any new equivalent on the materials market.
In 1972, he founded Queen of the South (QotS), his materials stock and headquarters in Genk. From then on, Raymaekers became a permanent trader-designer. His established network of demolition contractors and wholesalers was crucial in this regard. During his career, he developed close partnerships with players such as reuse wholesaler Spinois and demolition contractors Scheerlinck, Leunen and Vander Elst, each active in their own geographical area and building niche. Raymaekers' architecture became increasingly baroque, but also more homogeneous due to his focus on architectural antiques. QotS was set up as a veritable machine for convincing people of the power of these elements.
From the 1980s onwards, the supply of building antiques declined due to the mechanisation of the demolition sector, rising labour costs and the increasing clout of heritage protection. His supply chains came to a standstill. Raymaekers began importing more materials from abroad. His practice became increasingly exclusive, targeting wealthy clients, although he also continued to build for middle-class clients through self-build and long-term construction projects. Eventually, Raymaekers had to go as far as India to find building materials. After 2000, the influx of materials became too expensive and too difficult, and clients began to stay away. In 2014, QotS went bankrupt.
Raymaekers' work shows how circular architecture depends on locally anchored supply networks, which are difficult to scale up due to the nature of the urban mine, where a wide variety of materials are released unpredictably, scattered and in small quantities. His practice was also strongly linked to a specific phase in the urbanisation and modernisation process: the period of unbridled demolition of pre-war buildings. Raymaekers' identity as a designer-trader was so intertwined with this period that his business inevitably ceased to exist with the demise of the ideology of progress that had given rise to it. This case study shows that the sustainable matching of supply and demand in second-hand materials will always have to be dynamic
Standhouden. Adellijk landgoedbeheer in Nederland : De twintigste-eeuwse geschiedenis van Leuvenum en De Bannink
Full text linkReview of a book written by Willemieke OttensBespreling van een boek van Willemieke Otten
‘Het is absoluut overbodig, zelfs nadelig, om de gevels te verfraaien’: Experimenten met beton in sociale huisvesting in België na de Eerste Wereldoorlog
Full text linkFollowing World War I, Belgium faced a severe housing crisis, necessitating a comprehensive reform of social housing policy. Established in 1919, the National Society for Cheap Housing (Nationale Maatschappij voor Goedkope Woningen en Woonvertrekken, nmgww) aimed not only to repair material damage but also to address new social and societal demands. However, financial resources were limited, while there was also a severe shortage of (traditional) building materials and skilled labour. Progressive architects attempted to create a new, socially engaged architecture with a modernist vocabulary through the nmgww. They also advocated for the application of alternative building methods that had the added advantage of being financially favourable. The lack of expertise and experience with these alternative methods prompted the nmgww to set up an experimental project at Het Rad in Anderlecht in 1920. It entailed the construction of some sixty houses, employing eighteen different building systems. While most of these systems used concrete blocks, three utilized a prefabricated skeleton, and two opted for cast-in-situ concrete using monolithic casting systems. Nearly all utilized ‘lean concrete’, a type of concrete with a low cement content. Furthermore, in most cases part of the aggregate was replaced with industrial waste products to reduce costs and improve thermal properties. The intention was to perform an extensive evaluation and objective comparison of the different building systems. Yet even before the experiments had been concluded, the nmgww started to actively promote the German casting system Non Plus. For example, it invited local housing associations to participate in a study trip to Merseburg near Berlin to familiarize themselves with the system. Successfully, as it turns out as the system was subsequently used in the garden suburbs of Klein Rusland in Zelzate (1920-1923) and La Cité Moderne in Sint-Agatha-Berchem (1922-1925). The two districts were designed respectively by the architects Huib Hoste and Victor Bourgeois in a modernist idiom.
The literature often refers to the economic benefits of the Non Plus system and to the impact of construction techniques on the aesthetics of these garden suburbs. However, in-depth research shows that the relationship between economic, technical and aesthetic aspects is not so straightforward: concrete was not necessarily cheaper than brick, while the plaster exterior often concealed a variety of systems. Moreover, both garden suburbs were initially designed in brick, indicating that there is no causal link between the material and the design language. It was not long, however, before the alternative building systems in lean concrete, particularly the monolithic casting systems, were abandoned. After 1926, as a result of political power shifts, the focus switched to small-scale projects and alternative building systems lost their scale-based economic advantage. Yet the experiment with alternative building practices, however brief, was an important phase in Belgian architectural and construction history. Projects like Het Rad and the modernist garden suburbs in cast-in-situ concrete show the interrelationship between societal, social, political, cultural and economic ambitions on the one hand, and the evolution of building culture on the other.Following World War I, Belgium faced a severe housing crisis, necessitating a comprehensive reform of social housing policy. Established in 1919, the National Society for Cheap Housing (Nationale Maatschappij voor Goedkope Woningen en Woonvertrekken, nmgww) aimed not only to repair material damage but also to address new social and societal demands. However, financial resources were limited, while there was also a severe shortage of (traditional) building materials and skilled labour. Progressive architects attempted to create a new, socially engaged architecture with a modernist vocabulary through the nmgww. They also advocated for the application of alternative building methods that had the added advantage of being financially favourable. The lack of expertise and experience with these alternative methods prompted the nmgww to set up an experimental project at Het Rad in Anderlecht in 1920. It entailed the construction of some sixty houses, employing eighteen different building systems. While most of these systems used concrete blocks, three utilized a prefabricated skeleton, and two opted for cast-in-situ concrete using monolithic casting systems. Nearly all utilized ‘lean concrete’, a type of concrete with a low cement content. Furthermore, in most cases part of the aggregate was replaced with industrial waste products to reduce costs and improve thermal properties. The intention was to perform an extensive evaluation and objective comparison of the different building systems. Yet even before the experiments had been concluded, the nmgww started to actively promote the German casting system Non Plus. For example, it invited local housing associations to participate in a study trip to Merseburg near Berlin to familiarize themselves with the system. Successfully, as it turns out as the system was subsequently used in the garden suburbs of Klein Rusland in Zelzate (1920-1923) and La Cité Moderne in Sint-Agatha-Berchem (1922-1925). The two districts were designed respectively by the architects Huib Hoste and Victor Bourgeois in a modernist idiom.
The literature often refers to the economic benefits of the Non Plus system and to the impact of construction techniques on the aesthetics of these garden suburbs. However, in-depth research shows that the relationship between economic, technical and aesthetic aspects is not so straightforward: concrete was not necessarily cheaper than brick, while the plaster exterior often concealed a variety of systems. Moreover, both garden suburbs were initially designed in brick, indicating that there is no causal link between the material and the design language. It was not long, however, before the alternative building systems in lean concrete, particularly the monolithic casting systems, were abandoned. After 1926, as a result of political power shifts, the focus switched to small-scale projects and alternative building systems lost their scale-based economic advantage. Yet the experiment with alternative building practices, however brief, was an important phase in Belgian architectural and construction history. Projects like Het Rad and the modernist garden suburbs in cast-in-situ concrete show the interrelationship between societal, social, political, cultural and economic ambitions on the one hand, and the evolution of building culture on the other
Om 'ligt en digt te timmeren': Veenturf als bouwmateriaal
Full text linkAn excavation in Aalsmeer in 2013 revealed the remains of a building with most remarkable foundations, namely blocks of peat. Such blocks, cut from dredged peat and then dried, were widely used as fuel in centuries past. Because peat is sometimes encountered inside buildings, especially in the form of insulation, the question arose as to whether peat was used by builders as an ad hoc, pragmatic solution using a readily available material, or whether it was a more widely used building material in the past. This research question led to a large-scale survey of the literature and archaeological and building history reports.Because peat blocks turn up only sporadically in the course of renovating or demolishing buildings, it is difficult to gauge how widespread its use was. The same applies to the more innovative instances of the use of compressed peat moss. In building archaeological reports and the literature, such discoveries are usually treated as unique occurrences and described anecdotally. However, the survey revealed that the use of peat as a building material is a historical structural phenomenon that, having been rendered obsolete by twentieth-century innovations, was subsequently consigned to oblivion. Mentions of such use in nine teenth-century architecture handbooks and in articles in professional journals from the same period, suggest that the use of peat was far from ad hoc. Interestingly, the use of peat for foundations was specific to certain regions. This was due on the one hand to the ready availability of the material, and on the other to the nature of its properties: its lightness, flexibility and waterproofness made it ideal for building on soft peaty soils.It can be tentatively concluded that this method of construction became popular in the Dutch peatlands from the second quarter of the sixteenth century. One explanation for this is the growing use of hand-held dredges in that period, which greatly increased both production and accessibility. The peat as a building material was used because it was readily available and lightweight, notwithstanding the major drawback of its flammability.This article is an initial attempt to learn more about the use of peat in construction. Systematic survey research is still lacking, so questions regarding the precise extent of below- and above-ground uses, regions, periodization and building types remain as yet unanswered.Bij een opgraving in 2013 in Aalsmeer werden de resten van een gebouw aangetroffen dat op een opmerkelijke wijze was gefundeerd, namelijk op veenturfblokken: uitgebaggerd veen dat in blokken gesneden werd gedroogd en algemeen bekend is als brandstof uit vroeger tijden. Omdat veenturf soms ook inpandig wordt aangetroffen, vooral als isolatiemateriaal, rees de vraag of veenturf door de bouwers was gebruikt als een incidentele, pragmatische oplossing met voorhanden materiaal, of dat het een destijds een meer algemeen gebruikt bouwmateriaal betreft. Deze onderzoeksvraag leidde tot een grootschalige inventarisatie van literatuur, archeologische en bouwhistorische rapporten. Doordat de veenturfblokken incidenteel in panden worden aangetroffen bij verbouwing of sloop, is niet goed duidelijk hoe algemeen het gebruik was. Dit is ook het geval voor de meer innovatieve voorbeelden van geperste turfmolm. Vondsten worden in bouwhistorische rapporten en de literatuur meestal gezien als iets unieks en anekdotisch beschreven. Echter, uit de inventarisatie kwam naar voren dat het gebruik van veenturf als bouwmateriaal een historisch bouwkundig fenomeen is dat door innovaties in de twintigste eeuw in onbruik raakte en daarmee grotendeels in de vergetelheid. Door vermeldingen in negentiende-eeuwse handboeken voor bouwkunde, en artikelen in vaktijdschriften uit dezelfde periode, kon worden geconcludeerd dat het gebruik van veenturf niet incidenteel was. Interessant aan het gebruik van veenturf voor funderingen is het feit dat dit regionaal werd bepaald. Enerzijds vanwege de ruime aanwezigheid van het materiaal, anderzijds vanwege de gunstige eigenschappen: het lichte gewicht, de flexibiliteit en het waterkerende karakter, die ideaal waren voor het bouwen op de slappe veengronden. Voorzichtig kan worden geconcludeerd dat deze bouwmethode vanaf het tweede kwart van de zestiende eeuw in de Nederlandse veengebieden in zwang raakte. Een verklaring hiervoor is de ontwikkeling van het slagturven in die periode, waardoor de productie en toegankelijkheid aanzienlijk toenam. Het materiaal werd gebruikt omdat het ruim voorhanden was en licht van gewicht, maar een belangrijk nadeel was de brandbaarheid. Dit artikel is een eerste poging om inzicht te krijgen in het gebruik van veenturf als bouwmateriaal. Het ontbreekt nog aan systematisch inventariserend onderzoek, zodat vragen over de exacte reikwijdte van de onder- en bovengrondse toepassingen, regio’s, periodisering en gebouwtypen nog onbeantwoord zijn
Boeren op de buitenplaats: De relatie tussen landbouw en buitenleven in het Amstellands Arcadië (1640-1840)
Full text linkReview of a book written by Gerrit van Oosterom
Bespreking van een boek van Gerrit van Oosterom
 
Sluizen in de ‘derrie’: Sluisbouw in zestiende-eeuws Holland als proeftuin voor bouwen op slappe bodem
Full text linkIn the years 1540–1570, sluice construction in the Low Countries underwent an important transition. In addition to the introduction of mitre gates, the increasing use of stone was a vitally important innovation. The advantage of this building material was that it prolonged the lifespan of sluices and made it possible to build larger ones, with considerable benefits for shipping and water management. The improved sluices in turn contributed greatly to the rise and prosperity of the Dutch Republic. These new hydraulic works were much heavier than their wooden predecessors and needed to be securely anchored in the marshy clay and peat substratum. The structural aspects of sluice construction have been largely neglected to date. Sluice construction is regarded as a niche subject and as such cannot expect much attention from architectural historians. Unjustly so, because the construction of sluices did not evolve in a vacuum; it was a major task for municipal architects and contractors in the towns of the County of Holland. There are also indications that the structural challenges presented by building heavy stone sluices in the soft soils of Holland were crucial to the development of a scientific approach to building in peatland areas.Contemporary discussions about the best foundation engineering solutions for sluices shows that there were no standard solutions and that experts with a wide range of backgrounds were involved in their construction. We still have few details about the design of foundations in the sixteenth century and the extent to which the transition from wood to stone sluices contributed to the development of engineering solutions for improved foundations in general. Both experts and clients sought maximum certainty in an arena where knowledge was still evolving. Learning by example was essential and technical drawings and models became increasingly important tools for recording such acquired knowledge. A new, supra-regional knowledge network that included the southern Low Countries as well as Holland promoted the dissemination of new knowledge and expertise.
The interconnection of sluice building with urban and church building projects means that rather than being a niche subject, the construction of stone sluices had wider implications. It provided a testing ground for building on soft soils whereby the exchange of knowledge, soil research, and concrete experiments during construction delivered vital knowledge and expertise for building in peat.In de jaren 1540–70 maakte de sluisbouw in de Lage Landen een belangrijke transitie door. Naast de introductie van puntdeuren was het toenemend gebruik van steen een wezenlijke innovatie. Dit bouwmateriaal had het voordeel dat de levensduur van sluizen verlengd werd en ze ook groter gemaakt konden worden, wat aanzienlijke voordelen bood voor de scheepvaart en waterbeheer: de verbeterde sluizen hebben daardoor een essentiële bijdrage geleverd aan de opkomst en bloei van de Republiek. Deze nieuwe waterbouwkundige werken waren veel zwaarder dan hun houten voorgangers en moesten goed gefundeerd worden in de moerassige ondergrond bestaande uit klei en veen. De bouwtechnische aspecten van de bouw van sluizen zijn nog onderbelicht. Sluisbouw vormt een niche die nauwelijks op aandacht van architectuurhistorici kan rekenen. Dat is onterecht, want het bouwen van sluizen ontwikkelde zich niet in een vacuüm; het was een belangrijke opdracht voor stadbouwmeesters en aannemers in de Hollandse steden. Ook zijn er aanwijzingen dat de constructieve uitdagingen van het aanleggen van zware stenen sluizen in de slappe Hollandse bodem belangrijk zijn geweest voor een wetenschappelijke benadering van het bouwen in veengebieden.
De eigentijdse discussies over de beste funderingstechnieken voor sluizen laten zien dat er geen standaardoplossingen bestonden en dat experts met uiteenlopende achtergronden bij de bouw betrokken waren. Het is nog onduidelijk hoe het ontwerpproces van funderingen in de zestiende eeuw eruitzag en in hoeverre de transitie van houten naar stenen sluizen een bijdrage heeft geleverd in de ontwikkeling van verbeterde funderingstechnieken in het algemeen. Zowel experts als hun opdrachtgevers zochten naar zoveel mogelijk zekerheid in een veld waarin de kennis nog in ontwikkeling was. Het leren van andere voorbeelden was wezenlijk en om kennis vast te leggen werd werden technische tekeningen en maquettes steeds belangrijker. Er ontstond een bovenregionaal kennisnetwerk dat niet beperkte tot Holland, maar ook de zuidelijke Lage Landen omvatte en dat een snelle verspreiding van nieuwe kennis en kunde bevorderde.
De verwevenheid met stedelijke en kerkelijke bouwprojecten, maakt dat de aanleg van stenen sluizen niet een niche was maar bredere implicaties had. Het bood een proeftuin voor het bouwen op slappe bodem waarbij de uitwisseling van kennis, bodemonderzoek en de concrete experimenten tijdens het bouwen noodzakelijke kennis en kunde opleverden voor het bouwen in het veen
Afstudeerwerk
Full text linkPreface
In nummer 2 van 2022 introduceerde het Bulletin KNOB een tweejaarlijkse rubriek ‘afstudeerwerk’, waarin de studenten die hadden meegedongen naar de KNOB Stimuleringsprijs 2021 hun onderzoek presenteerden. In dit nummer vindt u de tweede editie van die rubriek. Het bevat samenvattingen van scripties ingezonden voor de KNOB Stimuleringsprijs 2023. De zestien scripties zijn geschreven aan twee Belgische universiteiten (Katholieke Universiteit Leuven en Vrije Universiteit Brussel), vier Nederlandse (Rijksuniversiteit Groningen, Technische Universiteit Delft, Universiteit Utrecht, Universiteit van Amsterdam) en een hogeschool (Inholland Delft). Ze behandelen herkenbare architectuurhistorische thema’s als de negentiendeeeuwse arbeiderswoning, plafondontwerpen van Daniel Marot en historisch glas-in-lood, maar ook aanverwante onderwerpen als de ‘soundscape’ van de kerken van Christopher Wren, archeologisch erfgoed als herinneringsplaats, en – op het snijvlak van de architectuurhistorie en de sociale geschiedenis – de speeltuin tussen 1878 en 1978. De KNOB Stimuleringsprijs leidt tot meer. Het afstudeeronderzoek van Sara Duisters over kunststof gevels resulteerde al in een publicatie in het recente themanummer Post 65. Winnaar van de Stimuleringsprijs 2023 Lara Reyniers schreef voortbouwend op haar afstudeeronderzoek voor het huidige nummer samen met Stephanie Van de Voorde en Ine Wouters een artikel over de omgang met afbraakmaterialen in Brussel in de periode 1860-1940. Daarmee is dit nummer bijna volledig gevuld met het werk van jonge vakgenoten. In de bijdrage van Reyniers et al staan nu eens niet de creatie en bouw van architectuur centraal, maar de afbraak ervan, en dan met name het beleid ten aanzien van het sloopafval. De behandelde periode was er een van grootschalige stedelijke vernieuwing die veel afval opleverde, waaronder puin, bijzondere bouwfragmenten en van alles daar tussenin. Hoe de Brusselse overheid hiermee omging is interessant, zeker ook in het huidige tijdsgewricht, waarin sloop en sloopafval – nu vanuit een duurzaamheidsoogpunt – opnieuw in de aandacht staan. De redactieVoorwoord
In nummer 2 van 2022 introduceerde het Bulletin KNOB een tweejaarlijkse rubriek ‘afstudeerwerk’, waarin de studenten die hadden meegedongen naar de KNOB Stimuleringsprijs 2021 hun onderzoek presenteerden. In dit nummer vindt u de tweede editie van die rubriek. Het bevat samenvattingen van scripties ingezonden voor de KNOB Stimuleringsprijs 2023. De zestien scripties zijn geschreven aan twee Belgische universiteiten (Katholieke Universiteit Leuven en Vrije Universiteit Brussel), vier Nederlandse (Rijksuniversiteit Groningen, Technische Universiteit Delft, Universiteit Utrecht, Universiteit van Amsterdam) en een hogeschool (Inholland Delft). Ze behandelen herkenbare architectuurhistorische thema’s als de negentiendeeeuwse arbeiderswoning, plafondontwerpen van Daniel Marot en historisch glas-in-lood, maar ook aanverwante onderwerpen als de ‘soundscape’ van de kerken van Christopher Wren, archeologisch erfgoed als herinneringsplaats, en – op het snijvlak van de architectuurhistorie en de sociale geschiedenis – de speeltuin tussen 1878 en 1978. De KNOB Stimuleringsprijs leidt tot meer. Het afstudeeronderzoek van Sara Duisters over kunststof gevels resulteerde al in een publicatie in het recente themanummer Post 65. Winnaar van de Stimuleringsprijs 2023 Lara Reyniers schreef voortbouwend op haar afstudeeronderzoek voor het huidige nummer samen met Stephanie Van de Voorde en Ine Wouters een artikel over de omgang met afbraakmaterialen in Brussel in de periode 1860-1940. Daarmee is dit nummer bijna volledig gevuld met het werk van jonge vakgenoten. In de bijdrage van Reyniers et al staan nu eens niet de creatie en bouw van architectuur centraal, maar de afbraak ervan, en dan met name het beleid ten aanzien van het sloopafval. De behandelde periode was er een van grootschalige stedelijke vernieuwing die veel afval opleverde, waaronder puin, bijzondere bouwfragmenten en van alles daar tussenin. Hoe de Brusselse overheid hiermee omging is interessant, zeker ook in het huidige tijdsgewricht, waarin sloop en sloopafval – nu vanuit een duurzaamheidsoogpunt – opnieuw in de aandacht staan. De redacti
Een grote kerk in een dorp dat mislukte als stad: De Oude Jeroenskerk in Noordwijk
Full text linkThe Oude Jeroenskerk in the South Holland coastal village of Noordwijk is the largest, and one of the most perfectly preserved, late medieval village churches in the provinces of South and North Holland. Compared with the village in which it stands and the village churches in the surrounding area, the Oude Jeroenskerk is not just beautifully proportioned, but above all remarkably large. This phenomenon – a large church in a small settlement – is clearly interesting, yet it has never been the subject of specific research.
Following the miraculous discovery in 976 of the bones of Jeroen, a missionary murdered in 856 by the Norsemen, the ancient Nordcha settlement developed into a place of pilgrimage with urban tendencies. The subsequent ‘discovery’ of Jeroen’s skull in around 1316 furthered the growth of both the village and the church. On 1 April 1398 the village was granted a city charter, but this was subsequently withdrawn on 12 March 1399.The applicants’ right to make such an application was challenged and those involved had plainly underestimated the costs associated with city status. What remained was an under-construction large church, which was eventually completed in around 1500.
The construction and appearance of the Oude Jeroenskerk would seem to have been heavily influenced by the count and the local nobility, beginning with Count Dirk II, who granted permission to erect a church in 976. The architects of the brick church are unknown, but it is conceivable that the first element, a tower (1260), was the work of the master craftsman Albrecht van Velsen. In the same period he was involved in the erection of the Leeuwenhorst Cistercian convent in nearby Noordwijkerhout. The phase in which the church acquired its three-aisle, pseudo-basilica layout was possibly initiated by Count Albrecht van Beieren (1336-1404). It was he who heeded the desire of a group of ambitious villagers to elevate their village to the status of a city. This assumption is based on remarkable similarities in floor plan and elevation with the Sint Jacobskerk in ’s-Gravenhage before its radical renovation between 1434 and 1492. It is assumed that the transept (1389) in that church was commissioned by Albrecht. It was during Albrecht’s period of office that the current choir of the Oude Jeroenskerk was built (1389-1405), followed by the transept and three-aisle nave (1415/1425-1444/1500).
The Sint Jacobskerk became the main church, located in the administrative heart of the county. The Oude Jeroenskerk remained an important pilgrim church up until the Reformation. A church of substantial proportions that reflected contemporary urban aspirations and still looks like an urban parish church. In terms of materials and detailing it was simple and sober and as such comparable with village churches in the surrounding area and with the Sint Jacobskerk in ’s-Gravenhage until the latter’s reconstruction in 1434.
Noordwijk had the potential to grow into a small city. It had the status of a place of pilgrimage, was a religious centre and boasted a relatively large population, including members of the nobility. A large church capable of accommodating local residents and pilgrims corresponded with the urban ambitions of a group of locals. Although those briefly realized ambitions were soon dashed, what remained was the Oude Jeroenskerk: a gothic, pseudo-basilica cruciform church with a square-based tower incorporated on three sides in a three-aisled nave.De Oude Jeroenskerk in het Zuid-Hollandse kustdorp Noordwijk is de grootste en een van de gaafst bewaard gebleven laatmiddeleeuwse Hollandse dorpskerken. In vergelijking met het dorp waarin ze staat en de dorpskerken in de omgeving is de Oude Jeroenskerk zeer evenwichtig van opzet, maar vooral opvallend groot. Dit fenomeen, een grote kerk in een kleine plaats, is interessant maar nooit onderwerp geweest van een specifiek onderzoek.
De nederzetting Nordcha ontwikkelde zich na de wonderbaarlijke vondst van de beenderen van Jeroen rond 976, de missionaris die in 856 door de Noormannen werd vermoord, tot een bedevaartsoord met stadse trekken. Toen omstreeks 1316 ook de schedel van Jeroen werd ‘gevonden’ nam de groei van het dorp een vlucht, en de kerk groeide mee. Op 1 april 1398 kreeg het dorp stadsrechten, maar op 12 maart 1399 werden de handvesten weer ingeleverd. De aanvragers waren er niet toe gerechtigd, en men had zich klaarblijkelijk ook verkeken op de kosten die de status van stad met zich meebracht. Wat bleef was de in aanbouw zijnde grote kerk, die rond 1500 werd voltooid.
Voor de bouw en verschijningsvorm van de Oude Jeroenskerk lijken de grafelijkheid en de lokale adel bepalend te zijn geweest. Beginnend met graaf Dirk II, die in 976 toestemming gaf een kerk te stichten. De bouwheren van de bakstenen kerk zijn niet bekend. Het is denkbaar dat de eerste aanzet, een toren (1260), werd gegeven door ambachtsheer Albrecht van Velsen. Hij was in dezelfde periode betrokken bij de stichting van het cisterciënzerinnenklooster Leeuwenhorst in het nabijgelegen Noordwijkerhout. De fase waarin de kerk haar driebeukige, pseudo-basilicale opzet kreeg, werd mogelijk geïnitieerd door graaf Albrecht van Beieren (1336-1404). Hij was degene die gehoor gaf aan de wens van ambitieuze dorpelingen om hun dorp op te waarderen naar een stad. Reden voor de aanname zijn de opvallende overeenkomsten in plattegrond en opstand met de Sint Jacobskerk in ’s-Gravenhage vóór de ingrijpende verbouwingen tussen 1434-1492. Van het kruiswerk (1389) aldaar wordt verondersteld dat graaf Albrecht de bouwheer was. In Albrechts regeerperiode werd het huidige koor van de Oude Jeroenskerk opgetrokken (1389-1405), gevolgd door het transept en het driebeukige schip (1415/1425-1444/1500).
De Sint Jacobskerk werd de hoofdkerk in het bestuurlijk hart van de grafelijkheid. De Oude Jeroenskerk bleef tot aan de Reformatie een belangrijke pelgrimskerk. Een kerk van formaat, die de stedelijke aspiraties weerspiegelde en nog altijd oogt als een stedelijke parochiekerk. Qua materiaalgebruik en detaillering bleef het kerkgebouw eenvoudig, sober en daarmee vergelijkbaar met zowel de dorpskerken in de regio als de Sint Jacobskerk te ’s-Gravenhage tot 1434.
Noordwijk had het in zich om op te stomen tot een kleine stad. Het had een status als bedevaartsoord, was een religieus centrum en had relatief veel inwoners, waaronder mensen van adel. Een grote kerk die ruimte kon bieden aan pelgrims en inwoners paste bij de ambitie die enkelen kort verwezenlijkt zagen. De stadswording mislukte, maar wat bleef was de Oude Jeroenskerk: een gotische, pseudo-basilicale kruiskerk met een toren op een vierkante grondslag, driezijdig opgenomen in het driebeukige schip
De invloed van veen op de inrichting van Nederland
Full text linkVoorwoord bij het themanummerVoorwoord bij het themanumme