Akademicka Platforma Czasopism
Not a member yet
37874 research outputs found
Sort by
Prawnicy niemieckiego pochodzenia w Łodzi okresu II wojny światowej
No full textThe aim of the present article is to analyze the biographies of German lawyers from Łódź who, during the Second World War, were faced with a choice to join the Volksliste or to maintain Polish citizenship and leave for the General Government. After January 1945, those who were included on the Deutsche Volksliste had to face legal consequences for accepting German citizenship. The participation of pre-war lawyers in the National Socialist justice system raised many doubts: the scope of action for German lawyers decreased year by year in wartime conditions, and they were unable to represent Polish and Jewish clients in German courts. In addition to the extermination of Jewish lawyers, their subsequent accountability and removal from the profession concluded pre-war conflicts of nationality over access to positions and the ability to represent clients. The fate of lawyers of German origin in Łódź is symptomatic of the fate of the entire German middle class in central Poland from the outbreak of war to the final expulsions and displacements from post-war Łódź and the greater region.Celem artykułu jest analiza biografii adwokatów Niemców z Łodzi, którzy w czasie II wojny światowej stanęli przed koniecznością wyboru: volkslista albo trwanie przy obywatelstwie polskim i wyjazd do Generalnego Gubernatorstwa. Po styczniu 1945 roku ci z nich, którzy byli na Niemieckiej Liście Narodowej, musieli odpowiadać karnie z tytułu przyjęcia niemieckiego obywatelstwa. Udział przedwojennych prawników w narodowosocjalistycznym wymiarze sprawiedliwości budził wiele wątpliwości: pole działania niemieckich adwokatów zmniejszało się w warunkach wojennych z roku na roku, nie mogli oni też reprezentować klientów Polaków i Żydów przed niemieckimi sądami. Późniejsze rozliczenie ich i usunięcie z zawodu zakończyło – razem z Zagładą żydowskich adwokatów – przedwojenny konflikt narodowościowy o dostęp do stanowisk i możliwość reprezentacji klientów. Losy łódzkich adwokatów niemieckiego pochodzenia są symptomatyczne dla losów całej niemieckiej klasy średniej w centralnej Polsce – od wybuchu wojny do ostatnich wypędzeń i wysiedleń z powojennej Łodzi i województwa łódzkiego
Sąd Specjalny w Stanisławowie (Sondergericht Stanislau) i jego przewodniczący (1941–1944): Pod znakiem eksterminacji
No full textThe present article concerns the activities of the Special Court in Stanisławów (Sondergericht Stanislau) – one of the German special courts operating in the Galicia District of the General Government – in the years 1941–1944. Taking up this topic is justified by the lack of even fragmentary findings. Accordingly, the purpose of research was to determine the following: what types of cases were heard by the Sondergericht; of what nationality were the majority of defendants; what sentences did they receive; was the death penalty used, and, if yes, in which cases; who administered the workings of the Sondergericht; which judges were its members and which prosecutors took part in hearings before the Sondergericht; from where did the lawyers involved in its work originate; and were the court’s rulings ever overturned through extraordinary legal measures. The source basis for the analysis comprises archives, literature, and the press of the period. As regards this aspect, completely new findings were made concerning the Special Court in Stanisławów. In addition, I have described the case of Erwin Wester, the Chairman of the Special Court, who was extradited to Poland after the war for trial, but avoided proceedings due to his death. The present article was written as part of a research project funded by the National Science Centre (2020/39/B/HS5/02111).Artykuł dotyczy działalności Sądu Specjalnego w Stanisławowie (Sondergericht Stanislau) w latach 1941–1944, tj. jednego z niemieckich sądów specjalnych funkcjonujących na obszarze Generalnego Gubernatorstwa w dystrykcie Galicja. Podjęcie tego tematu jest uzasadnione brakiem choćby fragmentarycznych ustaleń. W związku z tym celem badań było stwierdzenie: jakiego rodzaju sprawy były rozpatrywane przez Sondergericht; jakiej narodowości oskarżeni przeważali; na jakie kary byli skazywani; czy i w jakich sprawach orzekano karę śmierci; kto kierował pracami Sondergerichtu, jacy sędziowie byli jego członkami i jacy prokuratorzy brali udział w rozprawach przed Sondergerichtem; skąd pochodzili prawnicy zaangażowani w jego prace i czy orzeczenia sądu były wzruszane na drodze podejmowania nadzwyczajnych środków prawnych. Podstawę źródłową rozważań stanowią archiwalia, literatura oraz prasa z tamtego okresu. Na tym gruncie poczyniono oryginalne, nieznane dotychczas ustalenia dotyczące Sądu Specjalnego w Stanisławowie. Dodatkowo opisano sprawę Erwina Westera, przewodniczącego sądu specjalnego, którego po wojnie ekstradowano do Polski w celu osądzenia, do czego jednak nie doszło z powodu jego śmierci. Artykuł został opracowany w ramach projektu badawczego finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki (2020/39/B/HS5/02111)
Mordowanie księży w ramach akcji Sonderbehandlung 14f13 na zamku Hartheim
No full textIn the years 1940–1944, Hartheim Castle served as a Nazi euthanasia center, in which people were put to death on a mass scale. From May 1940 to August 1941, over 18,000 people were murdered there under Action T4, while between August 1941 and November 1944 more than 10,000 prisoners of concentration camps and forced laborers were in the Castle. The latter group included 330 priests who were brought to Hartheim mainly from Dachau, but also from Mauthausen-Gusen. According to our present knowledge, at least 310 of them came from Poland. Considered by the occupier as enjoying high social and political standing, they were arrested and deported as part of the Nazis’ systematic effort to eliminate the Polish intelligentsia and Polish leadership elites. Using selected examples, the paper examines what exactly the priests experienced on their way to the concentration camps, and also the circumstances that accompanied their deaths at Hartheim Castle.W latach 1940–1944 w zamku Hartheim masowo mordowano ludzi w ramach nazistowskiego programu eutanazji. Od maja 1940 do sierpnia 1941 roku podczas akcji T4 zlikwidowano ponad 18 tys. osób, a od sierpnia 1941 do listopada 1944 roku zamek był miejscem zagłady ponad 10 tys. więźniów obozów koncentracyjnych i robotników przymusowych. Wśród nich było 330 księży, których przywieziono tu przede wszystkim z obozu w Dachau, a także z Mauthausen-Gusen. Zgodnie z obecnym stanem wiedzy co najmniej 310 z nich pochodziło z Polski. Okupant uznał kapłanów za osoby cieszące się dużymi wpływami społecznymi i politycznymi, w związku z tym zostali oni aresztowani i deportowani w ramach akcji likwidowania polskiej inteligencji i elit przywódczych. Na podstawie losów przykładowych osób prześledzono drogę księży do obozów koncentracyjnych oraz ukazano okoliczności ich zgładzenia w Hartheim
Gusen: (nie)pamięć i przyszłość
No full textThe text is an abridged and edited version of a paper which was presented together with photographic materials at the international scientific conference entitled “Killing Intellectuals. European Intellectual Elites under German Occupation, 1939–1945”, held on 8–9 May 2017 in Vienna and accompanied by commemorative events organized in Gusen on 7 May 2017. It presents issues concerning the commemoration of the victims of the concentration camp of Mauthausen-Gusen – a location infamous even by the standards of the Second World War – and the proposal to establish a Henryk Sławik European Center of Education in Gusen.Tekst stanowi skróconą i zredagowaną wersję wystąpienia połączonego z prezentacją zdjęciową podczas międzynarodowej konferencji naukowej „Zabijanie inteligencji. Europejskie elity intelektualne pod okupacją niemiecką, 1939–1945”, która odbyła się 8–9 maja 2017 roku w Wiedniu i której towarzyszyły wydarzenia w Gusen 7 maja 2017 roku. Przedstawia problemy związane z upamiętnianiem tego tragicznego miejsca, jakim jest obóz koncentracyjny Mauthausen-Gusen, a także opowiada o propozycji utworzenia Europejskiego Centrum Edukacyjnego im. Henryka Sławika w Gusen
Wywiad z Rudolfem Haunschmiedem
No full textRudolf A. Haunschmied is a founding member of the Gusen Memorial Committee and a self-educated regional historian of the St. Georgen an der Gusen-Mauthausen area. Most of the commemorative initiatives for the former KLGusen concentration camps of the last two decades in Austria were based on his long-standing activities and unstinting research work. Born in 1966 in St. Georgen an der Gusen, Austria, he has been studying the history of the Gusen I, II& IIIconcentration camp complex since his early youth, while at the same time gaining an education and taking up work as a mechanical engineer. For decades, he has been campaigning for the inclusion, protection and preservation of the remnants of KLGusen within a St. Georgen-Gusen-Mauthausen memorial area. He is also an initiator and promoter of the new Mauthausen-Gusen-St. Georgen Region of Awareness that came into being towards the end of 2016. The interview was conducted by correspondence by Bartosz Bolesławski from the Pilecki Institute towards the end of September 2018. All footnotes in the text were provided by Mr. Haunschmied.Rudolf A. Haunschmied jest członkiem założycielem Komitetu Pamięci Gusen oraz historykiem-samoukiem, w którego kręgu zainteresowań znajdują się dzieje regionu St. Georgen-Gusen-Mauthausen. Większość obchodów i uroczystości służących utrwaleniu pamięci o ofiarach byłego obozu koncentracyjnego Gusen, jakie zorganizowano w Austrii w ciągu ostatnich dwudziestu lat, jest owocem jego własnych inicjatyw i niestrudzonej pracy badawczej. Urodził się w St. Georgen an der Gusen w Austrii w 1966 roku i od wczesnej młodości bada historię kompleksu obozów koncentracyjnych Gusen I, II i III, chociaż z wykształcenia – i z zawodu – jest inżynierem mechanikiem. Od dziesięcioleci prowadzi kampanię na rzecz ochrony, konserwacji i włączenia pozostałości KL Gusen w krajobraz pamięci St. Georgen-Gusen-Mauthausen. Jest również promotorem tzw. regionu świadomości Mauthausen-Gusen-St. Georgen – inicjatywy realizowanej od końca 2016 roku. Wywiad został przeprowadzony przez Bartosza Bolesławskiego z Instytutu Pileckiego na przełomie września i października 2018 roku, korespondencyjnie. Autorem przypisów zamieszczonych w tekście jest pan Haunschmied
Między Wielkim Głodem a Wielkim Terrorem: Deportacje ludności z przygranicznych rejonów sowieckiej Ukrainy w 1935 roku
No full textThe article is a discussion of the first mass deportation of the unpredictable Polish and German inhabitants from the western border districts of Ukraine, which the Soviet authorities carried out in 1935. Close to 9,500 households were facing deportation, with Polish families accounting for approximately half of these. Increased suspicion of and hostility toward the Poles and the Germans was caused by the growing international tensions in contemporary Europe and the gradual emergence of the future military conflicts. In the mid-1930s, the Soviets were reinforcing their western border, erecting fortifications as part of the so-called Stalin Line, which also spanned the section of the USSR’s border with the Second Polish Republic. The deported Poles and Germans were moved to eastern districts of Ukraine, particularly in villages depopulated during the Great Famine of 1932–1933. The purpose of this strategy was two-fold: to tighten security in the state’s western extremities and to provide workforce for towns and villages decimated by hunger.Artykuł jest poświęcony ukazaniu pierwszej masowej deportacji niepewnej ludności polskiej i niemieckiej z zachodnich przygranicznych rejonów Ukrainy, dokonanej przez władzę sowiecką w 1935 roku. Wśród prawie 9,5 tys. deportowanych gospodarstw mniej więcej połowę stanowiły rodziny polskie. Narastająca podejrzliwość i wrogość wobec ludności polskiej i niemieckiej były spowodowane zaostrzeniem sytuacji międzynarodowej w ówczesnej Europie i zarysowaniem się przyszłych konfliktów wojennych. Sowieci w połowie lat trzydziestych XX wieku umacniali dla bezpieczeństwa granicę zachodnią, m.in. budując wzdłuż niej, w tym na odcinku z II RP, tzw. linię Stalina – inżynieryjno-fortyfikacyjne obiekty. Deportowana ludność polska i niemiecka została rozmieszczona we wschodnich obwodach Ukrainy, dokładniej we wsiach wyludnionych w czasie Wielkiego Głodu w latach 1932–1933. Tym posunięciem spodziewano się osiągnąć podwójny cel – wzmocnić bezpieczeństwo zachodnich rubieży państwa oraz uzupełnić w siłę roboczą zdziesiątkowane głodem wsie i miasta
Polscy Niemcy w obozie koncentracyjnym w Stutthofie: Przedwojenni obywatele polscy niemieckiego pochodzenia z byłego województwa pomorskiego osadzeni w KL Stutthof w latach 1942–1945 w związku z nielojalnością wobec władz Rzeszy Niemieckiej
No full textThe paper explores the fates of ethnic Germans who were Polish citizens from the Pomeranian Voivodeship prior to the Second World War and who were incarcerated in KL Stutthof due to their pro-Polish and anti-German attitudes. They represented a small percentage of the group of camp inmates described as Volksdeutsche. These were people who were entered in the second category of the German People’s List (Deutsche Volksliste, DVL). It has been determined that members of the group of Volksdeutsche under consideration were sent to KL Stutthof for the following reasons: on suspicion of involvement in the resistance or providing help to partisan units, as well as having knowledge about such activities and failing to report it to the German police, obtaining entry in the second category of the DVL by means of deception and slandering German police forces. Attention is drawn to the possible correlation between the pro-Polish attitudes of inmates from the second category of the DVL and the intensity of their sense of Germanness, as well as their religion. The need for in-depth research on the national identity of both the prewar German minority and the people entered in the DVL during the war has been emphasized. In order to facilitate understanding, the situation and attitudes of the German minority both before and after 1 September 1939 were analyzed in addition to the German People’s List in Pomerania and the KL Stutthof camp as a site of repression against Germans.W artykule podjęto problematykę Niemców etnicznych, którzy przed II wojną światową byli obywatelami polskimi z województwa pomorskiego i ze względu na swoje propolskie, a zarazem antyniemieckie, postawy zostali osadzeni w KL Stutthof. Stanowili oni niewielki odsetek w grupie więźniów obozu określanej jako Volksdeutsche. Były to osoby, które zostały wpisane do drugiej grupy niemieckiej listy narodowej (Deutsche Volksliste, DVL). Ustalono, że przyczynami kierowania do KL Stutthof badanej grupy volksdeutschów były: podejrzenie o zaangażowanie w konspirację bądź udzielanie pomocy oddziałom partyzanckim, jak również posiadanie wiedzy o takiej działalności i jej nieprzekazanie niemieckiej policji, a także wyłudzenie wpisu do drugiej grupy DVL lub szkalowanie niemieckich organów policyjnych. Zwrócono uwagę na możliwość korelacji między propolskimi postawami więźniów z drugiej grupy DVL a stopniem ugruntowania w nich poczucia niemieckości oraz wyznaniem. Wskazano na potrzebę pogłębionych badań nad tożsamością narodową zarówno przedwojennej mniejszości niemieckiej, jak i osób wpisanych na DVL w czasie wojny. W celu lepszego wyjaśnienia przenalizowano sytuację i postawy mniejszości niemieckiej przed 1 września 1939 roku i po tej dacie, a także niemiecką listę narodową na Pomorzu oraz sam obóz KL Stutthof jako miejsce represji stosowanych na Niemcach
Karakterne okładki. O projektach Przemka Dębowskiego
No full textThe article is an analysis of the cover designs prepared by Przemek Dębowski for the Karakter publishing house, as well as an attempt to reconstruct the process of their graphic creation on the one hand, and the ways of appealing to the audience through them – that is, the rhetoric of these covers – on the other. The statements made by the graphic designer himself are an important point of reference, especially the specifics of how he defines his covers and the concept of four communication strategies on which he bases their creation. The publishing house offers fiction, non-fiction, essays and titles on design, architecture and art, so the research material consists of works representative of each genre. As the analysis shows, Dębowski treats each cover commission individually, and in his search for the most appropriate solutions for a given title, he moves freely from German-Swiss to American patterns, i.e. from austerity and minimalism to dynamism and liveliness. He also does not shy away from aesthetic controversy, always introduced deliberately, with full awareness.W artykule zanalizowano projekty okładek przygotowanych przez Przemka Dębowskiego dla wydawnictwa Karakter, a także zrekonstruowano proces ich kreacji graficznej oraz opisano sposoby przemawiania za ich pomocą do odbiorcy. Istotnym punktem odniesienia są wypowiedzi grafika, w tym zwłaszcza specyfika definiowania przezeń okładek oraz koncepcja czterech strategii komunikacyjnych, na których opiera on ich tworzenie. W ofercie oficyny znajdują się literatura piękna, literatura faktu, eseje oraz tytuły dotyczące designu, architektury i sztuki, materiał badawczy stanowią więc prace reprezentatywne dla poszczególnych gatunków. Jak pokazuje przeprowadzona analiza, Dębowski każde okładkowe zadanie traktuje indywidualnie, a poszukując rozwiązań najlepszych dla danego tytułu, swobodnie przechodzi od wzorców niemiecko-szwajcarskich do amerykańskich, czyli od surowości i minimalizmu do dynamiczności i żywiołowości. Nie stroni również od zabiegów budzących kontrowersje estetyczne, zawsze wprowadzanych rozmyślnie
