Kasetsart University
Thai Agricultural Research Repository (เครือข่ายสารสนเทศงานวิจัยเกษตรไทย)Not a member yet
3752 research outputs found
Sort by
Increasing efficiency for rice seed production by using transplanting machine
No full textTransplanting machine is very importance in rice seed production, because it’s increasing the efficiency of rice seed production by decreasing former crop rice seed and workers. The purpose of study was researching on seedling medias, seed rates, kinds of nutrient for sprayed on seedling in concrete seed bed nursery, seedling ages, number of seedlings/clump, clump spacing and compare machine transplanting method with other planting methods for increasing yields and quality of rice seed with easy management. The experiments were conducted in Phitsanulok rice research center, Pathumthani rice research center and Chainat rice research center during 2008-2009 and in farmer fields at Phisanulok, Pichit and Chainat during 2010. The results showed that burned hull was convenient for seedling media, because it was easy to find and low cost, but only used in soil seed bed nursery. For concrete seed nursery, mixing of burned hull with soil was better. The optimal seeding rate was 200-250 g dry seed/tray or 250-300 g wet seed/tray, caused to using 42 and 36 seeding trays/rai. by respectively, and reserved 3-4 seedling trays/rai. for missing hill retransplanting. In concrete seed bed nursery, application of 15 g urea and 15 cc silicon solution (Si 20%). mixed in 20 L water need for increasing height and vigor seedling. 18 days seedling for transplanting had appropriate height for transplanting and saved seedling time. For increasing rice production, 10-12 seedlings /clump and 16-21 cm clump spacing gave higher yield than 12 cm. However for rice seed production, 10-12 seedlings/clump and 16 cm clump spacing was better in case of former crop rice seed control. Weedy rice herbicide control with dimethenamid (FrontierR) and oxadiargyl (RaftR) in directed seed broadcasting could control former crop rice seed better than transplanting, but only in dry season with well water level control, because these herbicides had highly toxic to seedling in uncontrolled water level. The best planting method for rice seed production was Parachute. Next below method was transplanting machine because it had little of former crop rice seed
and high yield.การปลูกข้าวเพื่อผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวจำเป็นต้องใช้เครื่องปักดำเข้ามาช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการผลิต เพื่อลดปริมาณข้าวเรื้อในแปลงนาและลดแรงงานที่ใช้ปักดำด้วยคน การทดลองนี้เพื่อศึกษาชนิดของวัสดุเพาะกล้า อัตราเมล็ดพันธุ์ ชนิดของธาตุอาหารสำหรับฉีดพ่นในแปลงเพาะกล้า อายุกล้า จำนวนต้นกล้าและระยะปักดำที่เหมาะสม เปรียบเทียบวิธีปลูกข้าวด้วยเครื่องปักดำกับวิธีปลูกแบบอื่นๆ ในแปลงเกษตรกรเพื่อป้องกันปัญหาข้าวเรื้อปนในแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ ให้ผลผลิตสูงและสะดวกในทางปฏิบัติ ดำเนินการทดลองที่ศูนย์วิจัยข้าวพิษณุโลก ศูนย์วิจัยข้าวปทุมธานี และศูนย์วิจัยข้าวชัยนาท ตั้งแต่ปี 2551-2552 และแปลงเกษตรในจังหวัดพิษณุโลก พิจิตร และชัยนาท ปี 2553 พบว่า วัสดุเพาะกล้าที่เหมาะสมที่สุด คือ แกลบเผา เพราะสะดวก หาได้ง่าย น้ำหนักเบาและต้นทุนต่ำสุด แต่ต้องวางถาดเพาะกล้าในแปลงนา ถ้าวางบนพื้นคอนกรีตต้องผสมดินกับแกลบเผาเป็นแหล่งอาหารของต้นกล้า อัตราเมล็ดพันธุ์ที่เหมาะสมสำหรับการเพาะกล้า คือ 200-250 กรัมข้าวแห้ง/ถาด หรือ 250-300 กรัมข้าวเปียก/ถาด โดยใช้กล้าจำนวน 42 และ 36 ถาด/ไร่ ตามลำดับ ไม่รวมกล้า สำหรับปลูกซ่อมหลังปักดำอีกประมาณ 3-4 ถาด/ไร่ การเพาะกล้าโดยใช้แกลบเผาอย่างเดียวบนพื้นคอนกรีตต้องฉีดพ่นด้วยยูเรียอัตรา 15 กรัม ผสมซิลิกอน (Si 20%) อัตรา 15 ซีซี/น้ำ 20 ลิตร เพื่อยืดลำต้นให้สูงขึ้น ใบข้าวมีสีเขียวไม่เหลือง ลำต้นและใบที่แข็งแรง อายุกล้าที่เหมาะสมที่สุดสำหรับการปักดำคือ 18 วัน เพราะลำต้นมีความยาวที่เหมาะสม ไม่สั้นเกินไป ช่วยประหยัดเวลาเพาะกล้า ส่วนระยะปักดำที่ 16-21 ซม. ให้ผลผลิตสูงกว่าระยะ 12 ซม. จำนวนต้นกล้าและระยะปักดำที่เหมาะสม คือ 10-12 ต้น/กอ และระยะปลูก 21 ซม.
เพราะให้ผลผลิตสูง แต่สำหรับการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวแล้ว จำนวนต้นกล้าที่เหมาะสมที่สุดคือ 10-12 ต้น/กอ แต่ระยะระหว่างกอควรลดลงเหลือ 16 ซม. เพื่อให้ต้นข้าวสามารถเติบโตขึ้นคลุมข้าวเรื้อได้และให้ผลผลิตสูง การกำจัดข้าวเรื้อในแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว วิธีหว่านน้ำตมร่วมกับการใช้สารเคมีกำจัดข้าววัชพืช 2 ครั้ง ได้แก่ ไดเมทานามีด (ฟรอนเทียร์R ) และออกซาไดอาร์กิล(ราฟท์ R) สามารถกำจัดข้าวเรื้อได้ดีกว่าวิธีปักดำ แต่เหมาะสำหรับฤดูนาปรังและพื้นนาเรียบสามารถควบคุมระดับน้ำได้เท่านั้น เพราะสารเคมีมีอันตรายต่อข้าวสูงการปลูกข้าวเพื่อผลิตเมล็ดพันธุ์ วิธีปลูกข้าวที่ให้ผลดีที่สุดคือโยนกล้า รองลงมาคือวิธีปักดำด้วยเครื่อง เพราะมีข้าวเรื้อขึ้นแซมน้อยที่สุดและให้ผลผลิตสูงสุ
Effectiveness of antagonistic bacteria and some plant extract to control seed discoloration of rice
No full textRice disease surveys had been carried out in the field of highland terrace paddy
cultivation at ban na-gean, tambon na-gean, amphoe om-goy, Chiang Mai province which is in the area of highland agricultural development station project. Disease surveys have shown rice seed discoloration was the most severity and important problem in this area. The objective of this study was to test the effectiveness of antagonistic bacteria and some plant extract from tea seed to control rice seed discoloration in highland area. The experiment was designed as RCB with 6 treatments and 4 replications, using Beu Pa Doo rice variety and transplanting method in wet season 2008 and 2009. The treatments were foliar spray with bacterial suspension of antagonistic bacteria Bacillus subtilis No.4, No.9 and No.33 at the rate
60 gram/20 liter of water and foliar spray with plant extract from tea seed at the rate 150 and 250 gram/20 liter of water. Foliar spray were done three times at booting, 5% flowering and 100% flowering stages, while foliar spray with water was control treatment. The result in wet season 2008 was significantly different among treatments. Tea seed at the rate 250 gram/20 liter of water and antagonistic bacteria No.4 gave the good result in controlling disease which percentage of severity were 17.69 and 19.52%, respectively, while control treatment (water spray), antagonistic bacteria No.9, tea seed at the rate 150 gram/20 liter of water and antagonistic bacteria No.33 showed disease severity 21.00, 22.57, 22.97 and 30.07%, respectively. For the experiment in wet season 2009, there was not significantly different among treatments. The result showed tea seed at the rate 150 gram/20 liter of water, antagonistic bacteria No.9, tea seed at the rate 250 gram/20 liter of water, antagonistic bacteria No.33, control treatment (water spray) and antagonistic bacteria No.4 gave the disease severity 18.55, 18.63, 18.68, 19.82, 20.76 and 21.05%, respectively.จากการสำรวจโรคข้าวที่ปลูกในสภาพนาขั้นบันไดของเกษตรกรชาวเขาในพื้นที่โครงการสถานีพัฒนาการเกษตรที่สูงตามพระราชดำริ บ้านนาเกียน ตำบลนาเกียน อำเภออมก๋อย จังหวัดเชียงใหม่ พบโรคเมล็ดด่างเป็นปัญหาสำคัญที่สุด มีการระบาดและมีความรุนแรงในระดับสูงเนื่องจากไม่ต้องการให้เกษตรกรใช้สารป้องกันกำจัดโรคปริมาณมากเพราะจะทำให้เกิดมลภาวะตลอดจนมีผลเสียต่อสุขภาพของเกษตรกร จึงมีวัตถุประสงค์ทดสอบประสิทธิภาพของผงเชื้อแบคทีเรียปฏิปักษ์ Bacillus subtilis และสารจากผงกากเมล็ดชาในการควบคุมโรคเมล็ดด่างของข้าวเพื่อใช้ทดแทนสารป้องกันกำจัดโรค วางแผนการทดลองแบบ RCB มี 6 กรรมวิธี 4 ซ้ำ ปลูกข้าวพันธุ์บือพะดู แบบปักดำในแปลงย่อย 24 แปลง ขนาดของแปลงขึ้นกับพื้นที่นาขั้นบันไดของเกษตรกร พ่นสารแขวนลอยผงเชื้อแบคทีเรียปฏิปักษ์ Bacillus subtilis No.4, No.9, และ No.33 อัตรา 60
กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร พ่นสารกรองผงกากเมล็ดชาอัตรา 150 และ 250 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร โดยพ่น 3 ครั้ง ในระยะข้าวตั้งท้องใกล้ออกรวง ระยะข้าวออกรวง 5 เปอร์เซ็นต์ และระยะข้าวออกรวง 100 เปอร์เซ็นต์ มีแปลงที่พ่นด้วยน้ำเป็นกรรมวิธีเปรียบเทียบ ผลการทดลองในฤดูนาปี 2551 มีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญระหว่างกรรมวิธี พบว่าผงกากเมล็ดชาอัตรา 250 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร และแบคทีเรียปฏิปักษ์ No.4 ให้ผลดีในการควบคุมโรคเมล็ดด่าง มีความรุนแรงของโรค 17.69 และ 19.52 เปอร์เซ็นต์ ตามลำดับ ขณะที่กรรมวิธีพ่นน้ำ (เปรียบเทียบ) กรรมวิธีใช้แบคทีเรียปฏิปักษ์ No.9 กรรมวิธีใช้ผงกากเมล็ดชาอัตรา 150 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร และกรรมวิธีใช้แบคทีเรียปฏิปักษ์ No.33 มีความรุนแรงของโรคเมล็ดด่าง 21.00, 22.57, 22.97 และ 30.07
เปอร์เซ็นต์ ตามลำดับ สำหรับผลการทดลองในฤดูนาปี 2552 พบว่าไม่มีความแตกต่างทางสถิติระหว่างกรรมวิธี กรรมวิธีใช้ผงกากเมล็ดชาอัตรา150 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร กรรมวิธีใช้แบคทีเรียปฏิปักษ์ No.9 กรรมวิธีใช้ผงกากเมล็ดชาอัตรา 250 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร กรรมวิธีใช้แบคทีเรียปฏิปักษ์ No.33 กรรมวิธีพ่นน้ำ(เปรียบเทียบ) และกรรมวิธีใช้แบคทีเรียปฏิปักษ์ No.4 มีความรุนแรงของโรค 18.55, 18.63, 18.68, 19.82, 20.76 และ 21.05 เปอร์เซ็นต์ ตามลำดั
Ecological engineering for reduce rice insect pests outbreaks
No full textEcological Engineering is a new method for reduce rice insect pests outbreaks by planted a flora crops which have yellow or white flower, high nectar, food source and attract benefit insects into rice field for control rice insect pests. Experiment site set at Chainat rice research center in 2010 having two treatments: ecological engineering site (growing flora on
the rice bund) versus control site (no flora on the rice bund). In E-E site growing four flora crop were Tridax procumbens, Wedelia chinensis, Gourd (Luffa spp.) and Pumpkin (Cucurbita spp.). We collected the number of pests and natural enemies found that E-E site had the number of pests and natural enemies more than control site in all sampling methods. The
most of pests, predators and parasitoids was Nilaparvata lugens, Cyrtorhinus lividipennis and Anagrus optabilis and its can move to rice field in far from the rice bund. Because of brown planthopper strongly outbreaks in both site, E-E site can harvested about 50 % of area but
control can not harvest. Therefore, E-E method can reduced pests outbreaks.การจัดการระบบนิเวศน์ (Ecological Engineering) ในนาข้าวเป็นวิธีการใหม่ในการลดการระบาดของแมลงศัตรูข้าว โดยการปลูกพืชรอบแปลงนาและตามคันนา ที่มีดอกสีเหลืองหรือสีขาว มีน้ำหวานมากเป็นแหล่งอาหารและดึงดูดแมลงที่มีประโยชน์ให้เข้าสู่แปลงนาเพื่อควบคุมแมลงศัตรูข้าว ดำเนินการทดลองในแปลงทดลองศูนย์วิจัยข้าวชัยนาทในปี 2553 จำนวน 2 แปลง ได้แก่ แปลงทดลองที่ปฏิบัติตามหลักวิธีการใหม่
ด้านการจัดการระบบนิเวศน์ (E-E site) โดยการปลูกพืชไม้ดอกและพืชผักจำนวน 4 ชนิด ได้แก่ ตีนตุ๊กแก กระดุมทอง บวบ และฟักทอง เก็บข้อมูลชนิดและจำนวนแมลงศัตรูข้าวและแมลงศัตรูธรรมชาติเปรียบเทียบกับแปลงควบคุม (Control site) ที่ไม่ปลูกพืชไม้ดอก พบว่า ในแปลงนิเวศน์มีจำนวนแมลงศัตรูข้าวและแมลงศัตรูธรรมชาติมากกว่าในแปลงควบคุมในทุกวิธีการสุ่มเก็บข้อมูล และสามารถอพยพเคลื่อนย้ายเข้าสู่แปลงนาได้ในระยะไกล แมลงศัตรูข้าวที่พบมากที่สุด ได้แก่ เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล ตัวห้ำที่พบมากที่สุด ได้แก่ มวนเขียวดูดไข่แตนเบียนที่พบมากที่สุด ได้แก่ แตนเบียนไข่เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล Anagrus optabilis เนื่องจากมีการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลอย่างรุนแรงทั้งสองแปลง แต่แปลงนิเวศน์สามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตได้ประมาณ 50 เปอร์เซ็นต์ของพื้นที่ ส่วนแปลงควบคุมไม่สามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตได้ ดังนั้นการจัดการระบบนิเวศน์ช่วยลดการ
ระบาดของแมลงศัตรูข้าวได
Genetic source of rice for utilization
No full textCharacterization and germplasm evaluation are essential for utilization of rice genetic diversity. Research project on characterization and evaluation of rice genetic resources was conducted at rice research centers during 2008-2010 including morphological evaluation of ca. 3,600 accessions; physical and chemical grain quality analysis of 2,384 accessions; test for resistance to rice blast of ca. 5,000 accessions, bacterial leaf blight and ragged stunt virus of 641 accessions each; evaluation for drought and salinity tolerance of 665 and 955 accessions, respectively. Some rice accessions showed particular traits that might be useful for further utilization such as early- and late- flowering, high panicle number, lengthy panicle, small and large grain, high amylose content, colored brown rice, disease and insect resistance, drought and salinity tolerance.การจำแนกและประเมินลักษณะเชื้อพันธุ์ข้าว เป็นกิจกรรมที่สนับสนุนการใช้ประโยชน์จากความหลากหลายทางพันธุกรรมข้าว การดำเนินงานโครงการวิจัยการจำแนกและประเมินลักษณะเชื้อพันธุกรรมข้าวที่ศูนย์วิจัยข้าวทั่วประเทศในระหว่างปี 2551-2553 ประกอบด้วย การประเมินลักษณะทางสัณฐานวิทยา ประมาณ 3,600 ตัวอย่าง วิเคราะห์คุณภาพเมล็ดทางกายภาพและเคมี 2,384 ตัวอย่าง ทดสอบความต้านทานต่อโรคไหม้ประมาณ 5,000 ตัวอย่าง โรคขอบใบแห้งและโรคใบหงิกอย่างละ 641 ตัวอย่าง ประเมินลักษณะทนแล้งและทนเค็มอย่างละ 665 และ 955 ตัวอย่าง พบเชื้อพันธุ์ข้าวที่มีลักษณะซึ่งอาจนำไปใช้ประโยชน์ได้ เช่น ออกดอกเร็ว-ช้า จำนวนรวงมาก รวงยาว ขนาดเมล็ดเล็ก-ใหญ่ อมิโลสสูง ข้าวกล้องสี ต้านทานโรคแมลง ทนแล้ง และทนเค็
Khao' Niaw Dam Chaw Mai Pai, PTNC96004-49 Khao' Niaw Dam Maw PTNC96051-37. The promising lines of black glutinous rice in southern Thailand
No full textLocal colored rice varieties in Southern Region had been collected by Pattani Rice Research Center since 1996. There were 89 accessions collected to be evaluated and classified by their morphological and agronomic characteristics. Desired accessions had been purified through pure line selection procedure and later been tested for resistance to leaf blast disease. Meanwhile, selected pure lines had been compared on their yield, agronomic characters and grain qualities. Two promising lines of black glutinous rice had been achieved. The first line was designated as PTNC96004-49 selected from local variety “Khao’ Niaw Dam Chaw Mai Pai”. The second line was PTNC96051-37 selected from local variety “Khao’ Niaw Dam Maw”. PTNC96004-49 (Khao’ Niaw Dam Chaw Mai Pai) was photoperiod insensitive glutinous variety with stiff erect plant type and 135 centimeter plant height. Its average yield was 364 kilogram per rai with 7 panicles per hill. Its growth duration was 155 days. Its leaf blade was dark green color. Its distinct traits were clustered spikelet of 3 spikelets on 1 rachis with black tip and straw colored hull. Its purple black colored brown rice contained 5.22% amylose. This line was susceptible to leaf blast and 5,000 panicles had been selected to produce anticipated breeder seed. PTNC96051-37 (Khao’ Niaw Dam Maw) was photoperiod insensitive glutinous variety with stiff erect plant type and 139 centimeter plant height. Its average yield was 356 kilogram per rai with 7 panicles per hill. Its growth duration was 140 days. Its leaf blade was mixed color of green and purple. Its paddy was straw color with brown furrow. Its black colored brown rice contained 5.33% amylose. This line was moderately susceptible to leaf blast and 3,500 panicles had been selected to produce anticipated breeder seed.ศูนย์วิจัยข้าวปัตตานี ได้ดำเนินกิจกรรมการปรับปรุงพันธุ์ข้าวนาสวนนาน้ำฝนภาคใต้ ภายใต้โครงการวิจัยและพัฒนาพันธุ์ข้าวนาสวนนาน้ำฝนภาคใต้ โดยการเก็บรวบรวมพันธุ์ข้าวเหนียวมีสีที่เกษตรกรนิยมปลูกในภาคใต้ตั้งแต่ปี 2539 จนถึงปัจจุบัน จำนวน 89 พันธุ์ นำมาปลูกเพื่อบันทึกลักษณะประจำพันธุ์ จัดหมวดหมู่ ศึกษาพันธุ์ คัดเลือกให้เป็นพันธุ์บริสุทธิ์ เปรียบเทียบผลผลิต ทดสอบปฏิกิริยาต่อโรคไหม้ ศึกษาคุณภาพเมล็ด จากการศึกษาวิจัยได้ข้าวเหนียวดำสายพันธุ์ดีเด่น จำนวน 2 สายพันธุ์ คือ ข้าวเหนียวดำช่อไม้ไผ่สายพันธุ์ PTNC96004-49 และข้าวเหนียวดำหมอสายพันธุ์ PTNC96051-37 มีลักษณะดังนี้คือ ข้าวเหนียวดำช่อไม้ไผ่สายพันธุ์ PTNC96004-49 เป็นข้าวเหนียวดำ ไม่ไวต่อช่วงแสง ให้ผลผลิตเฉลี่ยประมาณ 364 กิโลกรัมต่อไร่ ทรงกอตั้ง ต้นสูง 135 เซนติเมตร อายุการเก็บเกี่ยว 155 วัน ใบสีเขียวเข้ม มีจำนวนรวงต่อกอ 7 รวง เมล็ดเกาะระแง้เป็นกลุ่มคือมี 3 เมล็ด บน 1 ระแง้ เมล็ดข้าวเปลือกสีฟางมีก้นจุด ข้าวกล้องสีม่วงดำ มีปริมาณอมิโลส 5.22% อ่อนแอต่อโรคไหม้ ปลูกเป็นพันธุ์ดักและคัดเลือกไว้ 5,000 รวง และข้าวเหนียวดำหมอสายพันธุ์ PTNC96051-37 เป็นข้าวเหนียวดำไม่ไวต่อช่วงแสง ให้ผลผลิตเฉลี่ยประมาณ 364 กิโลกรัมต่อไร่ ทรงกอตั้ง ต้นสูง 139 เซนติเมตร อายุการเก็บเกี่ยว 140 วัน ใบสีเขียวผสมม่วง มีจำนวนรวงต่อกอ 7 รวง เมล็ดข้าวเปลือกสีฟางมีกระสีน้ำตาล ข้าวกล้องสีดำ ปริมาณอมิโลส 5.33% ค่อนข้างอ่อนแอต่อโรคไหม้ ปลูกเป็นพันธุ์ดัก และคัดเลือกไว้ 5,000 รว
Survey and evaluation on seed quality of rice farmers in south east region (Suratthanee, Nakhon Si Thammarat and Songkhla)
No full textFarmers' satisfaction towards rice seeds quality produced by Ratchaburi rice seed center
No full textObjectives of this study were to study (1) social and economic characteristics of rice farmers in Ratchaburi province, (2) farmers’ knowledge of rice seed quality standard, (3) farmers’ satisfaction towards rice seed quality, and (4) problems and suggestions on the rice seed quality.
The population in this study were 405 rice farmers from Mueang Ratchaburi, Photharam, and Pak Tho District in Ratchaburi Province had utilized rice seeds produced by Ratchaburi Rice Seed Center in 2009. The 136 samples were selected by using the stratified random sampling methodology. The data were collected by using a structured interview. The data was analyzed using a computer program. The statistical parameters being analyzed were frequency, percentage, minimum value, maximum value, mean, and standard deviation.
The findings of this study were as follows: (1) More than half of the farmers were male, with an average age of 46.68 years. Two-thirds of them were educated at a primary level. The average man power in rice farming was 2.19 persons per family. In 2008/2009 cropping season, their average rice farming area was 20.70 rais. The average price of their production was 8.22 baht/kg. Their average income and expenditure in rice farming was 8,519.54 baht/rai and 3,765.26 baht/rai, respectively. They had generally received an information on rice seed quality from personal communication, officials from Ratchaburi Rice Seed Center and Department of Agricultural Extension, printed media (brochures), mass media (broadcasting radio), and event media (training courses and seminars). (2) The farmers generally had knowledge of rice seed quality standard at almost the highest level. (3) Farmers were satisfied with rice seed quality at a high level. Furthermore, they were satisfied with rice seed quality at the highest level in one aspect,i.e physiology of rice seeds. The other 3 aspects that they were satisfied at a high level included seed hygiene, physical properties, and seed purity. The level of their knowledge of rice seed quality standard was related to the level of their satisfaction towards the rice seed quality. (4) More than one-third of them had problems with impurity caused by mixing of weeds and other cultivar seeds, too many unfilled seeds, and susceptible to plant diseases. Less than one-fifth of them had problems on untreated rice seeds with chemicals, seed-borne diseases, low yield, low germination, low vigor, and rapid deterioration. Less than four-fifths of them had problems on the high price of rice seeds produced by the center, the low price of their production, the lack of academic documents about rice seed utilization, the spread of weeds, the lack of extension officials, and the lack of capital. Thus, they suggested that both public and private sectors should have transferred to them the knowledge of rice seed quality, strongly supported them in quality rice seed utilization, instructed them to use a suitable rate of rice seeds utilization in their farming, and also supported them in new technology continuously.การวิจัยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเกษตรกรผู้ใช้เมล็ดพันธุ์ข้าว ดังนี้ (1) สภาพทางสังคมและเศรษฐกิจ (2) ความรู้เกี่ยวกับมาตรฐานเมล็ดพันธุ์ข้าว (3) ความพึงพอใจต่อคุณภาพเมล็ดพันธุ์ข้าว (4) ปัญหาและข้อเสนอแนะเกี่ยวกับคุณภาพเมล็ดพันธุ์ข้าว
ประชากร คือ เกษตรกรผู้ใช้เมล็ดพันธุ์ข้าวที่ผลิตโดยศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวราชบุรี ในปี 2552 ใช้ปลูกใน 3 อาเภอ คือ อาเภอเมืองราชบุรี อาเภอโพธาราม และอาเภอปากท่อ มีจานวนทั้งสิ้น 405 ราย กลุ่มตัวอย่าง 136 ราย สุ่มตัวอย่างแบบชั้นภูมิ เก็บรวบรวมข้อมูล โดยใช้แบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยโปรแกรมคอมพิวเตอร์สาเร็จรูป โดยใช้สถิติ คือ ความถี่ ร้อยละ ค่าต่าสุด ค่าสูงสุด ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน
ผลการศึกษาพบว่า (1) เกษตรกรมากกว่าครึ่งหนึ่งเป็นเพศชาย มีอายุเฉลี่ย 46.68 ปี สองในสามจบการศึกษาระดับประถมศึกษา มีแรงงานในครัวเรือนที่ใช้ในการทานา เฉลี่ย 2.19 ราย ในฤดูการผลิต ปี 2551/2552 มีพื้นที่ทานาเฉลี่ย 20.70 ไร่ ได้รับราคาผลผลิตเฉลี่ย 8.52 บาทต่อกิโลกรัม รายได้และรายจ่ายต่อไร่จากการทานาเฉลี่ย 8,519.54 บาท และ 3,765.26 บาท ตามลาดับ เกษตรกรได้รับความรู้ข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับคุณภาพเมล็ดพันธุ์ข้าวจากสื่อบุคคล คือ เจ้าหน้าที่ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวราชบุรี และเจ้าหน้าที่กรมส่งเสริมการเกษตร สื่อสิ่งพิมพ์ คือ แผ่นพับ สื่อมวลชน คือ วิทยุกระจายเสียง และสื่อกิจกรรม คือ การฝึกอบรม และการสัมมนา (2) โดยเฉลี่ยเกษตรกรมีความรู้เกี่ยวกับมาตรฐานคุณภาพเมล็ดพันธุ์ข้าวในระดับมากที่ค่อนมาทางมากที่สุด (3) โดยภาพรวม เกษตรกรมีความพึงพอใจในระดับมาก เมื่อพิจารณาในรายละเอียด พบว่า เกษตรกรมีความพึงพอใจต่อคุณภาพเมล็ดพันธุ์ข้าวในระดับมากที่สุด 1 ด้าน คือ ด้านสรีรวิทยา และมีความพึงพอใจในระดับมาก 3 ด้าน คือ ด้านสุขอนามัยเมล็ดพันธุ์ ด้านกายภาพ และด้านพันธุกรรม เกษตรกรมีความรู้มากเท่าใดก็จะส่งผลต่อระดับความ พึงพอใจต่อคุณภาพเมล็ดพันธุ์มากขึ้นไปด้วย (4) เกษตรกรมากกว่าหนึ่งในสาม มีปัญหาเมล็ดพันธุ์มีวัชพืชปน มีพันธุ์อื่นปน มีเมล็ดลีบมาก และไม่ต้านทานโรค เกษตรกรน้อยกว่าหนึ่งในห้า มีปัญหาเมล็ดพันธุ์ไม่มีการคลุกสารเคมี มีโรค ติดมากับเมล็ดพันธุ์ ให้ผลผลิตต่า มีความงอกต่า ไม่มีความแข็งแรง และเสื่อมคุณภาพเร็ว เกษตรกรน้อยกว่าสี่ในห้า มีปัญหาเมล็ดพันธุ์มีราคาแพง ขายข้าวได้ราคาต่า ขาดเอกสารทางวิชาการเกี่ยวกับการใช้เมล็ดพันธุ์ มีข้าววัชพืชระบาด ไม่มีเจ้าหน้าที่มาแนะนา และไม่มีเงินทุน ดังนั้น จึงเสนอแนะให้หน่วยงานภาครัฐ และภาคเอกชนให้ความรู้เกี่ยวกับคุณภาพเมล็ดพันธุ์ข้าว ส่งเสริมการใช้เมล็ดพันธุ์ดีอย่างจริงจัง แนะนาอัตราการใช้เมล็ดพันธุ์ที่เหมาะสม และสนับสนุนเทคโนโลยีใหม่ๆ อย่างสม่าเสม
Minimization of rice blast severity by means of multilines in the lower north
No full textThis study was carried out at Phitsanulok Rice Research Center during 2008-2010
aiming for minimizing rice blast severity by growing 2 rice lines differed in blast resistance to broaden rice genetics. In 2008, resistance screening was performed on 2 sets of blast resistant rice lines derived from KDML105 having different donors of resistance developed by Ubon Ratchathani Rice Research Center. Ten selected blast isolates were inoculated one at a time onto 21 day-old seedlings at 50,000 spores/ml and kept at 25 o C in the controlled room for 7 days before assessment. Since selection criteria were based on resistance to half of the tested isolates and an ideal pair should have similar maturity, therefore, none of the lines have been selected. In 2009, the third set consisted of 15 improved resistant rice lines derived from KDML105 having Jao Hawm Nin and DHL-279 as resistance donors, was tested in the controlled room using the same procedures as in 2008. Three lines designated UBN03005-6-3-26-10-49-10, UBN03004-3-16-20-20-40-14 and UBN03004-3-16-20-11-100-4 were chosen and tested further in the greenhouse for comparison between pair and single line growing having KDML105 and RD15 as susceptible checks. The experimental design was CRD having 7 treatments with 4 replicates. Seeds of pair treatments were mixed and pregerminated at 1:1 w/w before transplanting at 2 plants/hill. Single line treatments were also used 2 plants/hill. Blast inoculation was performed at tillering and flowering stages. Overall,
negligible symptom was observed at tillering while 0-6% neck blast severity was recorded at harvest. The best treatment was growing UBN03005-6-3-26-10-49-10 together with UBN03004-3-16-20-11-100-4 since it showed neither leaf nor neck blast compared to 6% and 1.7% in KDML105 and RD15, respectively. Repeated experiment was carried out in 2010 and results had shown the same trend as in 2009 when growing UBN03005-6-3-26-10-49-10 together with UBN03004-3-16-20-11-100-4 had the lowest neck blast severity being 6.1% compared to 18.4% and 13.8% recorded in KDML105 and RD15. Results have shown a great potential for minimization of rice blast severity through the use of sister lines having similar agronomic characters but different resistance to rice blastงานวิจัยนี้ดำเนินการในศูนย์วิจัยข้าวพิษณุโลก ระหว่างปี 2551-2553 เพื่อศึกษาการลดความรุนแรงของโรคไหม้ของข้าวโดยใช้หลักการปลูกข้าว 2 สายพันธุ์ร่วมกันเพื่อขยายฐานความต้านทานของพันธุ์ข้าว ในปี 2551 ได้ทดสอบพันธุ์ข้าวจำนวน 2 ชุดที่พัฒนามาจากข้าวขาวดอกมะลิ 105 ด้วยการผสมกลับโดยมีพันธุ์พ่อที่ให้ความต้านทานต่อโรคไหม้ต่างกัน ทำการทดสอบโดยปลูกเชื้อสาเหตุโรคไหม้ที่มาจากต่างกลุ่มกันในภาคเหนือตอนล่างลงบนต้นข้าวอายุ 21 วัน ครั้งละ 1 ไอโซเลท รวม 10 ไอโซเลทที่ความเข้มข้น 50,000 สปอร์ต่อมิลลิลิตร เก็บไว้ในห้องควบคุมอุณหภูมิที่ 25 องศาเซลเซียส ตรวจผลหลังปลูกเชื้อสาเหตุ 7 วัน เมื่อได้พันธุ์ที่เหมาะสมแล้วนำไปทดสอบต่อในเรือนทดลองโดยการปลูกเชื้อสาเหตุเช่นกัน หลักเกณฑ์การคัดเลือกพันธุ์ข้าว คือ มีความต้านทานมากกว่าครึ่งหนึ่งของเชื้อสาเหตุโรคไหม้ที่ทดสอบและคู่ที่เหมาะสม ในการปลูก
ร่วมกันควรมีอายุใกล้เคียงกัน พบว่าไม่สามารถเลือกคู่พันธุ์ที่เหมาะสมจากข้าวทั้งสองชุดได้ ในปี 2552 ทำการทดสอบข้าวชุดที่สามซึ่งเป็นข้าวที่พัฒนาจากลูกผสมกลับข้าวขาวดอกมะลิ 105 โดยมีข้าวเจ้าหอมนิลและDHL-279 เป็นพันธุ์พ่อที่ให้ความต้านทานต่อโรคไหม้ จำนวน 15 สายพันธุ์ ใช้วิธีการและขั้นตอนเช่นเดียวกับปี 2551 ผลการทดสอบจากห้องควบคุมอุณหภูมิ คัดเลือกได้ 3 สายพันธุ์ คือ UBN03005-6-3-26-10-49-10, UBN03004-3-16-20-20-40-14 และ UBN03004-3-16-20-11-100-4 เมื่อนำมาทดสอบในเรือนทดลองโดยการปลูกเป็นคู่ได้ 2 คู่เปรียบเทียบกับเมื่อปลูกแบบสายพันธุ์เดียว มีข้าวขาวดอกมะลิ 105 และ กข15 เป็นพันธุ์
มาตรฐานไม่ต้านทานโรคเปรียบเทียบ วางแผนการทดลองแบบ CRD มี 7 กรรมวิธี จำนวน 4 ซ้ำ กรรมวิธีที่ปลูกเป็นคู่ นำเมล็ดมาคลุกกันแล้วเพาะในอัตรา 1:1 โดยน้ำหนัก ปักดำในเรือนทดลอง จำนวน 2 ต้น/กอ กรรมวิธีที่ปลูกแบบสายพันธุ์เดียว ก็ปักดำ 2 ต้น/กอ เช่นกัน ปลูกโรคไหม้ในระยะแตกกอและออกรวง การทดลองนี้พบโรคไหม้บนใบเล็กน้อย ส่วนอาการไหม้คอรวงอยู่ระหว่าง 0-6% การปลูกข้าวสายพันธุ์ UBN03005-6-3-26-10-49-10 ร่วมกับ UBN03004-3-16-20-11-100-4 ไม่พบอาการของโรคไหม้คอรวงเลย ในขณะที่พบ 6% ในข้าวขาวดอกมะลิ 105 และ 1.7% ในกข15 เมื่อทดสอบในเรือนทดลองซ้ำในปี 2553 พบว่าผลเป็นไปในแนวทางเดียวกัน โดยพบอาการไหม้คอรวง 6.1-18.4% และการปลูกสายพันธุ์ UBN03005-
6-3 -26-10-49-10 ร่วมกับ UBN03004-3-16-20-11-100-4 พบอาการไหม้คอรวงเพียง 6.1% เมื่อเปรียบเทียบกับ 18.4% ที่พบในข้าวขาวดอกมะลิ 105 และ 13.8% ในกข15 ผลที่ได้จะเป็นแนวทางเพื่อปรับปรุงพันธุ์ข้าวให้ได้ sister lines ที่มีความเหมือนหรือใกล้เคียงกันในลักษณะทางการเกษตร แต่มีความแตกต่างเฉพาะความต้านทานต่อโรคไหม
