TBMM Kütüphanesi Açık Erişim Sistemi

Adalet ve Kalkınma Partisi

AK Parti programı : kalkınma ve demokratikleşme program

İngilizce metin var. Dış kapakta eser adı: Anzakların kaleminden mehmetçik

Tuncoku, A. Mete

Anzakların kaleminden mehmetçik : Çanakkale 1915

TBMM

Keşir, Feridun

Öztürk, Kemal

Ekşi, Ömer

İlk Meclis

Başyurt, Serpil

Şenol, Mehmet

TBMM binaları

Ekşiö, Ömer

Dilekçe hakkı ve TBMM Dilekçe Komisyonu

1980-1266
TBMM  
KütüphanesiT B l^ ’de
Komisyonlar
O
-1
<
0T)«
<
w
<
C
M 
—I 
■*—t 
US
c/>
c
-J
u,
<-4
<
X
w
>
M î l l î
E g e m e n l i k
Y i l i
, . , 2 0 0 5  ,, 
k'i-
T A N I T I M  K İ T A P L A R I  S E R l S l - 9
TBMM’de 
Komisyonlar
TBMIVl
Kütüphanesi
1980-^.6 ̂ cr 
Yıl 
(İH
Ksnı 
Kop
i)ıııbş *2(MK»06745*
E g e m e n l i k  K a y i t s i z  ş a r t s i z  M î l l e t i n d i r
TBMM Basın ve Halhla İlişkiler Daire Başkanlığı
Tanıtım Kitapları Serisi: 9
yayın yönetmeni
Feridun KEŞİR
yayın Donışmanı
Kemal ÖZTÜRK
Editör
Ömer EKŞİ
Son Kontrol
TBMM Kanunlar ve Kararlar Daire Başkanlığı
Tasarım ve Uygulama
On Ajans
yayın Adresi
TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü 
Bokanlıklar-Ankara
İletişim
Tel ; 0312.420 68 85 
F a k s :0312. 420 68 86 
www.tbmm.gov.tr 
e-mail: bashildb@tbmm.gov.tr
Baskı
TBMM Basımevi 
Haziran-2005
ÖNSÖZ
Türkiye Büyük Millet Meclisimizin 23 
Nisan 1920’deki açılışından buyana 85 
y ı l  geçti.
8 5 y ı l  önce bu ülkenin kurucusu  
kahramanlarımızın yürüyüşleri kuşak­
tan kuşağa aktarılarak devam ediyor.
Şimdi büyük Türkiye, özgür Türkiye 
hayalimiz için bizieryürüyoruz. Büyük 
önder Mustafa Kemal Atatürk ve arka­
daşla rından  devra ld ığ ım ız bağım sız  
Türkiye bayrağını en yüksek te  tutarak  
azimle ilerliyoruz. Meclisimizin 85. yaşın ı görkemli bir şekilde kutlamak 
için 2005y ılın ı "Milli Egemenlik y ı l ı ” ilan ettik .
Buyılı Milli Egemenlik ydı ilan etmemizin ve geniş kutlama programları 
hazırlamamızın temel amacı; milli irade, demokrasi ve özgürlük kavram­
larını toplumun her kesimine, hatta her bireyeyaymaktır. Böylece, gururla 
sahip olduğumuz Meclisim iz daha iyi tanınm ış, dem okrasi kültürümüz 
gelişm iş, vatandaşlık bilincim iz güçlenmiş olacaktır.
Ayrıca bu y ıld a , toplum sal barışı sağlam ak, yen i d iya log y o lla n  
üretmek ve sorunlarım ızı çözmek için ortak zemin oluşturmak istiyoruz.
Bu y ı l  m ünasebetiyle ayrıca çok geniş çerçeveli bir yayın  hazırlığı 
yap tık . Söz konusu kitaplarım ız Meclis uzmanları tarafından hazırlanmış 
ve sîzlerin  ilg isine  sunulm uştur. Eserlerin ; M eclisim izin , m ille tvek il-  
lerimizin, parlamenter sistemin ve demokrasimizin daha iyi tanıtılmasını 
sağlayacağını umuyoruz.
Saygılarımla
Bülent Arınç
TBMM Başkanı

İ Ç İ N £ K I L £ R
Komisyon Üyelikleri
Komisyon Üyeliklerinin Sayısı ve dağılımı 
Komisyonların Görevi 
Komisyonların /etkisi 
Esas ve Tali Komisyon Ayrımı 
Komisyon Toplantıları 
Komisyon Toplantılarına Katılım 
Komisyonlar Arası İletişim ve Uyum 
Komisyonlarda İnceleme Süresi 
Komisyonların Bakanlıklarla /azışm aları 
Komisyon Raporları 
Komisyonların Genel Kurulda Temsili 
Komisyonların Adları
6
7
8 
8 
8 
9
9
10 
10 
11 
11 
11 
12
TBMM’ D E KOM İSYO N LAR
Anayasa ve TBMM İçtüzüğü çerçevesinde kurulan komisyonlar, 
TBMM’ nin ya sam a  ve denetim  ç a lış m a la r ın d a  tem el iş le v  
görmektedirler. TBMM Genel Kurulu adına görev yapan bu komisyonlar, 
uzmanlık konularına göre yasam a ve denetim faa liyetle rinde rol 
a lm a k la  b ir l ik te , bazen de ince lem e  ve a ra ş t ırm a la r ıy la  
m ille tve k ille r in in  yanı s ıra  kamuoyunu da a y d ın la t ır la r . Her 
komisyonda, konusunda uzman elam anlar istihdam edilm ektedir. 
Ayrıca, Meclis içerisinde komisyonlarının her birinin çalışma ve toplantı 
salonları bulunmaktadır.
Komisyon Üyelikleri
Konu ve bakanlıklara göre oluşturulmuş uzmanlık kurulları olan 
komisyonlarda siyasi parti grupları, m illetvekilleri oranında temsil 
edilirler. Komisyon üyeliklerine Genel Kurul'da yapılan seçimle karar 
verilir. Siyasi partiler hangi komisyonda, hangi üyelerinin yer alacağını 
TBMM Başkanlığ i’ na bildirir ve oluşturulan liste işaret oyu ile Genel 
Kurul’da oya sunulur. M illetvekilleri, kendi uzmanlık alanlarına göre 
 ̂ komisyon tercihinde bulunurlar.
Kamu İktisadi Teşebbüsleri, Avrupa Birliği Uyum, İnsan Haklarmı 
İnceleme ve Plan ve Bütçe komisyonlarmda, diğer komisyonlardan 
farklı o larak, siyasi parti gruplarmm yanmda, parlamentoda grubu 
olmayan partiler ile bağımsız m illetvekilleri de bulunabilirler. Bir 
siyasi parti grubu, herhangi bir komisyonda kendisine düşen üyelikten 
vazgeçebilir. Plan ve Bütçe Komisyonu ile Dilekçe Komisyonu’na üye 
seçilenler, diğer komisyonlara üye seçilemezler.
Komisyonlar için bir yasam a döneminde iki seçim yap ılır (B ir 
yasam a dönemi beş y ıld ır ). İlk seçilenlerin görev süresi iki, ikinci 
devre için seç ilen le rin  görev süresi ise , üç yasam a y ılıd ır . Bir 
seç ilen in in , daha sonraki dönemlerde yeniden seçilm e hakkı 
bulunmaktadır.
Komisyon Üyelerinin Sayısı ve Dağılımı
Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Plan ve Bütçe komisyonlarının 
dışında kalan komisyonların üye sayısı, Danışma Kurulu’nun teklifi 
üzerine Genel Kurulca belirlenmektedir. Kamu İktisadi Teşebbüsleri 
Komisyonu’nun üye sayısı 3346 sayılı Kanun’a göre 35, Plan ve Bütçe 
Komisyonunun üye sayısı ise Anayasa’ nın 162’ inci maddesine göre
40 kişi olarak belirlenmiştir. Plan ve Bütçe Komisyonunun 25 üyesi, 
ik tid ar partisi veya partile rine mensup m ille tvekille rine  ay rılır .
Genel Kuru l'd a seç im le ri yap ılan  komisyon üyeleri görev 
d ağ ılım ların ı, TBMM Başkanı tara fından  çağrıld ık ları top lantıda 
belirlerler. Bu toplantıda komisyonlar, başkan, başkanvekili, sözcü 
ve k a t ip le r in i se ç e r le r . B u rad a  se ç im , g iz li o yla  y a p ıl ır .
Komisyonların Görevi
TBMM’de onyedi daimi komisyon bulunmaktadır ve bunların her 
birinin görevi, bir diğerinden farklıd ır. Genel olarak hepsinin görevi, 
TBMM’nin yasam a ve denetim faaliyetlerin in  gerçekleştirilm esine, 
kendi görevleri dahilinde katkı sağ lam aktır. Komisyonlar, TBMM 
faaliyetlerinde genellikle ilk durağı temsil ederler. Hazırlanan kanun 
ta sa r ı veya te k lif le r i ya da kanun hükmünde kararnam elerin  
görüşüleceği ilk adres ilg ili komisyondur. Konu üzerinde burada 
hazırlanan raporun adresi ise Genel Kurul’dur.
Komisyonların Yetkisi
Kom isyonlar kend ilerine hava le  edilen kanun ta sa r ı veya 
te k lif le r in i aynen ya da d eğ iştire rek  kabul da e d e b ilir le r , 
reddedebilirler. Aynı zamanda, birbiriyle ilgili gördüklerini birleştirerek 
görüşebilirler. Komisyonların kanun te k lif etme yetkileri yoktur. 
Kom isyonlar, cum hurbaşkan ınca yay ın lanm ası kısmen uygun 
bulunmayan ve bir daha görüşülmek üzere M eclis'e gönderilen 
kanunların sadece uygun bulunmayan maddelerini görüşebilirler.
Esas ve Tali Komisyon Ayrımı
Tasarı, te k lif  veya kanun hükmünde kararnam elerin  hangi 
komisyonda görüşüleceğine karar veren TBMM Başkanlığı, bu esnada, 
esas ve ta li kom isyonların hangisi o lacağını da belirler. Meclis 
Başkanlığınca, esas komisyona ve ta li komisyonlara havale birlikte 
ya p ılır . Raporu, Genel Kurul görüşm elerine esas teşk il edecek 
komisyona, esas komisyon denir. Tali komisyonlar, konunun kendilerini 
ilg ilendiren yönü ve maddeleri üzerinde esas komisyona görüş 
bildirmekle görevlid irler. Tali komisyonların belirlenmiş olan süre 
içinde görüş bildirmemeleri, esas komisyonun raporunu hazırlamasına 
engel değildir.
Komisyon Toplantıları
Komisyonlartoplantıları, başkanlarının çağrısı üzerine gerçekleşir. 
Bu, çoğu zaman konnisyon başkanınm kendi in isiyatifiy le , bazen de 
komisyon üyelerinin üçte birinin komisyona tek lif edeceği gündem 
üzerine, yine başkanm çağrısıyla gerçekleşir. Zorunluluk dışında, 
toplantıya çağrı en az iki gün önceden, ele alınacak gündemle birlikte, 
yazılı o larak yapılır.
Kom isyon başkan ınm  olm adığ ı zam an la rd a  to p la n t ıla ra  
başkanvekili, o da yoksa sözcü başkanlık eder. Üye tam sayılarının 
üçte biri ile toplanırlar ve hazır bulunan üyelerin sa lt çoğunluğu ile 
karar verirler. Komisyon top lantılarına katılım  mecburidir. İzinsiz 
veya özürsüz o larak üst üste üç top lan tıya  veya bir yıl içindeki 
top lantıların  üçte birine katılm ayan komisyon üyesi, kendi siyasi 
parti grubunca üyelikten geri çekilebilir.
Komisyon Toplantılarına Katılım
Toplantılar, komisyon üyeleri dışında, parlamento ve bakanlar 
kurulu üyeleri ile hükümet temsilcilerine açıktır. Başbakan veya ilgili 
bakan , gerekli görürse kendi yerine, yüksek dereceli bir kamu 
görevlisine yazılı tem sil yetkis i vereb ilir. A yrıca, her komisyon, 
f ik ir le r in i a lm ak üzere uzman çağ ırm ak  ye tk is in e  sa h ip t ir .
Komisyon üyeleri dışında, toplantılarda, diğer parlamento üyeleri 
ile bakanlar kurulu üyeleri de söz alabilirler. Toplantılarda söz, istek 
sırasına göre başkan tarafından verilir. Başkan ile hükümet temsilcisi 
için böyle bir kural yoktur. Çağrılm ış uzmana komisyon başkanı, 
gerekli gördüğü takdirde söz verir. Hükümet temsilcisi dahil, komisyon 
üyeleri d ışında, top lantıya katılan  hiç kimse, değişiklik önergesi 
veremez, oy kullanamaz.
Bir kanun tasarı veya teklifinin görüşülmesine hükümet temsilcisi 
katılmamış ise komisyon, gerekli görürse ve bir defaya mahsus olmak 
üzere top lantıy ı erte leyeb ilir. Genel Kurul’da olduğu gibi bazen, 
komisyonlar da kapalı oturum yapabilirler. Komisyon toplantılarında 
kapalı oturum yapılm asın ı, ilgili bakan yahut komisyon üyelerinin 
üçte biri isteyebilir. Kapalı oturumlarda, komisyon üyeleri ve bakanlar 
dışında hiç kimse bulunamaz.
Komisyonlar Arası İletişim ve Uyum
TBMM Başkanlığı tarafından ilgili bulunan bir komisyona havale 
edilen tasa rı, tek lif veyahut herhangi bir mesele, kendisine havale 
edilen komisyon tarafından, başka bir komisyona iletilebilir. Bu işlemi 
yapan komisyonun konuyu gönderdiği komisyona, bir de gerekçe 
sunm ası gerekm ekted ir, yine bir kom isyon. Meclis Başkan lığ ı 
tarafından kendisine havale edilen tasa rı, tek lif yada herhangi bir 
mesele için bir başka komisyonun düşüncesini öğrenmeyi gerekli 
görebilir.
TBMM Başkanlığ ı’ nın bir komisyona havale ettiği ta sa rı, tek lif 
veyahut herhangi bir meseleyi, diğer bir komisyon, kendi düşüncesini 
de belirtmek amacıyla, havalenin kendisine de yapılmasını isteyebilir.
Bu gibi durumlarda, ilgili iki komisyon arasında bir problem yok ise. 
Meclis Başkanlığı gereğini yerine getirir ve Genel Kurul’a bilgi verir. 
Şayet bir problem var ise , Meclis Başkam  konuyu Genel Kurul 
gündemine taşır ve buradan çıkan karar doğrultusunda hareket edilir.
Komisyonlarda İnceleme Süresi
Tasan veya tek lifle rle  kanun hükmünde kararnam elerin esas 
komisyonlara havale gününden itibaren en geç kırkbeş gün içinde 
10 sonuçlandırılması gerekmektedir. Eğer bu sürenin bitiminde, komisyon
konuyu hala sonuçlandıramamış ise, hükümet veya tek lif sahipleri, 
konunun doğrudan doğruya Genel Kurul gündemine alınm asını 
isteyebilir.
Meclis Başkanlığınca, esas komisyon dışında ta li komisyonlara 
da havale edilmiş olan bir konunun, bu komisyonlarda on gün içinde 
sonuçlandırılması gerekmektedir. Bu sürenin, Meclis Başkanlığınca 
kısaltılabilm esi de mümkündür. Tali komisyonun süreyi az bulması 
durum unda, ta l i  kom isyona en fa z la  on gün daha v e r ilir .
Komisyonların Bakanlıklarla /azışmaları
K o m isyo n la r, bütün b a k a n lık la r la  doğrudan doğruya 
y a z ış a b i l ir le r . A y r ıc a , k en d ile r in e  h a va le  ed ilen  iş le r in  
so nuç lan d ırılm ası için gerekli b ilg ile ri, yine b akan lık la rd an  
isteyebilirler.
Komisyon Raporları
Komisyonlar, karara bağladıkları işler için birer rapor düzenlerler. 
Rapor, başkan veya komisyon sözcüsü ya da o iş için seçilen özel 
sözcü tara fınd an  yaz ılır . Raporda, konu hakkında komisyonun 
düşünceleri ile kom isyonca yapılan değişik lik lerin  gerekçeleri 
an latılır . Raporlar, konuyla ilgili son toplantıya katılan komisyon 
üyelerince imzalanırve bastırılıp milletvekillerine dağıtılır. Raporları, 
Genel Kurul’da görüşülmesine başlandığı ilk birleşimin tutanağına 
eklenir.
Komisyon raporunun tümüne veya belli kısım larına çekimser 
veya m uhalif kalan komisyon üyeleri, rapora bunun nedenlerini 
aç ıkça eklemek hakkına sahiptirler. Komisyon raporunda imzası 
bulunan komisyon üyesi, diğer komisyonlarda ve Genel Kurul’da 
soru sorma ve komisyon raporuna aykırı bir şekilde konuşma hakkına 
sahip değildir. Yalnız rapora, çekimser veya aykırı olduğu yönünde 
hususlar yazmış ise, bunlar hakkında konuşabilir.
Komisyonların Genel Kurulda Temsili
Komisyonlar, Genel Kurul’da başkan veya başkanvekili ya da o 
konu için seçilm iş özel sözcü veya sözcüler tara fınd an  tem sil 
olunurlar. 11
Komisyonların Adları
1- Adalet Komisyonu
2- Anayasa Komisyonu
3- Milli Savunma Komisyonu
4- İçişleri Komisyonu
5- Dışişleri Komisyonu
6- Milli Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonu
7- Baymdırlık, İmar, Ulaştırma ve Turizm Komisyonu
8- Çevre Komisyonu
9- Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu
10- Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu
11- Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabii Kaynaklar, Bilgi, ve Teknoloji Komisyonu
12- TBMM Hesaplarını İnceleme Komisyonu
13- Dilekçe Komisyonu
14- Plan ve Bütçe Komisyonu
15- Kamu İktisadi Teşebbüsleri Komisyonu
16- İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu
17- Avrupa Birliği Uyum Komisyonu
12



TBMM'de komisyonlar

1980-1260
TBlVllVl 
Kütüphanesi
Meclisi 
Tanıyalım
M î l l î
E g e m e n l i k
Y i l i
2 0 0 5
T A N I T I M  K İ T A P L A R I  S E R l S l - 2
Meclisi 
Tanıyalım
!□ D □ □ D
E G H M K N I . I K  K A Y I T S I Z  Ş A R T S I Z  M İ L L E T İ N D İ R
TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Daire Başkanlığı
Tanıtım Kitapları Serisi: 2
yayın yönetmeni
Feridun KEŞİR
yayın Danışmanı
Kemal ÖZTÜRK
Editör
Ömer EKŞİ
Son Kontrol
TBMM Kanunlar ve Kararlar Daire Başkanlığı
Tasarım ve Uygulama
On Ajans
yayın Adresi
TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü 
Bakanlıklar-Ankara
İletişim
Tel ; 0312. 420 68 85 
Faks: 0312.420 68 86 
www.tbmm.gov.tr 
e-mail; bashildb@tbmm.gov.tr
Baskı
TBMM Basımevi 
Nisan-2005
ONSOZ
Türkiye Büyük Millet Meclisimizin 23 
Nisan 1920’deki açılışından buyana 85 
yıl geçti.
85 y ıl  önce bu ülkenin kurucusu 
kahramanlarımızın yürüyüşleri kuşak­
tan kuşağa aktarılarak devam ediyor.
Şimdi büyük Türkiye, özgür Türkiye 
hayalimiz için bizleryürüyoruz. Büyük 
önder Mustafa Kemal Atatürk ve arka­
daşlarından devraldığım ız bağım sız 
Türkiye bayrağını en yüksekte tutarak
azimle ilerliyoruz. Meclisimizin 85.yaşını görkemli bir şekilde kutlamak 
için 2005yılını "Milli Egemenlikyılı" ilan ettik.
Buyılı Milli Egemenlik Yılı ilan etmemizin ve geniş kutlama programları 
hazırlamamızın temel amacı; milli irade, demokrasi ve özgürlük kavram­
larını toplumun her kesimine, hatta her bireye yaymaktır. Böylece, gururla 
sahip olduğumuz Meclisimiz daha iyi tanınmış, demokrasi kültürümüz 
gelişmiş, vatandaşlık bilincimiz güçlenmiş olacaktır.
Ayrıca bu yılda, toplumsal barışı sağlamak, yen i diyalog yolları 
üretmek ve sorunlarımızı çözmek için ortak zemin oluşturmak istiyoruz.
Bu y ıl münasebetiyle ayrıca çok geniş çerçeveli bir yayın hazırlığı 
yaptık. Söz konusu kitaplarımız Meclis uzmanları tarafından hazırlanmış 
ve sizlerin ilgisine sunulmuştur. Eserlerin; Meclisimizin, milletvekil- 
lerimizin, parlamenter sistemin ve demokrasimizin daha iyi tanıtılmasını 
sağlayacağını umuyoruz.
Saygılarımla
Bülent Arınç
TBMM Başkanı


Ülkelerin yönetim ine ilişkin kanun  ve kararların  a lındığ ı yere 
par lamento denir. Türkçe’de par lamento ve meclis kelimeleri aynı 
an lam ı taşır. M il letvekil leri  belirli bir düzen içeris inde, p a r la ­
m entoda  ça l ışm a la r  yaparlar.
Ülkenin nasıl yönet ileceğine  ve bunun için gerekli k anun lara  
her zam an  Meclis  karar verir.
T ü r k iy e ’de p a r l a m e n t o m u z u n  ad ı  Tü rk iye  B ü y ü k  M i l le t  
M ec l i s i ’dir. 23 N isan  1920 ta r ih inde  M u s t a f a  Kemal A t a tü rk ’ün 
öncü lüğünde  aç ılan  Türkiye Büyük Millet M ec l is i ’ne k ısa ca  TBMM 
denm ekted ir .  T B M M ’nin b izler için önem i çok  büyüktü r;  hem 
devletim iz in  bağ ım sız l ık  m ücade le s in i  b a şa r ıya  u laştırm ış,  hem 
de ülkemizin cumhuriyetle  yönetilmesin i  sağlam ıştır.
Cum huriye t dem ek  ha lk ın  idares i  demektir. D e m o k ra s i  de 
cumhuriyeti tam a m la ya n  bir yönet im  biçimidir.
TBMM'nin Görevleri Nelerdir?
Türk iye’de egem en lik  kay ıt s ız  şa rts ız  milletindir. T B M M ’nin 
ku ru lduğu  ilk günden  beri bu ilke hep korunm uştu r.  M il let yan i 
halk, egemenlik hakkını seçtiği milletvekilleri aracılığ ıyla  kullanır. 
O nedenle egemenlik  T BM M ’ye ait bir haktır. Türkiye Büyük Millet 
Meclisi, ha lk ın  doğ ru da n  seç im iy le  o lu şan  tek o rgand ır  ve halkı 
temsil eder.
T B M M ’nin yapt ığ ı  asıl iş k anun  yapm akt ır.  Kanunlar, v a t a n ­
daşlarım ız ın  hangi kura llara  uyarak ya şam as ı  gerektiğini belirler.
Kanun lar,  in sa n la r ın  bir a r a d a  y a ş a m a s ı n a  im kan  sağ la r.
TBMM, kanun yapm a dışında bazı önemli kararlar da a lm aktad ır 
( sa va şa  karar verme gibi). Hükümeti denetleme ve düşürme yetkisi 
de T B M M ’nin e l inded ir.  Bu görev, y a s a  y a p m a  i ş ind en  son ra  
T BM M ’nin ikinci önemli görevidir.

Milletvekillerini Kim Nasıl Seçer?
Milletvekillerini seçim lerde halk seçer.
30 y a ş ın ı  d o ld u ra n  her Türk v a t a n d a ş ı  bir p a r t iden  ya da  
bağ ım sız  o la rak  seçim lerde milletvekili  aday ı olabilir.
Seç im le r  no rm a lde  beş y ı lda  bir o lm ak tad ır .  A n c a k  zam an  
zaman beş yıl do lm adan  da yapılabilmektedir. Buna milletvekilleri 
karar verir. Bu seçimlerde 18 yaşını dolduran herkes oy kullanabilir.
Milletvekilleri Kimi Temsil Eder?
Milletvekilleri kendilerini seçeni, yani halkın tam am ın ı  temsil 
ederler. Ha lk  m il le tvek i l le r inden ,  he rkes in  bir a r a d a  ve bar ış  
i ç e r i s in d e  y a ş a m a l a r ı n ı  s a ğ l a m a k  a m a c ı y l a  iyi k a n u n l a r  
ç ıkarmasını, ülkenin iyi yönetilmesini ister. Milletvekilleri de bunun 
için çaba  gösterirler. Şu an TBMM’de 550 milletvekili bulunmaktadır. 
Bun la r  farklı partiler in  üyesi o l sa la r  da, Türk iye’de y a ş a y a n  70 
milyon insan ad ına  hareket ederler.
TBMM Başkanı Nasıl Seçilir ve 
Görevleri Nelerdir?
TBMM’yi milletvekilleri a ras ından  seçilen Meclis Ba şkan  temsil 
eder. Ayrıca, Meclisi yönetir. Meclis  Başkanı,  ta rafs ız  dav ranm ak  
zorundadır. O nedenle, Meclise  hangi partiden milletvekili o larak 
girerse girsin, ba şkan  seçild ikten sonra, kendi partis in in  bir vekili 
değil de M ec l i s ’i temsil etmekle görevli bağ ım sız  bir b a şkan  olur. 
B a ş k a n ı n  M e c l i s  ç a l ı ş m a l a r ı n d a  oy  h a k k ı  b u l u n m a z .
Meclis  Başkanı, Cum hurbaşkan ın ın  o lmadığ ı  durumlarda, ona 
veka let  eder.
Görevi e sna s ında  Meclis  B a şkon ına  yardımcı o lm ak  amacıy la, 
y ine milletvekilleri a ra s ından  seçilen 4 Boşkanvekil i  ve Başkan l ık  
D ivan ı üyeleri bulunur. Ba şkan l ık  Divanı, hüküm ettek i  b akan la r  
kuru luna  benzer.
10
Mecliste /asa Niçin ve Nasıl Yapılır?
Milletvekilleri y a sa  yapm a  işini, bizler yani Türkiye’de ya şayan  
herkes adına  yaparlar. Çünkü onları, bizler seçeriz. Yasalar, bizlerin 
bir a rada  ya şam as ın ı  s a ğ la yan  kura llar bütünüdür. B u n la rza m an  
z a m an  değiş ir.  Am aç, ü lkeyi en iyi şek i lde  yön e te ce k  y a s a l a r  
yapm aktad ır.
T B M M ’nin v a r o lm a s ın ın  tem e l neden i,  işte  bu y a s a l a r ın  
yapılmasıd ır,  /eni b i r y a sa n ın  ç ıkm asın ı  veya var o lan b i r y a s a d a  
değ iş ik l iğe  g id ilm es in i  hüküm et de isteyebilir, milletvekilleri de. 
Hükümetin isteğine kanun tasarısı; milletvekillerinin isteğine kanun 
te k l i f i  den ir.  Bu i k i s in e  k ı s a c a  y a s a  ön e r is i  d e n m e k te d i r .
Bir öneri ya sa la şm ad an  önce Meclis’te birçok a şam a da n  geçer. 
Bura la rda  üzerinde ta r t ışm a la r  yapılarak, en iyi şekline u laş ılm ak  
istenir. Öneri en sonunda  Meclis Genel Kurulu’na gelir. Genel Kurul, 
konuşmaların, savunmaların, tartışmaların  yapıldığı ve son kararın 
a l ınd ığ ı  yerdir. B u ra d a  her m il le tvek il i  d ü şü n ce le r in i  özgü rce  
açık layab il ir.  H içbir k im se  bu dü şünce le r inden  dolay ı m il le tve ­
killerini yarg ı layam az. Ç ıkart ı lm ak  istenen ya sa la r ın  son  şekline 
de m il letvek il leri  Genel K u ru l’da  k a ra r  verir. M i l le tvek i l le r in in  
çoğunluğu, yapılan öneriyi desteklerse ya sa  çıkmış olur ve yürürlüğe 
girebilmesi için Cum hurba şkan ı’nm onay ına  sunulur. Onay lanm ası 
d u r u m u n d a  tüm  v a t a n d a ş l a r ı n  o k a n u n a  u y m a la r ı  ge rek ir.
TBMM ile Hükümet Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır?
H üküm et,  T B M M ’de yan i  m il le tvek i l le r i  a r a s ın d a n  oluşur.  
Hükümeti kurma görevi, seçimlerde en çok oyu a lan parti liderinin 
hakkıdır. Bu kişi. C u m h u rb a şka n ın da n  hüküm eti ku rm a  görevin i 
a ld ık tan  son ra  ç a l ı şm a la ra  başlar. Kuru lan  hüküm eti  C u m h u r­
başkan ı  onaylar. Bazen, milletvekili o lm ayan  bir veya  b irkaç kişi 
de b a k a n la r  kuru lu  üyesi olabilir. C u m h u rb a şka n ın ın  hüküm eti  
o lu ştu racak  üyelere itiraz hakkı vardır. Kurulan hüküm et göreve. 
C u m h u rb a şka n ın ın  onay ı  ve T B M M ’nin de gü v e n o y u n u  a ld ık tan  
son ra  başlar. Hüküm eti  o lu ştu ran  üyelerin t a m a m ın a  b ak a n la r  
kurulu denir.
H ü k ü m e t  bazen,  b ir ka ç  pa r t in in  b i r a r a y a  ge lm e s iy le  de 
oluşabilir. Böylesi hükümete, "koa lisyon  hükümeti” denir. Bakanlar 
kuru lunda bir B a şbakan  ve buna bağlı o larak ça lışan  çeşitli say ıda  
b ak a n  bulunur. B a şb a k a n ın  görevi, b a k a n la r  ku ru lu  üyelerini, 
ça l ışm a la r ı  e sna s ın da  koord ine  etmektir. Hangi b akan l ığa  kimin 
getirileceğine Ba şbakan  karar verir. TBMM, hükümetin  icraatlarını 
denetler. Milletvekillerinin istemesi halinde. Ba şb akan  veya ilgili 
bakan, istenilen konu hakk ında  TBMM Genel Kuru lu’nda  aç ık lam a  
yapm ak  zorundadır.
Meclis Dışişleri Komisyonu Toplantı Salonu

Siyasi Parti Nedir ve TBMMMe Nasıl Temsil Edilir?
Devlet yöne t im inde  söz sahib i o lm an ın  en büyük  aracı s iyas i  
partilerd ir. V a ta n d a ş la r  seçme, seç i lm e  ve s iya s i  e tk in l ik le rde  
b u l u n m a  h a k l a r ı n ı  p a r t i l e r  a r a c ı l ı ğ ı y l a  k u l l a n ı r l a r .
Her parti T B M M ’de temsil  edilmek ister. Ancak  partilerin  asıl 
amacı bunun la  sınırlı değildir. Partilerin amacı, seçim lerde en çok 
oyu alarak, en fazla milletvekili ç ıkarmak ve hükümet kurmaya hak 
kazanmaktır. 6n çok oyu a la rak  TBM M ’ye giren bir parti, hükümeti 
kurar. Kuru lan  hüküm et  m il letvekil lerin in  ço ğu n lu ğu  ta ra f ın d a n  
destek lenm ezse  (güvenoyu),  göreve baş layam az.
yap ı lan  genel seç im lerde, yeterli oyu  alıp da  T B M M ’ye giren 
diğer partiler m uhalefet görevini üstlenir. Bunlar içerisinde en fazla 
m il letvekil ine  sah ip  o lan  partiye  " a n a  m uha le fe t  p a r t i s i” denir. 
Hüküm eti  o lu ştu ran  ikt idar  partis i üye lerinden o lu şa n  b akan la r  
kuru lu ,  ü lkey i ida re  ederken,  m u h a le fe t  part i le r i  de y a p ı la n  
u y g u la m a la r ı  d ene t le r  ve a l t e rn a t i f  öner ile r  sunar.  Bu du rum  
dem okras in in  bir gereğidir.
Cumhurbaşkanını Kim Seçer ve Nasıl Seçilir?
C u m h u r b a ş k a n ı n ı n  k im  o l a c a ğ ı n a  T B M M  k a r a r  ve r ir .  
Cumhurbaşkanı adayı milletvekili olan biri de olabilir, TBMM dışından 
birisi de. Bu şahs ın ,  kırk ya ş ın ı  d o ld u rm u ş  o lm as ı  ve ün ivers ite  
mezunu olması yeterlidir. TBMM Genel Kurulu’nda yapılan seçimlerle 
Cum hurbaşkan ı  seçilir. Cum hurbaşkan la r ı  7 yıl görev yapm as ı  için 
seçilir.  C u m h u rb a ş k a n l ı ğ ı  se ç im le r in d e  m il le tvek i l le r i  gizli oy 
kullanırlar, /ani bir milletvekilinin " e v e t” mi, " h a y ı r ” mı şeklinde 
oy ku llandığın ı  kend is inden  b aşka  kimse bilemez.
T B M M ’nin y a p m ış  o ld u ğ u  tüm  ya sa la r ,  C u m h u rb a ş k a n ın ın  
o n a y ın a  sunu lu r.  C u m h u rb a şka n ı ,  TBMM t a r a f ın d a n  k end is ine  
gönderilen yasalar ın  Anaya saya  uygun olup, olmadıklarını denetler.
Uygun gördüklerin i Resmi Gazete’de yay ın la ta rak  yürürlüğe sokar.
Uygun görmediklerini ise, yeniden görüşülmesi için TBMM ye gönderir.
Cum hurbaşkan ın ın  görevi devleti temsil etmektir. Hiç k imseye 
k a r ş ı  s o r u m lu  d e ğ i ld i r .  C u m h u r b a ş k a n ın ın  ü lke  i ç e r i s in d e  
bulunmadığı zamanlarda, TBMM Başkanı, onun yerine temsil görevini 
üstlenir. 13
TBMM nasıl çalışır?
Milletvekillerinin y a s a  y apm a ve hükümeti  denetleme görevleri 
o l d u k ç a  yo ğ un  ve k ap s a m l ı  bir ç a l ı şmay ı  gerekt i rmekted i r .  O 
n e d e n l e  T B M M ’de b i rb i r i y le  b a ğ l a n t ı l ı  ço k  s a y ı d a  ç a l ı ş a n  
bu lunma kta d ı r .  Bun la r ın  gö rev  a lanlar ı  farkl ı  farkl ıdır.  Ancak,  
heps i  de T B M M ’nin faal i ye t ler ine katkı  sunmakta d ı r l a r .  Ayrıca, 
T B M M ’ye her gün  b in lerce in san  ge lmekted ir .  T B M M ’nin kap ıs ı  
herkese açıktır. Bunlar ın bir kısmı mil letveki l leri  ile gö rüşü rken, 
bir kısmı da  T B M M ’nin faal iyetler i  h a kk ında  bilgi edinebi lmek ve 
ç e ş i t l i  ö n e r i l e r d e  b u l u n a b i l m e k  i çin M e c l i s  p e r s o n e l i  ile 
görüşmektedir .
Meclis Başkanına bağlı  olarak çal ı şan TBMM Genel Sekreterliği, 
tüm bu hizmetleri  yerine get i rmekle görevlidir. Genel Sekreterl iğe 
bağlı  o l arak çal ı şan birçok birim bulunmaktadır .
TBMM’nin Çalışmalarından Nasıl Haberdar Oluruz?
TBMM faa l i ye t le r inden,  bizzat Mec l i se  ge le rek  bilgi  sah ib i  
olunabi l i r.  Öğren i lmek  i stenen  faa l i ye t  hakk ında ,  ilgili bi r ime
u ğ r a m a k  yeter l i  o l aca kt ı r .  B u n u n l a  bi r l ikte,  y a s a m a  ve 
d ene t le me  faa l i y e t l e r i n i n  y ü r ü t ü l d ü ğ ü  TB MM  Genel  Kurul  
Toplant ı l a r ın ı  i zlemek de m ümkündü r .  Buras ı  M e c l i s ’in ve 
dolayı s ı y l a  Türkiye’nin kalbidir.
Ayr ıca Mecl is,  ça l ı şma la r ın ı  internet, kitap, bülten gibi 
ç e ş i t l i  i l e t i ş im  o r g a n l a r ı y l a  t o p l u m a  ve d ü n y a y a  d a  
duyurmaktadır .  T B M M ’nin sesi  konumundak i  Mecl is TV de tüm 
gelişmeleri ve Meclis hakk ında  bil inmesi gerekenleri izleyicilere 
can l ı  o l a r a k  a k t a r m a k t a d ı r .  D i ğe r  b a s ı n  k u ru lu ş la r ı  da  
m u h a b i r l e r i  a r a c ı l ı ğ ı y l a  M e c l i s  ç a l ı ş m a l a r ı n ı  o k u y u ­
cular ına/izleyici lerine ulaşt ı rmaktadı r. 15
Meclis Binasının Tarihi Nedir?
Türkiye Büyük  M i l le t  Mec l is i  b u gü n e  k a d a r  üç ayrı b in a d a  
fa a l iye tte  bu lunm uştu r .  Bun la r ın  her üçü de A n k a r a ’dadır. İlk 
bina, T BM M ’nin aç ı lm as ından  18 Ekim 1924 tarih ine kada r  hizmet 
vermiştir. İlk M ec lis  b ina s ın ın  ihtiyacı k a r ş ı la y a m a m a s ı  üzerine 
b ir inc is in in  hemen iki yüz metre yak ın ındak i  ikinci meclis  b inası 
ise 1961 y ıl ına  kadar  kullanılmıştır.
Bu ikisinden farklı bir şekilde doğrudan ve modern Meclis binası 
o l a r a k  t a s a r l a n a n  b u g ü n k ü  b in a n ın  y a p ım ın a  1939  y ı l ı n d a  
b a ş la n m ış t ı r .  P rojesi,  A v u s tu r y a l I  m im a r  Prof. Dr. C lem en s  
Holzmeister’e aittir. Bina, 6 Ocak 1961 tarihinde hizmete açılmıştır. 
O tarihten bugüne, TBMM çalışmaların ı bu b inada  sürdürmektedir. 
Tüm yerleş im  a lan ıy la  dünyan ın  en büyük  ve en görkem li Meclis  
b inalarından biri olan bu yapılar topluluğuna, dönemin gereklerine 
u y g u n  o l a r a k  b i r t a k ım  e k le m e le r  de z a m a n l a  y a p ı lm ı ş t ı r .
İkinci Meclis Binası
16



Meclisi tanıyalım

1980-1261
TBIVIIVI 
Kütüphanesi
• •
TBMM 
Hakkında 
Özet Bilgiler
T A N I T I M  K İ T A P L A R I  S E R l S l - 4
TBMM Hakkında 
Özet Bilgiler
E g e m e n l i k  K a y i t s i z  Ş a r t s i z  M î l l e t i n d i r
TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Daire Başkanlığı
Tanıtım Kitapları Serisi: 4
/ayın yönetmeni
Feridun KEŞİR
/ayın Danışmanı
Kemal ÖZTÜRK
Editör
Ömer EKŞİ
Son Kontrol
TBMM Kanunlar ve Kararlar Daire Başkanlığı
Tasarım ve Uygulama
On Ajans
yayın Adresi
TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü 
Bakanlıklar-Ankara
İletişim
Tel : 0312. 420 68 85 
F a k s :0312. 420 68 86 
www.tbmm.gov.tr 
e-mail: bashildb@tbmm.gov.tr
Baskı
TBMM Basımevi 
Haziran-2005
ÖNSÖZ
Türkiye Büyük Millet Meclisimizin 23 
Nisan 1920’deki açılışından bu yana 85 
y ı l  geçti.
8 5 y ı l  önce bu ülkenin kurucusu  
kahram anlarm ızınyürüyüşleri kuşak- 
tan kuşağa aktarılarak devam ediyor.
Şimdi büyük Türkiye, özgür Türkiye 
hayalimiz için bizleryürüyoruz. Büyük 
önder Mustafa Kemal Atatürk ve arka­
daşla rından  devra ld ığ ım ız bağım sız  
Türkiye bayrağını en yüksek te  tutarak  
azimle ilerliyoruz. Meclisimizin 85. yaşın ı görkemli bir şekilde kutlamak 
için 2005yılını ''Milli Egem enlikyılı’" ilan ettik .
Buy ılı Milli Egemenlik Yılı ilan etmemizin ve geniş kutlama programları 
hazırlamamızın temel amacı; milli irade, demokrasi ve özgürlük kavram­
larını toplumun her kesimine, hatta her birey e yaymaktır. Böylece, gururla 
sahip olduğumuz Meclisim iz daha iyi tanınm ış, dem okrasi kültürümüz 
gelişm iş, vatandaşlık bilincim iz güçlenmiş olacaktır.
Ayrıca bu y ıld a , toplum sal barışı sağlam ak, ye n i d iya log y o lla r ı 
üretmek ve sorunlarımızı çözmek için ortak zemin oluşturmak istiyoruz.
Bu y ı l  m ünasebetiyle ayrıca çok geniş çerçeveli bir yayın  hazırlığı 
yap tık . Söz konusu kitaplarım ız Meclis uzmanları tarafından hazırlanmış 
ve sizlerin  ilg isine sunulm uştur. Eserlerin ; M eclisim izin, m ille tvek il-  
lerimizin, parlamenter sistem in ve demokrasimizin daha iyi tanıtılmasını 
sağlayacağını umuyoruz.
Saygılarımla
Bülent Arınç
TBMM Başkanı

İ Ç İ N D E K İ L E R
Açılışı Hakkında
Bugünkü Konumu/Görevi Hakkında 
Genel Kurul Çalışmaları Hakkında 
yasama Görevi Hakkında 
Anayasa Değişiklikleri Hakkında 
Denetim Görevi Hakkında 
TBMM Başkanı Hakkında 
Başkanlık Divanı Hakkında 
Milletvekili Seçimi Hakkında 
Milletvekili Dokunulmazlığı Hakkında 
Milletvekilliğinin Sona Ermesi Hakkında 
Oylamalar Hakkında 
Siyasi Parti Grupları Hakkında 
Komisyonlar Hakkında
6
6
7
7
8 
8 
9 
9
10
10
11
11
11
12
TBMM Hakkında Özet Bilgiler 
Açılışı Hakkında:
• Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), 23 Nisan 1920 Cuma günü, 
Ankara’da açıldı.
• O günkü koşullar nedeniyle açılışa yalnızca 115 milletvekili katılabildi.
• İlk Medis’te toplam 324 milletvekili bulunuyordu (Bunların 232’si 
Müdafaa-i Hukuk hareketinin ülke genelindeki şubelerinden seçildi; 
geri kalan 92’si ise İstanbul’da feshedilen Meclis-i Mebusan üyesi 
idi).
• Birinci Meclis olağanüstü yetkilerle donatılmış bir kurucu meclis 
işlev[görerek yasama ve yürütme yetkisini kendinde topladı.
• Açılış günü, en yaşlı üye sıfatıyla Sinop Milletvekili Şerif (Avkan) 
Bey’ in başkanlığında ilk toplantı yapıldı.
• Meclis ilk başkan olarak Mustafa Kemal Paşa’yı seçti;
• Birinci Meclis, Kurtuluş Savaşını zaferle sonuçlandırıp, Türkiye 
Cumhuriyeti’ni kurdu.
Bugünkü Konumu/Görevi Hakkında:
• TBMM, parlamenter gelenek çerçevesinde Türkiye’de doğrudan 
seçimle oluşan tek organdır.
• yasama, yani yasa yapma yetkisi Türk milleti adına TBMM’de bulunur.
• TBMM’nin yaptığı esas iş, kanuni düzenlemeler yapmaktır.
• Hükümeti denetlemek TBMM’nin ikinci önemli görevidir.
• TBMM; savaş hali ilanı, sıkıyönetim veya olağanüstü hal ilanının 
onaylanması, bir bakanın yüce Divan’a sevk edilmesi ve uluslar arası 
andlaşmaların onaylanması gibi kararlar da alır.
• TBMM’nin yaptığı kanunlar, kuvvetler ayrılığı prensibine uygun 
olarak. Anayasa Mahkemesi tarafından denetlenir.
• TBMM, hükümeti düşürmeye yetkilidir.
• TBMM çalışmalarını Anayasa’ya ve kendi İçtüzük’üne göre yürütür.
• Anayasa kuralları ışığında TBMM’nin kuruluş ve işleyişini düzenleyen 
ve tamamen Meclis kararlarından oluşan metne Meclis İçtüzüğü 
denmektedir.
• Gerek parlamento ve gerekse de ülke siyasetine ilişkin önemi 
yüzünden Meclis İçtüzüğü’ne "sessiz anayasa” veyahut "gizli anayasa” 
da denmektedir.
Genel Kurul Çalışmaları Hakkında:
• TBMM Genel Kurulu, yasama ve denetim faaliyetlerinin yürütüldüğü 
ve çeşitli konuların tartışılarak karara bağlandığı en üst organdır.
• TBMM Genel Kurulu, her yıl Ekim ayının ilk gününde kendiliğinden 
toplanır ve 1 Temmuz’a kadar çalışmalarını sürdürür.
• Genel Kurul, resmi tatil günleri hariç; salı, çarşamba ve perşembe 
günleri saat 15.00’ten 19.00’a kadar toplanır.
• Genel Kurul'un toplantı gün ve saatleri Danışma Kurulu’nun önerisi 
üzerine değiştirilebilir.
• Genel Kurul en az 184 üyenin katılımıyla toplanır.
• Genel Kurul’da en az 139 üyenin oyu ile karar alınır.
• Genel Kurul her gün ayrı bir gündem ile toplanır ve toplantılar o 
gündeme göre yürütülür.
• Genel Kurul’da gündem dışı konuşmalar da olabilir.
• Genel Kurul toplantıları, herkes tarafından, belirlenen yerden 
izlenebilir.
/asama Görevi Hakkında:
• TBMM’de kanunlar kanun tasarısı veya kanun teklifi şeklinde iki 
yolla çıkartılır.
• Bakanlar kurulu tarafından hazırlanan metne kanun tasarısı, 
milletvekilleri tarafından hazırlanana ise kanun teklifi denir.
• Kanun tasarısına bakanlar kurulu üyelerinin tamamı imza atmak 
zorundadır.
• Kanun teklifi için sadece bir milletvekilinin imzası yeterlidir.
• Kanun teklifi veya kanun tasarısına kısaca kanun önerisi denmektedir.
• Kanun önerileri gerekçeli ve imzalı olarak TBMM Başkanlığı’na 
sunulmak zorundadır.
• Kanun önerileri, Genel Kurul gündemine alınmadan önce komisyonlara 
gönderilir.
• Kanun önerileri, Genel Kurul öncesinde, TBMM başkanlığı tarafından 
her milletvekiline tek tek ulaştırılır.
• Kanun önerileri üzerine Genel Kurul'da yapılan konuşmalar süreyle 
sınırlıdır.
• TBMM Genel Kurulu’ndo kabul gören her kanun Resmi Gazete’de 
yayımlanmak üzere Cumhurbaşkanı’nm imzasına sunulur.
• Cumhurbaşkanı’nm imza için 15 gün süresi bulunur.
• Cumhurbaşkanı, 15 gün içinde ya kanunu imzalayarak Resmi
Gazete’de yayımlatır ya da kanunun yayımlanmasını tamamen veya 
kısmen uygun bulmayarak yeniden görüşülmesi amacıyla TBMM’ye 
gönderir.
• Geri gönderilen kanun, TBMM tarafından aynen kabul edilir ise, 
Cumhurbaşkanı kanunu Resmi Gazete’de yayımlatmak zorundadır.
• Cumhurbaşkanı’nm kanunu zorunlu olarak onaması durumunda, 
kanunun iptali için 60 gün içinde Anayasa Mahkemesi’ne başvurmaya 
hakkı vardır.
• Cumhurbaşkanı’nm geri gönderdiği kanun üzerinde TBMM’nin bir 
değişiklik yapması durumunda, Cumhurbaşkanı’nın imza için önüne 
geldiğinde o kanunu tekrar Meclis’e geri göndermeye hakkı doğar.
• Cumhurbaşkanı, TBMM’nin gönderdiği bütçe kanununu her halükarda 
onaylamak zorundadır.
Anayasa Değişiklikleri Hakkında:
• Anayasa değişikliğinde bulunabilmek için TBMM üye tam sayısının 
üçte biri olan 184 milletvekilinin teklifte bulunması zorunludur.
• Normal kanun önerisinden farklı olarak. Anayasa değişikliği teklifleri 
Genel Kurul’da iki defa görüşülür.
• Anayasa değişikliğinin kabulü, TBMM üye tam sayısının beşte üçü 
olan 330 milletvekilinin gizli oyuyla mümkündür.
• Cumhurbaşkanı, Anayasa değişikliği durumunda kendisine gönderilen 
Anayasa değişikliğine ilişkin kanunu bir daha görüşülmesi amacıyla 
TBMM’ye gönderebilir.
• Anayasa değişikliği, halk oylaması aracılığıyla da mümkündür. 
Denetim Görevi Hakkında:
• TBMM, hükümeti denetlemek amacıyla, Meclis araştırması, gensoru. 
Meclis soruşturması gibi usuller kullanır.
• Meclis araştırması, Meclis’ in kuracağı bir komisyon aracılığıyla 
yapılır.
• Komisyon çalışmaları üç ayla kısıtlıdır.
• Devlet sırları ile ticari sırlar. Meclis araştırmalarının dışında tutulur.
• Gensoru ile bir hükümetin veya bakanın siyasi sorumluluğu hedef 
alınır.
• Gensoru ile hükümet veya bakan düşürülebilir.
• Gensoru önergesi için en az 20 milletvekilinin imzası gerekmektedir.
• Başbakan, bakanlar kurulu veya bir bakanın düşürülmesi için TBMM 
üye tamsayısının yarıdan fazlası olan 276 oya ihtiyaç duyulur.
• yapılan öneri üzerine, çeşitli konular hakkında Genel Kurui’da 
zaman zaman yapılan genel görüşmeler ile de bir tür denetim ve bilgi 
akışı sağlanır.
• Görevde bulunan veya ayrılmış olan başbakan ve bakanlar hakkında, 
TBMM üye tamsayısının en az onda birinin vereceği bir önerge ile 
Meclis soruşturması açılır.
• Meclis soruşturmasının açılıp açılmamasına Genel Kurul da gizli 
oyla karar verilir.
• Soruşturma komisyonunun çalışmaları gizlidir.
• Soruşturma komisyonu, resmi ve gayri resmi kuruluşlardan konu 
ile ilgili bilgi ve belge isteyebilir ve tanık dinleyebilir.
• Genel Kurul’da son söz, hakkında soruşturma açılması istenen 
başbakan veya bakana ait olup; bakan veya başbakan süresiz 
konuşabilir.
• Hakkında soruşturma komisyonu kurulan başbakanın veya bakanın 
yüce Divan’a sevk kararı, ancak Meclis üye tamsayısının salt 
çoğunluğunun gizli oyuyla alınır.
TBMM Başkanı Hakkında:
• TBMM Başkanı, milletvekilleri arasından seçimle belirlenir.
• Siyasi parti grupları, Meclis başkan adayının tespiti için karar 
alamazlar.
• Meclis Başkanlık seçim i Genel K urul’ da gizli oyla y a p ılır.
• Meclis Başkanı TBMM’yi temsil etmek ve Genel Kurul görüşmelerim 
yönetmekle görevlidir.
• Meclis Başkanı devlet protokolünde Cumhurbaşkam’ndan sonra 
ikinci sırada yer alır.
• Cumhurbaşkanı yurt dışında iken Meclis Başkanı ona vekalet eder.
• Meclis Başkanı, konumu gereği bağımsızdır ve bu nedenle 
toplantılarda oy hakkı bulunmamaktadır.
Başkanlık Divanı Hakkında:
• Başkanlık Divanı; dört başkanvekili, yedi katip üye ve uç idare 
amirinden oluşmak üzere milletvekilleri arasından seçilir.
• Siyasi parti grupları TBMM’deki üyeleri oranında Başkanlık Divam’nda 
temsil edilirler.
• Başkanlığın boşalması halinde, yeni başkan seçilinceye ka ar en
yaşlı başkanvekili, Geçici Başkanlık görevini yerine getirir.
• Başkanlık Divanı, TBMM’nin yasama ve denetim faaliyetlerinin 
dışında, TBMM’nin genel işleyişinden de sorumludur.
10
Milletvekili Seçimi Hakkında:
• Milletvekili seçilebilmek için 30 yaşını doldurmak ve ilkokul mezunu 
olmak gerekmektedir.
• Milletvekili seçimleri normalde beş yılda bir yapılır.
• Milletvekili seçimleri serbest, eşit, tek dereceli ve genel oy esaslarına 
göre yapılır.
• 18 yaşını dolduran her Türk vatandaşının seçimlerde oy hakkı vardır.
• Seçimlerde beşyüzelli milletvekili seçilir.
• Milletvekilliği için beş yıl dolmadan ara seçimler de yapılabilir.
• Ara seçim, her seçim döneminde ancak bir defa yapılabilir.
• Ara seçimin yapılabilmesi için genel seçimin üzerinden otuz ayın 
geçmesi gerekmektedir.
• Genel seçimlere biryıldan az birzaman kalmış ise, ara seçim 
yapılamaz.
• Bir ilin TBMM’de üyesinin kalmaması durumunda da ara seçime 
gidilir.
• Seçimlere itiraz hakkı mümkün olup, itiraz mercii /üksek Seçim 
Kurulu’dur.
• yüksek Seçim Kurulu kararları aleyhine bir başka merciye başvuru 
yapılamaz.
• Milletvekilleri TBMM’deki görevlerine Anayasa'da belirlenmiş olan 
yazılı metni (ant) okuyarak başlarlar.
• Milletvekilleri yalnızca seçildikleri bölgeyi veya kendilerini seçenleri 
değil, bütün milleti temsilen TBMM’deki görev ve sorumluluklarını 
yerine getirirler.
Milletvekili Dokunulmazlığı Hakkında:
• Milletvekilleri görevlerini serbestçe yerine getirirken yasama 
sorumsuzluğu ve yasama dokunulmazlığı şeklinde iki tür ayrıcalığa 
sahiptir.
• Milletvekillerinin yasama ve denetim çalışmalarındaki eylem ve 
ifadelerinden dolayı sorumlu tutulamamalarına yasama sorumsuzluğu 
denir.
• yasama sorumsuzluğu mutlak ve süreklidir (milletvekilliği bittikten 
sonra da devam eder).
• Seçimden önce veya sonra bir suç işlediği öne sürülen milletvekili 
hakkında adli işlemler yapılamamasına yasama dokunulmazlığı denir.
• Ağır cezayı gerektiren suçüstü hali gibi bazı durumlar, yasama 
dokunulmazlığı kapsamı dışında tutulur.
Milletvekilliğinin Sona Ermesi Hakkında:
• Milletvekilliği;
• İstifa,
• Seçilmeye engel bir suç nedeniyle hüküm giyme,
• Partisinin temelli kapatılmasına yol açma,
• Cumhurbaşkanlığına seçilme,
• Üyelikle bağdaşmayan bir hizmeti sürdürme ısrarı,
• Meclis çalışmalarına özürsüz ve izinsiz katılmama gibi 
hallerden birinin yaşanması durumunda sona erer.
Oylamalar Hakkında:
• Genel Kurul’da oylamalar işaret, açık ve gizli olmak üzere üç ayrı 
şekilde yapılır.
• İşaretle oylama, milletvekillerinin ellerini kaldırmaları, tereddüt 
halinde ayağa kalkmaları ya da elektronik cihaz ile mümkün olur.
• Kanuni düzenlemelerin açık veya gizli oylama yapılmasını zorunlu 
kılmadığı bütün hususlarda işaretle oylama yoluna gidilir.
• Açık oylama şekilleri farklıdır ve yapılacak açık oylama şekline 
Genel Kurulda karar verilir.
• Açık oylama, Genel Kurulda en fazla uygulanan yöntemdir.
• Gizli oylama, beyaz (evet), kırmızı (hayır) ve yeşil (çekimser) 
renkteki boş yuvarlaklardan bir tanesinin, özel kabinde bulunan 
kutuya atılmasıyla gerçekleşir.
• yirmi milletvekilinin önerisi ve Genel Kurul'un da kabulüyle, kanuni 
düzenlemelerde belirtilen hallerin dışında da gizli oylamayapılabilir.
Siyasi Parti Grupları Hakkında:
• TBMM’de en az yirmi milletvekili ile temsil edilen partiler grup 
kurabilir.
• Siyasi parti gruplan, Anayasa ve İçtüzük hükümlerine göre kurulur.
• Her siyasi parti grubunun, o grubun örgütleniş ve iç işleyişini 
gösteren bir yönetmeliği bulunur.
• Partilerin genel başkonları (şayet milletvekili iseler), aynı zamanda 
siyasi parti grubunun da başkanı olurlar.
11
Komisyonlar Hakkında:
• TBMM’de şu an için 17 daimi komisyon bulunmaktadır.
• Her yasama döneminde değişen sayıda geçici komisyon 
kurulmaktadır.
• Komisyonlar yasama ve denetim faaliyetlerinde temel teşkil ederler.
• Parti grupları, komisyonlarda milletvekilleri oranında temsil edilirler.
• Bazı komisyonlarda (İnsan Haklarını İnceleme ve Plan Bütçe 
Komisyonu gibi) grubu olmayan partilerin milletvekilleri veya 
bağımsızlar da yer alabilir.
• Komisyon toplantılarına başbakan, bakan veya bunlar adına yetkili 
kılınan bir bürokrat ile sivil toplum örgütü temsilcileri katılabilir.
• Komisyon toplantıları, üye tamsayısının üçte biri ile gerçekleşir.
• Komisyonlar diledikleri bakanlıkla yazışabilir ve onlardan gerekli 
bilgileri isteyebilirler.
12



TBMM hakkında özet bilgiler

m
TBMM
Araştırma
Merkezi
M İ L L Î  
E G E M E N L İ K  
Y I L I
2 0 0 5
H-
li t-\ .TİâlıttuiLi» i . ı B ' 1 :  ■ ■ =u  - JS S  » I f >  — m n u ı , i . j y  . . . .
W
m
T A N I T I M  K İ T A P L A R I  S E R l S Î - 1 6
TBMM
Araştırma Merkezi
T B M M
Kütüphanesi
Ver : 1 9 K 0 - I 2 7 2
Yıl 
Cilt 
Ksm 
Kop
l)tııbş *2(KK»06758*
İ D o a a n i —  "  "
E g e m e n l i k  K a y i t s i z  Ş a r t s i z  m i l l e t i n d i r
TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Daire Başkanlığı
Tanıtım Kitapları Serisi: 16
/ayın yönetmeni
Feridun KEŞİR
yayın Danışmanı
Kemal ÖZTÜRK
Editör
Ömer EKŞİ
Tasarım ve Uyguloma
On Ajans
yayın Adresi
TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü 
Bakanlıklar-Ankara
İletişim
Tel : 0312. 420 68 85 
Faks:0312. 420 68 86 
www.tbmm.gov.tr 
e-mail: bashildb@tbmm.gov.tr
Baskı
TBMM Basımevi 
Eylül-2005
i Ç i N D £ K i L E R-i-OCİo- r:
Araştırma Merkezi Nedir?
Niçin Varız?
İlkelerimiz 
Görevlerimiz 
İdari yapımız
Araştırma Merkezinin Bölümleri ve Konu Başlıkları
Ürünlerimiz
Kimler yararlanabilir?
İsteklerinizi Nasıl İletebilirsiniz?
İletişim Bilgileri
8
9
10 
11 
11 
12 
13 
13
13
14
-î
M U L İ
ARAŞTIRMA MERKEZİ
Araştırma Merkezi Nedir?
Türkiye Büyük Millet Meclisi Araştırma Merkezi, milletvekillerinin;
► yasama ve karar alma,
► hükümetin denetimi,
► siyasal diyalog ve hükümete tavsiyelerde bulunma,
► kamuoyunu bilgilendirme,
► Meclisi ulusal ve uluslararası alanlarda temsil etme
çalışmalarmda ihtiyaç duydukları bilgileri tarafsız olarak, tam ve zamanında 
sağlamak için hizmet veren bir birimdir.
Araştırma Merkezi, milletvekillerine yasama çalışmalarında bilgi desteği vermek 
amacıyla, hızla artan bilgi kaynaklarından konuyla ilgili, doğru, güvenilir ve işlevsel 
olanları tespit eder, belli bir düzen içinde bir araya getirir, daha sade ve anlaşılır 
kılarak milletvekillerinin istifadesine sunar.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Araştırma Merkezi; Hukuk ve Karşılaştırmalı Mevzuat; 
Kamu yönetimi ve Siyaset Bilimi, Ekonomi ve Maliye, Uluslararası İlişkiler, Sosyal 
Politika, Tarım, Doğal Kaynaklar ve Bilim olmak üzere altı bölümden oluşur.
Niçin Varız?
yasama organında TBMM doğru, güvenilir, tarafsız çalışmalarıyla milletvekillerine 
bilgi desteği veren bir araştırma merkezinin varlığı büyük önem taşımaktadır. 
Çünkü:
► Araştırma sonunda elde edilen bilgiler ve analizler yerel, ulusal ve uluslararası 
konuların daha iyi anlaşılmasına yardımcı olur.
► Araştırma Merkezince sağlanan bilgiler yasama gündemindeki sorunlara daha 
gerçekçi ve etkili çözümler bulunmasına katkı sağlar.
► Araştırma Merkezi tarafından sağlanan güvenilir bilgiler farklı görüşlerin 
yakınlaşm asına, siyasal diyaloğa ve siyasal uzlaşmaya katkıda bulunur.
► Farklı kurum, kuruluş ve kişilerin görüşlerinden yararlanmak suretiyle 
gerçekleştirilen araştırmalar çoğulcu bir yasama sürecinin oluşmasına katkıda 
bulunur.
► yasamanın eylemlerini güvenilirverilerve analizlere dayandırması parlamentonun 
itibarını artırır.
► Araştırma hizmeti halkın temsilcilerinin yürütmenin denetlenmesinde ve yasama 
çalışmalarında daha etkin bir rol oynamalarına, dolayısıyla demokrasinin gelişmesine 
katkı sağlar.
► yasama organının bilgiye erişim açısından özerk hale gelmesine katkıda bulunur.
ilkelerimiz
► Doğruluk
Araştırmaların içeriğinin doğru, profesyonel ve güvenilir olması esastır.
► Sadelik
Araştırmaların kısa, sade ve kolay anlaşılabilir olması esastır.
► Tarafsızlık
Araştırmaların herhangi bir siyasî görüşü temsil etmemesi, farklı görüş ve siyasî 
gruplara eşit mesafede ve objektif olması esastır.
► Ar̂ alitik üslup
Araştırma ürünleri tanımlayıcı, belgeleyici ve analitik dille hazırlanır, önermeci bir 
dil kullanılmaz.
► Kullanım amacına uygunluk
.Araştırma hizmeti milletvekillerinin kullanım amacına uygun kapsam ve biçimde 
hazırlanır.
► Zamanında sunum
Araştırmalar yasama süreci içinde ihtiyaç duyulan zamanda sunulur.

Görevlerimiz
► yasama süreci ve ihtiyaçlarını izlemek,
► Milletvekillerinin analiz edilmiş bilgi ihtiyaçlarını karşılamak,
► Ulusal ve uluslararası alanda güncel gelişmeleri izlemek,
► Parlamento gündemini dikkatli bir şekilde izleyerek gündemdeki konulara ilişkin 
bilgi ve belge derlemek,
► Kurum içi ve kurum dışı bilgi kaynaklarını izlemek,
► Üniversiteler, resmi kurumlar, uzman kişiler, sivil toplum kuruluşları gibi kurum 
dışı kaynaklardan enformasyon desteği sağlamak için etkin bir işbirliği kurmak,
► Araştırma konularına ilişkin basılı ve dijital kaynakları içeren referans kütüpha­
nesini oluşturmak,
► Araştırma Merkezini kurum içinde tanıtmak ve ürünleri hakkında bilgi vermek,
► Araştırma Merkezini ulusal ve uluslararası alanda tanıtmak,
► Araştırma Merkezinin internet ve intranet sayfasını oluşturmak,
► Çalışma konularıyla ilgili ulusal ve uluslararası konferanslar ve seminerleri 
izlemek,
► IPU (Parlamentolararası Birlik), ECPRD (Avrupa Parlamento Araştırma ve 
Dokümantasyon Merkezi), IFLA (Uluslararası Kütüphaneler Birliği) Parlamento 
Bölümü ve APLAP (Asya-Pasifik Ülkeleri Parlamento Kütüphaneleri Birliği) gibi 
uluslararası kuruluşlarla etkin işbirliğini sürdürmek ve faaliyetlerine katılmak.
İdari /apımız
Araştırma Merkezi, milletvekillerinin farklı konularda yönelttiği bilgi taleplerinin 
daha doyurucu bir şekilde karşılanması amacıyla, çeşitli disiplinleri ve konu 
alanlarını içerecek bölümlere ayrılmıştır. Araştırma Merkezi, ülkemiz şartları ve 
Türkiye Büyük Millet Meclisinde sıklıkla gündeme gelen meseleler dikkate alınarak 
oluşturulan altı bölüm halinde yapılanmıştır.
Araştırma bölümlerinin her birinin yeterli sayıda uzmandan oluşması sağlanacaktır. 
Araştırma Merkezi bünyesindeki bölümler ve bazı temel konu başlıkları aşağıda 
belirtilmiştir.
11
Araştırma Merkezinin Bölümleri ve Bazı Konu Başlıkları
Bölüm Adı Konular
Hukuk ve Karşıloftırmalı Mevzuat
Anayasa Hukuku 
Parlamento Hukuku 
idare Hukuku 
Vergi Hukuku 
Ceza Hukuku 
Medeni Hukuk 
Ticaret Hukuku 
Borçlar Hukuku 
İş Hukuku
İcra-İflas Hukuku 
Fikri Hbklar 
Tüketici Hakları 
Basın Hukuku 
AB Mevzuatı 
Uluslararası Örgütler 
Uluslararası Suçlar 
Uluslararası Uyuşmazlıklar 
insan Hakları
Komu yönetimi ve Siyaset Bilimi
Türkiye’nin idari /apışı 
Kamu Personel Rejimi 
Kamu Denetçisi
yasama-yürütme-Vargı ilişkileri 
Kentleşme ve Konut Politikaları 
Olağanüstü yönetim Usulleri 
Türk Siyasi Tarihi 
Siyasal Sistemler
Din-Devlet ilişkileri 
Kamusal Alan 
yönetişim 
Sivil Toplum 
Siyasal Partiler 
Seçimler ve Seçim Sistemleri 
Siyasal Akımlar 
Siyasal Ahlak
Ekonomi ve Maliye
Avrupa Birliği ile Ekonomik ilişkiler
Dünya Ekonomisi
ikili Ekonomik İlişkiler
Uluslararası Ekonomik Örgütler
Dış Ticaret-Ödemeler Dengesi
Küreselleşme
Türkiye Ekonomisi
Ekonomik Krizler
Ekonomik İstikrar Progromları
Bölgesel Gelişme Politikaları
yatırımlar
Maliye Politikası
Bütçe
Borçlanma
Vergi Politikası
Kamu iktisodi Teşebbüsleri
Fonlar
Para Piyasası 
Sermaye Piyasası 
Milli Gelir
Uluslararası İlişkiler
Avrupa Birliği 
Avrupa Konseyi 
Birleşmiş Milletler 
Diğer Uluslorarası Kuruluşlar 
Küreselleşme 
Uluslararası Terörizm 
Türk-Amerikan İlişkileri 
Ermeni Sorunu 
Ortadoğu’da Sorun Alanları 
Kıbrıs
Türk Cumhuriyetleri 
Türk-yunan Sorunu 
Balkanlarda Sorun Alanları 
Çok Taraflı Anlaşmalar 
İkili ilişkiler 
Silah Ticareti 
Silahlı Kuvvetler 
Savunma Sanayi 
Misyonerlik Faaliyetleri 
Azınlıklar
Sosyal Politika
Sosyol Güvenlik
İstihdam
işsizlik
İşgücü
Eğitim
Sağlık
Aile
Çocuk
Sosyal Hizmetler
Nüfus
Göç
Sosyal Göstergeler
Tarım, Doğal Kaynaklar ve Bilim
Tarım
Çevre
Ormancılık
Biyoteknoloji ve Genetik
Kırsal Kolkmmo
Enerji
Madencilik
Bilim ve Teknoloji
İstatistikler
İletişim
Kadın
Kültür
Sanat
Turizm
Ulaştırma
Spor
Araştırma Merkezinde farklı konu ve tartışnna alanlarının ortaya çıkmasına 
bağlı o larak yeni bölümlerin oluşturulm ası ve konu başlık!*
^2 güncellenmesi söz konusu olacaktır.
arının
ürünlerimiz
► Araştırma raporu
Araştırmacı tarafından belli bir konuda çeşitli kaynaklardan derlenen 
bilginin işlenerek analiz edildiği, kapsamlı, ayrıntılı ve çok yönlü hazırlanan 
metindir.
► Bilgi notu
Araştırmacı tarafından belli bir konuda çeşitli kaynaklardan derlenen 
bilginin işlenerek kısa, özlü ve genel kullanıma uygun bir şekilde sunulduğu 
açıklayıcı metindir.
► Doküman derleme
Çeşitli konulardaki bilgi ihtiyaçlarını karşılayacak belgelerin derlenmesidir.
► Sözlü bilgi
Talep edilen bilginin yüz yüze ya da telefonla istek sahibine sunulmasıdır.
► Göstergeler
Çeşitli konu alanlarındaki istatistiklerin özet olarak bir araya getirilerek 
genel kullanıma sunulduğu, zaman içinde güncellenen çalışmalardır.
Araştırma Merkezince üretilen rapor ve benzeri ürünlerin, oluşturulacak Araştırma 
Merkezi intranet sayfasında milletvekillerinin kullanımına açılması planlanmaktadır.
Kimler yararlanabilir?
Araştırma Merkezi’nin temel amacı yasama organına hizmet vermektir. Araştırma 
hizmetleri yasama çalışmalarına daha etkin katılımlarına destek olmak amacıyla, 
esas olarak milletvekillerine yöneliktir.
İsteklerinizi Nasıl İletebilirsiniz?
► Bilgi isteklerinizi iletirken isteğinizin konusunu, kapsamını, kullanılacağı ortamı 
ve teslim süresini belirtmeniz sizlere daha verimli hizmet verilmesinde etkili 
olacaktır.
► "TBMM Araştırma Merkezi’nin Bölüm ve Konu Başlıkları” tablosundan yararlanarak 
isteğinizin konusunun Araştırma Merkezi’nin hangi bölümünün görev alanına girdiğini 
belirleyebilirsiniz. İsteğinizin konusuyla ilgili bölümü tespit ettikten sonra İletişim 
kısmındaki bilgilerden yararlanarak ilgili bölümdeki uzmanlarla yüzyüze veya 
telefonla görüşerek ya da e-posta vb. yollarla isteğinizi iletebilirsiniz. İsteklerinizi 
iletirken aşağıdaki örneği izleyebilirsiniz.
Diyelim ki, "Türkiye’deki Çevre Sorunları” konusunda bilgi almak 
istiyorsunuz. TBMM Araştırma Merkezi’nin Bölümleri ve Konu Başlıkları 
tablosunu incelediğinizde bu konunun Tarım, Doğal Kaynaklar ve Bilim 
Bölümünün görev alanına girdiğini görebilirsiniz. Bu durumda; ^
> Tarım, Doğal Kaynaklar ve Bilim Bölümü ofislerirıde ilgili konu uzmanıylayüzyüze 
görüşerek isteğinizi iletebilirsiniz.
> Tarım, Doğal Kaynaklar ve Bilim Bölümünün 420 75 49 numaralı telefonunu 
arayabilir, ilgili konu uzmanıyla görüşerek isteğinizi aktarabilirsiniz.
> Tarım, Doğal Kaynaklar ve Bilim Bölümünün tdkb.armer@tbmm.gov.tr e-posta 
adresine isteğinizin ayrıntılarını içeren bir e-posta gönderebilirsiniz.
> Uygun göreceğiniz şekilde (faks, elden vb.) isteğinizi yazılı olarak iletebilirsiniz.
> Bilgi isteğinizin konusuyla ilgili bölümü tespit edememeniz durumunda isteğinizi 
konuya en yakm gördüğünüz bölüme iletebilirsiniz.
> Bilgi istekleriyle ilgili görüşmeler ve işin teslimi Araştırma Merkezi ofislerinde 
gerçekleştirilir.
İletişim Bilgileri
Adres: TBMM Araştırma Merkezi, Bakanlıklar 06543 Ankara
Ofisler: Ana Bina, II. Numaralı Kapı, Üst Zemin, Üyeler Lokantası Koridoru
E-posta: armer@tbmm.gov.tr
intranet: http://tbmm.intranet/armer
Faks: 420 78 00
TBMM Araştırma Merkezi Bölümlerinin İletişim Bilgileri
Bölüm Adı i Telefon Posta Adresi
Hukuk ve Karşılaştırmalı Mevzuat i 42Ö 68 53 i hkm.armer@tbmm.gov.tr
Kamu yönetimi ve Siyaset Bilimi i 42Ö 68 53 kysb.armer@tbmm.gov.tr
Ekonomi ve Maliye i 42Ö78Ö2 em.armer@tbmm.gov.tr
Uluslararası İlişkiler i 42Ö 68 53 i ui.armer@tbmm.gov.tr
Sosyal Politika i 42Ö 78 02 i sp.ormer@tbmm.gov.tr
Tarım, Doğal Kaynaklar ve Bilim i 42Cİ75 49 tdkb. ormer@tbmm.gov.tr
Araştırma Merkezi ürünleriyle ilgili görüş ve önerilerinizi iletmeniz, hizmetlerimizin 
kalitesinin yükseltilmesine katkı sağlayacaktır.
14
TBMM Tanıtım Kitapları Serisinden Çıkanlar
1-TBMM
2- Meclis’i Tanıyalım
3- TBMM Eğitim Rehberi
4 -  TBMM Hakkında Özet bilgiler
5-  TBMM Sözlüğü
6 -Milletvekili Seçimi Görevve Sorumlulukları
7-TBMM’de yasama Süreci
8- Başkanlık Divanı, Danışma kurulu, Siyasi Parti Grupları
9-TBMM’de Komisyonlar
10-  TBMM Binaları
11-  Meclis Kütüphanesi
12-  Türkiye’de Anayasalar
13-  Türkiye’de yasama ve yürütme
14-  İlk Meclis
15-  Dilekçe Komisyonu
16- TBMM Araştırma Merkezi
T B M M
Kütüphanesi
^200606758 ’
İT
il
E g e m e n l i k  K a y i t s i z  Ş a r t s i z  M i l l e t i n h i r


TBMM Araştırma Merkezi

McCarthy, Justin

Ermeni Sorunu Gerçeği konulu konferans : [Ankara], 24 Mart 2005 = Conference on the reality of the Armenian question : 24 Marc 2005

Not a member yet