2235 research outputs found
Sort by
Mogućnosti i ograničenja razvoja zelenih koridora na teritoriji gradskog naselja Beograd
No full textNajveći deo teritorije gradskog naselja Beograd zauzimaju građevinsko zemljište, putna i železnička infrastruktura, reke Sava i Dunav sa pritokama, privremene poljoprivredne površine, prostori rezervisani za komunalne službe i komunalna infrastruktura, zona zaštite vodoizvorišta i zelene površine. Nedovoljna pošumljenost pojedinih opština ili delova opština u granicama gradskog naselja Beograd uslovila je izradu i usvajanje velikog broja planskih i strateških dokumenata u oblasti upravljanja zelenilom kao i potencijalno formiranje zelenih koridora. Realizacija zelenih koridora za cilj ima povećanje zelenih površina kao faktor stvaranja kvalitetnijih uslova za život u gradu (smanjenje gradskog ostrva toplote, prečišćavanje vazduha, prostori za korišćenje lokalnog stanovništva), ali i za zaštitu biodiverziteta, puteva migracija životinja i sl. Predmet rada je analiza zelenih koridora na teritoriji gradskog naselja Beograd i analiza uzročnih posledica nedostatka planske dokumentacije i izostanka realizacije postojećih planskih dokumenata, kao i analiza preambicioznih rešenja. Zadatak je utvrditi mogućnosti i ograničenja razvoja zelenih koridora kroz analizu planske dokumentacije i utvrđivanje trenutnog stanja terenskim istraživanjem. Cilj istraživanja je utvrđivanje smernica i predloga za kvalitetnije upravljanje zelenim koridorima u realnim i precizno definisanim okvirima razvoja Beograda.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dušan Ristić, Marina Ili
Korišćenje zdravstvenog informacionog sistema i veštačke inteligencije u cilju zaštite životne sredine i javnog zdravlja
No full textKorišćenje veštačke inteligencije (VI) pri obradi velike količine podataka za
geoprostornu analizu u životnoj sredini igra sve značajniju ulogu. Ovaj rad pruža pregled
mogućnosti korišćenja VI u prezentovanju podataka informacionog sistema jedne zdravstvene
ustanove u Republici Srbiji. Kroz primer kreiranja interaktivne karte sa ukupnim brojem
pregledanih pacijenata u zdravstvenoj ustanovi po naseljima na čitavoj teritoriji R. Srbije
predstavljene su prednosti i mane automatskog generisanja digitalnih interaktivnih karata.
Kombinacija korišćenja baze javne zdravstvene ustanove, otvorenih podataka Republičkog
geodetskog zavoda, ChatGPT i otvorenog softvera PyCharm prikazuje mogućnosti i ograničenja
VI prilikom prezentovanja i analize podataka. Istraživanja ovog tipa mogu doprineti složenijim
geoprostornim analizama u oblasti životne sredine i medicinske geografije.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dušan Ristić, Marina Ili
Uloga agrovoltaike u postizanju ciljeva Zelene agende - sinergija OIE i poljoprivrede
No full textOdrživa poljoprivreda i proizvodnja dovoljnih količina energije iz obnovljivih izvora postali su imperativ rastuće globalne populacije. Prema procenama UN, svetska populacija danas broji 8.2 milijarde stanovnika planete Zemlje, a ukoliko se postojeći trendovi nastave, sredinom XXI veka možemo očekivati brojku od 9.7 milijarde. Istovremeno, dok broj ljudi na planeti raste (uz porast potražnje za hranom i energijom), jedan od najznačajnijih resursa današnjice polako nestaje – prema procenama UN, u periodu 2000-2015.godina oko 20% ukupne Zemljine površine (tla) je degradirano usled enormnog antropogenog pritiska. Kako je jedan od glavnih prioriteta na globalnom nivou napuštanje fosilnih goriva i smanjivanje emisije CO2, proizvodnja energije iz obnovljivih izvora i zelena tranzicija – javile su se dodatne aktivnosti koje vrše pritisak na način korišćenja zemljišta. Sve češće, širom Evrope (ali i drugih delova sveta) svedočimo sukobima između poljoprivredne proizvodnje i ekspanzije OIE – odnosno izgradnje velikih fotonaponskih sistema, koji zauzimaju slobodno zemljište, koje se potencijalno može koristiti za proizvodnju hrane. Stoga se postavlja ključno pitanje – da li se proizvodnja hrane i proizvodnja energije iz obnovljivih izvora mogu uskladiti? Da bi se prepreke prevazišle na najbolji mogući način, bilo je potrebno istražiti i razvijati nove pristupe poput agrovoltaike (ko-lokacija fotonaponskih sistema i poljoprivrede). Agrovoltaika omogućava simultano korišćenje zemljišta za dve naizgled suprostavljene aktivnosti – energetiku i poljoprivredu, čime se smanjuje potreba za dodatnim zemljištem i povećava efikasnost, racionalnost i održivost u korišćenju prirodnih resursa. Ujedno, agrovoltaika snažno podržava jačanje otpornosti poljoprivrednih sistema na klimatske promene, dekarbonizaciju i zelenu tranziciju, što je u skladu sa politikama Evropskog zelenog dogovora.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dušan Ristić, Marina Ili
The Natural and Cultural-Historical Heritage of the Danube in Serbia: Tourist Evaluation and the Importance of Its Cartographic Visualization
No full textThe Danube basin in Serbia boasts a unique array of natural resourc-es, making it a vital part of the nation’s heritage. Its inherent attractiveness sig-nificantly enhances Serbia’s tourism offerings. Throughout history, the Danube’snatural and strategic importance has also shaped the rich and diverse cultural andhistorical heritage of this region. The natural values of the Danube basin includetwo national parks – Fruška Gora and Đerdap; five special nature reserves – Gorn-je Podunavlje, Karađorđevo, Koviljsko–Petrovaradinski Rit (Kovilj–Petrovaradinmarsh), Titelski Breg (Titel plateau), and Deliblatska Peščara (Deliblato sands); fivespas in the immediate vicinity of the Danube – Bezdan, Junaković, Novi Sad, Vrd-nik, and Slankamen; numerous picturesque banks, gorges, caves, pits, overgrowthsand other landscape units characterised by a wealth of flora and fauna. The cul-tural and historical heritage of the Danube region includes: seven fortresses –Bač, Petrovaradin, Belgrade, Smederevo, Ram, Golubac, and Fetislam; numerous ar-chaeological sites, the most important of which are: Vinča, Starčevo, Viminacium,Lepenski vir, Tabula Traiana (Trajan’s Table), Diana, and Trajan’s Bridge; certainurban areas, especially Belgrade and Novi Sad, and other riverside cities along theDanube. There are also castles of cultural and historical importance in the imme-diate vicinity, as well as farms and ethno-settlements with tourist attractions. The study of this area requires adequate information support and a multidisciplinary approach to the research, planning, and implementation of activities related to theevaluation of the natural and cultural-historical heritage of the Danube region.In this context, cartographic visualization holds significant scientific, informative,and cognitive value. The physiognomy of the Danube region has been studied anddepicted on maps since ancient times. Maps represent a document of cultural andhistorical heritage and possess special value for its preservation. Modern require-ments aim to increase the information capacity of maps. Digital technology makesit possible to transform the content of primary maps into multivariate representa-tions of geospatial data by incorporating new types of data in order to use them fordifferent needs. The cartographic visualization of numerous and diverse naturaland anthropogenic values makes it possible to promote the development of touristroutes in the Danube region through a modern, attractive, virtual presentation ofvarious contents of natural, cultural, and historical heritage.Editor: Bogdan Trifunovi
Participation, Conflicts and Community Engagement in Mining Areas: The Case of Bor and Majdanpek
No full textThe aim of this paper is to identify the motivations for community
participation or lack thereof in the process of creating planning documents
in mining areas. Based on the conducted research, the issues that concern
residents the most within their local community will be addressed. An as
sessment of the local population’s interest in public participation in the
creation of planning documents will also be provided, along with the key
reasons why they do not engage more in this process. It will also explore
whether and why the population feels more comfortable expressing their
opinions anonymously or through direct representation. The survey was
conducted during July and August 2024 with a random sample of 300 re
spondents. Additionally, an analysis of secondary sources on community
engagement in in the local context of Bor and Majdanpek will be presented.Editors: Milica Vesković Anđelković, Milan Uroševi
Rudarska područja i problem zaštite životne sredine - stavovi lokalnog stanovništva Bora i Majdanpeka
No full textRudarska područja u Srbiji nalaze se pred brojnim izazovima u domenu zaštite životne sredine i upravljanja okruženjem. Pored ekoloških izazova poput prekomerne emisije štetnih gasova, zagađenja površinskih i podzemnih voda i dr ., prisutni su i zakonsko-regulatorni izazovi, kao što je usaglašavanje sa EU legislativom i ekološkim principima, neefi kasna primena zakona i propisa, ali i društveni izazovi poput obrazovanja i podizanja svesti stanovništva o značaju zaštite životne sredine i njihovo učešće u formalnim i neformalnim aktivnostima u lokalnoj zajednici. Anketno istraživanje je sprovedeno na slučajnom uzorku (N=300) u periodu avgust-septembar 2024. u seoskim i gradskim naseljima grada Bora i opštine Majdanpek. Na osnovu toga, u ovom radu predstavićemo stepen učešća lokalnog stanovništva u kreiranju planskih dokumenata i aktivnostima koje su značajne za lokalnu zajednicu.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dušan Ristić, Marina Ili
Turizam, životna sredina i planiranje prostora
No full textPlaniranje turizma zahteva studiozan pristup i dobro poznavanje prirodnih procesa, zonalnih u azonalnih elemenata, povremenih i trajnih procesa, veza, uslovljenosti, direktnih i povratnih sprega elemenata prostora. Iako postoje univerzalne metode planiranja prostora za potrebe turizma, ne treba ih uvek i svuda bukvalno primenjivati. Svaki prostor namenjen turizmu zahteva primenu svrsishodnih metoda istraživanja i plasmana postignutih rezultata, jer na turističkom tržištu lokalno i regionalno, endemično, ekzemplarno, ima veću cenu od univerzalnog. Planiranje turizma može se shvatiti kao planska, naučno osnovana, kontinuirana i u praksi proverena aktivnost čoveka i društva kojom se teži svrsishodnom i proverenom usmeravanju tzurističko-ugostiteljskih i saobraćajnih objekata, pomoću kojih se na najbolji način odvija turistički promet na odgovarajućem prostoru.Urednici: Dejan Filipović, Velimir Šećerov, Dušan Ristić, Marina Ili
Effects of human presence and anthropogenic food availability on escape behaviour of hooded crows across urban landscape
No full textUrbanization is associated with a range of environmental changes that influence multiple behavioural traits of animals living in cities. Increased tolerance to humans is a common aspect of animal behaviour in urban environments, with animals typically allowing people to approach them more closely than in rural or natural areas. In this study, the effects of urbanization-related habitat features, such as pedestrian density, human population size, impervious surface area and food availability, on the escape behaviour of hooded crows, Corvus cornix, in Belgrade, Serbia, were investigated. Results show that crows’ tolerance to humans varied across urban areas depending on human population density, impervious surface area and the amount of human waste. Pedestrian and human population densities were significant negative predictors of alert distance and flight initiation distance but positive predictors of buffer distance. The percentage of impervious surface area was a significant negative predictor of alert distance and flight initiation distance, but it did not significantly influence buffer distance. The number of rubbish bins per unit area was a significant negative predictor of alert distance, flight initiation distance and buffer distance, whereas the availability of nut trees did not influence any of the escape variables. These results indicate that urban crows responded to humans differently on a fine spatial scale based on human population density and human-modified habitat features, including anthropogenic food availability, indicating that the heterogeneity of urban habitats should be accounted for in studies examining the behavioural responses of animals to urbanization
Supplementary data for the article: Novčić, I., Jovanović, D.,& Mikula, P.. (2025). Effects of human presence and anthropogenic food availability on escape behaviour of hooded crows across urban landscape. in Animal Behaviour. Elsevier Ltd.., 230, 123402. https://doi.org/10.1016/j.anbehav.2025.123402
No full textSupplementary material for: [https://doi.org/10.1016/j.anbehav.2025.123402]Related to published version: [https://gery.gef.bg.ac.rs/handle/123456789/2215
Multicriteria analysis of Toponyms of the Republic of Serbia
No full textToponyms have great social, economic, historical, andcultural significance for every country, as they representa vital part of the nation's identity. They provide a basisfor the identification and analysis of geographical entitiesrepresented on maps. This paper presents research basedon a multicriteria analysis of toponyms, aimed at rankingthose toponyms that will be displayed on topographic mapsof various scales. The research was conducted in two phases.In the first phase, the key criteria and relevant methods foranalysis were defined. In the second phase, the toponymswere ranked, and the obtained results were evaluated.Toachieve a more objective and realistic ranking of toponyms,two analytical methods were used. First, the OPA methodwas applied to determine the weight coefficients for eachtype of toponym. Then, the RAFSI method was used to rankeach toponym individually. The research was conductedusing data from the GIS system utilized for the creation oftopographic maps of the Republic of Serbia