Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅów
Not a member yet
615591 research outputs found
Sort by
Bezpieczeństwo jako kategoria edukacyjna. Współczesne tendencje
No full textThe aim of the article is to discuss contemporary trends in the approach to security as an educational category. The article characterises what security science entails within the framework of the school subject ‘education for security’ and in the education programmes of military classes. The educational offer of higher education institutions addressing security-related topics was also presented. Moreover, the study discussed the attitudes of teachers involved in education in the field of security in the face of the challenges of modern education. Changes in the security environment generate the need to conduct scientific research on education on security, including exploratory and utilitarian studies. The acquired knowledge should constitute a trigger for evaluation of the content of security-related education and serve to develop new procedures for state security.Celem artykułu jest omówienie współczesnych tendencji w podejściu do bezpieczeństwa jako kategorii edukacyjnej. Scharakteryzowano w nim, na czym polega nauka o bezpieczeństwie w ramach przedmiotu szkolnego „edukacja dla bezpieczeństwa” i programów kształcenia klas wojskowych. Zaprezentowano też ofertę edukacyjną uczelni wyższych dotyczącą problematyki bezpieczeństwa. Ponadto przedstawiono postawy nauczycieli zajmujących się kształceniem w zakresie bezpieczeństwa wobec wyzwań współczesnej edukacji. Zmiany w środowisku bezpieczeństwa generują konieczność prowadzenia badań naukowych dotyczących edukacji o bezpieczeństwie, w tym o charakterze eksploracyjnym i utylitarnym. Zdobyta wiedza powinna stanowić bodziec do weryfikacji treści kształcenia związanych z bezpieczeństwem oraz służyć wypracowaniu nowych procedur na rzecz bezpieczeństwa państwa
Rosyjska „specjalna operacja wojskowa” jako nieudany coup de main. Perspektywa analizy wywiadowczej
No full textThe authors analyse the invasions and accompanying intelligence activities as coup de main operations, understood not as strict execution of the art of war, but rather as a coup d’état carried out by external forces on the territory of the attacked state. Coup de main as an effective surprise attack requires the use of offensive counterintelligence infiltration and the pacification of the opponent with police-type forces. In the article, these mechanisms are analysed using the example of Soviet actions in countries perceived by Moscow as its sphere of influence, the annexation of Crimea by the Russian Federation in 2014 and the Russian invasion of Ukraine in 2022 historical experience from the Russian invasion of Ukraine in 2022 which the authors compare to the invasion of Czechoslovakia by Warsaw Pact troops in 1968. Understanding this model of aggression requires presenting instruments for analysing how the authoritarian state operates.Autorzy dokonują analizy inwazji i działań wywiadowczych jako operacji typu coup de main, rozumianych nie jako ścisłe uskutecznianie sztuki wojennej, lecz jako zamach stanu (fr. coup d’état) realizowany siłami zewnętrznymi na terytorium atakowanego państwa. Coup de main jako skuteczny atak z zaskoczenia wymaga zastosowania infiltracji kontrwywiadu ofensywnego i pacyfikacji oponenta siłami typu policyjnego. W artykule mechanizmy te są analizowane na przykładzie aneksji Krymu dokonanej przez Federację Rosyjską w 2014 r. oraz rosyjskiej inwazji na Ukrainę w 2022 r., którą autorzy przyrównują do inwazji wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji w 1968 r. Zrozumienie takiego modelu agresji wymaga prezentacji instrumentów analizy funkcjonowania państwa autorytarnego
Wpływ mediów społecznościowych i technologii cyfrowych na zdrowie psychiczne młodzieży – przegląd piśmiennictwa
No full textSocial media has become an integral part of adolescents’ daily lives, offering new ways to connect, express oneself, and access support. However, growing concerns highlight its potential risks to mental health. This paper explores the relationship between social media use and psychological well-being in young people, considering both the benefits and the drawbacks. This review draws on recent literature to examine the psychological impact of digital engagement among adolescents and young adults. It investigates areas such as social media addiction, emotional health, body image, and the influence of online communities. Excessive social media use is associated with increased rates of anxiety, depression, low self-esteem, and sleep problems and is often linked to social comparison and fear of missing out. At the same time, social media can serve as a valuable tool for emotional connection, peer support, and identity formation – particularly for marginalized or vulnerable groups. The addictive nature of these platforms, however, remains a significant concern. The influence of social media on adolescent mental health is complex and multifaceted. While the risks are well-documented, the potential for positive impact should not be overlooked. Encouraging mindful and balanced use, addressing problematic behaviors, and supporting digital literacy may help young people navigate online spaces in healthier, more resilient ways.Media społecznościowe stały się integralną częścią życia młodzieży, oferując nowe możliwości nawiązywania relacji, wyrażania siebie i uzyskiwania wsparcia. Jednocześnie rosną obawy dotyczące ich potencjalnego negatywnego wpływu na zdrowie psychiczne. Celem artykułu była analiza powiązań między korzystaniem z mediów społecznościowych a dobrostanem psychicznym młodych osób, uwzględniająca zarówno korzyści, jak i zagrożenia. Artykuł opiera się na aktualnej literaturze, analizując wpływ cyfrowego zaangażowania na zdrowie psychiczne nastolatków i młodych dorosłych. Skupiono się na takich kwestiach, jak uzależnienie od mediów społecznościowych, emocjonalność, wizerunek ciała oraz rola społeczności internetowych. Nadmierne korzystanie z mediów społecznościowych wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia lęku, depresji, niskiej samooceny i problemów ze snem, często wynikającymi z porównywania się z innymi i lęku przed wykluczeniem. Z drugiej strony media społecznościowe mogą pełnić pozytywną rolę – umożliwiają nawiązywanie relacji, wsparcie rówieśnicze i kształtowanie tożsamości, szczególnie w przypadku grup marginalizowanych. Problem uzależnienia od tych platform pozostaje jednak dużym wyzwaniem. Wpływ mediów społecznościowych na zdrowie psychiczne młodzieży jest złożony i wielowymiarowy. Choć zagrożenia są dobrze udokumentowane, nie należy pomijać potencjału mediów. Promowanie świadomego i zrównoważonego korzystania z internetu, reagowanie na problematyczne zachowania i wspieranie kompetencji cyfrowych może pomóc młodym ludziom poruszać się w przestrzeni internetowej w zdrowszy i bardziej świadomy sposób
Can the Anglican Model Inspire the Renewal of the Catholic Church?
No full textThe article deals with the inspirations for the Catholic Church that may come from the Anglican model. The first part presents the main foundations of the Anglican unity in diversity as well as the indispensable foundations of the Catholic ecclesiology and ways of preserving the unity of the Church. Then the article discusses the means of sanctioning the abundance of paths within the Church, all in real unity. It shows certain Anglican experiences which can be valuable and helpful in the search of ways to renew the Catholic Church. Particularly noteworthy are the co-existence of communities featuring different levels of commitment and pastoral activity as well as the formation towards deeper synodality. Such new paths should always be motivated by faith and missionary goals.Artykuł dotyczy inspiracji dla Kościoła katolickiego, jakie mogą płynąć z modelu anglikańskiego. Pierwsza część przedstawia główne fundamenty anglikańskiej jedności w różnorodności, jak również niezbędne podstawy katolickiej eklezjologii i sposoby zachowania jedności Kościoła. Następnie artykuł omawia sposoby usankcjonowania obfitości ścieżek w Kościele, z zachowaniem prawdziwej jedności. Ukazuje pewne doświadczenia anglikańskie, które mogą być cenne i pomocne w poszukiwaniu dróg odnowy Kościoła katolickiego. Na szczególną uwagę zasługuje współistnienie wspólnot o różnym poziomie zaangażowania i aktywności duszpasterskiej, a także formacja w kierunku pogłębionej synodalności. Takie nowe drogi powinny być zawsze motywowane wiarą i celami misyjnymi
Exploring the critical success factors (CSFs) for enterprise competitiveness in crises: A bibliometric review
No full textThis paper examines the evolution of research on critical success factors (CSFs) that enhance competitiveness during enterprise crises. Crises include economic recessions, financial shocks, pandemics and global disruptions. A bibliometric analysis of Scopus-indexed literature from 1998 to 2024 was conducted to address influential authors, key journals, themes and countries. Excel was used to perform statistical analysis, while VOSviewer was used to visualise the authors’ keywords in a network. The study focuses on the fields of business, economics and finance, emphasising their critical role in steering turbulent markets. The findings indicate a significant increase in research related to the CSF of enterprise competitiveness during major disruptive events, particularly during economic and financial crises. Countries such as the UK, China, Malaysia and India rank among the top publisher countries. Major themes focus on business resilience, supply chain continuity and organisational agility as core pillars for enterprises to maintain their competitiveness. Although this article relied on the Scopus database, its findings remain valuable, providing a solid foundation for future research. This study serves as a guide for experts, managers and policymakers on evidence-based strategies – such as risk management, dynamic capabilities and leadership agility – that enhance competitiveness in the face of both economic and non-economic crises
The European Union as a Diplomatic Actor in Turbulent Times
No full textThis article contributes to an analysis attempting to identify the capacity and resources of the European Union as an actor in international relations hitherto defined as a “soft” power, a normative actor relying mainly on diplomacy in conflict resolution, trade disputes, and climate negotiations.
This article aims to outline how the European Union, in such a defined role, is adapting to a dynamically transforming international order, one of the turning points of which was Russia’s military aggression against Ukraine in 2022. In addition, the institutional strengthening of EU diplomacy through explicit provisions for external representation following the 2009 reform introduced by the Treaty of Lisbon will be analysed. In recent times, the anticipated transformation of the European Union into an entity using more “hard” power to defend the international order and stabilise security in Europe has gradually begun to materialise. This has been manifested in the financial and military aid provided to Ukraine, the sanctions package imposed on Russia, and the developed concept of EU strategic autonomy. However, it is assumed that, despite this, the EU’s traditionally ascribed role of an actor relying on soft power, the power of its diplomacy, is still necessary and relatively valid even in the face of military threats.
The analysis begins with an overview of selected theoretical approaches to the perception of the EU in international relations. It is followed by a review of the strengthening of diplomatic structures and, finally, the emergence of new formats of EU diplomacy in response to emerging global challenges. Ultimately, this study will provide insights into the European Union’s adaptation to a turbulent international order in three dimensions: the re-definition of its international identity; the evolution of the diplomatic institutional culture established after the Treaty of Lisbon; and the transformation of the forms of response to emerging challenges nearby
Sweden’s Integration Into the European Single Market: Legal, Trade, and State Aid Aspects
No full textBy joining the European Union in 1995 along with Finland and Austria, Sweden completed the process of integration into European economic structures that it had initiated in 1960 as part of EFTA. More than 25 years following accession, it is worth assessing Sweden’s position in the EU. Accordingly, this study will aim to determine the degree of Sweden’s integration into the European Single Market. To this end, the following will be analysed: the evolution of the level of the implementation deficit of EU directives in the Swedish legal system; changes in the geographic structure of Sweden’s intra- and extra-EU trade; and the degree of approximation of the intensity and structure of state aid provided in Sweden versus the EU average. The study found that Sweden is still in the process of European integration with respect to legal alignment. It is definitely more strongly aligned in commercial terms, mainly relying on sub-suppliers from the single European market, yet it is somewhat weaker in bringing its state aid structure closer to achieving EU goals
„Missa Scaramella”: Drugie życie niekompletnej mszy Obrechta
No full textJacob Obrecht’s Missa Scaramella survives as a unicum in two partbooks (altus and bassus) in Kraków’s Biblioteka Jagiellońska. A reconstruction of the mass has recently been published by Fabrice Fitch (in collaboration with Philipp Weller and Paul Kolb). To ‘verify’ the results of that reconstruction, this review will look into claims made about the original notation of the cantus firmus (Scaramella va alla guerra) and compare it with another, independently conceived, reconstruction of the Missa Scaramella by Marc Busnel.Niekompletna Missa Scaramella Jacoba Obrechta przetrwała jako unikat w dwóch księgach głosowych – altus i bassus – przechowywanych w Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie. Niedawno opublikowana została jej rekonstrukcja autorstwa Fabrice’a Fitcha, przygotowana we współpracy z Philippem Wellerem i Paulem Kolbem. Celem niniejszej recenzji jest krytyczna weryfikacja wyników tej rekonstrukcji poprzez analizę twierdzeń dotyczących oryginalnego zapisu cantus firmus (Scaramella va alla guerra) oraz porównanie edycji z alternatywną, niezależnie opracowaną wersją Missa Scaramella autorstwa Marca Busnela
The Meaning of the SPORT Scenario in the Conceptualization of the 2024 Local Elections in Poland (Using the Example of the Polish Online Press)
No full textIn dem vorliegenden Beitrag wird die Leistung des SPORT-Szenarios bei der Konzeptualisierung der Kommunalwahlen in Polen 2024 untersucht. Anhand der Analyse der polnischen Online-Presse, die sich auf 27 Artikel stützt, soll ermittelt werden, wie sich die SPORT-Metaphorik sowohl in den Titeln als auch im Text des Artikels lexikalisch niederschlägt und welche Funktion sie erfüllt. Um das Wesen und die Rolle der konzeptuellen Metapher bei der Versprachlichung abstrakter, also auch politischer Inhalte nachzuweisen, wird im theoretischen Teil auf das Konzept der Idealisierten Kognitiven Modelle von Lakoff (1987) eingegangen, das als gewisse Erweiterung der Kognitiven Metapherntheorie von Lakoff und Johnson (1980) zu betrachten ist. Behandelt wurden auch das Konzept ergänzende Theorien wie Roschs Prototypentheorie, Johnsons Image-Schemata, Langackers Kognitive Grammatik und Fillmores FrameKonzept. Die Bedeutung des Frame-Begriffs zeigt sich besonders in der von Lakoff (1987) eingeführten Subkategorie des propositionalen Modelltyps, dem sogenannten Szenario. Dieses stellt eine Vielzahl von Alltagssituationen als festgelegte Wissensstrukturen dar, deren einzelne Bestandteile erst im Kontext des gesamten Modells verständlich werden. Die durchgeführte Analyse zeigt, dass die SPORT-Metaphorik nicht nur ein kreatives und ornamentales Potenzial besitzt, sondern auch eine aufschlussreiche Rolle bei der Vermittlung politischer Thematik spielt, indem sie den Zielbereich KOMMUNALWAHLEN IN POLEN 2024 einem breiten Lesepublikum zugänglicher macht und sich positiv auf die Kohärenz der untersuchten Artikel auswirkt.This paper examines the role of the SPORT scenario in conceptualizing the local elections in Poland in 2024. Based on an analysis of the Polish online press, which draws on 27 articles, the study aims to determine how sports metaphors are lexically reflected in both the headlines and the body of the articles, and what function they serve. To demonstrate the nature and role of conceptual metaphors in the verbalization of political content, the theoretical part refers to the concept of Idealized Cognitive Models by Lakoff (1987), which is considered an extension of the Cognitive Metaphor Theory by Lakoff and Johnson (1980). Complementary theories such as Rosch’s prototype theory, Johnson’s image schemas, Langacker’s cognitive grammar, and Fillmore’s frame concept were also discussed. The significance of the frame concept is particularly evident in the subcategory of the propositional model type introduced by Lakoff (1987), the so-called scenario. This represents a variety of everyday situations as fixed knowledge structures, the individual components of which only become comprehensible within the context of the entire model. The conducted analysis shows that the SPORTS metaphor not only possesses a creative and decorative potential but also plays an insightful role in conveying political topics by making the target area of LOCAL ELECTIONS IN POLAND 2024 more accessible to a broad readership and positively contributing to the coherence of the analyzed articles
The (Non-)universal Character of Jokes and Their Translation Problems (Using the Example of German and Polish)
No full textWitze gehören zu denjenigen sprachlichen Formen, die überall auf der Welt vorkommen und demzufolge als universell gelten können. Es wird in ihnen nämlich eine allgemeinmenschliche Tendenz zur Komik ausgedrückt. Dies bedeutet aber nicht, dass alle Menschen den gleichen Sinn für Witze haben, die nämlich stark kulturell, historisch und/oder politisch bedingt sind und sich auch im Laufe der Zeit ändern. Daraus ergeben sich auch ganz viele Probleme mit deren Verstehen und später noch Übersetzen. Wahrscheinlich wegen ihres scheinbar banalen Charakters werden sie jedoch wissenschaftlich kaum untersucht. Im vorliegenden Beitrag wurde versucht, den universellen Charakter der Witze sowie mögliche Probleme bei deren Übersetzung am Beispiel des Deutschen und Polnischen zu zeigen. Es wurde dabei sowohl auf ihren Sinn als auch auf ihre sprachliche Form eingegangen. Nach der allgemeinen Charakteristik und Aufteilung der Witze wurde eine sprachliche Analyse ausgewählter deutscher und polnischer Witze durchgeführt. Sie hat den universellen Charakter der Thematik der meisten Witze mit der Situationskomik bewiesen, die auf allgemeinmenschlichen Stereotypen oder Erfahrung basieren. Kulturelle Unterschiede erzwingen bei deren Übersetzung nur wenige Änderungen im Bereich der kulturspezifischen, prototypischen Elemente. Viel problematischer scheint die Übersetzung von Witzen mit der Wortkomik zu sein, auch wenn deren Thematik sonst universell ist. Die in ihnen auftretenden Wortspiele tun dann deren wortwörtliche Übersetzung unmöglich. Sie zwingen den Übersetzer zur Suche nach adäquaten Wortspielen in der Zielsprache. In dem Sinne können die Untersuchungsergebnisse relevant für den Übersetzungsunterricht sein.Jokes are one of those linguistic forms that occur everywhere in the world and can therefore be considered universal. They express a general human tendency towards humor. However, this does not mean that all people have the same sense of jokes, which are strongly culturally, historically and/or politically conditioned and also change over time. This also results in many problems with understanding and later translating them. However, probably because of their seemingly banal character, they are rarely scientifically studied. This article attempts to show the universal character of jokes and possible problems with their translation using the example of German and Polish. Both their meaning and their linguistic form were analysed. After the general characteristics and classification of jokes, a linguistic analysis of selected German and Polish jokes was carried out. It proved the universal character of the subject matter of most jokes with situational comedy based on common human stereotypes or experiences. Cultural differences force only a few changes in the area of culturally specific, prototypical elements in their translation. The translation of jokes with word comedy seems to be much more problematic, even if their subject matter is otherwise universal. The puns that appear in them make their literal translation impossible. They force the translator to search for adequate puns in the target language. In this sense, the results of the study may be relevant for translation teaching