CNS Czasopisma Naukowe w Sieci
Not a member yet
16863 research outputs found
Sort by
Kultura pokoju a kultura przemocy. Ukraińska refleksja intelektualna wobec wyzwań wojny (na materiale podkastu „Kult:Podcast”)
No full textThe broad spectrum of issues related to the phenomenon of violence currently stands as an extremely pertinent domain for Ukrainian intellectuals. The Kult:Podcast project, initiated by Ukrainian researchers and journalists Tetiana Oharkova and Volodymyr Yermolenko, has emerged as a platform for delving into the manifold implications of Russia’s invasion. Collaborating with frequent guest philosopher Vakhtang Kebuladze, the authors deliberate on topics ranging from the nature of war and the essence of evil to the phenomena of imperialism, fascism, and Nazism, as well as the cultural underpinnings of Russian military aggression and instances of Russian cruelty. The foundational tenets of their discourse on violence, as a fundamental aspect of these intricate phenomena, include a focus on collective violence, the advocacy for Hannah Arendt’s theses challenging violent political understandings, and a disavowal of pacifist ideology. The intellectual depth of their reflections, coupled with the insights gained from firsthand experience of border situations such as war, underscore the potential of the Ukrainian intellectual voice to offer significant contributions to the pursuit of fresh insights into the human condition and international relations.Szeroki zakres zagadnień związanych z fenomenem przemocy stanowi obecnie niezwykle aktualny obszar refleksji dla ukraińskich intelektualistów. Projekt Kult:Podcast tworzony przez ukraińskich badaczy i dziennikarzy, Tetianę Oharkową i Wołodymyra Jermołenkę, również stał się przestrzenią eksploracji wielorakich sensów wywołanych inwazją Rosji. Autorzy, wraz z częstym gościem podkastu, filozofem Wachtangiem Kebuładze, w ramach poszczególnych odcinków podejmowali dyskusję na tematy takie jak: natura wojny, istota zła, fenomeny imperializmu, faszyzmu i nazizmu, a także kulturowe determinanty rosyjskiej agresji wojskowej oraz źródła rosyjskiego okrucieństwa. Do podstawowych wyznaczników ich myślenia o przemocy — jako zasadniczym wątku tych złożonych zjawisk — należy zaliczyć: skupienie się na zagadnieniu przemocy zbiorowej, podtrzymanie tez Hanny Arendt, które kwestionują przemocowe rozumienie polityki oraz dystansowanie się wobec ideologii pacyfizmu. Intelektualne walory ich rozważań wraz z wartością, wynikająca z bezpośredniego doświadczenia sytuacji granicznej, jaką jest wojna, sprawiają, że głos ukraińskich intelektualistów może stanowić ważny wkład w poszukiwanie nowych odpowiedzi na pytania konstytuujące ludzką kondycję i relacje międzynarodowe.Культура миру vs культура насильства. Українська інтелектуальна рефлексія перед викликами війни (за матеріалами подкасту Kult:podcast)
Анотація
Широке коло питань, пов'язаних із феноменом насильства, є сьогодні надзвичайно актуальним полем рефлексії для українських інтелектуалів. Проєкт Kult:podcast, створений українськими науковцями та журналістами Тетяною Огарковою та Володимиром Єрмоленком, також став простором для дослідження множинності смислів, які викликає російське вторгнення. Автори разом із частим гостем подкасту, філософом Вахтангом Кебуладзе, в окремих епізодах обговорювали такі теми, як природа війни, сутність зла, феномени імперіалізму, фашизму та нацизму, а також культурні детермінанти російської військової агресії та джерела російської жорстокості. Основними маркерами їхнього осмислення насильства – як наскрізної теми цих складних явищ – є зосередженість на проблемі колективного насильства, підтримка тез Ганни Арендт, які ставлять під сумнів насильницьке розуміння політики, а також дистанціювання від ідеології пацифізму. Інтелектуальні якості їхніх роздумів, а також цінність, що випливає з безпосереднього досвіду такої граничної ситуації, як війна, означають, що голос українських інтелектуалів може зробити важливий внесок у пошук нових відповідей на питання, які конституюють як міжнародні відносини, так і становище сучасної людини.
Ключові слова: культура насильства, культура миру, російсько-українська війна, філософія війни, подкас
Називите за обредните печива во македонската народна традиција
No full textFood plays a significant role in Macedonian ritual-customary practice—both in the life-cycle rites and in calendar celebrations—carrying diverse meanings and symbolism. The use of ritual baked goods is particularly emphasized, as each ritual bread or pastry has its own distinct place and name connected to the purpose and occasion on which it is offered. Through the names of ritual baked goods associated with calendar holidays as well as family occasions, the strong links between folk tradition and the lexical characteristic of specific dialects or, more broadly of the Macedonian linguistic area, are preserved and transmited.Храната има широка примена во македонската обредно-обичајна практика, во обредите и обичаите од животниот циклус, како и во оние поврзани со календарските празнувања и тоа со различни значења и симболика. Особено се истакнува употребата на обредните печива, а секој обреден леб или печиво има свое место и назив што е поврзан со намената и пригодата во која се принесува. Преку називите на обредните печива за календарските празници, како и за семејните поводи се проследуваат цврстите врски на народната традиција и лексиката карактеристична за определени говори или пошироко за македонската јазична територија.
Jazykový purismus a jeho projevy v češtině 19. století
No full textVe svém článku autorka analyzuje formy jazykového purismu přítomné v češtině 19. století. Až do konce 50. let 19. století vykazovala nově vznikající spisovná čeština rysy prestižního, defenzivního purismu, který v 70. a 90. letech 19. století nabyl agresivnějších rysů. Vychází z pramenných materiálů z tohoto období, zejména z díla Napominal Józefa Jungmanna a Brusy jazyka česku, vydaných Maticí českou. Autorka se zaměřuje na běžné jazykové jevy, které byly autory puristických publikací opakovaně zakazovány. Zabývá se také otázkou, zda a pokud ano, jak puristický přístup ovlivnil formování moderní češtiny
Huculskie żeńskie istoty demoniczne w opowieściach z „Prawdy starowieku” Stanisława Vincenza
No full textThis article offers an analysis of the female demonic characters called niauka and leśna, appearing in Prawda starowieku [The Truth of the Ages] by Stanisław Vincenz. The methods of their literary creation, functions, and symbolism in the context of Hutsul beliefs were analyzed. In the selected stories, a diversity of characters was observed: in terms of appearance (they are embodied or disembodied), way of interacting, and the space in which they appeared. Their representations have many features in common with the figures described in the ethnographic sources.
In the next part the mythological image of the diurnal and nocturnal female demons (meadow, flower, forest, air-bird, and water creatures), assigned to the four elements was reconstructed. It shows references to the folk beliefs about the souls of the dead (niauki, leśne), and to the ancient-classical and Judeo-Christian images (e.g. nymphs, mermaids, forest women, Lamia). According to the author’s concept of folklore, it can be read as a part of the subconscious of “rational” culture.
The features of the literary creation of demons include: depicting their ambivalent nature, blurring the boundary between human and demonic femininity, emphasizing the spiritual status of demons and using a floral “costume.” These features indicate that Vincenz’s work is rooted in the romantic and modernist literary tradition.
The female demons in Prawda starowieku are not only the misogynistic projections of threatening or ambivalent femininity (femme fatale), but also, from a cosmocentric perspective, life-giving and creative forces.Celem artykułu jest analiza żeńskich postaci demonicznych, niauek i leśnych, występujących w Prawdzie starowieku Stanisława Vincenza. Zanalizowano sposoby ich literackiej kreacji, funkcje i symbolikę w kontekście huculskich wierzeń. W wybranych opowieściach zaobserwowano zróżnicowanie postaci demonek: pod względem wyglądu (są ucieleśnione lub bezcielesne), sposobu oddziaływania, przestrzeni występowania. Ich przedstawienia mają wiele wspólnych cech z postaciami opisanymi w źródłach etnograficznych.
W dalszej części zrekonstruowano spójny mitologiczny obraz dziennych i nocnych istot demonicznych (łąkowych, kwiatowych, leśnych, powietrzno-ptasich i wodnych), przyporządkowanych czterem żywiołom. Obraz ten wykazuje nawiązania do ludowych wierzeń o duszach zmarłych (niauki, leśne) oraz starożytnych i judeochrześcijańskich wyobrażeń (na przykład nimfy, syreny, leśne kobiety, Lamia). Według autorskiej koncepcji folkloru wyobrażenia demonologiczne można odczytywać jako część podświadomości kultury „racjonalnej”.
Do cech literackiej kreacji demonek należy ukazywanie ich ambiwalentnej natury, zacieranie granicy między żeńskością ludzką a demoniczną, podkreślanie duchowego statusu demonek i posługiwanie się „kostiumem” kwiatowym. Cechy te wskazują na zakorzenienie utworu Vincenza w romantycznej i modernistycznej tradycji literackiej.
Żeńskie istoty demoniczne są w Prawdzie starowieku nie tylko mizoginicznymi projekcjami zagrażającej lub ambiwalentnej kobiecości (femme fatale), ale też, z perspektywy kosmocentrycznej, ich energia została opisana jako życiodajna i kreacyjna
Jak (nie)nienawidzić dzieci?
No full textThe focus of the study is on the book Zakaz gry w piłkę. Jak Polacy nienawidzą dzieci [No Football Allowed on the Premises: On Poles and Their Hatred of Children] by Michał R. Wiśniewski, which addresses and criticized discrimination and prejudice against. The review points out the most important— in Wiśniewski’s view—phenomena that influence the functioning of children and draws attention to dysfunctional, socially harmful mechanisms. The analysis examines the informative, expressive, and impressive layers as well as selected examples used in the work. The focus is on discussing toxic behaviors of adults towards children, including denial of autonomy, constant moralizing, and the authoritarianism of the elders. Particular attention was paid to various forms of violence against children. The review highlights the causes of dysfunction and the possible solutions proposed by the author. The article highlights the significance of the various forms of child mistreatment from a social and cultural perspective.Przedmiotem recenzji jest analiza książki Zakaz gry w piłkę. Jak Polacy nienawidzą dzieci autorstwa Michała Wiśniewskiego, nawiązującej do dyskryminacji i uprzedzeń wobec dzieci oraz krytyki dyskryminacji najmłodszych. Celem pracy jest wyodrębnienie z publikacji najważniejszych zjawisk, które wpływają na funkcjonowanie dzieci oraz zwrócenie uwagi na dysfunkcyjne, szkodliwe społecznie mechanizmy. Analizie poddano warstwę informatywną, ekspresywną raz impresywną, a także wybrane przykłady, którymi posłużył się w publikacji Wiśniewski. Rozważania dotyczą omówienia toksycznych zachowań dorosłych wobec dzieci, polegających między innymi na odbieraniu autonomii, ciągłym umoralnianiu i autorytarności starszych. Szczególną uwagę poświęcono różnym formom przemocy przeciwko najmłodszym. Recenzja podkreśla przyczyny dysfunkcji oraz możliwe rozwiązania, które proponuje autor. Praca ukazuje zakres znaczeniowy niewłaściwego traktowania dzieci w perspektywie społecznej i kulturowej
The policy of the communist authorities towards the Church charity activities — The common fate of Caritas in Poland, Czechoslovakia and Hungary
No full textThe article provides a comparative analysis of the political context in which Church charitable activities operated in Poland, Czechoslovakia and Hungary after the Second World War. Special efforts are made to provide the most concise and effective synthesis of the most significant similarities and differences between the Countries mentioned above. The communists regarded traditional, socially rooted Christian churches as a major obstacle to the propagation of the Marxism-Leninism ideology. Their goal was to completely eliminate religion from public life and to deprive the churches of their influence on society. In relation to the experiences of Church charitable activities in the countries surveyed, one may n speak of a specific community of fate. This is particularly evident in the example of the Catholic charity organisation Caritas. As the research shows, the communist authorities initially accepted, opportunistically, the assistance offered by Church organisations to those in need. As a result of the war, numerous needs arose that the state alone could not meet. Quite rapidly, however, the communist authorities decided to nationalise all charitable activities, which formed part of a broader programme aimed at curbing the influence of the Church. They established new organisations totally dependent on state authorities and run by people—usually the clergy—loyal to those in power. As a result of this policy, church charitable activities in Czechoslovakia had completely ceased by the early 1960s. In Hungary they continued to exist on a smaller scale thanks to Roman Catholic Charity organisation controlled by the authorities. On the other hand, in Poland, until the end of the 1970s, charity activities independent of the state were possible only within parishes and on a limited scale. Beneficial changes in conditions shaping these activities began to emerge gradually in Poland and Hungary during the first half of the 1980s, whereas in Czechoslovakia only as a result of the systemic transformation
Specjalna zdolność prawna w okresie PRL
No full textLegal capacity of legal persons is a normative feature in the Polish legal system, dependent on the will of the legislator. However, during the People’s Republic of Poland, legal capacity was used in relation to legal persons (with a parallel restriction in the granting of personality) largely as a tool to adapt the law to the needs and interests of the authoritarian state. This served to perpetuate the primacy of the public interest over the interest of the individual, to exercise control over the economy, and to protect state property with priority over private property. In this context, values such as the protection of certainty of trade or the protection of the rights of persons who were the other party to a legal transaction, and who acquired rights on the basis of the transactions, were of secondary importance in practice. What occurred, therefore, was an instrumental use of the institution of legal capacity. Referring to the requirements of today’s economic trading, there seems to be no room for the institution of special legal capacity as a rule. In view of the repetitive nature of the transactions carried out and their automation, as well as their often cross-border nature, the principles of certainty of trading and equality of parties should be of paramount importance, which the repeal of Article 36 of the Civil Code promotes. The objective of protecting the assets and members of a legal person, on the other hand, can be achieved by laying down binding rules for the representation of the legal person in question, with the proviso that also not all breaches of these rules can have effect on third parties
Partycypacja społeczna w toku procedury przyjmowania aktów planowania przestrzennego w warunkach autorytarnego państwa na przykładzie regulacji ustawy z dnia 12 lipca 1984 r. o planowaniu przestrzennym
No full textSocial participation in the first period of validity of the Act of 12 July 1984 on spatial planning was of a façade nature. Due to the authoritarian nature of the socialist legal order in Poland in the 1980s, the situation of a citizen in these social consultations was significantly limited. The degree of social impact through social participation measures was insignificant. Local administration authority could pass spatial planning acts that were inconsistent with social expectations, and citizens did not have separate legal means to influence on these actions. The situation of citizens changed during the period of political transformation, when the law provided citizens with additional legal means, such as the right to vote for local authorities, as well as the right to complaint to an administrative court against a spatial planning act
Nowatorstwo w nauce epidemiologii i zdrowia publicznego czy propaganda? – O podstawach antynikotynowej polityki w nazistowskich Niemczech
No full textThe German government in the 1930s began to combat the smoking habit. Measures to reduce nicotinism were carried out both in the purely administrative sphere, such as through various consumption bans, but also through extensive propaganda efforts. These decisions were to be based in part on the actions of several German scholars who published studies linking consumption of tobacco products to cancer. The purpose of the article is to try to answer the question of how much of these studies were actually evidence of the harms of smoking, characterized by scientific rigor, and how much were support for the propaganda machine of the time, fighting tobacco for cultural and aesthetic reasons. In the article, I do not make a normative assessment of these activities
Lucasa de Penna refleksje nad tyranią i możliwościami przeciwstawienia się jej
No full textLucas de Penna is the author of a commentary on the last three books (X-XII) of the Justinian Code, in which he also included some reflections on the problem of tyranny which was current in his time. The aim of this paper is to try to answer the question of what, in Lucas de Penna’s view, circumstances must be for tyranny to occur, what characterises this phenomenon and how to oppose it. The discussion will mainly focus on the commentary to C.10. 32: De decurionibus et filiis eorum et qui decuriones habentur quibus modis afortuna curiae liberentur, C.12, 63: Publicae laetitiae vel consulum nuntiatores vel insinuatores constitutionum et aliarum sacrarum vel iudicialium litterarum ex descriptione vel ab invitis ne quid accipiant immodicum and C.11. 47: Ut armorum usus inscio principe interdictus sit. The present study furthermore seeks to establish the factors that led Lucas to include a consideration of tyranny in his commentary on the last three books of the Codex and the reasons why the issue of tyranny was addressed precisely in the passages indicated above