CNS Czasopisma Naukowe w Sieci
Not a member yet
16863 research outputs found
Sort by
Podróż do jądra ciemności. Rozważania o apokalipsie w „Czasie Apokalipsy” Francisa Forda Coppoli i „Nie-Boskiej komedii” Zygmunta Krasińskiego
Get PDFThe article offers a comparative analysis of two outstanding texts of culture: Apocalypse Now by Francis Ford Coppola and The Undivine Comedy by Zygmunt Krasiński in relation to their multifaceted renditions of the apocalypse motif. The text looks at these works from different perspectives examining their protagonists, settings and forms. The analysis presents a revision of their revolutionary potential within and outside of the romantic paradigm. It also touches upon mechanisms governing apocalypse and inscribes them into film, literary and historical studies
Roztropność humanistyczna a psucie wiedzy. Dyskusja z koncepcją „epistemic values” z pozycji kulturoznawczo zorientowanej filozofii nauki
No full textIn the article, I discuss the concept of “epistemic virtues” by Linda Trinkaus-Zagzebski, taking the point of view of the culture oriented philosophy of science and the sociology of knowledge. I argue that the project of epistemology focused on ethical values, promoting such categories as epistemic authority, is not able to effectively solve the problem of social trust in the claims of science, because — despite the declaration of an Author — it does not develop assumptions about the collective origin of scientific cognition. Reaching for the category of a thought collective (L. Fleck) or the ideal of scientific knowledge (S. Amsterdamski), I’m trying to show that basing the concept of scientific cognition on an individualist approach to ethics is not enough in view of the complexity of the achievements of contemporary science. One of the sources of the misunderstanding is, in my opinion, the category of phronesis understood reductively by the author of Epistemic Values. For this reason, I oppose the Trinkaus-Zagzebski proposal with reinterpretations of the concept of phronesis in the humanities after the so-called ontological turn (i.e. in the proposal of, among others, A.W. Nowak and myself). The issue of scientific consensus becomes an illustrative problem here — using the findings of the philosophy of science and studies on science and technology, I try to show that scientific consensus is born as a result of collective processes, dependent on the styles of thinking dominant in science (following L. Fleck). Today, one of the elements of the hegemonic style of thinking is the phenomenon of “corruption of knowledge” (following C. Crouch), which means that the concept of phronesis should be understood primarily as an ethical obligation to disseminate knowledge about the social determinants of scientific consensus, and not as individual moral dispositions for its acceptance.W tekście autorka podejmuje dyskusję z koncepcją „cnót epistemicznych” Lindy Trinkaus Zagzebski, przyjmując punkt widzenia kulturoznawczo zorientowanej filozofi i nauki oraz socjologii wiedzy. Zwraca uwagę, iż projekt epistemologii ukierunkowanej na wartości etyczne, promujący takie kategorie jak zaufanie czy autorytet poznawczy, nie jest w stanie skutecznie rozwiązać problemu zaufania do twierdzeń nauki, ponieważ — mimo takowych deklaracji — nie rozwija założeń o kolektywnym pochodzeniu poznania naukowego. Sięgając do kategorii kolektywu myślowego (Ludwik Fleck) czy ideału wiedzy naukowej (Stefan Amsterdamski), autorka artykułu pokazuje, iż samo oparcie koncepcji poznania naukowego na indywidualistycznie pojętej etyce nie wystarcza wobec złożoności osiągnięć współczesnej nauki. Jednym ze źródeł nieporozumienia jest jej zdaniem redukcyjnie odczytana przez autorkę Epistemic Values kategoria fronetyczności, która w tekście zostaje skonfrontowana z reinterpretacjami pojęcia phronesis na gruncie humanistyki po tak zwanym zwrocie ontologicznym (a więc w propozycji między innymi Andrzeja W. Nowaka i autorki artykułu). Problemem ilustrującym staje się tu zagadnienie konsensu naukowego — korzystając z rozpoznań filozofi i nauki i społecznych studiów nad nauką i technologią, starano się pokazać, że konsens naukowy rodzi się w efekcie kolektywnych procesów, uzależnionych od dominujących w nauce stylów myślowych (za Ludwikiem Fleckiem). Dziś jednym z elementów hegemonicznego stylu myślowego staje się zjawisko „psucia wiedzy” (za Colinem Crouchem), które powoduje, iż problem fronetyczności w nauce (w tym w humanistyce) powinniśmy rozumieć przede wszystkim jako etyczne zobowiązanie do upowszechniania wiedzy na temat społecznych uwarunkowań konsensu naukowego, a nie jednostkowych dyspozycji do jego przyjęcia
Tradycyjne cnoty epistemiczne wobec nowych wyzwań humanistyki. Uwagi kulturoznawcy
Get PDFEpistemic virtues have a long tradition in European intellectual culture. However, their nature, status and functions, although obvious in the area of a specific episteme, became the subject of an autonomous research inquiry only at the turn of the 20th and 21st centuries. This apparent paradox — and, at the same time a peculiar cognitive impasse — results from the very idea of virtue, known, for example, from the writings of Aristotle or the Stoics. Virtue, treated as a special kind of inherent disposition, had to be additionally practiced in order for it to develop properly. However, this practice, which is can be understood as a labour of self-development, could not be ostentatious.
On the contrary — the measure of a man’s greatness and, at the same time, his personal dignity, was found in hiding the effort associated with practicing certain virtues. As a result, we now have only limited access to knowledge about strictly epistemic virtues preferred in particular historical epochs.
The author, starting from the specificity of the Cartesian paradigm, attempts to name the epistemic virtues related to the practice of a rational cognitive attitude, which in Europe has been the foundation of scientific thinking, including the humanities for over three centuries. Then, the author confronts this tradition of thought with the contemporary multiformity of the humanities, reconstructing the initial inventory of epistemic virtues accompanying diffuse cognition.
The traces of various epistemological traditions and the accompanying epistemic virtues mentioned in the article do not exhaust the subject delineated by the title, but to constitute a collection of remarks that may be useful in further research on the place of traditional epistemic virtues in contemporary humanities and on modifying the methods of evaluating scientific attitudes.Cnoty epistemiczne w europejskiej kulturze intelektualnej mają długą tradycję. Jednakże ich natura, status i funkcje, aczkolwiek oczywiste w obszarze konkretnej episteme, dopiero na przełomie XX i XXI wieku stały się przedmiotem autonomicznej refleksji badawczej. Ten pozorny paradoks, a zarazem swoisty impas poznawczy, wynika z samej idei cnoty, znanej chociażby z pism Arystotelesa i stoików. Cnota — traktowana jako szczególny rodzaj dyspozycji wrodzonej — żeby się odpowiednio rozwinąć, musiała być dodatkowo pielęgnowana. Był to rodzaj nieostentacyjnej pracy jednostki nad kształtowaniem samej siebie; miarą wielkości człowieka, a jednocześnie jego osobistej godności było ukrywanie wysiłku związanego z dbałością o rozwijanie określonych cnót. W efekcie mamy dzisiaj ograniczony dostęp do wiedzy na temat cnót stricte epistemicznych preferowanych w poszczególnych epokach historycznych.
Autorka artykułu, odwołując się do tradycji kartezjańskiej, próbuje wskazać na cnoty epistemiczne związane z praktykowaniem racjonalnej postawy poznawczej, będącej w Europie przez ponad trzy stulecia fundamentem myślenia naukowego, w tym nauk humanistycznych. Następnie konfrontuje tę tradycję myślową ze współczesną wielopostaciowością humanistyki, rekonstruując wstępny inwentarz cnót epistemicznych towarzyszących poznaniu rozproszonemu i rozpraszanemu.
Przywoływane w tekście ślady różnych tradycji epistemologicznych i towarzyszących im cnót epistemicznych nie wyczerpują w założeniu problematyki tytułowej, mogą być jednak przydatne w dalszych pracach nad miejscem tradycyjnych cnót epistemicznych we współczesnej humanistyce i modyfikacją sposobów ewaluacji postaw naukowych
Zastanawiając się nad historią w czasach permanentnego kryzysu
Get PDFIn this talk, I address the shifting relations between various local and indigenous forms of knowledge about the past, on the one hand, and academic history, on the other. I argue that within these forms of knowledge, certain processes are occurring that bring them closer together in terms of common aims, methods and approaches to current problems. At a time of ever new crises and threats, I turn to Ariella Azoulay’s idea of potential history, which serves as a form of laboratory revealing the potential for (and conditions of) coexistence in conflicts. Furthermore, I highlight pasts that are resistant to history and thus generate space for creating alternatives to history as a discipline that incorporate various (both non-Western and non-human) modes of understanding change. This text also explores the issue of historians’ responsibility in terms of their response-ability to the challenges of the contemporary world.Zapis wystąpienia podejmuje problem zmieniających się relacji pomiędzy różnymi lokalnymi i indygenicznymi wiedzami o przeszłości a historią akademicką. Autorka twierdzi, że w tych różnych wiedzach zachodzą procesy, które przybliżają je do siebie, jeżeli chodzi o zbieżność celów, metod i podejść do aktualnych problemów. W sytuacji coraz to nowszych kryzysów i zagrożeń badaczka promuje idee historii potencjalnej Arielli Azoulay, ujmowanej jako rodzaj laboratorium ukazującego możliwości i warunki współistnienia w konfliktach. Zwraca też uwagę na przeszłości, które opierają się historii i otwierają przestrzeń do stworzenia alternatywy dla historii jako dyscypliny i włączają różne (niezachodnie, a także nie-ludzkie) sposoby pojmowania zmian. Stawia ponadto problem odpowiedzialności historyka jako zdolności do odpowiedzi (response-ability) na wyzwania współczesnego świata
Przetwarzanie danych osobowych pracowników w ramach tak zwanych innych form monitoringu
No full textThe widespread availability of new technologies allows employers to use types of employee activity monitoring that were previously non-existent in the work environment. Moreover, the popularization of remote work, in conjunction with the appearance of a new regulation in the Labor Code, naturally increases the employers’ interest in the processing of data on employee online activity as well as location data. Technologies used in the context of other forms of monitoring, on the one hand, can be very effective in detecting violations of employee duties, protecting confidential information, in increasing the efficiency of work, but on the other hand, they pose serious risks to the protection of privacy and personal data. This is because digital data analysis applications can operate unnoticed by device users, thus posing greater threats to their privacy than, for example, CCTV cameras. Therefore, a re-examination of the data protection impact assessment and a careful analysis of the measures taken, taking into account the principles under both the Labor Code and the RODO, is warranted. Employers’ use of data obtained in a non-compliant manner could face serious legal consequences.Powszechna dostępność nowych technologii pozwala pracodawcom na stosowanie dotychczas niewystępujących w środowisku pracy rodzajów monitorowania aktywności pracowników. Co więcej — upowszechnienie się pracy zdalnej, w połączeniu z pojawieniem się nowej regulacji w kodeksie pracy, w naturalny sposób zwiększa zainteresowanie pracodawców procesami przetwarzania danych na temat aktywności pracowników online, jak również danych o lokalizacji. Technologie wykorzystywane w ramach innych form monitoringu mogą być bardzo skuteczne w wykrywaniu naruszeń obowiązków pracowniczych, ochronie informacji poufnych czy też służyć zwiększaniu efektywności pracy, lecz jednocześnie stwarzają poważne zagrożenia dla ochrony prywatności i danych osobowych. Aplikacje służące do cyfrowej analizy danych mogą bowiem działać w sposób niezauważalny dla użytkowników urządzeń, przez co zagrażają ich prywatności bardziej niż na przykład kamery CCTV. W związku z tym uzasadniona jest ponowna rewizja oceny skutków dla ochrony danych oraz baczna analiza podejmowanych działań z uwzględnieniem zasad wynikających zarówno z kodeksu pracy, jak i RODO. Skorzystanie przez pracodawców z danych pozyskanych w sposób niezgodny z przepisami może się spotkać z poważnymi konsekwencjami prawnymi
Pro-environmental or pro-social: Which motivation is stronger in the case of charity retailing engagement?
No full textThe aim of the study is to examine the intention to engage in charity retailing using the norm activation model which has been widely used to predict people’s altruistic and pro-social behavior (De Groot and Steg, 2009, 425–449). Pro-social behavior refers to a person’s action that is intended to help other people and consists of a broad range of helping, sharing, and cooperating behaviors. Three forms of engagement in charity retailing were taken into account: buying at a charity shop, volunteering in a charity store, and donating. The current study was conducted in 2019 using the CAWI method on 766 Polish students coming from 16 universities; for data analysis, SEM was applied. We tested two variants of the model. In the first one we connected personal norm, awareness of consequences, and ascription of responsibility with the context of the natural environment protection, whereas in the second the same variables were connected with helping people in general. The findings show that the norm activation model may be applied as a mediator model for explaining intention to engage in shop charity. Both tested models were positively verified — all relations but one were proven to be statistically significant. The only relation which turned out to be statistically insignificant was the relation between awareness of consequences and personal norm. The results show that environmental context increased the strength of the relations between the analyzed variables
Value-based medicine as an opportunity for the Polish health care system in a post-pandemic reality on the example of selected health programs
No full textThe article aims to present the concept of value-based medicine (VBM) in the Polish health care system. The author reviewed the literature on the subject and formulated a research problem and two research questions to solve it. The issue of considering is health programs of the National Health Fund based on value. The author used professional scientific databases: Taylor & Francis online, PubMed, and Google Scholar to collect the bibliography. The literature on the subject covers mainly the years 2020–2022. First, the author presented the study’s theoretical framework by defining the EBM and VBM concepts, discussing the three main pillars of VBM, and highlighting its value limitations. Next, the author referred to the coronavirus pandemic and its impact on global health systems. The author characterized the current state of the health care system in Poland and listed its prospects for the post-pandemic future. Finally, the author presented three selected health programs based on the VBM model implemented in Polish healthcare: comprehensive coordinated care after myocardial infarction (KOS‑Zawał), POZ PLUS model, and comprehensive treatment of chronic wounds (KLRP-1 and KLRP-2). Of course, the discussed programs require further improvement and modification and may constitute the basis for developing other, new value-based programs. The value-based medicine model can complement the three branches of medicine — evidence-based, narrative, and integrative. Including these elements in the VBM model could benefit the entire health system, primarily medical staff and patients
Praca na własny rachunek w świetle literatury — podejście terminologiczne
No full textThe terms “self-employment” and “freelance work” are often used as synonyms. The article points to the differences in the meaning of these concepts, as well as to various ways of defining them. The author cites numerous definitions proposed by science, Polish and foreign subject literature, as well as given in acts of Polish and international law. Due to the evolution of modern forms of work, the phenomenon of “networking,” “hybrid employment” and other forms of self-employment have also been described, which have been gaining popularity in recent years, especially in the “digital economy” sector. The article presents the abundance of sources and views of researchers analyzing “self-employment” as an important element of the modern economy.Terminy „praca na własny rachunek” i „samozatrudnienie” są często stosowane jako synonimy. Artykuł wskazuje na różnice znaczeniowe tych pojęć, a także na rozmaite sposoby ich definiowania. Autorka przywołuje liczne definicje proponowane przez naukę, polską i zagraniczną literaturę przedmiotu oraz podawane w aktach prawa krajowego i międzynarodowego. Z uwagi na ewolucję współczesnych form pracy opisane zostały też zjawiska networkingu, zatrudnienia hybrydowego i inne formy samozatrudnienia zyskujące popularność w ostatnich latach, zwłaszcza w sektorze gospodarki cyfrowej. Opracowanie prezentuje obfitość źródeł i poglądów badaczy, analizujących pracę na własny rachunek jako ważny element współczesnej gospodarki