Argo (Greece)
rFASPER - Repository of the Faculty of Special Education and RehabilitationNot a member yet
5766 research outputs found
Sort by
Inkluzivno obrazovanje u Evropi – rezultati evropske agencije
Get PDFEvropska agencija za posebne potrebe i inkluzivno obrazovanje (dalje Agencija) je nezavisna organizacija koja deluje kao platforma za saradnju 30 država članica. Cilj je da se unapredi obrazovna politika i praksa za učenike sa smetnjama u razvoju i potrebom za podrškom. Republika Srbija pridružila se Agenciji 2018. godine. Ključni principi bazirani na dokazima koji su predstavljeni postulatima Agencije fokusiraju se na razvoj politike, kao i na implementaciju i usklađuju se sa prioritetima država članica. Jasno je da se obrazovni sistemi razlikuju među zemljama. Oni su dinamički, višestepeni sistemi sa dodatnom složenošću koja proizilazi iz kulturnih, društvenih, verskih i drugih kontekstualnih razlika.
Dok se na početku fokusirala na učenike sa razvojnim smetnjama, u poslednjem periodu Agencija proširuje svoj delokrug rada, uzima u obzir sve učenike u okviru sistema inkluzivnog obrazovanja i prikuplja, prikazuje i analizira nacionalne podatke država članica.
U tom smislu, u većini zemalja, upisivanje u inkluzivno obrazovanje podrazumeva raspoređivanje učenika u redovno odeljenje u skladu sa referentnom vrednošću raspoređivanja od 80% vremena u razredima redovnog obrazovanja sa svojim vršnjacima. Učenici koji nisu u inkluzivnom okruženju edukuju se u okviru odvojenih odeljenja u redovnim školama, specijalnih škola, neformalnog obrazovanja koje vode zdravstvene ili socijalne službe, ili su van formalnog obrazovanja.
Dostupni podaci pokazuju da nijedna od zemalja članica nema 100% upisivanje u inkluzivno okruženje. Sve zemlje koriste neki oblik pružanja posebnih stručnih usluga (posebne škole i jedinice), kao i posebna odeljenja u redovnim školama. Svaki treći učenik sa smetnjama u razvoju u Srednjoj i Istočnoj Evropi pohađa školu za učenike sa smetnjama u razvoju. Široki opseg stope raspoređivanja u specijalne škole ukazuje da se u različitim zemljama koriste veoma raznorodne procedure i strukture za raspoređivanje učenika sa razvojnim smetnjama. U svim zemljama članicama, skoro 40% učenika sa razvojnim smetnjama obrazuje se u posebnim, neinkluzivnim okruženjima. Čak i u Finskoj, državi s jednim od najboljih obrazovnih sistema na svetu i veoma kvalitetnom podrškom učenicima s razvojnim teškoćama, izveštava se o brojnim problemima vezanim za poteškoće u realizaciji inkluzivne nastave.
Rad je nastao kao rezultat istraživanja na projektu „Kreiranje Protokola za procenu edukativnih potencijala dece sa smetnjama u razvoju kao kriterijuma za izradu individualnih obrazovnih programa” (broj ugovora 451-03-68/2022-14) koji finansira Ministarstvo prosvete Republike Srbije
Self-assessment of adults with acquired hearing loss in the context of self-esteem and psychosocial functioning
No full textIntroduction. The consequences of acquired hearing loss in adults
condition their psychosocial functioning and imply changes in the
quality of life related to disorders in social and emotional functioning. Hearing loss is considered a risk factor for reduced psychosocial
functioning and self-esteem. Psychosocial well-being and preserved
self-esteem imply having a positive self-image and realizing that a
person is an important part of the social community in which he/she
lives. The paper deals with self-esteem and psychosocial functioning
of adults with acquired hearing loss. The aim of this research is to determine the level of self-esteem and the degree of expression of consequences in psychosocial functioning, that is, the connection between
the level of self-esteem and the degree of expression of consequences
in psychosocial functioning in adults with acquired hearing loss.
Methods. The research was conducted on a sample of 60 adult subjects with acquired hearing loss and 60 subjects with normal hearing.
The average age of the respondents with hearing loss was 54.1 (SD =
10.84), and the sample consisted mostly of male respondents (56.7%)
with moderate hearing loss (25.4%). The Rosenberg Self-Esteem Scale
and the questionnaire for the subjective assessment of the hearing
condition - the HHIA questionnaire (Hearing Handicap Inventory for
Adults) were used as instruments.
Results. The results showed that the respondents expressed moderate or average self-esteem and that there was a connection between
self-esteem and psychosocial functioning in adults with acquired
hearing loss.
Conclusion. Future research could be directed more towards examining self-esteem in more detail in more specific domains of psychosocial functioning of adults with acquired hearing loss
Sports activities and psychophysical health of deaf and hard of hearing people
No full textThe participation of deaf and hard of hearing people in sports activities
contributes to the improvement of the quality of life in all its domains,
and compared to people with some other types of disabilities, deaf
and hard of hearing people achieve higher scores in sports activities.
Practicing sports activities improves physical health, mental state, degree of independence and social relationships. Sports activities have a
positive effect on building and strengthening the self-esteem of individuals. Subjective experience and individual perception have a great
influence on the quality of an individual’s life, therefore, self-esteem is
a very important factor that contributes to this.
The aim of this paper is to review the literature from the period 2000–
2021 on the impact of sports activities on the psychophysical health
of deaf and hard of hearing people. The subject of interest was: to determine the role of sports activities in the quality of life of deaf and
hard of hearing people, as well as how they affect their level of self-esteem. The following search engines were used for the literature search:
Ebscohost, ScienceDirect, Wiley Inter Science and SpringerLink, KoBSON, Google Scholar. The results of the literature review showed that
sports activities contributed to the preservation and development of
the overall psychophysical health of deaf and hard of hearing people.
Participation in sports activities, whether recreational or professional
in nature, has proven to be a significant factor in raising the level of
self-esteem, alleviating symptoms of anxiety and stress. Participation
in sports activities leads to better social functioning among peers and
building an inclusive society
Socijalna prilagođenost adolescenata sa oštećenjem sluha u Nigeriji: Da li će posredovati agresivni sadržaji na televiziji i zavisnost od pornografije?
Get PDFIntroduction. Living adaptively in any environment depends on several factors ranging from personal to environmental. In the event of development, there is the complexity that globalisation through digitalisation has added to adaptive living among youngsters, especially those living with hearing impairment. Objectives. This study investigated the effects of televised aggression and pornographic addiction on social adjustment of adolescents with hearing impairment in two states in South-west Nigeria. Methods. The study employed a descriptive survey study of expo facto type. Samples of 118 adolescent students with hearing impairment participated in the study through simple random and purposive sampling techniques. A Social Adaptation Inventory with a reliability of .79 was used to collect data from the respondents. Pearson Product Moment Correlation Coefficient and Multiple Regressions were used to test the hypotheses at .05 level of significance. Results. A significant relationship was found between televised aggression and social adjustment problems of adolescents with hearing impairment. Pornographic addiction has a significant relationship with social adjustment of adolescents with hearing impairment. Also, there were joint contributions of televised aggression and pornographic addiction to social adjustment of adolescents with hearing impairment in South-west Nigeria. Conclusion. Parents are admonished to monitor their adolescents with hearing impairment in a bid to censor the kinds of television programmes and print media materials they engage in because they also undergo the same developmental process as adolescents without hearing impairment.Uvod: Prilagođeno življenje u bilo kojoj sredini zavisi od nekoliko faktora, u rasponu od ličnih do sredinskih. Kada se radi o razvoju, postoji složenost koju je globalizacija kroz digitalizaciju dodala adaptivnom življenju mladih, posebno onih sa oštećenjem sluha. Ciljevi: Ova studija je istraživala efekte izloženosti agresivnim sadržajima na televiziji i zavisnosti od pornografije na socijalnu prilagođenost adolescenata sa oštećenjem sluha u dve države u Jugozapadnoj Nigeriji. Metode: U studiji je korišćena deskriptivna anketa expo facto tipa. Uzorak od 118 učenika adolescentnog uzrasta sa oštećenjem sluha učestvovao je u istraživanju putem tehnika jednostavnog nasumičnog i prigodnog uzorkovanja. Za prikupljanje podataka od ispitanika korišćen je Inventar socijalne prilagođenosti sa relijabilnošću od .79. Pirsonov produkt-moment koeficijent korelacije i višestruka regresiona analiza korišćeni su za testiranje hipoteza na nivou značajnosti .05. Rezultati: Utvrđeno je da postoji značajna povezanost između izloženosti agresivnim sadržajima na televiziji i problema socijalnog prilagođavanja adolescenata sa oštećenjem sluha. Postoji značajna povezanost između zavisnosti od pornografije i socijalnog prilagođavanja adolescenata sa oštećenjem sluha. Takođe, postoji zajednički doprinos izloženosti agresivnim sadržajima na televiziji i zavisnosti od pornografije socijalnom prilagođavanju adolescenata sa oštećenjem sluha u Jugozapadnoj Nigeriji. Zaključak: Roditeljima se savetuje da nadziru adolescente sa oštećenjem sluha kako bi cenzurisali sadržaje televizijskih programa i štampanih medijskih materijala kojima se bave, jer i oni prolaze kroz isti razvojni proces kao adolescenti bez oštećenja sluha
Opažanja vaspitača i roditelja o ulozi dece posmatrača u vršnjačkom nasilju
Get PDFIntroduction. Peer violence impacts the development of children who are victims of violence, but children who witness violence are also prone to experience consequences pertaining to their socio-emotional development. The state should provide dedicated support to intervention programmes in preschool institutions aimed at preventing and suppressing peer violence, which would focus on children who are witnesses, i.e., observers of violence. Objectives. This research was aimed at analysing the perceptions of preschool teachers and parents about the role of children observers in peer violence. Methods. The sample consisted of preschool teachers employed in preschool institutions in several cities in Serbia (n = 104) and parents whose children attended preschools (n = 84). For the purposes of the research, an adapted Likert-type scale was used, which assessed the role of children “observers” of peer violence and the possibilities of developing support programmes for children exposed to violence. The instrument was developed based on a pilot study on the role of children observers in bullying. Results. Research results showed that the perceptions of parents pertaining to the role of children observers in peer violence were statistically significantly different in relation to the opinions of preschool teachers. Parents believed that children who were observers of peer violence were not sufficiently involved in intervention programmes for the prevention and suppression of peer violence in preschool institutions. Conclusion. These findings have significant practical implications for the planning of initiatives in preschool institutions aimed at fostering a supportive environment in which children who witness peer violence would play a prominent role.Uvod: Vršnjačko nasilje ostavlja najviše posledica na razvoj deteta koje je žrtva nasilništva, ali isto tako i deca posmatrači mogu imati posledice u oblasti socioemocionalnog razvoja. Interventnim programima u predškolskoj ustanovi koji imaju za cilj prevenciju i suzbijanje vršnjačkog nasilja, a u čijem su fokusu posmatrači, država treba da pruži snažnu podršku. Cilj: Istraživanje je imalo za cilj da se analiziraju opažanja vaspitača i roditelja oulozi dece posmatrača u vršnjačkom nasilju. Metode: Uzorak su činili vaspitači zaposleni u predškolskim ustanovama (n = 104) i roditelji čija deca pohađaju vrtiće (n = 84) u više gradova u Srbiji. Za potrebe istraživanja korišćena je prilagođena skala Likertovog tipa kojom se procenjuje uloga dece „posmatrača” u bulingu i mogućnosti razvijanja programa podrške vršnjacima koji su izloženi nasilništvu. Instrument je razvijen na osnovu pilot-istraživanja o ulozi dece posmatrača u bulingu. Rezultati: Rezultati istraživanja pokazali su da se opažanja roditelja u vezi sa ulogom dece u vršnjačkom nasilju statistički značajno razlikuju u odnosu na percepcije vaspitača. Roditelji smatraju da deca posmatrači vršnjačkog nasilja nisu dovoljno uključeni u interventne programe prevencije i suzbijanja vršnjačkog nasilja u predškolskim ustanovama. Zaključak: Ovi rezultati imaju značajne praktične implikacije, jer ukazuju kako da predškolske ustanove pokrenu programe koji su usmereni na stvaranje pozitivne klime u grupi u kojoj bi deca posmatrači vršnjačkog nasilja bili značajan faktor
Neuroplasticity in persons with neurodevelopmental Disorders
Get PDFUvod: Kritičnim fazama neuroplastičnosti smatraju se periodi u kojima je
razvoj funkcionalnih svojstava mozga izrazito modulisan iskustvom, a razdoblje
ranog detinjstva se naglašava kao jedan od krucijalnih činilaca razlika
u njenim mehanizmima, koji mogu da utiču na pojavu nekih neurorazvojnih
poremećaja.
Cilj: Cilj rada je analiza podataka o ustrojstvu neuroplastičnosti kod pojedinih
neurorazvojnih poremećaja (intelektualna ometenost, poremećaj iz spektra
autizma i poremećaj pažnje s hiperaktivnošću), kao i mogućoj stimulaciji u
ovom domenu.
Metode: U svrhu ostvarivanja cilja izvršen je pregled literature objavljene u
recenziranim akademskim publikacijama.
Rezultati: Rezultati niza studija ukazuju na to da se izmenjena neuroplastičnost
može smatrati osnovom nekih od ovih poremećaja. Rana intervencija
usmerena na facilitaciju mehanizama neuroplastičnosti poboljšava razvojne
ishode kod dece s neurorazvojnim poremećajima.
Zaključak: Potvrđena je efikasnost više različitih oblika tretmana u ovom domenu,
koji podrazumevaju obogaćivanje životne sredine, primenu neinvazivnih
stimulativnih protokola i kognitivni trening.Introduction: Critical phases of neuroplasticity are considered to be periods in which
the development of the brain’s functional properties is strongly modulated by experience,
and the period of early childhood is emphasized as one of the crucial factors of differences in
its mechanisms, which can influence the appearance of some neurodevelopmental disorders.
Aim: The aim of the paper is to analyze data on the structure of neuroplasticity in
persons with certain neurodevelopmental disorders (intellectual disability, autism spectrum
disorder, and attention deficit hyperactivity disorder), as well as on possible stimulation in
this domain.
Methods: To achieve this goal, a review of the literature published in peer-reviewed
academic publications was carried out.
Results: Results from a number of studies indicate that altered neuroplasticity may
underlie some of these disorders. Early intervention aimed at facilitating neuroplasticity
mechanisms improves developmental outcomes in children with neurodevelopmental
disorders.
Conclusion: Several effective treatments have been confirmed in this domain, including
environmental enrichment, application of noninvasive stimulation protocols, and cognitive
training
The relationship of sensory processing of children with developmental dysphasia with burnout and self-esteem of parents
Get PDFUvod: Teškoće senzornog procesiranja mogu predstavljati rizik za razvoj jezičkih i govornih poremećaja u najranijem periodu i nužno zahtevaju pomoć stručnjaka i kontinuirano angažovanje roditelja u radu sa detetom, što može dovesti do pojave sagorevanja kod roditelja i pada njihovog samopoštovanja, uz nemogućnost adekvatne pomoći ne samo detetu već i sebi. Cilj: Cilj istraživanja bilo je ispitivanje povezanosti senzorne osetljivosti dece sa razvojnom disfazijom sa karakteristikama roditelja. Metode: Uzorak je činilo 50 roditelja dece uzrasta od tri do šest godina. U istraživanju su korišćeni upitnici za procenu karakteristika senzornog procesiranja: Dečiji senzorni profil 2, Roditeljski inventar sagorevanja, Rozenbergova skala samopoštovanja. U obradi podataka korišćene su mere deskriptivne statistike i Pirsonov koeficijent korelacije. Rezultati: Rezultati istraživanja pokazuju da je nivo roditeljskog sagorevanja relativno nizak – roditelji pokazuju visok stepen lične posvećenosti (M = 4.16, SD = .67), srednji nivo emocionalne iscrpljenosti (M = 2.34, SD = .78) i nizak nivo emocionalnog distanciranja (M = 1.72, SD = .72) – ali i da ih odlikuje niže samopoštovanje (M = 3.11, SD = .34). Takođe, samopoštovanje i sagorevanje nisu međusobno povezani. Na senzornom profilu skale bihevioralnih elemenata veoma visoko međusobno koreliraju, dok intenzitet korelacija u dimenzijama osnovnog sistema procesiranja oscilira i postoji slaba povezanost opšteg samopoštovanja roditelja na dimenzijama procesiranje položaja tela i ponašanje vezano za senzorno procesiranje. Zaključak: Rezultati su razmatrani u kontekstu praktičnih pedagoških implikacija s obzirom na to da ukoliko se teškoće ne otklone u predškolskom periodu, može doći do odgađanja polaska deteta u školu ili dugoročnih teškoća pri učenju i savladavanju školskog gradiva.Introduction. Sensory processing difficulties can pose a risk for the development of language and speech disorders in the earliest period and require professional intervention and intense involvement of parents in homework with children with developmental dysphasia, which might cause parental burnout and lower level of their self-esteem when parents are not able to help, not only the children, but themselves too. Aim. The aim of the research was to examine the relationship between the sensory sensitivity of children with developmental dysphasia and the characteristics of parents. Method. The sample consisted of 50 parents of children aged 3 to 6 years. The following questionnaires were used in the research to assess the characteristics of sensory processing: The Child Sensory Profile 2, Parental Burnout Inventory, and Rosenberg Self-Esteem Scale. Measures of descriptive statistics and Pearson’s correlation coefficient were used in data processing. Results. The results of the research show that the level of parental burnout is relatively low (parents showed a high level of personal accomplishment (M = 4.16, SD = .67), mild level of emotional exhaustion (M = 2.34, SD = .78) and low level of emotional distancing (M = 1.72, SD = .72), but also that they are characterized by lower self-esteem (M = 3.11, SD = .34). Also, self-esteem and burn-out are not related. On the Sensory Profile, subscales of behavior elements are highly correlated, while the intensity of correlations in subscales of the basic system of processing oscillates. There is a weak correlation between the general self-esteem of parents with subscales of body posture and behavior. Conclusion. The obtained results were discussed in the context of practical pedagogical implications, considering that if the difficulties in the child’s functioning are not eliminated in the preschool period, the child’s departure to school may be delayed, or long-term difficulties in learning may appear
Socio-relational Model of Disability by Carol Thomas and its Significance for Disability Studies
Get PDFModeli ometenosti su konceptualni okviri uz pomoć kojih se fenomen ometenosti istražuje i razume. Kao ključni u studijama ometenosti ističu se socijalni i medicinski model. Britanska sociološkinja Carol Thomas je u svojim radovima ponudila kritički osvrt na socijalni model ometenosti, kao i njegovu dopunu kojom je oblikovana nova konceptualizacija ometenosti nazvana socijalno-relacioni model. Nastojeći da prevaziđe isključivost dotadašnjih pristupa, suštinu ometenosti Thomas prepoznaje u zoni odnosa osoba sa i bez oštećenja, tragajući u tom domenu za ključnim činiocima ometenosti. Socijalno-relacioni model Thomas ponudio je perspektivu koja istovremeno uvažava telesne i socijalne aspekte oštećenja i omogućava analizu psiholoških implikacija iskustva oštećenja i ometenosti koja prevazilazi tradicionalne dihotomije medicinskog i socijalnog, zdravog i bolesnog. U ovom preglednom radu će u osnovnim crtama biti prikazani medicinski i socijalni model ometenosti, zatim ključni elementi i pojmovi socijalno-relacionog modela ometenosti iz originalnih publikacija Carol Thomas i drugih autora koji su se na njega oslanjali, kao i diskusija značaja socijalno – relacionog modela za studije ometenosti i srodne discipline.Disability models are conceptual frameworks used to understand and investigate the phenomenon of disability. Social and medical models stand out as key in disability studies. In her works, British sociologist Carol Thomas offered a critical review of the social model of disability and its supplement, which formed a new conceptualization of disability called the social-relational model. Aiming to overcome the exclusivity of previous approaches, Thomas recognizes the essence of disability in the relational area, between persons with and without impairment, where according to her are the key elements of disability. This model offers a perspective that makes room for both the physical and social aspects of impairment and enables the analysis of the psychological implications of the experience of impairment and disability that transcends the traditional dichotomies of medical and social, healthy and diseased. In this overview paper, the medical and social model of disability will be presented in basic terms, followed by the key elements and concepts of the socialrelational model of disability from the original publications of Carol Thomas and other authors who relied on it, as well as a discussion of the importance of the socialrelational model for disability studies and related disciplines
Учесталост тинитуса код старих особа
No full textТинитус, перцепција звука у одсуству спољашњег извора често је повезана са губитком слуха и може имати значајан утицај на квалитет живота појединца. Циљ овог истраживања је био да се испита учесталост тинитуса код старије популације, и да се истражи повезаност са факторима као што су пол, придружене болести и оштећење слуха. Истраживање је спроведено ретроспективним путем, у одсеку за аудиовестибулогију „КБЦ Звездара“. Узорак је обухватио период почев од фебруара месеца 2023. године до априла исте године, и укупно је због аудиовестибулолошких симптома прегледано 241 особа, оба пола, старости између 65 и 91. годину.
Рад је подељен на два дела: први део је теоријски и говори више о самој анатомији чула слуха, дефинисању, учесталости, етиолошким факторима, тешкоћама у функционисању особа са тинитусом, дијагностици, упитницима и терапији тинитуса.
Други део је истраживачки, где су представљени циљеви истраживања, хипотезе, методологија, резултати, дискусија и сам закључак.
Резултати истраживања су показали да је учесталост тинитуса код старих особа висока (61%), а анализом је утврђена статистички значајна повезаност између старости, пола, оштећења слуха и тинитуса, али да нема повезаности између тинитуса код старије популације са породичном наглувошћу, повредама главе, радом у буци и применом ототоксичних лекова.
Ови налази указују на важност препознавања и адекватног управљања тинитусом код старих особа, са нагласком на рано откривање и рехабилитацију.Tinnitus, the perception of sound in the absence of an external source, is often associated with hearing loss and can have a significant impact on an individual's quality of life.
The aim of this study was to examine the frequency of tinnitus in the elderly population, and to investigate the association with factors such as gender, co-morbidities and hearing impairment. The research was conducted retrospectively, in the Audiovestibulology department of "KBC Zvezdara". The sample covered the period of the previous three months, starting from February 2023, and a total of 241 persons, of both sexes, between the ages of 65 and 91, were examined for audiovestibulological symptoms.
The paper is divided into two parts: the first part is theoretical and talks more about the anatomy of the sense of hearing, definition, frequency, etiological factors, diagnosis, questionnaires and tinnitus therapy. The second part is research, where research objectives, hypotheses, methodology, results, discussion and the conclusion are presented.
The results of the research showed that the frequency of tinnitus in the elderly is high (61%) and the analysis established a statistically significant association between age intervals, gender, hearing impairment and tinnitus, but that there is no association between tinnitus in the elderly population with family hearing loss, head injuries, working in noise and using ototoxic drugs.
These findings indicate the importance of recognizing and adequately managing tinnitus in the elderly, with an emphasis on early detection and rehabilitation
Самоефикасност учитеља и наставника природних наука за реализацију наставе са ученицима са оштећењем вида
No full textПојава инклузивног образовања условила је низ промена у образовном систему.
Јавила се потреба за истраживањем предности и баријера инклузивног образовања, ставова просветних радника, њихове припремљености за рад са ученицима са сметњама у развоју, како би се омогућило њихово адекватно укључивање у редован систем образовања. Ученици са оштећењем вида се, због недостатка визуелних информација, сусрећу са тешкоћама приликом усвајања наставног градива из области математике, биологије, физике, хемије, које обилују визуелним садржајима. Подучавање ученика са оштећењем вида овим научним областима захтева адекватну припремљеност учитеља и наставника.
Основни циљ истраживања је утврдити како учитељи и наставници опажају сопствену ефикасност за реализацију наставе са ученицима са оштећењем вида.
Узорак је чинило 55 учитеља и наставника природних наука (наставници математике, биологије, физике и хемије) из основних школа „Др Драгиша Мишовић“, „Вук Караџић“, „Милица Павловић“ из Чачка, основне школе „Светозар Марковић“ из Сјенице и „Бранко Радичевић“ из Косовске Митровице.
За потребе истраживања коришћен је упитник који се састоји из четири дела и 45 питања. Први део упитника састоји се из питања затвореног типа којима се прикупљају социо-демографски подаци као што су пол, старост, године радног стажа у просвети, занимање, стручно усавршавање за образовање ученика којима је потребна додатна подршка.
Други део упитника односи се на самоефикасност у настави природних наука и представља превод инструмента „Science Teaching Efficacy Belief Instrument“ (Riggs & Knochs, 1990) који се састоји из 25 тврдњи. Трећи и четврти део се односе на компетенције учитеља и наставника за рад са ученицима са оштећењем вида и ставове учитеља и наставника према инклузивном образовању ученика са оштећењем вида, креирани су по угледу на упитник коришћен у истраживању Мамах и сарадника (Mamah et al., 2011).
Резултати истраживања показују да учитељи и наставници природних наука испољавају неутралан став према инклузији ученика са оштећењем вида (AS=2,68, SD=0,53).
Пронађена је статистички значајна разлика у ставу према инклузији ученика са оштећењем вида у односу на пол (U=93,500, z=-2,593, p=0,010), наиме, испитаници мушког пола испољавају позитивнијe ставoве према инклузији у односу на испитанике женског пола.
Такође, показало се да учитељи и наставници природних наука нису сигурни у своје компетенције за рад са ученицима са оштећењем вида (AS=2,70, SD=0,76). Пронађене су статистички значајне разлике (H(2)=10,997, p=0,004) у компетенцијама учитеља и наставника природних наука за рад са ученицима са оштећењем вида у односу на дужину радног стажа,
односно учитељи и наставници са краћим радним стажом (од 1 до 5 година) себе сматрају компетентнијим за рад са ученицима са оштећењем вида.
Налази спроведеног истраживања показују и да учитељи и наставници природних наука имају неутралан став по питању сопствене ефикасности у настави природних наука (AS=2,78, SD=0,36) и да постоји значајна позитивна корелација између самоефикасности за реализацију природно-техничких дисциплина учитеља и наставника природних наука и става према инклузији ученика са оштећењем вида (rs=0,366, n=54, p=0,007), али није пронађена значајна повезаност самоефикасности за реализацију природно-техничких дисциплина и компетенција за рад са ученицима са оштећењем вида.The emergence of inclusive education caused a number of changes in the educational system. There was a need to research the advantages and barriers of inclusive education, the attitudes of educators, their readiness to work with students with developmental disabilities, in order to enable their adequate inclusion in the regular education system. Students with visual impairments, due to the lack of visual information, face difficulties when learning the teaching materials in the fields of mathematics, biology, physics, chemistry, which are rich in visual content.
Teaching visually impaired students in these scientific fields requires adequate preparation of teachers.
The main goal of the research is to determine how teachers perceive their own effectiveness for teaching visually impaired students.
The sample consisted of 55 teachers and science teachers (teachers of mathematics, biology, physics and chemistry) from the primary schools "Dr Dragiša Mišović", "Vuk Karadžić", "Milica Pavlović" from Čačak, "Svetozar Marković" from Sjenica and " Branko Radičević" from Kosovska Mitrovica.
For the purposes of the research, a questionnaire consisting of four parts and 45 questions was used. The first part of the questionnaire consists of closed-ended questions that collect socio- demographic data such as gender, age, years of experience in education, profession, professional development for the education of students who need additional support. The second part of the questionnaire refers to self-efficacy in science teaching and is a translation of the "Science Teaching Efficacy Belief Instrument" (Riggs & Knochs, 1990) which consists of 25 statements. The third and fourth parts refer to the competencies of teachers for working with students with visual impairments and the attitudes of teachers towards the inclusive education of students with visual impairments, they were created based on the questionnaire used in the research by Mamah et al. (Mamah et al., 2011).
The research results show that teachers have a neutral attitude towards the inclusion of visually impaired students (AS=2,68, SD=0,53). A statistically significant difference was found in the attitude towards the inclusion of visually impaired students in relation to gender (U=93,500, z=- 2,593, p= 0,010), namely, male respondents show more positive attitudes towards inclusion compared to female respondents. Also, it was shown that teachers are not sure of their competence to work with visually impaired students (AS=2,70, SD=0,76). Statistically significant differences (H(2)=10,997, p=0,004) were found in the competencies of teachers for working with visually impaired students in relation to the length of work experience, i.e. teachers with shorter work
experience (from 1 to 5 years) consider themselves more competent to work with visually impaired students.
The findings of the conducted research also show that teachers have a neutral attitude regarding their own efficiency in science teaching (AS=2,78, SD=0,36) and that there is a significant positive correlation between self-efficacy for the realization of natural and technical disciplines of teachers and science teachers and attitude towards the inclusion of visually impaired students (rs=0,366, n=54, p=0,007), but no significant correlation was found between self-efficacy for the realization of natural and technical disciplines and competencies for working with visually impaired students