Argo (Greece)
rFASPER - Repository of the Faculty of Special Education and RehabilitationNot a member yet
5766 research outputs found
Sort by
The obstacles in the inclusion of deaf and hard of hearing children
Get PDFThe purpose of the inclusive education is to enable the persons with disabilities, regardless of their abilities and capabilities,to attend regular schools and have equal access to the educational institutions as well as to the activities of the social community. As a result of their limited perceptiveness as well as of the oral language production, deaf and hard of hearing children face difficulties as regards the development of their social skills and academic achievements at regular schools. If they do not use the same language as their peers (which is frequently the case as a lot of them use sign language), they cannot take part in the communication and thus they lag behind in the educational process. Teachers’ attitude to the inclusion is of key
importance to the accomplishments of the
students.
The analysis of various studies leads to two groups of factors which have a direct impact on deaf and hard of hearing children at inclusive schools, namely the internal factors (individual characteristics of children, early
intervention, communication and social skills)and the external factors(which relate
to the school environment, the inclusion of parents and acceptance). Even the very
advocates of the inclusive system are of the opinion that the inclusion of the deaf is often implemented erroneously, without the expert support rendered to students and that their participation in classes is reduced to a minimum.
The results of a large number of studies suggest that deaf and hard of hearing children at inclusive schools are often limited or even excluded from social interactions with their peers who can hear and that the existence of the communication barriers as well as differences between them intensifies that, which altogether has a negative effect on their education.Svrha inkluzivnog obrazovanja jeste da omogući osobama sa ometenošću, bez obzi- ra na sposobnosti i mogućnosti, da pohađaju redovne škole i imaju isti pristup obrazovno – vaspitnim ustanovama, kao i aktivnostima društvene zajednice. Gluva i nagluva deca, usled ograničene sposobnosti percepcije, ali i produkcije govornog jezika, imaju teškoće u pogledu razvoja socijalnih veština i aka- demskog uspeha u redovnim školama. Ukoliko ne koriste isti jezik kao njihovi vršnjaci (što je često, jer mnogi koriste znakovni jezik) ne mogu učestvovati u komunikaciji, a samim tim zaostaju i u edukativnom proocesu. Odnos nastavni- ka prema inkluziji ključan je za uspešnost učenika. Analizom različitih istraživanja dolazi se do dve grupe faktora koji di- rektno utiču na gluve i nagluve učenike u inkluzivnim školama. Unutrašnji (individualne karakteristike dece, rana intervencija, socijalne i vešti- ne komunikacije) i spoljašnji faktori (koji se odnose na školsku sredinu, uključenost roditelja i prihvaćenost). Zastupnici inkluzivnog sistema obrazovanja često smatraju da se inkluzija gluvih uglavnom sprovodi pogrešno, bez stručne podrške učenicima i da se njihova participacija u nastavi svodi na minimum. Rezultati većeg broja istraživanja sugerišu da su gluva i nagluva deca u inklu- zivnim školama često ograničena, ili čak isključena iz socijalnih interakcija sa vršnjacima koji čuju i da postojanje komunikacionih barijera, kao i međusobnih različitosti, to pojačava, što sve negativno utiče na njihovu edukaciju
Inclusive education and the problem of violence against students with developmental disabilities
Get PDFIn modern times, educational system is, among other things, based on the principle of inclusivity, which means that education must be accessible and adapted to everyone’s needs so that it enables each individual to develop, progress and reach one’s full potential. On the
other hand, it is indisputable that educational system is not immune from violence. The question is how to prevent violence against students with developmental and other disabilities. Having in mind general neglect of the given topic in the literature, the paper summarizes results of various surveys on violence against students with disabilities in the context of inclusive education.
The aim of the paper is to point out to some of the crucial guidelines on which the prevention and suppression of violence in an inclusive educational system could be based.U savremeno doba obrazovno-vaspitni sistem se, između ostalog, bazira na načelu inkluzije koja podrazumeva da obrazovanje mora biti svima dostupno i prilagođeno individualnim potrebama kako bi svaki pojedinac dobio priliku da se razvija, napreduje i realizuje svoje pune potencijale. Sa druge strane, ne- sporno je da obrazovno-vaspitni sistem nije imun na problem nasilja. Postavlja se pitanje kako sprečiti da učenici sa razvojnim smetnjama i različitim ob- licima invaliditeta postanu žrtve nasilja. Imajući u vidu zapostavljenost ove teme u literaturi, izlaganja u radu su posvećena rezimiranju rezultata istraživanja o nasilju u kontekstu inkluzivnog obrazovanja. Cilj rada jeste da se ukaže na osnovne smernice na kojima bi se moglo zasnivati preveniranje i suzbijanje nasilja u inkluzivnom obrazovno-vaspitnom sistem
Education versus stigmatization of convicted persons
Get PDFTwo centuries ago in Pennsylvania, with the means of overcoming brutal punishments and the introduction of the legislature of enlightened mind and kind heart, the focus was shifted from the retribution to
behavioral changes of convicts, by application of providing them with professional qualifications and employment during their prison sentence serving. The issues of post-
penal reintegration and stigmatization of convicts have remained persistent to this day. However, even today there are obstacles in hiring ex-convicts. The employers insist that documentation of (no) criminal conviction is submitted. In certain professions, such screening is justified, but this is not the case
in those jobs which are unrelated to the crimes the convicted served prison time for. The refusal to hire ex-convicts illustrates the
punitive and discriminatory attitude of both employers and the state. The re-commission of criminal acts for existential reasons is then much more certain. Successes in changing the behavior of convicts in penal treatment, resulting from education and professional training, are annulled by the inability to provide them with employment after their release. The aim of the paper is to highlight the counter productiveness of barriers of stigmatization, which condition the work
abstinence of former convicts and positive changes due to educational activities in prison.Zakonodavstvom prosvetljenog uma i blagonaklonog srca, pre dva veka u Pensilvaniji, pomeren je fokus sankcionisanja sa odmazde na promenu ponašanja osuđenih, primenom obrazovanja, profesionalnog osposobljavanja i upošljavanja tokom izvršenja zatvorske kazne. Postpenalni prihvat je kvalitetniji ukoli- ko se na slobodi omogući primena stečenih radnih veština u zatvoru. Problemi postpenalne reintegracije i stigmatizacije osuđenih su prisutni i u aktu- elnom dobu. Međutim, i danas postoje prepreke u postpenalnom zapošljavanju. Poslodavci insistiraju na dostavljanju dokumentacije o prethodnoj (ne) kažnjavanosti. Ponekad provera ima opravdanja, ali ne i kod poslova koji nisu u vezi sa krivičnim delima zbog kojih je osuđeni boravio u zatvoru. Odbijanje zapošljavanja bivših osuđenih, ukazuje na punitivni i diskriminatorski odnos poslodavaca i države. Ponovno činjenje krivičnih dela iz egzistencijalnih razloga je tada znatno izvesnije. Uspesi u promeni ponašanja osuđenih u pe- nalnom tretmanu, nastali obrazovanjem i profesionalnim osposobljavanjem, anuliraju se neuspehom zapošljavanja po otpustu. Zapažena je neophodnost ohrabrivanja poslodavaca da zaposle bivše osuđene. Cilj rada je da se ukaže na barijere stigmatizacije, koje onemogućavaju zapošljavanje bivših osuđenih, što umanjuje pozitivne efekte obrazovnih aktivnosti u zatvoru
When two are harder to recognize than one: challenges in understanding and identifying twice-exceptionality
Get PDFIt is only relatively recent that the phenomenon of twice-exceptionality has become subject of interest for researchers and practitioners in the fields of psychology
and special education. With the dismissal of the medical model of disability and the emergence of new conceptions of intelligence and giftedness, attention has also turned to individuals who, while having some form of impairment/disability, also possess
highly developed abilities in one or several domains. Starting with the issue of defining twice-exceptionality, this paper gives an overview of key findings on the psychological characteristics of twice-exceptional
individuals and presents the main challenges in their identification. With regard to the latter, several shortcomings of traditional cognitive assessment when testing persons with disabilities are pointed out, and it is argued that reliance on the discrepancy
between ability and achievement is not a valid means of identifying twice-exceptional individuals. As an alternative to this approach, a wide range of other methods are discussed, including the application of dynamic assessment, using composite non-verbal tests of intelligence, drawing on multiple sources, and engaging in qualitative
analyses of achievement patterns. It is concluded that, apart from a comprehensive idiographic assessment to identify both individual strengths and weaknesses, dealing with twice-exceptionality requires a dual expertise – in psychology as well as in special education – as a necessary prerequisite to arrive at a fuller understanding of gifted people with disabilities and provide them with adequate support.Kada su dve teže prepoznatljive od jedne: izazovi u razumevanju i identifikaciji dvostruke izuzetnosti
Pojava dvostruke izuzetnosti relativno je skoro postala predmet interesovanja naučne i stručne javnosti. Napuštanje medicinskog modela ometenosti i plasiranje novih shvatanja inteligencije i darovitosti skre- nulo je pažnju i na osobe koje, pored izvesnih smetnji ili oštećenja, imaju vi- soko razvijene sposobnosti unutar jednog ili više domena. Polazeći od pitanja određenja dvostruke izuzetnosti, u ovom radu prikazujemo ključne nalaze o psi- hološkim specifičnostima tih osoba i razmatramo glavne izazove u njihovoj identifikaciji. Pri tom ukazujemo na mane tradicionalnog pristupa u proce- ni kognitivnih sposobnosti osoba sa ometenošću i utvrđujemo da oslanjanje na diskrepancu između sposobnosti i postignuća nije valjan način za prepoznavanje dvostruko izuzetnih pojedinaca. Umesto ovog, preporučujemo niz drugačijih pri- stupa, uključujući primenu elemenata dinamičke procene, zadavanje kompozit- nih neverbalnih testova sposobnosti, korišćenje višestrukih izvora procene i upuštanje u kvalitativnu analizu obrazaca postignuća. Zaključujemo da, osim obuhvatne idiografske procene kojom se može utvrditi individualni profil snaga i slabosti, razumevanje i prepoznavanje dvostruke izuzetnosti zahteva dvostruku ekspertizu – spoj defektoloških i psiholoških kompetencija – kao nužan uslov da se postigne celovit uvid u funkcionisanje ovih osoba i osmisle odgovarajuće intervencije i mere podrške
Frequency of caesarean section in mothers of Children with speech, language and Learning disorders
Get PDFConditions under which intrauterine development, childbirth, and period
immediately after childbirth occurs, effects the creation of child’s organism
basic capacity. Development of child’s primary capacities but also the ability
to receive and use stimulus from the external environment are affected
by those conditions. This chapter discusses the impact of childbirth with
anesthesia (Cesarean section and vaginal birth with epidural anesthesia) as
mediating factors which cause significant consequences on the child and
also the influence of complications that occur immediately after the birth
(asphyxia, hyperbilirubinemia, hypoglycemia, respiratory distress) that
are the result of immaturity, infections or metabolic processes. Based on
theoretical indicators and empirical experience, the author emphasizes the
advantage of natural childbirth for normal, harmonious physical and mental
development of the child, but also the importance of treating the symptoms
that are a consequence of the traumatic effects of a Caesarean section. Speech
and language development are a very complex process and understanding of
this process is especially important for speech-language disorders therapy.
Development of speech and language is influenced by a large number of
factors that may be related to the integrity of the nervous system, cognitive
and intellectual capacities, pathways of processing information as well as
emotional influences. Cesarean section is in the research of many authors
(Emerson, 1998; Janus, 1991; Levine and Kline, 2007; Curran, et al., 2015)
portrayed as traumatic experience for a baby with far-reaching consequences
on both physical and mental development. This paper presents the results of
the birth method study on 205 children with speech, language, learning and
behavior disorders and showed that 63% were children born by labor during
which anesthesia was used. Of these, 29% were planned Caesarean sections,
14% emergency Caesarean sections and 20% vaginal ones with epidural
anesthesia.Uslovi pod kojima se odvija intrauterini razvoj, uticaji tokom porođaja i neposredno posle porođaja, učestvuju u stvaranju bazičnog ka- paciteta organizma deteta koji ono donosi rođenjem. Od toga zavisi razvoj detetovih primarnih kapaciteta ali i sposobnost primanja i korišćenja uticaja iz spoljne sredine. U poglavlju se razmatra uticaj porođaja uz primenu anestezije (car- ski rez i vaginalni porođaj sa epiduralnom anestezijom), kao posrednog faktora, koji može izazvati suštinske posledice po dete i kompli- kacije koje se javljaju neposredno po rođenju (asfiksija, hiperbilirubine- mija, hipoglikemija, respiratorni distres) a posledica su nezrelosti, infekcija i metaboličkih procesa koji se pokreću, u novim sredinskim uslovima, na razvoj deteta. Autor kako na osnovu teorijskih pokazatelja tako i empirijskog iskustva ističe prednost prirodnog porođaja za normalan, skladan fizički i psihički razvoj deteta, ali i značaj tretiranja simptoma koji su posledica traumatskih efekata carskog reza. Usvajanje govora i jezika je veoma kompleksan razvojni proces, a raz- umevanje ovog procesa je posebno značajno za terapiju govorno-jezičkih poremećaja. Sam razvoj govora i jezika je pod uticajem velikog broja fak- tora koji mogu biti povezani sa integritetom nervnog sistema, kog- nitivnim i intelektualnim kapacitetima, putevima procesiranja informacija, kao i emotivnim uticajima. Carski rez je u istraživanjima mnogih autora (Emerson, 1998; Janus, 1991; Levine, Kline, 2007; Curran, et al., 2015) prikazan kao traumatično iskustvo za bebu sa dalekosežnim posledicama po njen fizički i psi- hički razvoj. U radu su prikazani rezultati istraživanja načina rođenja 205 dece sa poremećajima govora, jezika, učenja i ponašanja i pokazalo da je 63% dece rođeno porođajima u toku kojih je korišćena anestezija. Od toga 29% su bili planirani carski rezovi, 14% hitni carski rezovi i 20% vaginalni porođaji uz primenu epiduralne anestezije
Communication in teaching as a factor of positive Class climate in schools for deaf and hard of Hearing students
Get PDFNastava se temelji na saradnji između nastavnika i učenika, odnos-
no na onima koji podučavaju i onima koji uče. Ta saradnja se ostvaruje
kao njihova uzajamna interakcija i komunikacija, pa je, stoga, nastava
u osnovi komunikacijski proces. Cilj istraživanja je bio da se utvrdi
doživljaj gluvih i nagluvih učenika u vezi sa komunikacijom u nastavi,
a uzimajući u obzir individualne karakteristike učenika: uzrast, pol,
stepen oštećenja sluha, vrstu amplifikacije i model komunikacije.
Prigodni uzorak činilo je dvadeset pet učenika iz tri srednje škole
za gluve i nagluve u Republici Srbiji. U istraživanju je primenjena teh-
nika anketiranja u čiju svrhu se koristila skala „Indikatori spreča-
vanja/pospešivanja sukoba između nastavnika i učenika”.
Rezultati dobijeni u ovom istraživanju ukazuju da učenici pretež-
no pozitivno procenjuju komunikaciju nastavnika sa učenicima, što
potvrđuju prosečne vrednosti dobijene na tvrdnjama koje se odnose na
sprečavanje sukoba (AS=24,36), kao i prosečne vrednosti odgovora dobije-
nih na tvrdnjama koje se odnose na pospešivanje sukoba (AS=12,24).Teaching is based on the collaboration between teachers and students,
that is, those who teach and those who learn. This cooperation is realized
as their mutual interaction and communication, so teaching is basically
a communication process. The aim of the research was to determine the
experience of deaf and hard of hearing students with regard to communication
in teaching, considering the individual characteristics of students, age, gender,
degree of hearing impairment, type of amplification and communication
model.
The study involved twenty-five students from three high schools for the
deaf and hard of hearing in the Republic of Serbia. The study used a survey
technique for the purpose of which the scale Indicators for preventing /
fostering teacher-student conflict was used.
The results indicate that students have a predominantly positive experience
of communicating with teachers, which is confirmed by the average values
obtained on conflict prevention claims (M = 24.36), as well as the average
values of the responses received on claims related to conflict enhancement (M
= 12.24)
Theoretical-conceptual models for understanding Job burnout
Get PDFPostoje brojni pokušaji da se ponudi teorijsko-konceptualni model sagorijevanja,
koji bi imao svoju široku primjenu u odnosu na sve pomagačke profesije
i profesionalna okruženja. Cilj ovog rada jeste da ponudi sistematičan
prikaz najuticajnijih teorijsko-konceptualnih modela sagorijevanja, u okviru
tri različita pristupa ili pravca. Prvi pravac se zasniva na multidimenzionalnoj
teoriji sagorijevanja i različitim pristupima konceptualizaciji relacija
između tri dimenzije ovog fenomena: emocionalne iscrpljenosti, depersonalizacije
i cinizma i smanjenog ličnog postignuća. Riječ je o tradicionalnim
modelima sekvencijalnih faza. U okviru drugog pravca modeli profesionalnog
sagorijevanja su bazirani na teorijama profesionalnog stresa i konceptu
neravnoteže. Treći pravac obuhvata modele koji se razvijaju na osnovu nekih
široko prihvaćenih i čvrsto utemeljenih teorija, kao što je sistemska teorija.There are numerous attempts to offer a kind of a theoretical-conceptual
model of job burnout, which would have a wide application in relation
to all helping professions and all of the professional contexts. The aim of
this paper is to give a systemic review of the most influntial theoretical and
conceptual models of job burnout, within three different approaches. The first
approach is based on the multidimensional theory of burnout and different
conceptualizations of the relationship between the three main dimensions
of this phenomenon: emotional exhaustion, depersonalization and cynicism,
and reduced personal achievement. These are traditional models of sequential
phases. The second approach brings together burnout models that are based on
theories of occupational stress and the concept of imbalance. Within the third
approach there are models of job burnout which are developed from some of
widely accepted and firmly grounded psychosocial theories, such as systems
theory
Support Needs of Children with Cerebral Palsy
No full textObjectives: Support needs refer to the type, intensity and time necessary for a person to participate in the activities of daily living. The aim of this paper is to show the profile of support needs for children with cerebral palsy with regards to the level of functional ability of the upper and lower extremities.Methods: The sample comprised 40 respondents diagnosed with spastic cerebral palsy (23 girls (57.5%) and 17 boys (42.5%). The age range was from 7 to 14 years (Mean age = 10.33; SD = 3.31). The instruments used in the present study include the Supports Intensity Scale – Children’s Version (SIS-C), The Gross Motor Function Classification System and Manual Ability Classification System for Children with Cerebral Palsy.Results: The reliability of the SIS– C was α = 0.97. The highest level of support needs was within the four domains. Support Needs Indexing showed significant differences in relation to the development of manual ability levels (F = 2.56; p = 0.05) and gross motor function levels (F = 3.25; p = 0.03).Conclusions: The results obtained indicate that children with cerebral palsy need support in individual life domains, in which, a model for planning interventions could be provided.peer‐reviewed version of the article:[http://rfasper.fasper.bg.ac.rs/handle/123456789/3513
Statistika u specijalnoj edukaciji i rehabilitaciji
No full textStatistika je nauka o podacima koja se bavi postupcima prikupljanja, organizovanja i
analiziranja podataka, te tumačenjem i prikazom rezultata tih analiza. Kao saznajno
sredstvo, statistika predstavlja važan aspekt savremenog naučnog metoda čiji su
fundamentalni aspekti zajednički za sve naučne oblasti. Metod i statistiku treba
razlikovati od predmeta istraživanja specifičnih naučnih disciplina. Statistikom se
koriste istraživači u prirodnim, tehničkim, medicinskim i društvenim naukama, pa
tako govorimo o biostatistici, statističkoj fizici, medicinskoj statistici, ekonomskoj
statistici, inženjerskoj statistici, statistici u meteorologiji, kvantitativnoj lingvistici,
statistici u sociologiji, statistici u sportu, statistici u psihologiji, statistici u specijalnoj
edukaciji i rehabilitaciji itd. Ipak, osnovne postavke ovih naizgled različitih statističkih
disciplina suštinski su istovetne. Statistika se bavi podacima bez obzira na to da li se
oni odnose na svojstva atoma i molekula, društvenih pojava, tehnoloških procesa,
tržišnih pokazatelja, fizioloških parametara, vakcina, lekova i tretmana, motora i
mašina, obrazovnih programa, životinjskih migracija, meteoroloških pojava, sportskih
rezultata, učeničkog postignuća, govornog jezika, ili ponašanja i osobina ljudi. Osnovni
cilj statističke analize je da na osnovu mnoštva podataka dođe do pouzdanih zaključaka
o istraživanim fenomenima i njihovim međusobnim odnosima.
Upoznajući statistiku (budući) profesionalci u oblasti specijalne edukacije i rehabilitacije
upoznaju univerzalni jezik naučnog istraživanja što im olakšava sporazumevanje u
širokom interdisciplinarnom polju društvenih i biomedicinskih nauka. Statistika
profesionalcima pomaže u razumevanju i promišljanju rezultata empirijskih istraživanja,
primenjivanju naučnih saznanja u praksi, ali i testiranju pretpostavki generisanih u
kliničkom radu. Takvim delovanjem praktičari postaju i aktivni istraživači, što je radna
uloga koja može napraviti razliku između dobrog i vrsnog profesionalca. Ovaj udžbenik
pisan je sa namerom da pomogne čitaocu u tom nastojanju.
U tekstu su predstavljene konceptualne osnove statističkog metoda, a konkretni statistički
postupci su ilustrovani tipičnim problemima na koje nailaze istraživači u specijalnoj
edukaciji i rehabilitaciji. Prikaz postupaka je praćen primerima analize podataka koje je
moguće izvesti uz pomoć papira i olovke. Upustva za primenu statističkih postupaka u
računarskim programima SPSS i JASP mogu se pronaći u priručnima na koje se referiše
u samom tekstu, a koji predstavljaju korisnu dopunsku literaturu na akademskim kursevima
na kojima se koristi ovaj udžebnik. U pitanju su SPSS priručnik za preživljavanje
autorke Džuli Palant i JASP: Vodič za studente autora Marka Gos–Sampsona. Za potrebe
razrešavanja dilema vezanih za pravila izveštavanja o rezultatima statističkih analiza u
naučnim radovima, čitaocima se preporučuje da konsultuju sedmo izdanje Priručnika za
objavljivanje Američke Psihološke Asocijacije (takozvani APA 7), mada treba imati u vidu
da su osnovna pravila izveštavanja naznačena i u samom tekstu.Prateći sadržaji, poput pitanja i zadataka za proveru znanja, statističkih tablica i
sheme za izbor odgovarajućeg statističkog testa, imaju za cilj da pomognu čitaocu u
savladavanju gradiva i rešavanju praktičnih istraživačkih nedoumica. Metodološki i
statistički koncepti koji se obrađuju u tekstu izlistani su u indeksu pojmova na samom
kraju knjige
Prijateljski i intimni odnosi odraslih osoba sa intelektualnom ometenošću
Get PDFФормирање и одржавање пријатељских односа представља један од најважнијих фактора за психичко благостање и социјало функционисање, како особа типичног развоја (ТР), тако и особа са интелектуалном ометеношћу (ИО). Код особа са ИО одрасло доба представља ризичан период за дистанцирање од раније стечених пријатеља, посебно ако се узме у обзир да већина ових особа након завршетка школе није радно ангажована. Такође, код одраслих особа са ИО присутна је и потреба за ступањем у интимне, партнерске односе, али постоји низ ограничавајућих фактора који их ометају у испуњавању ових потреба.
Циљ овог рада био је да се, прегледом доступне литературе, утврде карактеристике пријатељских и интимних односа одраслих особа са ИО, идентификују фактори који се доводе у везу са овим односима, као и да се утврди који програми се могу користити за подстицање развоја поменутих односа. Увид у доступну литературу извршен је претраживањем електронских база Google Scholar и сервиса Концорзијума библиотеке Србије за обједињену набавку – KoBSON. Приказано је 20 истраживања објављених у периоду од 1999. до 2020. године.
Анализом радова уочено је да су квалитативне карактеристике пријатељских и интимних односа одраслих особа са ИО сличне као код особа ТР, као и да особе са ИО праве јасне разлике између ова два типа односа. На формирање пријатељских односа могу утицати карактеристике личности и придружени проблеми менталног здравља, али се као најважнији фактор истакао недостатак подршке од стране окружења.
Недостатак подршке фактор је који омета и остваривање интимних односа, поред кога су се као значајни показали и негативни ставови особа ТР из ужег и ширег социјалног окружења. Приказ различитих програма за подстицање формирања и одржавања пријатељских и интимних односа показује нам да ови програми немају универзалну примену. При креирању или примени било ког од програма потребно је узети у обзир индивидуалне жеље, интересовања и склоности особа са ИО. Као један од најзначајних чинилаца који може позитивно утицати на подстицање и одржавање пријатељских и интимних односа код одраслих особа са ИО је обезбеђивање одговарајуће подршке.The formation and maintenance of friendship relationships is one of the most important factor for the psychological well-being and social functioning for typically developted persons (TD), and alsofor persons with intellectual disabilities (ID). For persons with ID, adulthood poses a special risk of distancing themselves from friends that they made earlier in life, especially considering that most of these persons are not employed after graduation. Also, among adults with ID there is a need to form intimate, partner relationships, but there is a number of limiting factors that hinder them in meeting these needs.
The aim of this paper was to review the available literature and to determine the characteristics of friendship and intimate relationships of adults with ID, to identify factors related to these relationships, as well as to determine which programs can be used to encourage the development of these relationships. Insight into the available literature was performed by searching the electronic databases Google Scholar and the Serbian Library Consortium for Coordinated Acquisition - KoBSON. It was presented 20 researches published in the period from 1999 to 2020.
The analysis of the studies showed that the qualitative characteristics of friendship and intimate relationships of adults with ID are similar to those of TD persons, as well as that persons with ID make clear differences between these two types of relationships. The formation of friendship relations can be influenced by personality characteristics and associated mental health problems, but the most important factor was the lack of support from the environment. Lack of support is a factor that also hinders the realization of intimate relationships, as well as negative attitudes of TD persons from the immediate and wider social environment. A review of various programs for encouraging the formation and maintenance of friendship and intimate relationships shows us that these programs do not have universal application. When creating or implementing any of the programs, it is necessary to take into account the individual wishes, interests and preferences of persons with ID.
One of the most important factor that can positively influence the encouragement and maintenance of friendship and intimate relationships amongadults with ID is the provision of appropriate support