rFASPER - Repozitorijum Fakulteta za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju
Not a member yet
5658 research outputs found
Sort by
Upotreba daкtilologije кod gluve i nagluve dece
Get PDFGluva i nagluva deca, uporedo sa savladavanjem procesa govora i učenjem artikulacije, koriste znakovni jezik kao svoj primarni, prvi jezik. Ovo je naročito izraženo ukoliko potiču iz porodica gluvih roditelja. Tada je i daktilologija nešto sa čim se susreću od najranijeg uzrasta.
Daktilologija je jednoručna prstna azbuka, dok daktilema predstavlja prstno slovo. U svakom jeziku ima onoliko daktilema koliko ima grafema (odnosno slova) u pismu tog jezika. Hirologija je veoma sličan pojam. To je dvoručna prstna azbuka. Ona, u Srbiji, može biti ćirilična ili latinična. Gotovo u celom svetu se koristi jednoručna, izuzev u Velikoj Britaniji i zemljama koje su bile pod njenom kolonijalnom vlašću, gde je u upotrebi dvoručna prstna azbuka.
Cilj rada je da ukaže na ulogu i značaj primene daktilologije kod gluve i nagluve dece.
Primenjene su metode analize i evaluacije relevantne dostupne literature.
Došli smo do zaključka da je značaj daktilologije u nastavi sa malom gluvom i nagluvom decom veliki. U obuci početnog čitanja i pisanja, kao autokorektor prilikom savladavanja artikulacije i izgovora glasova, kao pomoć prilikom čitanja govora sa usta i lica sagovornika (kada glasovi slabo vidljivi ili nevidljivi na usnama postaju dostupni usled korišćenja daktilologije), zatim pri učenju novih reči i pojmova. Daktolologijom se iskazuju svi oni pojmovi koji ne postoje u znakovnom jeziku. Lična imena i prezimena, nazivi gradova, država, geografski pojmovi, pojmovi iz oblasti različitih nauka (medicine, prava, matematike, filozofije, psihologije, jezika…), kao i mnogi apstraktni pojmovi kojih u znakovnom jeziku nema. Takođe, uz upotrebu znakovnog jezika, kao primarnog jezika gluvih, uvek se koristi daktilologija, kao i čitanje govora sa usana. U komunikaciji za većinskom zajednicom koja čuje, gluvoj i nagluvoj deci, daktilologija u velikoj meri olakšava komunikaciju i međusobno sporazumevanje
Izbirljivost u ishrani male dece s poremećajem iz spektra autizma
Get PDFOdbijanje hrane je uobičajenost u razvojnom periodu, pri čemu 20 do 30% dece između dve i šest godina može imati poremećaje u ishrani i stroge preferencije prema hrani. Mala deca obično odbijaju da probaju novu hranu ili hranu koja može biti kašasta, sa tvrdom teksturom ili imati „komadiće“ u sebi, kao i jela sa „skrivenim“ sastojcima, kao što su lazanje i kaserole. Ne postoji konsenzus o tome šta tačno definiše izbirljivost u ishrani, ali najčešće prihvaćena definicija opisuje nespremnost da se jede poznata hrana ili proba nova, potom izbegavanje određene hrane što rezultira ograničenim repertoarom namirnica koje će dete jesti, i/ili ograničeni unos hrane što dovodi do nutritivnih ili energetskih deficita. Izraz izbirljivost u ishrani često se kolokvijalno koristi za označavanje selektivnog unosa hrane, ili jedenja neadekvatne vrste hrane. Razlozi zbog koje se javlja ova pojavnost odnose se na senzornu osetljivost (na osnovu teksture, ukusa ili boje hrane, na primer i to posebno u vlaknastoj hrani kao što su voće i povrće), ograničene preferencije prema hrani ili neofobiju (strah od pokušaja isprobavanja nove hrane).
Istraživanja o ponašanju u ishrani kod dece s poremećajem iz spektra autizma (PSA) relativno su ograničena, a postojeća literatura se fokusirala na širok spektar poteškoća, uključujući probleme u hranjenju, ponašanje tokom obroka i izbirljivost u ishrani.
Problemi sa hranjenjem ili ishranom kod ove dece obično se javljaju u ranoj fazi razvoja, često čak i pre nego što se identifikuju suspektnosti u vezi sa PSA. Bez sprovedenog tretmana, problemi hranjenja dece sa PSA imaju tendenciju da opstanu u kasnom detinjstvu. Jedna studija pokazala je da 53%–83% dece sa PSA, uzrasta od dve do šest godina, nerado pokušavaju isprobavanje nove hrane, izbirljivi su pri konzumaciji hrane, odbijaju gorak ukus (najčešće povrće) ili imaju ograničen repertoar koristljivih namirnica. U literaturi postoji ograničeno razumevanje u vezi sa tim da li takve probleme treba pripisati PSA, ili je dodatna dijagnoza opravdana.
Rad je nastao kao rezultat istraživanja na projektu „Kreiranje Protokola za procenu edukativnih potencijala dece sa smetnjama u razvoju kao kriterijuma za izradu individualnih obrazovnih programa” (broj ugovora 451-03-68/2022-14) koji finansira Ministarstvo prosvete Republike Srbije
Izazovi u implementaciji kazne rada u javnom interesu
Get PDFNakon uvođenja kazne rada u javnom interesu u srpsko krivično zakonodavstvo očekivalo se da ova sankcija u značajnoj meri zameni kratkotrajne kazne lišenja slobode.
Osim toga, rad u javnom interesu je trebalo da rezultira osnaživanjem osuđenih lica kako u domenu sticanja stručnih znanja, tako i u domenu razvijanja socijalnih veština.
Nažalost, velika očekivanja nisu ostvarena. Izuzetno obimni i složeni zadaci povereni su Poverničkoj službi koja se bavi i izvršenjem svih ostalih vidova alternativnih sankcija i propratnih mera. Takođe, prisutni su problemi u domenu širenja liste poslodavaca koji si voljni, sposobni i opskrbljeni adekvatnim resursima za uključivanje u implemntaciju ove sankcije. Rad sadrži analizu statističkih podataka o izrečenim i izvršenim kaznama rada u javnom interesu tokom prethodne decenije u Srbiji, kao i pregled relevantne literature o ovoj temi. Cilj rada je da se ukaže na mere čija implementacija bi mogla rezultirati obimnijom i kvalitetnijom primenom rada u javnom interesu
Procena senzorne modulacije
Get PDFPoremećaj senzorne modulacije odnosi se na poteškoće u regulisanju odgovora na senzorni unos tako da oni nisu prilagođeni situaciji u kojoj se pojedinac nalazi. Teškoće u senzornoj modulaciji mogu da obuhvataju jedan ili više senzornih sistema i ispoljavaju se u tri podtipa: prekomerna čulna osetljivost, nedovoljna čulna osetljivost i čulno traženje. Poremećaj senzorne modulacije prisutan je kako u opštoj, tako i u populaciji osoba sa teškoćama u razvoju. Prema rezultatima brojnih istraživanja, učestalost ovog poremećaja najveća je u populaciji osoba sa autizmom i ADHD-om. U literaturi su opisani različiti instrumenti namenjeni proceni senzorne obrade i modulacije, pomoću kojih se mogu otkriti deficitarne oblasti, ali i utvrditi tipovi senzornog reagovanja ispitanika različitih uzrasnih grupa na određeni stimulus.
Primarni cilj ovog rada jeste da, kroz pregled relevantne literature, opiše instrumente koji se koriste za procenu senzorne modulacije i ukaže na njihov značaj u tretmanu osoba sa teškoćama u ovoj oblasti. Sekundarni cilj odnosi se na isticanje najznačajnijih karakteristika senzorne modulacije kod osoba sa autizmom i ADHD-om i teškoća koje se ispoljavaju u ovom domenu. Uvid u dostupnu literaturu izvršen je pretraživanjem elektronskih baza podataka dostupnih preko Google Scholar-a.
Značaj instrumenata za procenu senzorne modulacije ogleda se u pravovremenom otkrivanju potencijalnih teškoća u ovoj oblasti, kao i pružanju objektivne slike o senzornom funkcionisanju osobe, razumevanju njenih specifičnih potreba i načina reagovanja u različitim kontekstima. Takođe je neophodno ukazati na činjenicu da je veliki broj instrumenata za procenu senzorne modulacije konstruisano u inostranim zemljama, te se kao potencijalni problemi prilikom standardizacije istih izdvajaju nemogućnost ili teškoće prevođenja pojedinih ajtema na maternji jezik
Uticaj kognitivno-bihevioralnog tretmana na eretičnu decu iz spektra autizma
Get PDFKognitivno-motorički tretman (KMT) je metoda izbora u prvim mesecima rane intervencije kod torpidne dece iz spektra autizma (SA). Cilj istraživanje je dokazati da KMT torpidne dece iz SA superiorniji u odnosu na ostale vidove tretmana koji se primenjuju u praksi. Istraživanje je sprovedeno u periodu od 2010-2021. godine u Zavodu za psihofiziološke poremećaje i govornu patologiju “Prof. dr C. Brajević”, Kabinetu “Aleksov” i Kabinetu “Stošljević” (Beograd). Istraživanje je sprovedeno u periodu od 2010-2021. godine u Zavodu za psihofiziološke poremećaje i govornu patologiju “Prof. dr C. Brajević”, Kabinetu “Aleksov” i Kabinetu “Stošljević” iz Beograda. Uzorak je sačinjen od 200 dece uzrasta od 2 do 4 godine metodom slučajnog izbora od 1784 ispitanika koji su u navedenom periodu bili dijagnostikovani od strane Stošljević L.M. i najmanje dva nezavisna dečija psihijatra iz 12 evropskih zemalja. Svi ispitanici su bili eretični iz SA, bez funkcionalnog govora ili sa teško oštećenim funkcionalnim govorom.
Pored navedenog, uzorak je bio podeljen na eksperimentalnu grupu od 100 ispitanika koji su bili u KMT u navedene tri ustanove i na kontrolnu grupu od 100 ispitanika koji su se opredelili samo za defektološko-logopedski tretman. Rezultati istraživanja su pokazali da je kod eksperimentalne grupe došlo do revidiranja dijagnoze kod 17% ispitanika u smislu potpunog gubljenja simptoma iz SA i usvajanja funkcionalnog govora za hronološki uzrast ispitanika. Kod 83% ispitanika su perzistirali simptomi SA ali je kod 51% ispitanika funkcionalni govor poboljšan do nivoa blagog oštećenja. Poboljšanje do umerno oštećenog govora je bilo evidentirano kod 20% ispitanika. Kod 12% ispitanika nije uočen nikakav napredak. Kod eksperimentalne grupe kod nijednog ispitanika nije revidirana dijagnoza i svi su imali simptome iz SA. Što se tiče napretka u funkcionalnom govoru kod 32% ispitanika govor je poboljšan do nivoa blagog oštećenja, a kod 47% ispitanika do nivoa umerenog oštećenja. Kod 21% ispitanika nije uočen nikakav napredak. Rezultati istraživanja nam jasno ukazuju na superiornost KMT u prvim mesecima intervencije kod eretične dece iz SA, pa sa tim u vezi možemo dati preporuku da se na ovu vrstu tretmana više oslonimo u svakodnevnom radu sa decom iz SA
Odnos pola, empatije, sistematizovanja i autističnih crta kod dece osnovnoškolskog uzrasta
Get PDFThe aim of this study was to determine the relationship between sex, empathy, systemizing,
and autistic traits in primary school children. The sample included 353 primary school children
aged 7-11 years. The children’s versions of the Empathy Quotient – EQ-C, Systemizing
Quotient – SQ-C, and children’s version of the Autism Spectrum Quotient - AQ– C were
used as primary outcome measures. Girls had higher empathy, while boys had higher autistic
traits. Empathy and systemizing were moderately positively correlated, but both were good
predictors of autistic traits. The effect of sex on autistic traits was mediated by empathy as
well as by the difference between systemizing and empathy. These results partially support
assumptions of the Empathizing-Systemizing theory and the Hypersystemizing theory of
autism, which should be further evaluated in a population with the autism spectrum disorderCilj ovog istraživanja bio je da ispita povezanost između pola, empatije, sistematizovanja i autističnih crta kod dece osnovnoškolskog uzrasta. Uzorak je činilo 353 učenika osnovne škole, starosti 7-11 godina. U istraživanju su korišćene dečije verzije Koefcijenta empatičnosti (eng. Empathy Quotient – EQ-C), Koeficijenta sistematizacije (eng. Systemizing Quotient – SQ-C), kao i dečija verzija Koeficijenta autističnog spektra (eng. Autism Spectrum Quotient – AQ-C), kao primarne mere ishoda. Devojčice su imale višu empatiju, dok su dečaci imali izraženije autistične crte. Empatija i sistematizacija su bili u umerenoj pozitivnoj korelaciji, ali su oba bili dobri prediktori autističnih crta. Uticaj pola na autistične crte posredovan je empatijom i razlikom između sistematizacije i empatije. Ovi rezultati delimično podržavaju postavke teorije empatičnosti-sistematizacije i hipersistematizacione teorije autizma, koje bi trebalo dalje proveriti i na populaciji osoba sa poremećajem iz spektra autizma. Ključne reči: empatisanje, sistematizovanje, teorija hipersistematizacije, autizamOn-line verzij
Teachers’ disciplinary practices and prosocial behavior in high school students
Get PDFDisciplinary practices refer to procedures teachers use in school to manage student behavior and promote self-discipline. The aim of this study is to examine the use of positive, punitive, and SEL disciplinary techniques and their effects on students’ prosocial behavior. The research sample consisted of 766 students (61.1% female) aged 15 to 19 years (M = 16.36, SD = 1.04). Teachers’ disciplinary techniques were assessed using the Delaware Positive, Punitive, and SEL Techniques Scale (four-point Likert-type scale, α = .87). The scale consists of three subscales measuring students’ perceptions of the use of positive behavior techniques (6 items, α = .88), punitive/corrective techniques (6 items, α = .74), and social emotional learning techniques (6
items, α = .88). Data on prosocial behavior were collected using the prosocial subscale of the Strengths and Difficulties Questionnaire (5 items, α = .84). The data show that secondary teachers
use all three groups of disciplinary techniques to about the same extent, although SEL and positive
disciplinary techniques are used to a slightly greater extent. Results indicate that teacher techniques are statistically significantly correlated with student prosocial behavior (r(764) = .40, p =
<.001). The strongest positive correlation was found between SEL learning techniques and prosocial behavior (r(764) = .48, p = < .001), then with positive behavior techniques (r(764) = .39, p = <.001), while a very weak negative correlation was found between punitive techniques and
prosocial behavior (r(764) = -.11, p = < .01). This correlation remains even when respondents’ age
and gender are taken into account. The results of this study suggest that in the school context, it
may be useful to plan interventions that promote the use of SEL and positive disciplinary practices
which can be effective for prevention of behavioral problems among students
Provođenje slobodnog vremena učenika s intelektualnom ometenošću
Get PDFSlobodno vreme je prostor slobode stoga je važno da deca shvate njegov značaj kako im
organizovane aktivnosti ne bi bile nametnute od strane odraslih osoba. Ciljevi istraživanja bili su
da se utvrde načini provođenja slobodnog vremena učenika s intelektualnom ometenošću kao i
da se utvrdi da li postoje razlike u korišćenju slobodnog vremena između učenika različitog pola.
Za potrebe ovog istraživanja sačinjen je direktni intervju koji se sastoji od pet pitanja. Uzorkom
je obuhvaćen 31 učenik s intelektualnom ometenošću kalendarskog uzrasta od osam do 12 godina
(starost u mesecima: AS = 116.7; SD = 21.8). Od ukupnog broja ispitanika nijedan ispitanik se
nije izjasnio da često posećuje pozorišta, dok njih 45.2% povremeno gleda pozorišne predstave.
Ukupno 13 (41.9%) ispitanika nikada ne čita. Sa svojim vršanjacima druži se devetoro učenika
(29%). Slobodno vreme u prirodi veoma često provode tri ispitanika (9.8%). Nešto manje od
polovine ispitivanog uzorka (45.2%) slobodno vreme provodi na društvenim mrežama i internetu.
Dečaci češće idu u pozorište (p = 0.000) i češće čitaju knjige (p = 0.001) u poređenju sa
devojčicama, dok se devočice više druže sa svojim vršanjacima (p = 0.001) u odnosu na dečake.
Nisu utvrđene statistički značajne razlike između učenika različitog pola u odnosu na vreme
provedeno na internetu (p = 0.253) ili u prirodi (p = 0.214). Učenici s intelektualnom ometenošću
i roditelji treba da budu informisani o mogućnostima organizovanja i planiranja slobodnog
vremena.Free time is a time of freedom; therefore, it is crucial for children to understand its value so that
organized activities are not imposed on them by adults. The goals of the research are to determine
the ways students with intellectual disabilities spend their free time, as well as to determine
whether there are some differences in the use of free time among students of different genders.
For the purpose of this research, a direct interview consisted of five questions was conducted.
The sample included 31 students with intellectual disabilities aged eight to 12 (age in months:
AS=116.7; SD=21.8). Out of the total number of respondents, no respondent stated that they often
visit theaters, while 45.2% occasionally watch theater performances. A total of 13 (41.9%)
respondents never read. Nine students (29%) hang out with their peers. Three respondents (9.8%)
often spend their free time in nature. Slightly less than half of the surveyed (45.2%) spend their
free time on social networks and the Internet. Boys go to the theater more often (p= 0.000) and
read books more often (p=0.001) compared to girls, while girls hang out more with their peers
(p=0.001). No statistically significant differences were found between students of different
genders regarding the time spent on the Internet (p=0.253) or in nature (p=0.214). Students with
174
intellectual disabilities and their parents should be informed about the possibilities of organizing
and planning the free time in questio
Značaj senzorne integracije za decu sa oštećenjem vida
Get PDFLjudsko telo je svakodnevno izloženo velikom broju stimulusa iz spoljašnje
sredine koje prima putem svojih čula. Proces obrade svih tih informacija u mozgu naziva
se senzorna integracija i odvija se na nesvesnom nivou. Nekada se informacije izgube u
nervnim putevima, ne mogu da se obrade ili integrišu u mozgu. Tada nastaje stanje koje
se naziva poremećaj senzorne integracije i može se ispoljiti kao preterana osetljivost
(hiperosetljivost) ili smanjena osetljivost (hipoosetljivost) na čulne stimuluse.
Deca sa oštećenjem vida neretko imaju poteškoće sa primanjem, obradom i
integracijom informacija, ne samo iz vizuelnog čula, već i iz vestibularnog i
proprioceptivnog, te se često javljaju smetnje u svakodnevnom funkcionisanju, kao što
su kretanje, ravnoteža, percepcija prostora, problemi u emocionalnom i ponašajnom
razvojnom domenu. Poremećaj senzorne integracije kod dece sa oštećenjem vida ogleda
se u vidu problema sa binokularnim vidom i okulomotorikom, pa se kao posledica javljaju
teškoće prilikom kontakta očima, prelaženja prepreka, otežanog čitanja i pisanja, učenja,
kao i usporen razvoj fine i grube motorike. Ističe se da deca sa ovom vrstom smetnje
imaju poteškoće i u integraciji informacija koje dobijaju putem auditivnog čula i da su u
riziku od nastanka poremećaja senzorne integracije, pogotovo ukoliko imaju oštećenje
vida i udružene smetnje (IQ<70).
S obzirom da deca sa oštećenjem vida poseduju visok riziko faktor za nastanak
smetnji u obrađivanju i integrisanju senzornih informacija, neophodno je
dijagnostikovati, isplanirati i sprovesti multisegmentni tretman senzorne integracije.
Tretman se radi u cilju unapređenja nervnog sistema i mozga za sprovođenje, obradu i
integrisanje informacija i sprečavanja nastanka posledica koje može imati poremećaj
senzorne integracije ukoliko se ne prepozna na vreme ili ukoliko se poistoveti sa nekom
drugom vrstom smetnji. Neophodno je da tretman pruža stručno lice, da se zasniva na
aktivnom učešću deteta, da bude u skladu sa detetovim potrebama i trenutnim nivoom
sposobnosti, da bude u bezbednom okruženju uz kontinuiranu edukaciju najbližih
članova porodice kako bi detetu omogućili senzorni način života.
Cilj rada je ukazivanje na važnost senzorne integracije za decu sa oštećenjem
vida, kao i pravovremeno prepoznavanje poremećaja i mogućnosti tretmana senzorne
integracije za samostalno funkcionisanje, kao i podsticaj za naredna istraživanja na ovu
temu
Учесталост тинитуса код старих особа
No full textТинитус, перцепција звука у одсуству спољашњег извора често је повезана са губитком слуха и може имати значајан утицај на квалитет живота појединца. Циљ овог истраживања је био да се испита учесталост тинитуса код старије популације, и да се истражи повезаност са факторима као што су пол, придружене болести и оштећење слуха. Истраживање је спроведено ретроспективним путем, у одсеку за аудиовестибулогију „КБЦ Звездара“. Узорак је обухватио период почев од фебруара месеца 2023. године до априла исте године, и укупно је због аудиовестибулолошких симптома прегледано 241 особа, оба пола, старости између 65 и 91. годину.
Рад је подељен на два дела: први део је теоријски и говори више о самој анатомији чула слуха, дефинисању, учесталости, етиолошким факторима, тешкоћама у функционисању особа са тинитусом, дијагностици, упитницима и терапији тинитуса.
Други део је истраживачки, где су представљени циљеви истраживања, хипотезе, методологија, резултати, дискусија и сам закључак.
Резултати истраживања су показали да је учесталост тинитуса код старих особа висока (61%), а анализом је утврђена статистички значајна повезаност између старости, пола, оштећења слуха и тинитуса, али да нема повезаности између тинитуса код старије популације са породичном наглувошћу, повредама главе, радом у буци и применом ототоксичних лекова.
Ови налази указују на важност препознавања и адекватног управљања тинитусом код старих особа, са нагласком на рано откривање и рехабилитацију.Tinnitus, the perception of sound in the absence of an external source, is often associated with hearing loss and can have a significant impact on an individual's quality of life.
The aim of this study was to examine the frequency of tinnitus in the elderly population, and to investigate the association with factors such as gender, co-morbidities and hearing impairment. The research was conducted retrospectively, in the Audiovestibulology department of "KBC Zvezdara". The sample covered the period of the previous three months, starting from February 2023, and a total of 241 persons, of both sexes, between the ages of 65 and 91, were examined for audiovestibulological symptoms.
The paper is divided into two parts: the first part is theoretical and talks more about the anatomy of the sense of hearing, definition, frequency, etiological factors, diagnosis, questionnaires and tinnitus therapy. The second part is research, where research objectives, hypotheses, methodology, results, discussion and the conclusion are presented.
The results of the research showed that the frequency of tinnitus in the elderly is high (61%) and the analysis established a statistically significant association between age intervals, gender, hearing impairment and tinnitus, but that there is no association between tinnitus in the elderly population with family hearing loss, head injuries, working in noise and using ototoxic drugs.
These findings indicate the importance of recognizing and adequately managing tinnitus in the elderly, with an emphasis on early detection and rehabilitation