rFASPER - Repozitorijum Fakulteta za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju
Not a member yet
5658 research outputs found
Sort by
Однос саморегулације и социјалних вештина код адолесцената са лаком интелектуалном ометеношћу
No full textСаморегулациј а се дефинише као бихеј виорална манифестациј а егзекутивних функциј а.
Представља вештину усмеравања когнитивних, емоционалних и бихеј виоралних капацитета ка ефикасном остварењу претходно одабраних циљева.
Примарни циљ овог истраживања ј е утврђивање односа између социј алних вештина, капацитета вољне пажње и саморегулациј е код адолесцената са лаком интелектуалном ометеношћу.
Секундарни циљ ј е да се на овом узорку утврде односи вариј абли обухваћених истраживањем и
социодемографских чинилаца (пол, тип завршене школе, календарски узраст и разред кој и
похађај у).
Узорком ј е обухваћено 55 ученика са лаком интелектуалном ометеношћу (ЛИО), календарског узраста 15-21 годину (AS = 16,98, SD =1,21). Полну структуру узорка чинило ј е 34 ученика (61,8%) и 21 (38,2%) ученице Средње занатске школе у Београду.
За испитивање саморегулациј е у области пажње коришћена ј е Скала вољне регулациј е пажње
(The Mindful Attention Awareness Scale – MAAS). Ниво усвој ености социј алних вештина процењен ј е
употребом две супскале Инвентара понашања, емоциј а и социј алних вештина (The Behavioral,
Emotional and Social Skills Inventory – BESSI): Вештине сарадње и Емоционална стабилност. За
утврђивање нивоа развиј ености вештина саморегулациј е испитаника примењена ј е Скала за
процену самоконтроле (Self-Control Rating Scale - SCRS) и Упитник о активностима (The Activity Questionnaire - TAQ).
Добиј ени резултати потврђуј у да су ниво усвој ености социј алних вештина, капацитет вољне регулациј е пажње и саморегулациј е код адолесцената са ЛИО међусобно статистички значај но повезани, на нивоу од умерене до високе корелациј е (r = 0,338-0,767, p < 0,05). Дефицити у области саморегулациј е вољне пажње статистички значај но и негативно корелирај у са нивоом усвој ености социј алних вештина и општим капацитетима саморегулациј е, док статистички значај но и позитивно корелирај у са испољавањем импулстивног говора, хиперактивним и импулсивним понашањем. Ученици кој и имај у виши ниво усвој ености социј алних вештина били су успешниј и у области саморегулациј е и мање склони испољавању импулсивног и хиперактивног понашања. Код ученика код кој их су капацитети саморегулациј е боље развиј ени мање су изражени импулсиван говор, импулсивно и хиперактивно понашање. Такође на пој едним вариј аблама обухваћеним истраживањем утврђене су разлике везане за пол, тип претходног образовања и календарски узраст ученика са ЛИО.
На основу добиј ених резултата може да се закључи да ј е код особа са ЛИО саморегулациј а пажње, когнитивних, емоционалних и бихеј виоралних процеса, повезана са нивоом усвој ености социј алних вештина.Self-regulation is defined as a behavioral manifestation of executive functions. It represents the skill of directing cognitive, emotional and behavioral capacities towards the efficient achievement of previously selected goals.
The primary goal of this research is to determine the relationship between social skills, capacity for voluntary attention and self-regulation in adolescents with mild intellectual disability. The secondary goal is to determine the relationship between the variables included in the research and socio-demographic factors (gender, type of school completed, calendar age and class attended) on this sample.
The sample included 55 students with mild intellectual disability (MID), calendar age 15-21 years (AS = 16.98, SD = 1.21). The gender structure of the sample consisted of 34 male students (61.8%) and 21 (38.2%) female students of the Secondary Vocational School in Belgrade.
The Mindful Attention Awareness Scale (MAAS) was used to examine self-regulation in the field of attention. The level of adoption of social skills was assessed using two subscales of the Behavioral, Emotional and Social Skills Inventory (BESSI): Cooperation Skills and Emotional Stability. The Self- Control Rating Scale (SCRS) and the Activity Questionnaire (TAQ) were used to determine the level of development of the subjects' self-regulation skills.
The obtained results confirm that the level of adoption of social skills, the capacity of voluntary regulation of attention and self-regulation in adolescents with LIO are statistically significantly related to each other, at the level of moderate to high correlation (r = 0.338-0.767, p < 0.05). Deficits in the field of self-regulation of voluntary attention are statistically significantly and negatively correlated with the level of adoption of social skills and general self-regulation capacities, while they are statistically significantly and positively correlated with the manifestation of impulsive speech, hyperactive and impulsive behavior. Students who have a higher level of adoption of social skills were more successful in the field of self-regulation and less inclined to display impulsive and hyperactive behavior. In students whose self- regulation capacities are better developed, impulsive speech, impulsive and hyperactive behavior are less pronounced. Differences related to gender, type of previous education and calendar age of students with LIO were also determined on individual variables included in the research.
Based on the obtained results, it can be concluded that in persons with MID, self-regulation of attention, cognitive, emotional and behavioral processes, related to the level of adoption of social skills
Пластичност мозга и рани развој код деце са интелектуалном ометеношћу
No full textУ контексту раног развоја у детињству, потенцијал пластичност мозга игра велику улогу, посебно за децу са интелектуалном ометеношћу (ИО). На специфичности неуропластичности код деце са ИО утичу различити фактори, укључујући узраст, тежину инвалидитета и врсте интервенције. Циљ овог рада јесте да се на основу увида у доступну литературу прикажу истраживања у чијем фокусу су биле специфичности пластичности мозга код деце са ИО. Увид у доступну литературу извршен је претраживањем електронских база података, као и извора у штампаној форми.
Пластичност укључује формирање и елиминацију неуронских веза, реорганизацију неуронских мрежа и успостављање нових путева. Мозак у развоју показује изузетну пластичност, са способношћу да у извесној мери одговори на ефекте лезије, прилагођавајући се структурним и функционалним променама, те поново ојача неуронске мреже као одговор на искуства и интервенције. У односу на неуротипичну популацију истог узраста, деца са ИО показују разлике у неуропластичности.
Капацитет неуропластичности је хетероген и индивидуалан према резултатима већине истраживања. Докази значаја неуропластичности код деце са ИО заснивају се на побољшањима клиничких исхода, као и на структурним и функционалним променама показаним на снимцима мозга савременим методама неуровизуализације. Резултати истраживања указују да циљане интервенције могу изазвати позитивне промене у структури и функцији мозга, што доводи до побољшаних исхода код деце са ИО, наглашавајући потенцијал неуропластичности да промовише позитивне промене у мозгу и оптималне исходе. Будућа истраживања треба да истраже дугорочне ефекте интервенција заснованих на неуропластичности код деце са ИО, изуче ефикасност различитих приступа интервенцијама и идентификују потенцијалне биомаркере неуропластичности како би најефикасније усмерила персонализоване стратегије лечења.In the context of early childhood development, the potential for brain plasticity plays a significant role, especially for children with intellectual disabilities (ID). The specificity of neuroplasticity in children with ID is influenced by various factors, including age, the severity of disability, and the types of interventions. The aim of this study is to present research focused on the specificities of brain plasticity in children with ID based on a review of available literature. The literature search was conducted by reviewing electronic databases as well as printed sources. Plasticity involves the formation and elimination of neuronal connections, the reorganization of neuronal networks, and the establishment of new pathways. The developing brain demonstrates exceptional plasticity, with the ability to respond to some extent to lesions, adapting to structural and functional changes, and reinforcing neuronal networks in response to experiences and interventions. In comparison to neurotypical populations of the same age, children with ID show differences in neuroplasticity. The capacity for neuroplasticity is heterogeneous and individualized, as indicated by the results of most studies. Evidence of the significance of neuroplasticity in children with ID is based on improvements in clinical outcomes, as well as structural and functional changes demonstrated in brain imaging with contemporary neurovisualization methods. Research results suggest that targeted interventions can induce positive changes in brain structure and function, leading to improved outcomes in children with ID, emphasizing the potential of neuroplasticity to promote positive changes in the brain and optimal outcomes. Future research should explore the long-term effects of neuroplasticity-based interventions on children with ID, investigate the effectiveness of different intervention approaches, and identify potential biomarkers of neuroplasticity to inform personalized treatment strategies
Процена квалитета живота старих особа које живе у властитим домовима
No full textСве бољи услови живота, подизање свести о важности здравих животних навика, као и унапређење медицине и квалитета здравствене заштите, довели су до тога да се све више, из дана у дан, продужава животни век становништва. Циљ овог рада је био да испитамо какав је квалитет живота старих који живе у властитим домовима. Ово је врло важна тема, јер је напредак медицине и технологије довео до продужетка животног века, али не, нужно, и до побољшања квалитета живота. Истраживање је спроведено у јуну 2023. године, у Удружењу пензионера града Ваљева. Истраживањем је обухваћено 43 испитаника, и то 21 мушког и 22 женског пола. Резултати овог истраживања указују на то да су две од четири хипотезе оповргнуте, односно да не постоје статистички значајне разлике у процени квалитета живота, у односу на пол и године старости испитаника. Потврђена је хипотеза која се односи на разлике у процени квалитета живота, у односу на брачни статус.
Испитаници који су удовци/удовице, лошије оцењују квалитет живота, што се могло претпоставити, с обзиром на губитак партнера. Као што смо и претпоставили, пронађене су статистички значајне разлике на варијабли „Финансијска ситуација.“ Анализом података на појединачним ајтемима утврђено је да испитаници који су завршили основну или средњу школу не могу приуштити све што им је потребно, за разлику од испитаника са високим степеном образовања.Better living conditions, raising awareness of the importance of healthy lifestyle habits, as well as the improvement of medicine and the quality of health care, have led to the fact that the life expectancy of the population is increasing day by day. The aim of this study was to examine the quality of life of the elderly living in their own homes. This is a very important topic, because the progress of medicine and technology has led to an extension of life expectancy, but not necessarily to an improvement in the quality of life. The research was conducted in June 2023, in the Association of Pensioners of the city of Valjevo. The research included 43 respondents, 21 male and 22 female. The results of this research indicate that two of the four hypotheses are refuted, that is, there are no statistically significant differences in the assessment of the quality of life, in relation to the gender and age of the respondents. The hypothesis related to the differences in the assessment of the quality of life, in relation to the marital status, was confirmed. Respondents who are widows rate the quality of life worse, which could be assumed, given the loss of a partner. As we assumed, statistically significant differences were found on the variable "Financial situation."
Analyzing the data on individual items, it was determined that respondents who completed primary or secondary school cannot afford everything they need, unlike respondents with a high degree of education
Day care as a measure to improve the treatment of young people who are in conflict with the law
Get PDFSavremeni pristupi u tretmanu poremećaja ponašanja u prvi plan ističu zahtev za poštovanjem osnovnih prava deteta, promovišući koncepte prevencije, pozitivnog razvoja, modela diverzionih mera, kao i inkluzivni tretman maloletnika u prirodnom porodičnom i socijalnom okruženju. S obzirom da u etiologiji problema i poremećaja ponašanja značajno mesto zauzimaju razvojni i sredinski faktori, napori društva usmereni su u pravcu iznalaženja modela tretmana koji bi u najkraćem vremenskom roku zadovoljio razvojne potrebe deteta, ali i njegove porodice. Stoga, krivične sankcije koje se izriču maloletnim učiniocima krivičnih dela trebaju se realizovati u prirodnoj sredini, ne remeteći, već unapređujući njegov porodični život, školovanje, bavljenje umetničkim ili sportskim aktivnostima, zdravstvenu zaštitu, kao i socijalno funkcionisanje uopšte.
Zakon o maloletnim učiniocima krivičnih dela i krivičnopravnoj zaštiti maloletnih lica (Službeni glasnik Reublike Srbije, br.85/2005) predvideo je uvođenje novih usluga i tretmana u zajednici, a posebno značajno je uspostavljanje vaspitne mere – pojačan nadzor uz dnevni boravak u odgovarajućoj ustanovi za vaspitavanje i obrazovanje maloletnika (član 18.). Ova mera integriše programe različitog stepena specijalizacije i intenziteta, koji su više strukturirani nego vaninstitucionalni tretman, a istovremeno manje restriktivni nego tipične forme zavodskog – institucionalnog tretmana. Ovaj vid tretmana ima višestruke pozitvine efekte kako na mlade u sukobu sa zakonom, tako i na njihovu porodicu ali i širu lokalnu zajednicu.
Međutim, i pored evidentnih prednosti, kao i postojanja stabilne zakonske osnove, činjenica je da ova vaspitna mera nije doživela svoju širu primenu i kao takva ostala u grupi neafirmisanih krivičnih sankcija. Od 2006. godine kada je uvedena u krivičnopravni sistem Republike Srbije, ova vaspitna mera izrečena je u svega 80 slučajeva, što čini 0,5% od ukupnog broja izrečenih krivičnih sankcija prema maloletnicima.
Cilj ovog rada je ukazivanje na nužnost akrtiviranja i umrežavanja svih zainteresovnih subjekata za afirmaciju i unapređenje primene ove vaspitne mere. Dnevni boravak ima daleko veće kapacitete, pa osim tretmana mladih koji se već nalaze u sukobu sa zakonom, pomoć i podrška se može pružiti i mladima koji imaju blaže probleme i poremećaje u ponašanju, njihovim porodicama, kao i pedagoško-psihološkim službama u lokalnoj zajednici. Takođe, aktivnosti koje se sprovode u okviru dnevnih boravaka mogu imati značajnu ulogu u prevenciji rizičnih i delinkventnih oblika ponašanja, čime se dobrobit pojedinca i porodice, generalizuje na društvo u celini.Modern approaches in the treatment of behavioral disorders emphasize the requirement to respect the basic rights of the child, promoting the concepts of prevention, positive development, models of diversionary measures, as well as an inclusive treatment of minors in a natural family environment and social environment.
Given that developmental and environmental factors play an important role in the etiology of behavioral problems and disorders, society's efforts are aimed at finding a treatment model that would meet the developmental needs of the child and his or her family in the shortest possible time frame. Therefore, criminal sanctions imposed on juvenile offenders should be implemented in the natural environment, not disrupting but rather improving his or her family life, education, artistic or sports activities, health care, and social functioning in general.
In The Law on Juvenile Offenders and the Criminal Protection of Juveniles (the Official Gazette of the Republic of Serbia, No. 85/2005) a proposition has been made: the introduction of new services and treatments in the community, and the establishment of a corrective measure - increased supervision together with day care in the appropriate institution for upbringing and education of minors (Article 18). This measure integrates programs of varying degrees of specialization and intensity, which are more structured than a non-institutional treatment, and at the same time less restrictive than typical forms of institutional treatments. This type of treatment has multiple positive effects on both young people who are in conflict with the law, their families and the wider local community.
However, despite the obvious advantages as well as the existence of a stable legal basis, the fact is that a wider application of this corrective measure has not been achieved and as such remained in the group of unconfirmed criminal sanctions. Since 2006, when it was introduced into the criminal justice system of the Republic of Serbia, this corrective measure has been imposed in only 80 cases, which is 0.5% of the total number of criminal sanctions imposed on minors.
The aim of this paper is to indicate the necessity of activation and networking of all interested parties for the affirmation and improvement of the application of this corrective measure. The day care center has far greater capacities so in addition to the treatment of young people who are already in conflict with the law, help and support can also be provided to young people who have milder problems and behavioral disorders, their families, as well as pedagogical and psychological services in the local community.
Also, the activities carried out within day care centers can have a significant role in the prevention of risky and delinquent forms of behavior, thus the well-being of individuals and families being generalized upon society as a whole
Značaj školske angažovanosti učenika za prevenciju problema ponašanja
Get PDFŠkolska angažovanost učenika široko je prepoznata kao multidimenzionalni konstrukt koji meri učešće, posvećenost i pažnju učenika u školi. Prepoznaju se različiti tipovi školske angažovanosti, a najučestalije se pravi distinkcija na kognitivnu, emocionalnu i bihejvioralnu angažovanost. Kognitivna angažovanost se odnosi na nivo investiranja učenika ili motivaciju za učenje, dok bihejvioralna angažovanost podrazumeva učešće učenika u školskim aktivnostima. Emocionalna angažovanost podrazumeva odnos učenika prema nastavnicima, vršnjacima i školom u celini. Dokazi o značaju školske angažovanosti učenika dolaze iz opsežne literature koja povezuje školsku angažovanost učenika sa različitim poželjnim razvojnim ishodima. Stoga je cilj ovog rada da kroz pregled, analizu i sumiranje istraživačkih rezultata o školskoj angažovanosti učenika ukaže na značaj ovog konstrukta za prevenciju problema ponašanja. Rezultati sprovedenog pregleda sugerišu da je nivo školske angažovanosti učenika povezan sa širokim spektrom akademskih i razvojnih ishoda, poput akademskog postignuća i motivacije, nastavkom školovanja, prosocijalnog ponašanja, pozitivnog identiteta, socioemocionalnog funkcionisanja itd. Drugim rečima, dosadašnja istraživanja upućuju da se u zavisnosti od nivoa školske angažovanosti učenika njeni efekti mogu tumačiti u kontekstu rizičnih i protektivnih faktora za bihejvioralne probleme učenika. Navedeno implicira da akteri vaspitnoobrazovnog sistema ne smeju da izgube iz vida značaj školske angažovanosti za dostizanje punih potencijala učenika. Dodatno, uvažavajući nastojanja prevencijske nauke u pravcu identifikovanja i osnaživanja činilaca koji stoje osnovi protektivnih procesa neophodno je dodatnu pažnju usmeriti na istraživanja faktora i mehanizama koji doprinose višim nivoima školske angažovanosti kod učenika
Razumevanje procesa rezilijentnosti iz ugla multisistemskog modela
Get PDFRezilijentnost se široko određuje kao kapacitet sistema da anticipira, adaptira i reorganizuje sebe u uslovima nedaća na načine koji promovišu i održavaju njegovo uspešno funkcionisanje. Danas nema spora da je ovaj kapacitet rezultat facilitativnih interakcija sa kopostojećim podređenim i nadređenim sistemima koji omogućavaju da sistem ili njegovi delovi dobro funkcionišu tokom i nakon napada, poremećaja ili stresa. Uvažavajući zahtev savremene nauke o rezilijentnosti da se u obzir uzmu multipli sistemi ili nivoi sistema (biološki, psihološki, socijalni, veštački i prirodni), sve veći broj naučnika, sudeći po novijim generacijama studija u humanim i prirodnim naukama, preusmerava interesovanje sa objašnjenja rezilijentnosti unutar jednog sistema na razvijanje multisistemskih modela koji uvažavaju recipročne interakcije između sistema tokom suočavanja sa spoljašnjim ili unutrašnjim pretnjama njihovoj stabilnosti. Pregledom literature iz različitih disciplina utvrđeno je da procesi koji promovišu rezilijentnost mogu biti veoma različiti u zavisnosti od konteksta u kome se pojavljuju, te da se u osnovi razlikuje najmanje pet procesa koji stoje u vezi sa rezilijentnošću, a to su: perzistencija, rezistencija, oporavak, adaptacija i transformacija. Prva dva procesa ne zahtevaju menjanje sistema i u tom smislu prethode aktiviranju rezilijentnosti, dok preostala tri doprinose promenama koje sisteme čine održivijim u kontekstima nedaća. U radu će biti predstavljeno na koji način sistemi, koji su u riziku da budi preplavljeni unutrašnjim i spoljašnjim stresorima, mogu, kroz procese perzistencije i rezistencije, nastaviti da funkcionišu bez promena i zadržati svoje uobičajeno ponašanje, te kako se, kroz procese oporavka, adaptacije i transformacije, sistemi pod stresom ili nakon napada mogu kretati ka novom režimu ponašanja, odnosno menjati na način da budu održiviji u kontekstima nedaća. Dodatno, u cilju razumevanja procesa rezilijentnosti iz ugla multisistemskog modela, biće ukazano na značaj uvažavanja praga stabilnosti, sprega povratnih informacija i kompromisa između sistema, te činjenice da procesi rezilijentnosti nisu agentični, tj. da sistemi ne biraju jednu strategiju suočavanja u odnosu na druge, već, umesto toga, optimizuju svoje funkcionisanje korišćenjem kopostojećih sistema za resurse koji različite strategije čine manje ili više izvodljivim
Uloga facijalne ekspresije i emocija u znakovnom jeziku
Get PDFU svakodnevnom životu, izraz lica je sastavni deo neverbalne komunikacije.
Preko izraza lica prenosi se mnoštvo ličnih i međuljudskih informacija. Za gluvu i nagluvu decu, facijalna ekspresija ima poseban status kada je u pitanju znakovna komunikacija.
Pokreti lica i glave se koriste u znakovnim jezicima na svim nivoima jezičke strukture.
Emocionalni izrazi lica imaju važnu socijalno-psihološku i komunikativnu funkciju.
Uspešna komunikacija se oslanja na zajedničko predstavljanje i razumevanje unutrašnjih emocionalnih stanja. Antropološka istraživanja facijalne ekspresije pokazuju da se osnovne emocije ( ljutnja, gađenje, strah, sreća, tuga i iznenađenje) mogu sa velikom tačnošću prepoznati u različitim kulturama. Sposobnost kodiranja i dekodiranja emocionalnih znakova u našem društvenom okruženju je od suštinskog značaja za normativno društveno funkcionisanje.
Cilj ovog rada je da se kroz pregled istraživanja analizira uloga facijalne ekspresije i emocija u znakovnom jeziku. Lingvistička istraživanja znakovnih jezika ukazuju da postoje izrazi lica koji se koriste zajedno sa manuelnim znacima i funkcionišu kao fonološke karakteristike, morfeme i sintaksički/prozodijski markeri. Podizanje obrva i različiti izrazi lica su jasno komunikativne prirode i koriste se u kombinaciji sa pokretima ruku. Znakovni jezici su prirodni lingvistički sistemi koji nastaju unutar zajednice gluvih i, kao i govorni jezici, imaju fonološke, leksičke i sintaksičke nivoe strukture. Neophodno je da facijalna ekspresija i jezik tela u znakovnom jeziku budu u koordinaciji da bi doveli do pravog značenja poruke.
Pregledom dostupne literature, uočeno je da u znakovnom jeziku izraz lica ne prenosi samo emocionalne već i gramatičke i sintaksičke informacije. Izrazi lica predstavljaju markere intenziteta i, kao rezultat, isti gest- znak može imati različita značenja u zavisnosti od pratećeg izraza lica. Pokret glave i facijalna ekspresija mogu potpuno da izmene značenje pojedinog znaka- gesta. Mimika lica ima posebnu ulogu u diferencijaciji sinonimnih znakova.
Rezultati brojnih studija ukazuju na značajnu povezanost između znakovnog jezika i emocionalnog izražavanja. Gluva i nagluva deca, sa najvećom tačnošću u okviru osnovnih emocija, prepoznaju sreću, a najteže identifikuju strah i gađenje. Postoji velika varijabilnost u tačnoj vizuelnoj percepciji emocija. Gluvu i nagluvu decu je neophodno edukovati u prepoznavanju izraza lica i razumevanju emocija
Motivacija za zapošljavanje kod odraslih osoba s intelektualnom ometenošću
Get PDFU odnosu na ostale tipove ometenosti, osobe s intelektualnom ometenošću (IO) nalaze se u posebno nepovoljnom položaju da ostvare svoje radne potencijale i pravo na rad. Pored sredinskih barijera u zapošljavanju ponekad i određene lične karakteristike, poput nedostatka motivacije, socijalnih veština ili prethodna radna iskustva mogu predstavljati značajne prepreke u tom procesu. Cilj rada je da se procenom motivacije za zapošljavanjem, kao specifične dimenzije radne motivacije, utvrdi spremnost odraslih nezaposlenih osoba s IO na zaposlenje, sa posebnim osvrtom na utvrđivanje razlika u odnosu na prethodno iskustvo u radu. Uzorkom je obuhvaćeno ukupno 78 odraslih osoba s IO oba pola (χ2=0,462; p=0,497), starosti od 20 do 55 godina (AS=35,85; SD=8,39). U odnosu na prethodno iskustvo u radu, ispitanici su podeljeni u dve grupe, odnosno, 30 ispitanika (38,5%) ima određeno iskustvo zaposlenosti, a 48 ispitanika ili 61,5% nikada nije bilo zaposleno (χ2=4,154; p=0,042). Za potrebe istraživanja primenjena je Skala spremnosti za rad (Work Readiness Scale, Rose et al., 2010) koja je namenjena nezaposlenim osobama s IO. Na ukupnom uzorku je utvrđeno da su odrasle osobe s IO umereno zainteresovane za rad (AS=44,28±12,12;), ali se rezultati statistički značajno razlikuju u odnosu na njihovo prethodno radno iskustvo (t=4,302; p=0,000).
Ispitanici koji nikada nisu bili zaposleni imaju niže vrednosti na ukupnom skoru primenjenog instrumenta (AS=40,42; SD=12,76), za razliku od ispitanika koji su već bili zaposleni (AS=50,47; SD=7,86). Dobijeni rezultati ukazuju da ranija iskustva stvorena na poslu afirmativno oblikuju odnos prema ponovnom zapošljavanju i da ovi ispitanici pokazuju veću spremnost da kroz preduzimanje određenih aktivnosti (praćenje oglasa, odlazak na razgovore, sticanje dodatnih veština itd.) pronađu drugi posao. Stoga je neophodno, omogućiti im sticanje pozitivnog radnog iskustva tokom školovanja, obezbediti sistemsku podršku stručnjaka na osnaživanju odraslih osoba sa IO, kao i organizovati kampanje u podizanju svesti opšte populacije i promovisanju inkluzivne radne sredine
Intercultural sensitivity of primary and secondary school students in Belgrade: Gender and age specificities
Get PDFIntercultural sensitivity of students is becoming an increasingly important topic for intercultural education and society. Intercultural sensitivity is defined as an individual's ability to develop a positive emotion towards understanding and appreciating cultural differences in order to promote appropriate and effective behavior in intercultural communication. In order to examine the level of intercultural sensitivity of students, a survey was conducted on a sample of 475 students (64.8% female), aged 13–19 years (M = 15.61; SD = 1.49), who attend primary (26.5% of students) and secondary schools in Belgrade. The instrument Intercultural Sensitivity Scale (ISS) was used to assess intercultural sensitivity. A short explanation was written to the students that there are a large number of cultures in the world that differ from each other in terms of customs, traditions and language, and that all people have the opportunity to interact with people from different culture. Students were asked to evaluate their own opinions and feelings in such situations. ISS is a five-point Likert-type scale, which consists of a total of 24 items, further divided into five subscales: Interaction engagement (e.g. “I enjoy interacting with people from different cultures”), Respect for cultural differences (e.g. “I respect the values of people from different cultures”), Interaction confidence (e.g. “I am pretty sure of myself in interacting with people from different cultures”), Interaction enjoyment (e.g. “I get upset easily when interacting with people from different cultures”) and Interaction attentiveness (measure social behaviors related to personal ability of attentiveness and perceptiveness in interactions; e.g. “I am sensitive to my culturally-distinct counterpart’s subtle meanings during our interaction”). The internal reliability of the scale was good (α = .88). The mean global ISS score was 4 ± .57. When the scores on the subscales are observed, the students record the highest score on the Respect for cultural diversity subscale (M = 4.30; SD = .76), and the lowest on the Interaction attentiveness subscale (M = 3.27; SD = .95). Female students are more interculturally sensitive than male students, both in terms of the total score (t(467) = -7.36, p < 0.01, d = .69), and in the scores on all subscales. Also, it was established that the level of intercultural sensitivity of students increases with age (r = 0.2, p < 0.01), that is, secondary school students are more interculturally sensitive than elementary school students (t(474) = 3.83, p < 0.01, d = .44), which can be explained by richer experience in diverse interactions at an older age. This trend is also observed on all subscales, except for the Interaction attentiveness subscale. The obtained results can serve as a basis for designing educational interventions or programs aimed at developing students' intercultural sensitivity. The above is particularly significant if we consider the importance of intercultural sensitivity for the student's life and active participation in a multicultural and intercultural society
Assessment of the quality of life in persons with aphasia: implications for treatment
Get PDFUvod: Afazija je poremećaj jezičke komunikacije uzrokovan lezijom mozga. Budući da često ostavlja trajne posledice na psihosocijalnom planu, u novijoj literaturi se sve više pažnje poklanja proučavanju kvaliteta života osoba sa afazijom. Za procenu kvaliteta komunikacije i kvaliteta života primenjuju se različite skale. Razvoj Skale za merenje kvaliteta života specifičnog za afaziju (Stroke and Aphasia Quality of Life Scale-39) doveo je do proboja u istraživanju samoprocene kvaliteta života kod osoba sa afazijom. Cilj: Cilj ovog rada je da se, na osnovu podataka iz literature, prikažu i analiziraju podaci o značaju procene kvaliteta života kod osoba sa afazijom, kao i da se ukaže na potrebu primene terapijskih pristupa koji doprinose boljem funkcionisanju na komunikativnom i socioemocionalnom planu. Metode: Za prikupljanje i analizu empirijskih podataka, korišćeni su internet pretraživači i elektronske baze podataka, kao i udžbenici i zbornici sa domaćih i međunarodnih naučno-stručnih konferencija. Rezultati: Rezultatima istraživanja pokazano je da procena kvaliteta života ima poseban značaj za tretman osoba sa afazijom. Pored toga, rezultati procene služe i za praćenje napretka u rehabilitaciji i sagledavanje ishoda govorno-jezičke terapije na svakodnevni život ovih osoba. Funkcionalno usmerene terapije, kao što su obuka komunikacijskih partnera, pružanje podrške u razgovoru, potpomognuta komunikacija i grupna terapija, danas se koriste kao terapijski programi, Zaključak: Pregledom literature, pokazano je da procena kvaliteta života predstavlja bazu za planiranje terapijskog procesa jer daje uvid u uticaj različitih domena na kvalitet života obolele osobe. Funkcionalno usmerene terapije imaju za cilj da poboljšaju komunikativnu efikasnost u prirodnom okruženju i smanje psihosocijalne posledice afazije.Introduction: Aphasia is a language communication disorder caused by a brain lesion. Since it often leaves lasting consequences on the psychosocial level, recent literature has paid increasing attention to studying the quality of life of individuals with aphasia. Various scales are used to assess the quality of communication and the quality of life. The development of the Stroke and Aphasia Quality of Life Scale-39 led to a breakthrough in researching self-assessment of the quality of life in individuals with aphasia. Aim: This paper aims to, based on data from the literature, present and analyze the significance of assessing the quality of life in individuals with aphasia, as well as to emphasize the need for the implementation of therapeutic approaches that contribute to better functioning on a communicative and socio-emotional level. Methods: For the collection and analysis of empirical data, internet search engines and electronic databases were used, as well as textbooks and proceedings from national and international scientific conferences. Results: The research findings demonstrated that the assessment of the quality of life holds particular significance in the treatment of individuals with aphasia. In addition, the assessment results are utilized to monitor rehabilitation progress and assess the outcome of speech-language therapy on the daily lives of these individuals. Functionally oriented therapies, such as communication partner training, conversation support, assisted communication, and group therapy, are used today as therapeutic programs. Conclusion: Through a literature review, it has been shown that assessing the quality of life is a basis for planning the therapeutic process because it provides insight into the impact of different domains on the quality of life of the affected person. Functionally-oriented therapies aim to improve communicative efficiency in the natural environment and reduce the psychosocial consequences of aphasia