rFASPER - Repozitorijum Fakulteta za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju
Not a member yet
5658 research outputs found
Sort by
Fenomenologija zlostavljanja i zanemarivanja dece sa smetnjama u razvoju
Get PDFNasilje nad decom predstavlja multifaktorski uslovljen fenomen, koji karakteriše
traumatska interakcija između deteta i roditelja/staratelja, ili nepoznatih osoba,
pri čemu određene karakteristike deteta (na primer, prisustvo razvojnih smetnji), mogu da
predstavljaju značajan faktor rizika. Procenjuje se da je rizik za viktimizaciju u populaciji
dece sa smetnjama u razvoju od 2 do 12 puta veći nego kod dece tipičnog razvoja, zbog
čega je predmet ovog rada fokusiran na kontekst zlostavljanja i zanemarivanja ove
populacije. Cilj je da se, analizom rezultata dostupnih istraživanja, istraži fenomenologija
zanemarivanja i zlostavljanja kod dece sa smetnjama u razvoju. Pored podataka o
učestalosti dat je i osvrt na prepreke u utvrđivanju tačne prevalencije viktimizacije u ovoj
populaciji. Fenomen je analiziran i iz ugla pojedinačnih smetnji, kao i težine simptoma.
Razmatrani su problemi identifikacije zlostavljanja i zanemarivanja dece sa izraženijim
kognitivnim i jezičkim ograničenjima i ukazano je na značaj sistemske podrške porodici,
koja bi trebalo da bude usmerena na podizanje roditeljskih kapaciteta.Violence against children includes various forms of physical, emotional and
sexual abuse. There are numerous factors that can increase the risk of abuse and
neglect, and the presence of developmental disabilities is one of them. Therefore,
this paper aims to explore the phenomenology of neglect and abuse in children
with developmental disabilities.
The results of most studies on child abuse and neglect indicate that children
with developmental disabilities are at greater risk for victimization than typically
developing children. Risk estimates vary, which is a consequence of methodological
differences and shortcomings in research designs. According to some findings,
the risk of victimization is as much as four times higher compared to children with
typical development, and it largely depends on the disability type. Among different
types of disabilities, difficulties in emotional, behavioural and intellectual functioning
and the presence of multiple disabilities bear the greatest risk for abuse and
neglect. The nature of the relationship between disability and violence against children
may also depend on the child’s functional level. Research findings indicate that
the risk of maltreatment increases with the severity of behavioural problems, deficits
in social skills and the presence of pronounced communication difficulties. For some
types of disability, the risk for maltreatment is inversely proportional to the level of disability, e.g. children with mild intellectual disability are more often victimized
than children with more pronounced difficulties in intellectual development.
Indicators of abuse and neglect can be physical or behavioural and are essentially
the same for children with developmental disabilities and typically developing
children. However, in children with intellectual disabilities and autism, some
maltreatment forms are more difficult to identify, and the possibilities of obtaining
a verbal statement are limited. Due to problems with abstract thinking, language
comprehension and limited vocabulary, these children cannot report adverse experiences
or adequately answer the questions being asked. In addition, certain behavioural
manifestations of maltreatment can be interpreted as part of the clinical features
of these two neurodevelopmental disorders or, on the contrary, certain phenotypic
characteristics can be mistakenly attributed to a traumatic experience.
The complexity of the victimization phenomenon of children with disabilities
implies the need for an interdisciplinary approach and comprehensive systemic solutions
in dealing with this problem. From the moment of developmental problems
detection, there is a noticeable lack of systemic family support, which should include
clear guidelines for exercising the right to health care and social protection, as well
as counselling on a child’s developmental possibilities, and application of principles
and strategies of behaviorally oriented interventions in child-rearing.
The author’s wish is to motivate experts in different fields to carry out a more
detailed analysis of the phenomenology of abuse and neglect in the population
with disabilities in our country, from which guidelines for preventive activities implementation
would arise
Early intervention for children exposed to trauma: arc intervention model
Get PDFКада однос детета и оних који о њему брину карактерише несигурност, непредвидивост
и страх, а према детету се његови најближи одрасли опходе на
застрашујуће и преплављујуће начине, то утиче на базични доживљај поверења
детета у људе и у свет који га окружује. Дугорочне последице остају на плану
дечјег развоја, менталног и физичког здравља, академског постигнућа и квалитета
живота
и
односа
у
одраслом
добу.
Због
последица
које
траума
оставља
на
развој
и
здравље,
које
могу
бити
видљиве
већ
у
раном
детињству,
деца
са
искуством
трауме
често
су
популација
која
користи
услуге
раних
интервенција.
Но,
постоје
оправдане
бриге
да
комплексност
њиховог
искуства
није
довољно
уважена
уобичајеним
репертоаром
поступака
и
да
због
тога
не
могу
остварити
потпуну
добит
од
учешћа
у
програмима
ране
интервенције.
Ране
интервенције
усмерене
на
трауму
наглашавају
систем
афективног
везивања
као
базу
на
којој
се
гради
клиничка
интервенција
и
критичну
тачку
за
опоравак.
АСК
модел
интервенције
заснован
на
афективној
везаности,
саморегулацији
и
компетенцијама
(ARC
-
The
Attachment,
Self-Regulation,
and
Competency
Framework)
један
је
од
оквира
рада
који
се
тренутно
развија
за
потребе
подршке
деци
са
искуством
трауме.
У
овом
раду
биће
дат преглед основних сазнања о траумама код деце раног узраста, као и
АСК модела као једног од могућих приступа са децом која имају искуство траума.When the relationship between the child and
those who care for him is characterized by
insecurity, unpredictability and fear, and the
closest adults treat the child in frightening
and overwhelming ways, it affects the child’s
basic experience of trust in people and the
world around him. Long-term consequences
remain in terms of child development, mental
and physical health, academic achievement,
and quality of life and relationships in
adulthood. Due to the developmental and
health consequences of trauma, which can
be seen in early childhood, children who have
experienced trauma are often a population
that uses early intervention services.
However, there are legitimate concerns
that the complexity of their experience is
not sufficiently recognized by the usual
repertoire of procedures and that, as a result,
they cannot fully benefit from participation
in early intervention programs. Early
trauma-focused interventions emphasize
the attachment system as the foundation
upon which to build clinical intervention
and a critical point for recovery. The ARC
intervention model, based on Attachment,
Self-regulation and Competence is one of the
currently developed frameworks, aiming to
provide a comprehensive intervention for
supporting children with trauma experiences.
This paper will provide an overview of basic
knowledge about trauma in early-age
children, as well as the ARC model as one of
the possible approaches with children who
have experienced trauma
Types od naming errors in person with aphasia
Get PDFUvod: Imenovanje slika ili objekata je kompleksan proces koji uključuje veliki broj različitih kognitivnih sposobnosti i mentalnih reprezentacija. Većina osoba sa afazijom ima poremećaj imenovanja, odnosno anomiju. Anomija se manifestuje se deficitima u pronalaženju sadržajnih reči, posebno imenica tokom spontanog govora i na zadacima imenovanja vizuelno i auditivno predstavljenih stimulusa. Iako je odavno pokazano da pacijenti sa afazijom ispoljavaju različite tipove grešaka na zadacima vizuelnog imenovanja, još uvek nema dovoljno podataka o prirodi tih grešaka. Cilj: Cilj ovog rada je utvrđivanje tipova grešaka u imenovanju kod osoba sa različitim tipovima afazija. U studiju je uključeno šest pacijenata sa afazijom uzrokovanom moždanim udarom. Metod: Za postavljanje dijagnoze i određivanje tipa afazije primenjeni su Skrining test za afazije i Bostonski dijagnostički test za afazije. U studiju su uključena dva ispitanika sa Brokinom, dva sa Vernikeovom, jedan sa konduktivnom i jedan sa anomičkom afazijom. Rezultati: Rezultati su pokazali da svi pacijenti ispoljavaju poremećaj imenovanja. Utvrđeno je da su na Bostonskom testu imenovanja najuspešniji bili ispitanici sa Brokinom afazijom, dok su najveći broj netačnih odgovora imali ispitanici sa Vernikeovom afazijom. Zaključak: Zaključeno je da se ispitanici sa različitim afazičkim sindromima razlikuju prema tipovima grešaka u imenovanjuIntroduction: Naming pictures or objects is a complex process that involves a large number of different cognitive abilities and mental representations. Most people with aphasia have a naming disorder, i.e. anomia. Anomia is manifested by deficits in finding meaningful words, especially nouns during spontaneous speech and in tasks of naming visually and auditorily presented stimuli. Although it has long been shown that patients with aphasia exhibit different types of errors in naming tasks, there is still insufficient data on the nature of these errors. Aim: The aim of this work is to determine the types of naming errors in people with different types of aphasia. Six patients with aphasia caused by stroke were included in the study. Method: The Screening Test for Aphasia and the Boston Diagnostic Test for Aphasia were used to diagnose and determine the type of aphasia. Two respondents with Broca's, two with Wernicke's, one with conduction, and one with anomic aphasia were included in the study. Results: The results showed that all patients showed a naming disorder. It was found that respondents with Broca's aphasia were the most successful on the Boston Naming Test, while respondents with Wernice's aphasia had the highest number of incorrect answers. Conclusion: It was concluded that respondents with different aphasic syndromes differentiate according to the types of naming error
Kvalitet komunikacije i kvalitet života osoba sa afazijom i dizartrijom usled moždanog udara
Get PDFIntroduction. Aphasia and dysarthria are permanent conse-
quences of stroke in many patients. These disorders signifi-
cantly disrupt the person’s functioning in everyday life. The aim
of this paper is to examine the quality of communication and
quality of life in patients with aphasia and dysarthria. Material
and Methods. The clinical group included 25 patients with apha-
sia and 20 patients with dysarthria due to stroke. The control
group included 15 post-stroke people without speech and lan-
guage disorders and 15 neurologically healthy subjects. The
Quality of Communication Life Scale was used to assess the
quality of communication. This scale provides information about
the impact of speech and language disorders on individuals’
ability to communicate and quality of life in general. The scale
consists of 18 items scored from 1 to 5. Results. Patients with
aphasia and dysarthria have a significantly lower quality of com-
munication compared to stroke survivors with preserved speech
and language functions and neurologically healthy subjects. The
severity of the language and speech disorder proved to be a
significant factor in determining the quality of communication.
Namely, patients with more severe forms of aphasia and dysar-
thria scored significantly lower on the Quality of Communica-
tion Life Scale compared to the patients with milder forms. It
was also shown that patients with flaccid dysarthria have the
worst quality of communication compared to the patients with
other types of dysarthria. Conclusion. Aphasia and dysarthria
following a stroke significantly impair the quality of communi-
cation and quality of life of the affected persons.Uvod. Afazija i dizartrija ostaju kao trajne posledice moždanog
udara kod mnogih pacijenata. Ovi poremećaji značajno remete
funkcionisanje osobe u svakodnevnom životu. Cilj ovog rada
je utvrđivanje kvaliteta komunikacije i kvaliteta života kod
pacijenata sa afazijom i dizartrijom. Materijal i metode.
Kliničku grupu činilo je 25 ispitanika sa afazijom i 20 ispi-
tanika sa dizartrijom usled moždanog udara. U kontrolnu
grupu uključeno je 15 ispitanika sa moždanim udarom bez
poremećaja govora i jezika i 15 neurološki zdravih govornika.
Za procenu kvaliteta komunikacije primenjena je Skala kvaliteta
komunikacionog života. Primenom ove skale dobijaju se infor-
macije o uticaju govornih i jezičkih poremećaja na sposobnost
komunikacije pojedinca i kvalitet života uopšte. Skala se sas-
toji od osamnaest tvrdnji koje ispitanici vrednuju ocenom od
jedan do pet. Rezultati. Ispitanici sa afazijom i dizartrijom
imaju značajno niži kvalitet komunikacije u poređenju sa
osobama sa moždanim udarom očuvanih govornih i jezičkih
funkcija i neurološki zdravim govornicima. Težina jezičkog i
govornog poremećaja se pokazala značajnim faktorom u
određivanju kvaliteta komunikacije. Utvrđeno je da pacijenti
sa težim formama afazije i dizartrije imaju značajno niži skor
na Skali kvaliteta komunikativnog života u odnosu na pacijente
sa lakšim formama. Takođe je pokazano da pacijenti sa flacid-
nom dizartrijom imaju najlošiji kvalitet komunikacije u grupi
ispitanika sa dizartrijom. Zaključak. Afazija i dizartrija nakon
moždanog udara znatno narušavaju kvalitet komunikacije i
kvalitet života pogođenih osoba
Early intervention program: early start denver model in treatment of children with autism spectrum disorder
Get PDFDenverski model sa ranim početkom predstavlja ranu, naturalističku razvojno-bihevioralnu intervenciju, zasnovanu na dokazima. Ova intervencija podrazumeva primenu bihevioralnih tehnika tokom nestrukturisanih aktivnosti, sa ciljem podsticanja socijalne uključenosti i socijalnih interakcija
deteta sa poremećajem iz spektra autizma, kroz koje se stvaraju mogućnosti
za dalje učenje i napredovanje. Koristi se tokom perioda ranog tretmana kod
dece sa poremećajem iz spektra autizma, uzrasta od 12 do 60 meseci. Cilj
ovog rada je da se prikaže primena i uspešnost Denverskog modela sa ranim
početkom u radu sa decom sa poremećajem iz spektra autizma. Relevantna
literatura pronađena je pretraživanjem elektronskih baza podataka, dostupnih preko Konzorcijuma biblioteke Srbije za objedinjenu nabavku i preko
baze Google Scholar. Izdvojena su istraživanja objavljena u poslednih pet
godina. Ova intervencija pokazala se kao uspešna u pogledu razvojnih ishoda dece sa poremećajem iz spektra autizma u socio-komunikacionom, adaptivnom, kognitivnom, motoričkom i govornom razvoju. Takođe, prikazanim istraživanjima upućuje se na široku primenljivost Denverskog modela sa ranim početkom, s obzirom na mogućnost njegove primene različitim intenzitetom, u različitim kontekstima i sa različitim akterima koji učestvuju
u njemu. Imajući u vidu prednosti ove intervencije, preporučuje se da se u
budućnosti sprovedu istraživanja kojima bi se ispitala njena uspešnost i u
našoj sredini.Early Start Denver Model represents an early, naturalistic, evidencebased developmental-behavioral intervention. Tis intervention involves the
application of behavioral techniques during unstructured activities, with the
aim of encouraging social inclusion and social interactions of a child with an
autism spectrum disorder, through which opportunities for further learning
and progress are created. It is used during the early treatment period in children
with autism spectrum disorder, aged 12 to 60 months. Te aim of this paper is
to show the application and success of Early Start Denver Model in working
with children with autism spectrum disorder. Relevant literature was found by
searching electronic databases, available through Te Consortium of Libraries
of Serbia for Unifed Procurement and through the Google Scholar database.
Research published in the last fve years have been isolated. Tis intervention
has been shown to be successful in terms of developmental outcomes of
children with autism spectrum disorder in socio-communicative, adaptive,
cognitive, motor and speech development. Likewise, the presented research
points to the wide applicability of the Early Start Denver Model, considering
the possibility of its application with different intensity, in different contexts
and with different participants partaking in it. Bearing in mind the advantages
of this intervention, it is recommended that in the future, research should be
carried out to examine its effectiveness in our environment as well
Значај физичких активности код старих особа
No full textРаст броја старих особа у популацији подстиче важна питања која се тичу могућности здравог, испуњеног и независног живота. Продужење животног века даје људима могућност да се дуже посвете животним пројектима и активностима које их испуњавају и обогаћују, али истовремено повећава број пороблема са којима се ова популација суочава. Старост неминовно прати пад способности и функција, пад квалитета живота и појава болести. Концепт активног старења потенцира бављење физичким активностима као неизоставан услов да би стара особа што дуже сачувала своје здравље и способности, али и да би искористила своје потенцијале и подмирила неке од важних потреба.
Циљ овог рада био је приказ и опис значаја различитих физичких активности код старијих особа.
Прегледом литературе утврђено је да редовно бављење физичким активностима у старости доприноси физичком и менталном здрављу, побољшању когнитивних способности и вишем квалитету живота. Истакнути су проблеми који се тичу мале понуде активности прилагођених овој популацији, униформности и мањка разумевања различитих потреба, мањак фокуса на мотивацију и едукацију како старих особа, тако и њихове околине и стручњака који се баве старим особама
Копоучавање као облик наставног рада - преглед истраживања
No full textОбразовање деце са сметњама у развоју и инвалидитетом у редовним школама, последњих година једно је од водећих питања међу стручњацима из области специјалне едукације и рехабилитације. Овај вид образовања захтева кооперацију и постизање компромиса у задовољењу потреба деце типичног развоја и деце са потешкоћама у развоју и инвалидитетом, родитеља, наставника, сарадника, помоћног особља. Циљ рада је да се, на основу прегледа литературе, прикажу карактеристике коопоучавања као један од облика наставе у раду са децом са сметњама у развоју. За претрагу литературе коришћен је Google Scholar претраживач и сервис Концорзијума библиотека Србије за обједињену набавку – KOBSON. Претрага је спроведенена на основу кључних речи „коопоучавање“, „инклузија“, „деца са сметњама у развоју“. Претрага литературе вршена је на српском, хрватском и енглеском језику. Укључени су радови који су публиковани од 2000. до 2023. године.
Иницијалном претрагом идентификовано је 57 радова. Критеријуми за укључивање у анализу су следећи: радови који су били приказани у целости; истраживања се односе на коопоучавање, инклузивно образовање, облике рада у настави, школски успех, ставови о инклузији. Анализирани радови указују на то, да примена коопоучавања има низ специфичности, које захтевају темељан и континуиран приступ.The education of children with developmental difficulties and disabilities in mainstream schools has been an important issue throughout the world in recent decades. This type of education requires cooperation and compromise in meeting the needs of children with typical development and children with developmental difficulties and disabilities, parents, teachers, associates, support staff. The aim of the paper is to present, based on the literature review, the characteristics of co- teaching as one of the forms of teaching in working with children with developmental disabilities.
The Google Scholar search engine and the service of the Consortium of Serbian Libraries for Unified Procurement - KOBSON were used for the literature search. The analyzed works indicate that the application of co-teaching has a number of specificities, which require a thorough and continuous approach. The search was conducted based on the keywords "co-teaching", "inclusion", "children with developmental disabilities". The literature search was conducted in Serbian, Croatian and English. Works published from 2000 to 2023 are included. The initial search identified 57 papers. The criteria for inclusion in the analysis are as follows: works that were presented in their entirety; research is related to co-teaching, inclusive education, forms of work in teaching, school success, attitudes about inclusion. The analyzed works indicate that the application of co-teaching has a number of specificities, which require a thorough and continuous approach
Одрастање уз сиблинге са развојним сметњама
No full textПоред родитеља, сиблинзи су најближи чланови породице и њихова веза представља једну од најдубљих и најтрајнијих. Циљ овог истраживања је утврђивање социо- емоционалних карактеристика сиблинга деце са сметњама у развоју. Истраживање је спроведено на узорку од 53 сиблинга деце са сметњама у развоју, током јануара 2023. године, дистрибуцијом онлајн упитника на платформе друштвених мрежа Инстаграм и Фејсбук.
Подаци су прикупљени анкетирањем родитеља деце са сметњама у развоју и њихових сиблинга. Инструмент којим су се подаци прикупљали се састоји из три дела. Први део су чинила питања о социодемографским карактеристикама. За процену социјалних вештина коришћена је Скала за процену социјалних вештина и то је био други део. Трећи део је чинио Упитник снага и тешкоћа.
Према резултатима нашег истраживања, већи број испитиваног узорка има развијене социјалне вештине на нивоу просека или изнад просека. Издваја се само вештина одговорности, где већи број испитаника има низак степен развијености ове вештине. Већи број испитаника према резултатима истраживања показује тешкоће у вршњачким релацијама. Значајан број испитаника има и висок степен тешкоћа на збирној скали тешкоћа.
Имајући у виду идентификоване тешкоће, потреба за подршком, како и целокупној породици, тако и сиблинзима типичног развоја је неопходна. Самим тим, резултати овог истраживања имају значајне практичне импликације, те би се на основу добијених резултата могли планирати евентуално програми подршке или интервенције намењене сиблинзима, у циљу превазилажења тешкоћа.Besides parents, siblings are the closest family members and their relationship is one of the deepest and most lasting. The aim of this research is to determine the socio-emotional characteristics of siblings of children with developmental disabilities. The research was conducted on a sample of 53 siblings of children with developmental disabilities, during January 2023, by distributing an online questionnaire on the social networking platforms Instagram and Facebook.
Data were collected by surveying parents of children with developmental disabilities and their siblings. The instrument used to collect data consists of three parts. The first part consisted of questions about sociodemographic characteristics. The Social Skills Assessment Scale was used to assess social skills and that was the second part. The third part consisted of the Strengths and Difficulties Questionnaire.
According to the results of our research, the majority of the examined sample has developed social skills at the average or above average level. Only the skill of responsibility stands out, where the majority of respondents have a low level of development of this skill. According to the results of the research, a larger number of respondents show difficulties in peer relations. A significant number of respondents also have a high degree of difficulties on the summary scale of difficulties.
Bearing in mind the identified difficulties, the need for support, both for the entire family and for siblings with typical development, is essential. Therefore, the results of this research have significant practical implications, and based on the obtained results, support programs or interventions intended for siblings could be planned, in order to overcome difficulties
Social cognition in adults with mild intellectual disability, dual diagnoses, and typical development
Get PDFUvod: Socijalna kognicija je multidimenzionalni konstrukt koji obuhvata kognitivne procese višeg reda koji se koriste za obradu i tumačenje socijalnih informacija i uspješnu komunikaciju sa drugim osobama. Ovi procesi uključuju kognitivnu teoriju uma, afektivnu teoriju uma, razumijevanje socijalnih normi, moralno rasuđivanje i empatiju. Cilj: Cilj našeg istraživanja je da se utvrde razlike u socijalnoj kogniciji kod odraslih osoba sa lakom intelektualnom ometenošću, dualnim dijagnozama i osoba tipičnog razvoja, ujednačenih prema hronološkom uzrastu, te da se utvrdi veza između starosti, pola i sposobnosti socijalne kognicije u sve tri ispitivane grupe. Metode: Našim istraživanjem obuhvaćeno je 122 ispitanika, od kojih 32 ispitanika sa intelektualnom ometenošću, 30 ispitanika sa dualnim dijagnozama i 60 odraslih ispitanika tipičnog razvoja. Za procjenu socijalne kognicije korišćen je Edinburški test socijalne kognicije, dok je za potvrđivanje prisustva psihijatrijskih simptoma korištena Mini skala psihijatrijske procjene odraslih osoba sa razvojnim poremećajima, MINI PAS – ADD. Rezultati: Dobijeni rezultati pokazuju da odrasle osobe sa intelektualnom ometenošću imaju bolje performanse socijalne kognicije od osoba sa dualnim dijagnozama, ali slabije od odraslih osoba tipičnog razvoja. Takođe, istraživanje je pokazalo da u poduzorku ispitanika tipičnog razvoja ove sposobnosti opadaju starenjem, kod osoba sa intelektualnom ometenošću sa godinama opadaju sposobnosti afektivne teorije uma, dok kod osoba sa dualnim dijagnozama nije utvrđena statistički značajna povezanost sa starošću ispitanika. Nije utvrđena značajna veza između pola i socijalne kognicije. Zaključak: Utvrđivanjem razvijenosti socijalne kognicije kod odraslih osoba sa intelektualnom ometenošću i dualnim dijagnozama dobijamo uvid u njihovo adaptivno funkcionisanje u svakodnevnim socijalnim interakcijama.Introduction. Social cognition is a multidimensional construct that encompasses higherorder cognitive processes used to process and interpret social information and successfully communicate with others. These processes include cognitive theory of mind, affective theory of mind, understanding of social norms, moral judgment and empathy. Objective. The aim of our study was to determine the differences in social cognition in adults with mild intellectual disability, dual diagnoses, and typical development paired chronologically, and to determine the relationship between age, gender and socio-cognitive abilities in all three groups. Methods. Our study included 122 participants, of whom 32 were with intellectual disability, 30 had dual diagnoses, and 60 were typically developing adults. The Edinburgh Social Cognition Test - ESCoT was used to assess social cognition, while the Mini Psychiatric Assessment Scale for Adults with Developmental Disorders, MINI PAS - ADD was used to confirm the presence of psychiatric symptoms in adults with developmental disabilities. Results. The obtained results showed that adults with mild intellectual disability had better performance in social cognition than adults with dual diagnoses, but worse than typically developing adults. Also, the research showed that in the subsample of typically developing participants, these abilities decreased with age, the abilities of affective theory of mind decreased with age in persons with intellectual disabilities, while no correlation was found between younger and older respondents in persons with dual diagnoses. Our research has not confirmed the relationship between gender and social cognition. Conclusion. By determining the development of social cognition in adults with intellectual disability and dual diagnoses, we gain insight into their adaptive functioning in everyday social interactions
Leksičko-semantičke sposobnosti dece uzrasta od pet do šest godina
Get PDFIntroduction. The development of the semantic level of the lan-
guage system begins at the end of the first year of life, when a child
begins to use the first words. During childhood, the child gradually
increases his/her vocabulary and learns semantic characteristics. The
main aim of this paper is to determine the lexical-semantic abilities
of preschool children.
Methods. The sample included 50 children of both sexes, aged five
to six years. According to age, the respondents were divided into two
groups. The first group consisted of five-year-olds, and the second of
six-year-olds. The Semantic Test and the Free Word Association Test
were used in the research. The semantic test assessed the develop-
ment of the following categories of words: homonyms, antonyms,
synonyms, and metonyms. The free word association test was used
to assess the types of responses after a given stimulus word.
Results. The results showed that six-year-olds had higher average
values compared to five-year-olds on the total score, as well as on
individual lexical categories of the Semantic Test. It was also shown
that five-year-old girls had higher average values compared to boys
of the same age on the Semantic Test. No statistically significant dif-
ferences were found between five- and six-year-olds in terms of the
representation of certain types of answers on the Free Word Associ-
ation Test. As for sex, it was shown that on the Free Word Association
Test, girls had statistically significantly higher number of missing an-
swers compared to boys.
Conclusion. It was concluded that the lexical-semantic abilities of
preschool children depended on their age, and that there was cer-
tain regularity in the development of the semantic features of words
and the lexical-semantic structure.Uvod. Razvoj semantičkog nivoa jezičkog sistema počinje krajem prve godine života, kada dete po-
činje da upotrebljava prve reči. Tokom detinjstva dete postepeno uvećava fond reči i saznaje njihova
semantička obeležja. Cilj ovog rada jeste da se utvrde leksičko-semantičke sposobnosti kod dece
predškolskog uzrasta.
Metode. U uzorak je uključeno 50 dece, oba pola, uzrasta od pet do šest godina. Prema uzrastu,
ispitanici su podeljeni u dve grupe, prvu grupu činili su petogodišnjaci, a drugu šestogodišnjaci. U
istraživanju su korišćeni Semantički test i Test slobodnih asocijacija reči. Semantičkim testom je pro-
cenjivana razvijenost sledećih kategorija reči: homonim, antonim, sinonim i metonim, dok su Testom
slobodnih asocijacija reči ispitivane vrste odgovora nakon date stimulus reči.
Rezultati. Utvrđeno je da šestogodišnjaci imaju veće prosečne vrednosti u odnosu na petogodišnja-
ke na ukupnom skoru, kao i na pojedinačnim leksičkim kategorijama Semantičkog testa. Takođe je
pokazano da devojčice uzrasta pet godina na ovom testu imaju veće prosečne vrednosti u poređe-
nju sa dečacima istog uzrasta. Na Testu slobodnih asocijacija reči nisu utvrđene statistički značajne
razlike između petogodišnjaka i šestogodišnjaka u pogledu zastupljenosti pojedinih vrsta odgovora.
Što se tiče pola, pokazano je da na Testu slobodnih asocijacija reči devojčice imaju statistički značaj-
no više izostanaka odgovora na datu stimulus reč u poređenju sa dečacima.
Zaključak. Zaključeno je da leksičko-semantičke sposobnosti dece predškolskog uzrasta zavise od
uzrasta, te da postoji određena zakonomernost u razvoju semantičkih obeležja reči i leksičko-seman-
tičke strukture