rFASPER - Repozitorijum Fakulteta za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju
Not a member yet
5658 research outputs found
Sort by
Merenje ispoljavanja aleksitimije i autističnih odlika kod studenata: unutrašnja konzistentnost i konvergentna validnost skala
Get PDFUvod: Aleksitimija kao subklinički fenomen i poremećaj iz spektra autizma
dele pojedine karakteristike, a jedna od njih je upravo smanjena sposobnost
razumevanja i identifikacije kako svojih, tako i tuđih emocija, kao i smanjena
i kvalitativno izmenjena sposobnost komunikacije u vezi sa iskazivanjem ovih
emocija kroz razgovor sa drugima.
Cilj: Usled prepletenosto aleksitimije i autizma cilj našeg rada bio je da
na populaciji studenata utvrdimo povezanost dve skale za procenu aleksitimije
– Torontske skale za procenu aleksitimije (TAS-20) i Pertskog upitnika
za procenu aleksitimije (PAQ), kao i povezanost skala za procenu aleksitimije
i autističnih odlika – crta autizma u oblasti socijalne komunikacije i stereotipnog
ponašanja,
izraženih
kroz
koeficijent
autističnosti
(AQ).
Metode:
Uzorak
je
činilo
159
studenata
(131
ženskog
i
28
muškog
pola)
starosti
od
19
do
36
godina.
Za
procenu
aleksitimije
korišćeni
su
TAS-20
i
PAQ,
dok
je
za
procenu
autističnih
odlika
korišćen
koeficijent
autističnosti
(AQ).
Rezultati:
Rezultati
istraživanja
ukazuju
na
visoku
povezanost
dva
instrumenta
za
procenu
aleksitimije
(rs
=
0,80,
p
<
0,001),
s
tim
da
je
Pertski
upitnik
za
procenu
aleksitimije
imao
bolju
unutrašnju
konzistentnost
0,96,
u
odnosu
na
0,86
i
ukazivao
na
manji
procenat
osoba
sa
visokim
nivoom
aleksitimije
(5,7%
u
odnosu
na
12,6%).
Između
aleksitimije
i
autističnih
odlika
utvrđena
je
umerena
pozi-
tivna povezanost (AQ i PAQ: rs = 0,46, p < 0,001; AQ i TAS-20: rs = 0,51, p<0,001).
Zaključak: Prema našim saznanjima, ovo je prvo istraživanje u kome je korišćen
Pertski upitnik aleksitimije preveden na srpski jezik. Upitnik je pokazao odličnu unutrašnju konzistentnost, kao i konvergentnu validnost, izraženu kroz
visoku korelaciju sa Toronto skalom za procenu aleksitimije. Dobijena korelacija
između
dve
mere
za
procenu
aleksitimije,
kao
i
između
skala
za
procenu
aleksitimije
i
autističnih
odlika,
u
skladu
je
sa
rezultatima
prethodnih
inostranih
istraživanjantroduction: Alexithymia, as a subclinical phenomenon, and a disorder within the
autism spectrum share certain characteristics, one of which is a reduced ability to understand
and identify one’s own and others’ emotions, as well as a reduced and qualitatively altered
ability to communicate and express these emotions through conversation with others.
Aim: Due to the interweaving of alexithymia and autism, the aim of our study was to
determine, on the student population, the correlation of two alexithymia assessment scales,
the Toronto Alexithymia Assessment Scale (TAS-20) and the Perth Alexithymia Questionnaire
(PAQ), as well as the association between alexithymia and autistic features – autism in
the area of social communication and stereotypic behavior, expressed through the autistic
coefficient (AQ).
Methods: The sample consisted of 159 students (131 female and 28 male) aged 19
to 36 years. The Toronto Alexithymia Assessment Scale (TAS-20) and the Perth Alexithymia
Questionnaire (PAQ) were used to assess alexithymia, while the Autism Quotient (AQ) was
used to assess autistic features.
Results: The results of the study indicate a high correlation between the two instruments
for assessing alexithymia (rs = .80, p< .001), with the Perth Alexithymia Questionnaire showing
better internal consistency (α =.96, compared to α = .86) and indicating a lower percentage
of individuals with high levels of alexithymia (5.7% compared to 12.6%). A moderate positive
correlation was found between alexithymia and autistic traits (AQ and PAQ: rs= .46, p < .001;
AQ and TAS-20: rs = .51, p < .001).
Conclusion: To our knowledge, this is the first study in which the used Perth Alexithymia
Questionnaire for alexithymia has been translated into the Serbian language. The
questionnaire demonstrated excellent internal consistency, as well as convergent validity,
expressed through a high correlation with the Toronto Alexithymia Scale. The obtained
correlation between the two measures of alexithymia, as well as between alexithymia and
AQ, is in line with the results of previous international studies
Self-esteem and optimism in parents of children With visual impairment and their relation To the quality of life
Get PDFUvod: Oštećenje vida ima značajan uticaj na kvalitet života deteta, ali i na
funkcionisanje porodice. Proučavanje korelata kvaliteta života porodica dece
sa smetnjama u razvoju postalo je aktuelno zahvaljujući ekološkom pristupu
roditeljstva i programima u specijalnoj edukaciji i rehabilitaciji usmerenim na
roditelje. Kvalitet života porodice zavisi od velikog broja činilaca, međutim
rezultati brojnih istraživanja konzistentno ukazuju da su negativne dimenzije
ovog konstrukta povezane sa smetnjom u razvoju kod deteta, kao i sa nekim
psihičkim karakteristikama roditelja. Ključne podatke o kvalitetu života osobe
ili porodice moguće je dobiti na osnovu samoprocene ličnog doživljaja i vrednovanja
njegovih strukturnih elemenata, kao što su zdravlje, dobrobit, emocionalno
blagostanje i lične vrednosti i osećaj samopoštovanja.
Cilj: Cilj istraživanja je utvrditi povezanost samopoštovanja i optimizma roditelja
dece sa oštećenjem vida i kvaliteta života porodice.
Metode: Za prikupljanje podataka korišćen je Pedijatrijski upitnik za procenu
kvaliteta života dece sa oštećenjem vida i njihovih porodica (Pediatric Eye
Questionnaire - PedsEyeQ). Za procenu samopoštovanja kod roditelja korišćena
je Rozenbergova skala samopoštovanja (Rosenberg Self Esteem Scale),
a za procenu optimizma Skala za merenje optimizma (Life Orientation Test).
Uzorak je činilo 38 ispitanika, roditelja dece sa oštećenjem vida.
Rezultati: Analizom rezultata utvrđena je pozitivna korelacija umerenog intenziteta
između samopoštovanja roditelja dece sa oštećenjem vida i samoprocene
kvaliteta života. Između samoprocene kvaliteta života i nivoa optimizma
roditelja nije utvrđena povezanost.Zaključak: Za organizaciju aktivnosti u zajednici i donošenje odluka veoma je
bitno kako roditelj deteta sa oštećenjem vida vrednuje sebe i vidi budućnost
svoje porodice. Zato je neophodno da se, kroz programe intervencije usmerene
na roditelje, stalno radi na oblikovanju njihovih realnih očekivanja (optimizma)
i zdravog samopoštovanja.Introduction: Visual impairment significantly affects children’s quality of life and how
families function. Research into the correlates of the quality of life of families with children with
developmental disabilities has become possible due to the ecological approach to parenting
and programs in special education and rehabilitation aimed at parents. A family’s quality of
life depends on many factors. However, the results of numerous studies consistently indicate
that the negative dimensions of this construct are associated with a child’s developmental
disability and some psychological characteristics of parents. Essential information on the
quality of life of a person or family can be obtained from self-assessment of personal
experience and evaluation of its structural elements, such as health, well- being, emotional
wellness, personal values, and self-esteem.
Aim: This research aimed to determine the relationship between self- esteem and
optimism in parents of children with visual impairment and the family’s quality of life.
Methods: The Pediatric Eye Questionnaire – PedsEyeQ was used to collect information
on the quality of life of children with visual impairment and their families.
The Rosenberg Self Esteem Scale was used to assess self-esteem in parents, while
Life Orientation Test was used for optimism. The sample included 38 parents of children with
visual impairment.
Results: The results showed a moderate positive correlation between self-esteem in
parents of children with visual impairment and the self- assessed quality of life. No correlation
was found between the parents’ self-assessed quality of life and the level of optimism.
Conclusion: For organizing activities in the community and making decisions, it is very
important how parents of children with visual impairment value themselves and see the
future of their families. Thus, it is necessary to constantly work on shaping their realistic
expectations (optimism) and healthy self-esteem through parent-oriented intervention
programs
Life habits in people with strabismus
Get PDFUvod: Životne navike predstavljaju društvene uloge koje se procenjuju kroz
prizmu svakodnevnih aktivnosti, sociokulturnog statusa ili drugih odlika osobe.
Strabizam predstavlja nejednaku usmerenost osa oba oka ka predmetu posmatranja,
pri čemu jedno ili oba oka mogu skretati ka nosu ili upolje. Ovakvo
stanje umanjuje vizuelne sposobnosti, čime direktno utiče na realizaciju životnih
navika i svakodnevnih životnih aktivnosti, a zbog manifestne prirode može
negativno uticati na formiranje slike o sebi.
Cilj: Cilj istraživanja bio je da se utvrdi da li postoji povezanost životnih navika
i pojave strabizma kod odraslih osoba.
Metode: Kriterijumi za učešće u istraživanju bili su da osoba ima najmanje 18
godina i da ima dijagnostikovan manifestni strabizam. Te kriterijume u periodu
istraživanja ispunile su 33 osobe (17 ispitanika i 16 ispitanica). Podaci su
prikupljeni Upitnikom za prikupljanje sociodemografskih podataka i Skalom
za procenu životnih navika, skraćenom verzijom (Assessment of Life Habits
general short form – LIFE-H 3.1). Korišćen je deo skale koji se odnosi na procenu
šest domena životnih aktivnosti, a to su: ishrana, opšta kondicija, lična
higijena, komunikacija, stanovanje i mobilnost. Istraživanje je obavljeno u
Beogradu, u Kliničkom centru Srbije, na Odeljenju za strabizam i ambliopiju.
Rezultati i zaključak: Iako su se zbog specifičnih teškoća sa vidom (pojava
duplih slika, prisutnih astenopijskih tegoba, problema s percipiranjem dubine
prostora itd.) mogli očekivati i izazovi prilikom obavljanja različitih aktivnosti
uz domena životnih navika, dobijeni rezultati ukazuju na to da odrasle
osobe s manifestnim strabizmom uspešno realizuju aktivnosti ishrane, opšte
kondicije, lične higijene, komunikacije, stanovanja i mobilnosti. Preciznije, nisu
detektovane razlike između ispitanika i ispitanica, između onih kod kojih je
strabizam hirurški korigovan i onih kod kojih nije, kao ni kod osoba sa kod kojih
je strabizam nastao kasnije u životu (kongenitalan vs. stečeni). U budućim istraživanjima treba proveriti povezanost ostalih domena životnih navika i
društvenih uloga (realizacija školskih ili radnih aktivnosti, međuljudski odnosi
itd.) na koje bi uticaj manifestnog strabizma mogao biti značajniji.Introduction: Life habits is a term that represents social roles that are evaluated
through the prism of daily activities, socio-cultural status, or other characteristics of a
person. Strabismus represents the unequal orientation of the axes of both eyes towards the
object of observation, whereby one or both eyes can turn toward the nose or outwards.
This condition reduces visual abilities, which directly affects the realization of life habits and
daily life activities, and due to its manifest nature, it can negatively affect the formation of
self-image.
Aim: To determine whether there is a connection between life habits and the appearance
of strabismus in adults.
Methods: The criteria for participation in the research was that the person was at least
18 years old and had been diagnosed with manifest strabismus. During the research period,
the aforementioned criteria were met by 33 respondents (17 males and 16 females). Data
were collected by a sociodemographic questionnaire and shortened form of the Assessment
of Life Habits (LIFE-H 3.1). Part of the scale that refers to the assessment of six domains
of daily activities was used: nutrition, general condition, personal hygiene, communication,
housing, and mobility. The research was conducted in Belgrade, at the Clinical Center of
Serbia, at the Department of Strabismus and Amblyopia.
Results and conclusion: Although due to specific visual difficulties (double vision,
presence of asthenopic problems, difficulties with depth perception, etc.), some challenges
during various daily activities were expected, the obtained results indicate that adults with
manifest strabismus were successful in realizing activities of nutrition, general condition,
personal hygiene, communication, housing, and mobility. There were no detected differences
between male and female respondents, between those whose strabismus was surgically
corrected and those who were not, as well as among adults whose strabismus developed
later in life (congenital vs. acquired). Future research should check the connection between
other domains of life habits as well as social roles (implementation of school or work
activities, interpersonal relationships, etc.) on which the influence of manifest strabismus
could be more significant
Specificity of symptoms of depression and anxiety In adults with hearing loss
Get PDFUvod: Odrasle osobe sa oštećenjem sluha nailaze na probleme u komunikaciji
usled kojih dolazi do smanjenog učešća u socijalnim aktivnostima, socijalne
izolacije i usamljenosti, koji su usko povezani sa narušenim mentalnim zdravljem
i prisutnošću mentalnih teškoća, kao što su anksioznost i depresija.
Cilj: Cilj istraživanja je utvrditi specifičnost simptoma anksioznosti i depresije
kod odraslih osoba sa oštećenjem sluha. U okviru zadataka istraživanja proveravane
su razlike u prisustvu simptoma između osoba sa oštećenjem i osoba
bez oštećenja sluha.
Metode: Istraživanjem je obuhvaćeno 103 ispitanika sa oštećenjem i 103 ispitanika
bez oštećenja. Uzorak čini približno jednak broj ispitanika oba pola,
starosti od 20 do 65 godina, gde je prosečna starost ispitanika sa oštećenjem
sluha 52,4 (SD = 11,72). Kao instrumenti korišćene su Zungova Skala za samoprocenu
anksioznosti (A rating instrument foranxiety) i Zungova Skala za samoprocenu
depresije (A self-ratingdepressionscale).
Rezultati: Rezultati istraživanja pokazali su da postoje indikacije za razvoj
anksioznosti kod odraslih osoba sa oštećenjem sluha. Rezultati ukazuju na
odsustvo simptoma depresije kod odraslih osoba sa oštećenjem sluha. Razlike
između ispitanika oštećenog sluha i ispitanika urednog sluha na skalama anskioznosti
i depresije nisu statistički značajne. U okviru pojedinačnih ajtema
uočena je statistički značajna razlika na pojedinim simptomima, koja je detaljnije
analizirana u radu.
Zaključak: Oštećenje sluha se nije pokazalo kao faktor koji doprinosi javljanju
simptoma anksioznosti i depresije. Istraživanja bi se mogla usmeriti na proveravanje
samopoštovanja osoba sa oštećenjem sluha, kako bi se rezultati dobijeni
na skali depresivnosti mogli detaljnije analizirati.Introduction: Adults with hearing loss encounter communication problems that lead
to reduced participation in social activities, social isolation, and loneliness, which are closely
related to impaired mental health and the presence of mental difficulties, such as anxiety
and depression.
Aim: The aim of the research was to determine the specificity of symptoms of anxiety
and depression in adults with hearing loss. As part of the research tasks, differences in the
presence of symptoms between people with and without hearing impairment were checked.
Methods: The research included 103 subjects with and 103 subjects without impairment.
The sample consisted of an approximately equal number of respondents of both genders,
aged from 20 to 65 years, where the average age of respondents with hearing impairment
was 52.4 (SD = 11.72). A rating instrument for anxiety and a self-rating depression scale were
used as instruments.
Results: The results of the research showed that there are indications for the
development of anxiety in adults with hearing impairment. The results indicate the absence
of depressive symptoms in adults with hearing impairment. The differences between subjects
with hearing impairment and subjects with normal hearing on the anxiety and depression
scales are not statistically significant. Within individual items, a statistically significant
difference was observed in certain symptoms, which was analyzed in more detail in the paper.
Conclusion: Hearing loss has not been shown to be a contributing factor to anxiety
and depression symptoms. Research activity could be focused on checking the self-esteem of
people with hearing impairment so that the results obtained on the depression scale could
be analyzed in more detail
Socio-relational Model of Disability by Carol Thomas and its Significance for Disability Studies
Get PDFModeli ometenosti su konceptualni okviri uz pomoć kojih se fenomen ometenosti istražuje i razume. Kao ključni u studijama ometenosti ističu se socijalni i medicinski model. Britanska sociološkinja Carol Thomas je u svojim radovima ponudila kritički osvrt na socijalni model ometenosti, kao i njegovu dopunu kojom je oblikovana nova konceptualizacija ometenosti nazvana socijalno-relacioni model. Nastojeći da prevaziđe isključivost dotadašnjih pristupa, suštinu ometenosti Thomas prepoznaje u zoni odnosa osoba sa i bez oštećenja, tragajući u tom domenu za ključnim činiocima ometenosti. Socijalno-relacioni model Thomas ponudio je perspektivu koja istovremeno uvažava telesne i socijalne aspekte oštećenja i omogućava analizu psiholoških implikacija iskustva oštećenja i ometenosti koja prevazilazi tradicionalne dihotomije medicinskog i socijalnog, zdravog i bolesnog. U ovom preglednom radu će u osnovnim crtama biti prikazani medicinski i socijalni model ometenosti, zatim ključni elementi i pojmovi socijalno-relacionog modela ometenosti iz originalnih publikacija Carol Thomas i drugih autora koji su se na njega oslanjali, kao i diskusija značaja socijalno – relacionog modela za studije ometenosti i srodne discipline.Disability models are conceptual frameworks used to understand and investigate the phenomenon of disability. Social and medical models stand out as key in disability studies. In her works, British sociologist Carol Thomas offered a critical review of the social model of disability and its supplement, which formed a new conceptualization of disability called the social-relational model. Aiming to overcome the exclusivity of previous approaches, Thomas recognizes the essence of disability in the relational area, between persons with and without impairment, where according to her are the key elements of disability. This model offers a perspective that makes room for both the physical and social aspects of impairment and enables the analysis of the psychological implications of the experience of impairment and disability that transcends the traditional dichotomies of medical and social, healthy and diseased. In this overview paper, the medical and social model of disability will be presented in basic terms, followed by the key elements and concepts of the socialrelational model of disability from the original publications of Carol Thomas and other authors who relied on it, as well as a discussion of the importance of the socialrelational model for disability studies and related disciplines
Parents` attitudes of children with typical development towards the inclusion of children with disabilities in regular schools
No full textУкључивање ученика са сметњама у развоју у редовне школе је процес који
подразумева синхронизовано деловањe низа фактора, док њихова успешност зависи од
различитих актера. Један од њих су родитељи, па су њихови ставови значајни како због
улоге коју они имају у самом процесу инклузије, тако и због улоге коју имају у формирању
ставова властите деце. Циљ овог рада је био испитати ставове родитеља деце типичног развоја према укључивању деце са сметњама у развоју у редовне школе, као и њихове ставове у односу на пол, ниво образовања и разред њихове деце.
Истраживање је обављено у основној школи „Драгомир Марковић“ у Крушевцу. Узорак
истраживања чинило је 80 родитеља деце типичног развоја узраста од првог до осмог разреда.
Као инструмент за испитивање ставова родитеља коришћен је Инвентар ставова родитеља
према инклузији ученика у редовне школе (Мешалић, Ибралић и Имшировић, 2002).
На основу резултата истраживања закључено је да родитељи деце типичног развоја
испољавају позитивне ставове према укључивању деце са сметњама у развоју у редовне школе. Нису уочене значајне разлике између ставова родитеља у односу на пол, ниво образовања или разред који њихово дете похађа.The inclusion of students with disabilities in regular schools is a process that involves the
synchronized actions of a number factors, while its success depends on various actors. One of them is the parents, so their attitudes are significant because of the role they play in the inclusion process itself, the role they play in forming the attitudes of their own children as well.
The aim of this work is to examine the attitudes of parents of children with typical development towards the inclusion of children with disabilities in regular schools, as well as their
attitudes in relation to the gender, level of education and class of their children.
The research was carried out in the primary school „Dragomir Marković" in Kruševac. The
research sample consisted of 80 parents of typically developing children aged from the first to the
eighth grade. The inventory of parents attitudes towards the inclusion of students in regular schools was used as an instrument for examining parents attitudes (Mešalić, Ibralić and Imširović, 2002). Based on the results of the research, it was concluded that parents of children with typical
development have positive attitudes towards the inclusion of children with developmental disabilities in regular schools. No significant differences were observed between the attitudes of parents in relation to gender, level of education or the class their child attends
Информисаност о поремећајима гласа код опште популације
No full textГлас је основа вербалне комуникације. Људски говор је основ комуникације у
организованим људским заједницама. По томе се људска заједница разликује од било које
друге животне заједнице на Земљи. Говор је важан у радном процесу, у изражавању захтева,
жеља, емоција, а квалитет говора и гласа у директној је вези са врстом и квалитетом посла
који неко обавља. У свим занимањима постоји потреба за говорном комуникацијом. Без
чистог гласа, јасног и разговетног говора, могућност комуникације пада, те и животна и радна
способност. Информисаност опште популације о поремећајима гласа и факторима који
афектирају глас, као и о вокалној хигијени неретко изостаје, и мало је истраживања која се
баве овом врстом проблематике. Сходно томе, недостају и адекватни превентивни програми
који би едуковали општу популацију о значају гласа. Циљ овог истраживања је да се на основу
релевантне литературе и на основу емпиријског истраживања истакне значај изучавања ове
проблематике код опште популације. Резултати емпиријског истаживања, реализованом на
пригодном узорку који је чинило 100 испитаника са територије Републике Србије, показује да
је информисаност опште популације о поремећајима гласа на задовољавајућем нивоу.
Утврђено је да не постоје статистички значајне разлике у нивоу информисаности о
поремећајима гласа у односу на пол, старост, образовање, пушачки статус, место становања и
у односу на регион. Једна од основних препорука јесте да је потребно радити на развијају
програма вокалне хигијене гласа намењених за општу популацију, и реализовати додатна
истраживања на репрезентативном узорку.Voice is the basis of verbal communication. Human speech is the basis of communication in
organized human communities. That is what makes the human community different from any other
living community on Earth. Speech is important in the work process, in expressing requests, wishes,
emotions, and the quality of speech and voice is directly related to the type and quality of the work
someone preforms. In all professions there is a need for verbal communication. Without a clear voice,
and clear and articulated speech, the ability to communicate decreases, as does the ability to live and
work. The awareness of the general population about voice disorders and factors that affect voice, as
well as the concept of vocal hygiene of the voice, is often lacking, and there is little research dealing
with this type of issue. Consequently, there is a lack of adequate preventive programs that would
educate general population about the importance of the voice. The aim of this research is to point out
the importance of studying this issue in the general population based on the insight into the relevant
literature as well as on the results of empirical research. The results of an empirical study, conducted
on a sample of 100 respondents from the territory of the Republic of Serbia, show that the general
population is informed at a satisfactory level. There are no statistically significant differences in the
level of information about voice disorders in relation to gender, age, education, smoking status, place
of residence or in relation to region. One of the basic recommendations is that it is necessary to create
adequate vocal hygiene programs for the general population, as well as to implement additional
research on a representative sample
The perceptions of use of information and communications technologis in working with students with intellectual disabilities in inclusive education
No full textInformaciono-komunikacione tehnologije u radu sa učenicima sa intelektualnom ometenošću u školskom okruženju može da utiče na poboljšanje njihovih akademskih, ali i kompetencija koje mogu da utiču na njihov odnos sa vršnjacima u školi. Cilj ovog istraživanja je ispitivanje percepcije nastavnika o upotrebi Informaciono-komunikacione tehnologije u radu sa učenicima sa intelektualnom ometenošću u inkluzivnom okruženju s posebnim osvtom na određene sociodemografske karakteristike. Uzorak je obuhvatio 73 ispitanika koji rade u osnovnim školama na teritoriji Republike Srbije. Za potrebe istraživanja korišćena je Skala percepcije nastavnika prema korišćenju informaciono-komunikativnih tehnologija (Teachers' perceptions towards Information and communications technologis in teaching-learning process). Rezultati su pokazali da pojedine karakteristike nastavnika utiču na percepciju upotrebe informaciono-komunikacionih tehnologija. Ispitanici koji imaju manje radnog staža statistički značajno imaju bolje stavove prema upotrebi asistivne tehnologije u radu sa učenicima sa intelektualno ometenošću u inkluzivnom okruženju, dok nisu ustanovljene statistički značajne razlike u odnosu na pol, mesto škole i vrstu radnog mesta. Dobijeni rezultati ukazuju na razvijanje pozitivnih odnosa prema upotrebi novih vrsta tehnologije u radu sa učenicima sa intelektualnom ometenošću u inkluzivnom okruženju, kao i na potrebu daljeg razvoja inkluzivne kulture i prakse školskom okruženju.Summary: The use of information technologis in working with students with intellectual disabilities in the school environment can affect the improvement of their academic, but also competences that can affect their relationship with peers at school. The objective of this research is to examine the perceptions of teachers about the use of information technologis in working with students with intellectual disabilities in an inclusive environment. An additional goal of the research will be to determine certain determinants that can influence these attitudes, such as: gender, years of service, type of job (teacher) and place where the school is located (rural or urban). The sample included 73 respondents who work in primary schools in the territory of the Republic of Serbia. For the purposes of the research, the Teachers’ perceptions towards information and communications technologis in teaching-learning process scale was used. The results showed that gender is not statistically significantly related to the perceptions of educators towards the use of information technology. In addition, the place where the school is located, as well as the type of workplace, are also not statistically significantly related. Teachers who have less work experience have statistically significantly more positive attitudes towards the use of information and communications technologis in working with students with intellectual disabilities than their colleagues who have been working in schools longer. The obtained results point to the need for further development of inclusive culture and practice in the school environment, as well as the development of positive perceptions towards the use of new types of technology in working with students with intellectual disabilities in an inclusive environment
Parental Stress of Children with Autism Spectrum Disorder During the Coronavirus Pandemic (COVID-19): Experience from Serbia
No full textObjective Taking care of children with autism spectrum disorder (ASD), as of children with other developmental disorders, is associated with greater parental stress. The aim of this study was to determine the prevalence and impact of integrative and co-morbid ASD-related symptoms on parental stress levels during the COVID-19 pandemic at four time points. Testing was performed during significant changes related to the state of the COVID-19 pandemic in Serbia.Methods The research sample included 67 parents of children with ASD 4 to 7 years and 6 months of age. The Autism Parenting Stress Index, Gilliam Autism Rating Scale - Third Edition, diagnostic criteria for ASD from DSM-5 and Wechsler Preschool and Primary Scale of Intelligence - Fourth Edition were used to assess the tested abilities.Results Core behavior (problems of social development and communication skills) as well as co-morbid behaviors related to ASD (tantrums, aggressive behavior, self-injurious behavior and difficulties with transitions) caused the highest degree of parental stress. Post hoc tests that used Bonferroni correction found that parental stress caused by basic and co-morbid behaviors gradually decreased from first to fourth measurement, respectively. Sleep and toilet training problems, as well as co-morbid physical problems, caused the greatest degree of parental stress during the first measurement. Measuring total parental stress caused by integrative and co-morbid symptoms related to ASD showed that it was at the highest level during the first measurement, decreased during the second measurement and remained unchanged during the third and fourth measurements.Conclusion Time, as a repeating factor, during the COVID-19 pandemic has an effect on lowering the levels of parental stress caused by all examined ASD-related domains. These results may be useful in creating individual programs to support parents of children with ASD during the COVID-19 pandemic
Inkluzivno obrazovanje u Evropi – rezultati evropske agencije
Get PDFEvropska agencija za posebne potrebe i inkluzivno obrazovanje (dalje Agencija) je nezavisna organizacija koja deluje kao platforma za saradnju 30 država članica. Cilj je da se unapredi obrazovna politika i praksa za učenike sa smetnjama u razvoju i potrebom za podrškom. Republika Srbija pridružila se Agenciji 2018. godine. Ključni principi bazirani na dokazima koji su predstavljeni postulatima Agencije fokusiraju se na razvoj politike, kao i na implementaciju i usklađuju se sa prioritetima država članica. Jasno je da se obrazovni sistemi razlikuju među zemljama. Oni su dinamički, višestepeni sistemi sa dodatnom složenošću koja proizilazi iz kulturnih, društvenih, verskih i drugih kontekstualnih razlika.
Dok se na početku fokusirala na učenike sa razvojnim smetnjama, u poslednjem periodu Agencija proširuje svoj delokrug rada, uzima u obzir sve učenike u okviru sistema inkluzivnog obrazovanja i prikuplja, prikazuje i analizira nacionalne podatke država članica.
U tom smislu, u većini zemalja, upisivanje u inkluzivno obrazovanje podrazumeva raspoređivanje učenika u redovno odeljenje u skladu sa referentnom vrednošću raspoređivanja od 80% vremena u razredima redovnog obrazovanja sa svojim vršnjacima. Učenici koji nisu u inkluzivnom okruženju edukuju se u okviru odvojenih odeljenja u redovnim školama, specijalnih škola, neformalnog obrazovanja koje vode zdravstvene ili socijalne službe, ili su van formalnog obrazovanja.
Dostupni podaci pokazuju da nijedna od zemalja članica nema 100% upisivanje u inkluzivno okruženje. Sve zemlje koriste neki oblik pružanja posebnih stručnih usluga (posebne škole i jedinice), kao i posebna odeljenja u redovnim školama. Svaki treći učenik sa smetnjama u razvoju u Srednjoj i Istočnoj Evropi pohađa školu za učenike sa smetnjama u razvoju. Široki opseg stope raspoređivanja u specijalne škole ukazuje da se u različitim zemljama koriste veoma raznorodne procedure i strukture za raspoređivanje učenika sa razvojnim smetnjama. U svim zemljama članicama, skoro 40% učenika sa razvojnim smetnjama obrazuje se u posebnim, neinkluzivnim okruženjima. Čak i u Finskoj, državi s jednim od najboljih obrazovnih sistema na svetu i veoma kvalitetnom podrškom učenicima s razvojnim teškoćama, izveštava se o brojnim problemima vezanim za poteškoće u realizaciji inkluzivne nastave.
Rad je nastao kao rezultat istraživanja na projektu „Kreiranje Protokola za procenu edukativnih potencijala dece sa smetnjama u razvoju kao kriterijuma za izradu individualnih obrazovnih programa” (broj ugovora 451-03-68/2022-14) koji finansira Ministarstvo prosvete Republike Srbije