SGH platforma czasopism naukowych
Not a member yet
3797 research outputs found
Sort by
The effect of environmental uncertainty on tax avoidance with corporate governance as a moderator
Get PDFThe study aims to examine the effect of environmental uncertainty on tax avoidance and the moderating effects of corporate governance. Data collection uses secondary data derived from the financial statements and annual reports of companies listed on the Indonesia Stock Exchange for the period of 2017–2019, using the S&P Capital IQ database. The population of this study consists of 80 companies with an observation period of 3 years. Thus, the total o research observations is 240, obtained by the purposive sampling method. The results showed that environmental uncertainty negatively affects tax avoidance. The indicators of corporate governance, which is an independent board of commissioners, can strengthen the relationship between environmental uncertainty and tax avoidance, while audit quality is proven to weaken the relationship between environmental uncertainty and tax avoidance
Kondycja gospodarstw domowych : II kwartał 2023 PL: Badania Koniunktury Gospodarczej Instytutu Rozwoju Gospodarczego SGH
Get PDFThe 2 nd quarter of 2023 is yet another in which the IRGKGD consumer confidence indicator increased. This time, it was an upward revision of 6.4 pts, to -24.9 pts, which is 8.1 points higher than in the same period of the previous year and the highest since Q3 2021. What we have, therefore, is a continuation of the improvement in household sentiments that began in Q1 2023, especially when compared to the second half of the previous year - in the first half of this year, the indicator rose by a total of 18.7 points. Importantly, in Q2 2023, as in the previous quarter, all four components of the IRGKGD increased. Thus, there are perspicuous signs of a reversal of the trend from 2022: at the moment, households no longer anticipate an economic downturn, which positively affects how they assess both Poland's overall current economic situation and their own financial situation. Furthermore, Q2 2023 is the second consecutive quarter in which the balance of households' inflation expectations fell significantly. In the period covered by the survey, it stood at 33.3 pts, which is 7.8 pts lower than in the previous quarter, but also as many as 28.8 pts lower than a year earlier and 37.8 pts lower than in the record Q4 2021. This is thus the lowest value of this balance since Q4 2018 (it was then 24.8 pts) and the second lowest since Q3 2016 (then 25.1 pts). Thus, earlier speculations that there was a significant improvement in households' sentiments in this respect this year are confirmed and visible, for example, by the fact that the balance is 18.7 pts below the long-term average, despite the fact that inflation currently remains at a level (excluding 2022) not recorded since 1997, i.e. almost from the very beginning of the IRG SGH consumer survey (original abstract)Drugi kwartał 2023 r. jest kolejnym, w którym wartość wskaźnika IRGKGD wzrosła. Tym razem o 6,4 pkt, do poziomu -24,9 pkt, o 8,1 pkt wyższego od wartości z analogicznego okresu poprzedniego roku i najwyższego od III kwartału 2021 r., kiedy to IRGKGD osiągnął wysokość -16,6 pkt. Mamy zatem do czynienia z kontynuacją zapoczątkowanej w I kwartale 2023 r. tendencji ku poprawie nastrojów gospodarstw domowych – w pierwszym półroczu br. wartość wskaźnika IRGKGD wzrosła łącznie aż o 18,7 pkt. Co istotne, w II kwartale 2023 r., tak jak w poprzednim, zwiększyły się wartości wszystkich czterech składowych IRGKGD. Coraz więcej wskazuje więc na to, że mamy do czynienia z odwróceniem się spadkowej tendencji z 2022 r. – gospodarstwa domowe nie przewidują już pogorszenia się koniunktury gospodarczej. (fragment tekstu
Przyczynek do poznania finansów dawnej Japonii i możliwości wykorzystania niektórych ich rekomendacji w regulacjach polskich
Get PDFThe aim of the article is to attempt to showcase the finances of ancient Japan during the Yamato [250–710], Nara [710–794], and early Heian [794–1185] eras and examine whether some of their principles and recommendations can be implemented in contemporary Polish finance. Ancient Japan developed a distinct and specific system of state management and financing based on rice, giving the utmost priority to maximising the interests of the aristocracy. Over the course of the analysed eight centuries, the country centralised, transforming from a federation of independent uji into the establishment and growth of the Ritsuryo State. The conducted research contributes to understanding the financial system in operation during that period and identifies factors contributing to the development and destruction of the Ritsuryo State and its finances. The literature analysis revealed that some legal recommendations from the 7th century are still relevant enough to be implemented in modern Polish finance. The research methodology involved a critical analysis of the subject literature, available mostly in English, including manuscripts and articles on the history and economy of Japan, as well as the history of Japanese law. So far Polish economic literature has paid little attention to the issues of ancient Japanese finance. This study represents one of the first attempts to fill this research gap. The article may be of interest to individuals exploring Japanese economic history, finance, and corporate governance.Celem artykułu jest próba pokazania finansów dawnej Japonii, w epokach Yamato (250–710), Nara (710–794) i w początkach ery Heian (794–1185), oraz sprawdzenie, czy niektóre z ich zasad i rekomendacji mogą być implementowane we współczesnych finansach polskich. Dawna Japonia wykształciła odrębny, specyficzny, oparty na ryżu system zarządzania i finansowania państwa, przywiązujący największą wagę do maksymalizacji interesów arystokracji. W analizowanych ośmiu stuleciach nastąpiło scentralizowanie kraju będącego federacją niezależnych uji oraz powstało i rozwinęło się Państwo Ritsuryō. Przeprowadzone badania stanowią przyczynek do poznania systemu finansowego funkcjonującego w tym okresie, jak też do wskazania czynników rozwoju i destrukcji Państwa Ritsuryō i jego finansów. Analiza literatury wykazała, że niektóre rekomendacje prawne, mimo że pochodzą z VII w., są na tyle aktualne, że mogą być implementowane we współczesnych polskich finansach. Metodą badań była krytyczna analiza adekwatnej, bogatej, głównie angielskojęzycznej literatury, czyli publikacji książkowych i artykułów z zakresu historii i gospodarki Japonii oraz historii prawa japońskiego. Jak dotąd w polskim piśmiennictwie ekonomicznym nie poświęcano wiele uwagi problematyce finansów dawnej Japonii. Niniejsze opracowanie stanowi jedną z pierwszych prób wypełnienia tej luki badawczej. Artykuł może być intersujący dla osób eksplorujących japońską historię ekonomii, finanse oraz nadzór korporacyjny
Kapitał intelektualny a wskaźnik koncentracji właścicielskiej jako determinanta wyceny przedsiębiorstw produkcyjnych notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie
Get PDFThe article presents an analysis of the relationship between the value of intellectual capital, the ownership concentration ratio, and the stock valuation of manufacturing companies listed on the Warsaw Stock Exchange. The results of the analysis showed a positive correlation between the value of intellectual capital and the stock valuation of companies. Increasing the potential of intellectual capital has a positive impact on stock valuation, while the presence of a significant shareholder in the ownership structure may have a negative impact on this valuation. The analysis also revealed that the ownership concentration ratio, depending on its type, can have a positive or negative impact on the value of intellectual capital. The conclusions drawn from the analysis indicate that the value of intellectual capital significantly affects the stock valuation of manufacturing companies listed on the Warsaw Stock Exchange. At the same time, ownership concentration is an important determinant of valuation. The analysis suggests that manufacturing companies should invest in the development of their intellectual capital to increase their value in the stock market. They should also pay attention to the ownership structure to avoid negative effects of ownership concentration. Moreover, the analysis seeks to establish cause-and-effect relationships between the independent variable – the type of shareholder, and the dependent variable – the value of the intellectual capital of manufacturing companies. A key aspect of the analysis is determining the co-occurrence of increases or decreases in stock valuation with the concentration ratio of a particular type of shareholder. Understanding these relationships and disclosing them by financial supervisory bodies can contribute to promoting financial education and economic rationality within the new ESG reporting paradigm. The construction of a verifying report assessing the investment in intellectual capital by a leading type of shareholder can enhance the prediction of a manufacturing company’s future valuation and contribute to the development of a mechanism for detecting and preventing financial misconduct and protecting investors. Thus, I make the following recommendations:• create the BPKI30 (Barometer of Intellectual Capital Potential) index of 30 manufacturing companies with the highest intellectual capital potential, correlated with the ownership concentration index, consisting of a representative number of companies from the WIG20, WIG40 and WIG80;• develop and periodically disclose within the framework of a quarterly report the correlation between the potential of intellectual capital – its key components and the ownership concentration index – and the type of shareholder and market valuation of a given manufacturing company;• creation and dissemination of rational investment behaviour on the basis of the knowledge made available in the report, allowing for the estimation of the return on investment in a given interval of time, with a real valuation of risk, on the basis of disclosed KPIs (Key Performance Indicators) of intellectual capital;• construction of a model of causal relationships between intellectual capital variables, ownership concentration index and market valuation, and identification of determinants of stakeholder investment behaviour with publication of benchmarking of manufacturing companies effectively managing intellectual capital in a given industry.W artykule przedstawiono analizę zależności między wartością kapitału intelektualnego, wskaźnikiem koncentracji właścicielskiej a wyceną giełdową przedsiębiorstw produkcyjnych notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie (GPW). Ustalono w ten sposób, że zwiększenie potencjału kapitału intelektualnego pozytywnie wpływa na wycenę giełdową spółki, podczas gdy udział znaczącego akcjonariusza w strukturze właścicielskiej może mieć na tę wycenę negatywny wpływ. Analiza wykazała również, że wskaźnik koncentracji właścicielskiej oddziałuje w sposób pozytywny bądź negatywny na wartość kapitału intelektualnego w zależności od typu akcjonariusza. Można tym samym stwierdzić, że wartość kapitału intelektualnego ma znaczący wpływ na wycenę giełdową przedsiębiorstw produkcyjnych notowanych na GPW. Jednocześnie istotną determinantą wyceny jest wskaźnik koncentracji właścicielskiej. Analiza sugeruje, że przedsiębiorstwa produkcyjne powinny inwestować w rozwój kapitału intelektualnego, aby zwiększać swoją wartość na rynku giełdowym, i przywiązywać zarazem wagę do struktury właścicielskiej, co pozwoli im uniknąć negatywnych skutków koncentracji właścicielskiej. W ramach badania próbowano też ustalić zależności przyczynowo-skutkowe między zmienną niezależną (typem akcjonariusza) a zmienną zależną (wartością kapitału intelektualnego przedsiębiorstw produkcyjnych). Kluczowym aspektem analizy było określenie współwystępowania wzrostu bądź spadku wyceny giełdowej przedsiębiorstw wraz z wartością wskaźnika koncentracji danego typu akcjonariusza. Zrozumienie powyższych zależności i ujawnienie ich przez organy nadzoru finansowego przyczyni się do krzewienia edukacji finansowej i racjonalności ekonomicznej w ramach nowego paradygmatu raportowania ESG. Opracowanie raportu weryfikującego ocenę inwestycji w kapitał intelektualny przez dany typ akcjonariusza wiodącego może zwiększyć predykcję przyszłej wyceny przedsiębiorstwa produkcyjnego i przyczynić się do stworzenia mechanizmu ujawniającego i zapobiegającego nadużyciom finansowym oraz do ochrony inwestorów. Zgłaszam tym samym poniższe rekomendacje:• stworzenie indeksu BPKI30 (Barometr Potencjału Kapitału Intelektualnego), obejmującego 30 przedsiębiorstw produkcyjnych o najwyższym potencjale kapitału intelektualnego skorelowanego ze wskaźnikiem koncentracji właścicielskiej, składającego się z reprezentatywnej liczby spółek z WIG20, WIG40 i WIG80;• opracowanie i cykliczne ujawnianie w ramach raportu kwartalnego korelacji między potencjałem kapitału intelektualnego – jego kluczowymi komponentami i wskaźnikiem koncentracji właścicielskiej – a typem akcjonariusza i wyceną rynkową danego przedsiębiorstwa produkcyjnego;• kreowanie i upowszechnianie racjonalnych zachowań inwestycyjnych na kanwie udostępnianej w raporcie wiedzy, pozwalającej na szacowanie zwrotu z inwestycji w danym interwale czasu, przy rzeczywistej wycenie ryzyka, na podstawie ujawnionych KPI (ang. key performance indicators) kapitału intelektualnego;• zbudowanie modelu związków przyczynowo-skutkowych między zmiennymi kapitału intelektualnego, wskaźnikiem koncentracji właścicielskiej a wyceną rynkową i określenie determinantów zachowań inwestycyjnych interesariuszy wraz z publikacją benchmarkingu przedsiębiorstw produkcyjnych skutecznie zarządzających kapitałem intelektualnym w danej branży
SKUTKI AUTOMATYZACJI PRACY DLA ZARZĄDZANIA KAPITAŁEM LUDZKIM
No full textWork automation affects workplace and employee engagement in a complex way. Concerns about job stability or a reluctance to be supervised by an algorithm may cause employees’ resistance to work automation and make it difficult to implement. The literature review revealed an important gap in empirical research on the specifics of human resource management (HRM) practices in the context of work automation. Therefore, the aim of this paper is to analyze the challenges and HRM practices under conditions of work automation. The research used qualitative data from Polish organizations collected through semi-structured interviews, conducted in 2022, with 10 managers responsible for applying HRM practices. To analyze the collected research material, a theoretical coding system was developed using an open coding approach. The research shows that the key challenges and practices of HRM under work automation include four areas: redesigning work as a result of automation, identifying the causes of employees’ negative reactions to work automation, engaging employees in work automation and sharing the benefits of automation with employees.Automatyzacja pracy wpływa kompleksowo na miejsce pracy i zaangażowanie pracowników. Obawy o stabilność zatrudnienia czy niechęć do bycia nadzorowanym przez algorytm mogą być powodem oporu pracowników wobec automatyzacji pracy i utrudniać jej przeprowadzenie. Przegląd literatury ujawnił istotną lukę w badaniach empirycznych dotyczących specyfiki praktyk zarządzania kapitałem ludzkim (ZKL) w warunkach automatyzacji pracy. Dlatego celem niniejszego opracowania jest analiza wyzwań i praktyk ZKL w warunkach automatyzacji pracy. W badaniach wykorzystano dane jakościowe z polskich organizacji, zebrane za pomocą wywiadów półstrukturyzowanych, przeprowadzonych w 2022 roku, z 10 menedżerami odpowiedzialnymi za stosowanie praktyk ZKL. W celu analizy zebranego materiału badawczego opracowano system kodowania z wykorzystaniem otwartego podejścia. W wyniku badań stwierdzono, że kluczowe wyzwania i praktyki ZKL w warunkach automatyzacji pracy obejmują cztery obszary: przeprojektowanie pracy w wyniku automatyzacji, identyfikację przyczyn negatywnych reakcji pracowników na automatyzację pracy, angażowanie pracowników w automatyzację pracy oraz dzielenie się korzyściami z automatyzacji z pracownikami
KONIUNKTURA W FINANSACH I kwartał 2023: BADANIA KONIUNKTURY GOSPODARCZEJ INSTYTUTU ROZWOJU GOSPODARCZEGO SGH
Get PDFIn the 1st quarter of 2023 the financial confidence indicator (IRGFIN) quarterly increased by 11.9 pts to 16.9 pts. It is, however, expected to fall in the 2nd quarter 2023 to -3.5 pts. Its main component, the banking confidence indicator grew by 21 pts to 14.3 pts, but is expected to fall (to -16.7 pts) in the short horizon. The majority of the key survey balances improved on the quarterly basis. Legal barriers, monetary policy and poor economic situation of customers, resulting in reduced demand for financial services, continued to be assessed as the main factors unfavourable to financial activity. The majority of the survey respondents do not expect the zloty to change in the 2nd quarter 2023, and all the surveyed predict the central bank interest rates to remain unchanged. A half of the surveyed expect the inflation rate (CPI) to rise in the next quarter, and 60% of the survey participants anticipate the monetary base to continue growing. On the whole, the financial sector of the Polish economy continues to record relatively poor performance, and no significant changes to the situation are expected to happen in the second quarter (original abstract)Tło makroekonomiczne. W marcu 2023 r. tempo inflacji (CPI) w Polsce obniżyło się do wysokości 16,1% r/r z poziomu 18,4% r/r w lutym. W porównaniu z lutym poziom cen towarów i usług konsumpcyjnych wzrósł o 1,1%. Wiele wskazuje, iż spadek rocznej stopy CPI to głównie statystyczny efekt bazy. Choć główny wskaźnik inflacji konsumenckiej (CPI) zaczął się obniżać (r/r), to tzw. inflacja bazowa, tj. miara nieuwzględniająca bezpośrednio cen energii, paliw i żywności, rośnie nieprzerwanie od lipca 2021 r. W marcu 2023 r. wzrosła do 12,3% r/r z 12% r/r odnotowanych w lutym br. Przyśpiesza ona nie tylko w ujęciu rocznym, ale także - co może bardziej niepokoić - w miesięcznym (w tempie bliskim rekordowemu). W ostatnich miesiącach obniżyły się ceny surowców, co wraz z ustąpieniem napięć w globalnych łańcuchach dostaw wpływa na ograniczanie presji cenowej. W inflacji bazowej wzrost cen energii, paliw i żywności widoczny jest z opóźnieniem i w mniejszym stopniu. Niestety, rośnie ona pomimo spadającej wielkości sprzedaży detalicznej oraz słabnięcia aktywności gospodarczej. To sugeruje, że przedsiębiorstwa wciąż są w stanie podnosić ceny i to pomimo hamowania konsumpcji i produkcji. Oznacza to wysoką presję inflacyjną i ogranicza perspektywę cięcia stóp procentowych w najbliższych miesiącach. (fragment tekstu
Weksel jako instrument finansowy w kontekście dematerializacji papierów wartościowych – rekomendowane działania
Get PDFThe article presents financial instruments: the promissory note and the incomplete promissory note, which exist in their materialised form and are allowed for economic and financial transactions based on the bill of exchange law of April 28, 1936. The presented structure of the promissory note and the incomplete promissory note, which are a particular type of securities, aims to draw attention to the ongoing digital transformation in capital markets. The changes related to digital transformation can affect the promissory note as an instrument used to secure receivables and manage accounts receivable. In order to minimise the amount of paper documentation in a company, reduce the risk of counterfeit signatures on promissory notes, and mitigate the risks associated with bill transactions, it is recommended to consider dematerialising the incomplete promissory note.W artykule zaprezentowano dwa instrumenty finansowe: weksel własny i weksel własny in blanco, występujące w postaci zmaterializowanej oraz dopuszczone do obrotu gospodarczego i finansowego na podstawie prawa wekslowego z 28 kwietnia 1936 r. Przedstawiona konstrukcja weksla własnego i weksla własnego niezupełnego, będących szczególnym rodzajem papierów wartościowych, ma na celu zwrócenie uwagi na postępującą na rynkach kapitałowych transformację cyfrową. Zmiany związane z przebiegiem tego zjawiska mogą mieć wpływ na weksel jako instrument składany na potrzeby zabezpieczenia wierzytelności i wykorzystywany w zarządzaniu należnościami. W celu zminimalizowania w przedsiębiorstwie dokumentacji wekslowej w formie papierowej, ograniczenia ryzyka złożenia na wekslu upozorowanego podpisu, jak również redukcji ryzyka związanego z obrotem wekslowym rekomenduje się deliberację dematerializacji weksla własnego in blanco
AKCELERATORY STARTUPÓW: KIERUNKI I LUKI W BADANIACH
No full textOver the past years, startup accelerators have become popular. The research aims to systematize startup acceleration knowledge. The goal is attained through 1) analysis of the current state of the art concerning startup accelerators, 2) mapping and synthesis of current research efforts, and 3) identification of gaps and opportunities for further research. This paper is based on systematic network analysis methodology, which combines a systematic literature review with literature network research. The Scopus database was used to develop a comprehensive review of the study findings. VOSviewer was used to carry out bibliographic network analyses focusing on a hand-picked group of articles. Citespace was used to carry out the analysis and set up a visualization of the co-citation network. This paper provides a literature review of existing studies on start-up accelerators. Many authors discuss the operation of accelerators, the interaction between corporations and startups and examine the impact of cooperation on the startup ecosystem. Moreover, a significant number of publications deal with performance evaluation and activity of startups supported by accelerators, as well as the analysis of drivers of planning, operation and development of startups. Nevertheless, none of the publications included in the Scopus database aimed to comprehensively analyze startup acceleration and systematize the output of researchers in this field.W ostatnich latach akceleratory startupów cieszą się dużą popularnością. Celem badania jest usystematyzowanie wiedzy dotyczącej akceleracji start-upów poprzez 1) analizę aktualnego stanu wiedzy na temat akceleratorów startupów, 2) mapowanie i syntezę bieżących wysiłków badawczych oraz 3) identyfikację luk i możliwości dalszych badań. Artykuł opiera się na metodologii systematycznej analizy sieci, która łączy systematyczny przegląd literatury z badaniem sieci literatury. Do opracowania kompleksowego przeglądu wyników badań wykorzystano bazę danych Scopus. VOSviewer został wykorzystany do przeprowadzenia analiz sieci bibliograficznych skupiających się na wyselekcjonowanej grupie artykułów. Do przeprowadzenia analizy i stworzenia wizualizacji sieci współcytowań wykorzystano Citespace. W artykule dokonano przeglądu literatury na temat istniejących badań dotyczących akceleratorów start-upów. Wiele artykułów dotyczących startupów omawia działanie akceleratorów, interakcję korporacji ze startupami oraz bada wpływ współpracy na ekosystem startupowy. Ponadto znaczna liczba publikacji dotyczy oceny wyników i działalności startupów wspieranych przez akceleratory, a także analizy czynników planowania, działania i rozwoju startupów. Niemniej jednak brakuje kompleksowej analizy akceleracji startupów i usystematyzowania dorobku badaczy w tej dziedzinie. Niniejszy artykuł wypełnia tę lukę
Centrum Monitoringu Rynku Turystycznego - praktyczne narzędzie wspierające administrację publiczną w profesjonalizacji branży turystycznej oraz w skutecznej eliminacji niezgodnych z prawem praktyk na rynku usług turystycznych
Get PDFObowiązująca od 5 lat ustawa o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych z dn. 24 listopada 2017 r., najważniejszego aktu prawnego regulującego działalność podmiotów turystycznych w Polsce, będąca efektem transpozycji do polskiego prawa krajowego, dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2015/2302/UE z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie imprez turystycznych i powiązanych usług turystycznych, uregulowała w nowy sposób szereg obowiązków organizatorów imprez turystycznych wobec ich klientów i określiła zasady formalno-prawne działania rynku turystycznego. Dokument nie tylko wzmocnił zabezpieczenia konsumentów usług turystycznych, ale też w wyraźny sposób zmienił zasady funkcjonowania organizatorów turystyki i agentów turystycznych akcentując, iż istotne jest nie tyle „kto robi?”, ale też „co robi?” i z jakich komponentów składa się oferowana impreza.Obowiązująca od 5 lat ustawa o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych z dn. 24 listopada 2017 r., najważniejszego aktu prawnego regulującego działalność podmiotów turystycznych w Polsce, będąca efektem transpozycji do polskiego prawa krajowego, dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2015/2302/UE z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie imprez turystycznych i powiązanych usług turystycznych, uregulowała w nowy sposób szereg obowiązków organizatorów imprez turystycznych wobec ich klientów i określiła zasady formalno-prawne działania rynku turystycznego. Dokument nie tylko wzmocnił zabezpieczenia konsumentów usług turystycznych, ale też w wyraźny sposób zmienił zasady funkcjonowania organizatorów turystyki i agentów turystycznych akcentując, iż istotne jest nie tyle „kto robi?”, ale też „co robi?” i z jakich komponentów składa się oferowana impreza
Grywalizacja w dziedzinie edukacji, kultury i turystyki – przypadki z Bułgarii
Get PDFThe aim of the study is to examine some important practical applied aspects of gamification in the field of education, culture and tourism. The game elements and techniques of gamification are presented, as well as the non game cases in which it can also be applied were explored in the study. The main differences between gamification and traditional educational models are discussed. Practical examples from Bulgaria of gamification in the fields of culture, tourism and education have been researched and analyzed. The main characteristics and advantages of the application of gamification in education are clarified. The thesis that gamification occupies more and more space in education is proven and the main changes to which its application will lead are indicated.Celem pracy jest zbadanie kilku ważnych praktycznych aspektów grywalizacji w obszarze edukacji, kultury i turystyki. W opracowaniu przedstawiono elementy gier i techniki grywalizacji, a także przypadki niezwiązane z grami, w których można je również zastosować. Omówiono główne różnice między grywalizacją a tradycyjnymi modelami edukacyjnymi. Zbadano i przeanalizowano praktyczne przykłady grywalizacji w dziedzinie kultury, turystyki i edukacji z Bułgarii. Wyjaśniono główne cechy i zalety zastosowania grywalizacji w edukacji. Udowodniono tezę, że gamifikacja zajmuje coraz więcej miejsca w edukacji oraz wskazano główne zmiany, do jakich doprowadzi jej zastosowanie