University of Białystok
Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)Not a member yet
34608 research outputs found
Sort by
The Openness of Commercial Proceedings and the Digitisation of Civil Proceedings
No full textThe principle of openness is a guiding principle of the organisation of justice; the right to an open hearing of a case, inter alia a civil case, is a human right, although not an absolute one. Therefore the digitisation of the civil process should not affect this right. All forms of digitisation are in practice really concerned with the technical and not the substantive aspects of the proceedings. Technical innovations aimed at improving the civil process should be introduced primarily in commercial cases; in the digital age, this does not infringe on the right to a court. Before attempting to apply artificial intelligence to the adjudication of court cases (if that is really possible), it would be advisable first to completely digitise the civil process, especially commercial [email protected] Wyższa Szkoła Prawa i Administracji, PolskaCygan, R. (2025). Sądownictwo w dobie nowoczesnych technologii, Palestra, 1, 241–254.Ereciński, T. & Weitz, K. (2010). Prawda i równość stron w postępowaniu cywilnym a orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. w: T. Ereciński & K. Weitz (red.), Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego a Kodeks postępowania cywilnego. Materiały Ogólnopolskiego Zjazdu Katedr i Zakładów
Postępowania Cywilnego. 17–62. Wolters Kluwer Polska.Feliga P., (2024). Komentarz do art. 4583. w: P. Rylski (red. nacz.) & A. Olaś (red. cz. III), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Legalis.Fruk, A. (2024). E-rozprawa w postępowaniu cywilnym – standaryzacja czy destabilizacja? Dekalog zmian art. 151 KPC wprowadzonych nowelizacją z 2024 r., Monitor Prawniczy, 9, s. 529–543.Gołaczyński, J. & Dymitruk, M. (2021). Rozprawa zdalna i doręczenia elektroniczne w dobie pandemii COVID-19 po wejściu w życie nowelizacji z 28.5.2021 r., Monitor Prawniczy, 13, 685–697.Gołaczyński, J. & Zalesińska, A. (2020). Nowe technologie w sądach na przykładzie wideokonferencji i składania pism procesowych i doręczeń elektronicznych w dobie pandemii COVID-19, Monitor Prawniczy, 12, 637–643.Gołąb, A. (2020). Wybrane aspekty zasady jawności w świetle nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego z 4.7.2019 r. w: P. Rylski (red.), Reforma czy kolejna nowelizacja? Uwagi na tle ustawy z 4.7.2019 r. zmieniającej k.p.c. 95–129. Wydawnictwo C.H.Beck.Gołąb, A. (2024). Komentarz do art. 9. w: P. Rylski (red. nacz.) & A. Olaś (red. cz. III), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Legalis.Góra-Błaszczykowska, A. (2008). Zasada równości stron w procesie. Wydawnictwo C.H.Beck.Grzegorczyk, P. & Weitz, K. (2016). Komentarz do art. 45. w: M. Safjan & L. Bosek (red.), Konstytucja RP. Komentarz. Tom I. Art. 1–86, 1086–1152. Wydawnictwo C.H. Beck.Hofmański, P., & Wróbel, A. (2010). Komentarz do art. 6. w: L. Garlicki (red.), Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Tom I. Komentarz do art. 1–18, 246–461. Wydawnictwo C.H. Beck.Łazarska, A. (2012). Rzetelny proces cywilny. Wolters Kluwer Polska.Mayer, F. C. (2022). Art. 6 EMRK. w: U. Karpenstein, F. C. Mayer (red.), Konvention zum Schutz der Menschenrechte und Grundfreiheiten: EMRK, 171–302. C.H. Beck.Minister Cyfryzacji. (2023). Komunikat z dnia 29 maja 2023 r. w sprawie określenia terminu wdrożenia rozwiązań technicznych niezbędnych do doręczania korespondencji z wykorzystaniem publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego lub publicznej usługi hybrydowej
oraz udostępnienia w systemie teleinformatycznym punktu dostępu do usług rejestrowanego doręczenia elektronicznego w ruchu transgranicznym (Dz.U. 2023, poz. 1077, ze zm.).Minister Sprawiedliwości. (2015). Rozporządzenie z dnia 20 października 2015 r. w sprawie sposobu wnoszenia pism procesowych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe (t.j. z 2023, poz. 540).Minister Sprawiedliwości. (2021). Rozporządzenie z dnia z 30 listopada 2021 r. w sprawie konta w systemie teleinformatycznym obsługującym postępowanie sądowe (Dz.U. 2021, poz. 2204, ze zm.)Parafianowicz, J. (2024). Komentarz do art. 151. w: O. M. Piaskowska (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Art. 1–50539, 415–417. Wolters Kluwer Polska.Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 lutego 2017 r., sygn. akt V ACz 171/17, OSA/Kat. 2017, nr 1, poz. 3.Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt II UZ 3/24.Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2022 r., III CZ 37/22.Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 1997 r., sygn. akt I CZ 142/97.Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2023 r., sygn. akt III CZ 427/22, OSNC 2023, nr 9, poz. 93.Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2023 r., III CZP 369/23.Rada Europy. (1950). Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzona w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. 1993, nr 61, poz. 284, ze zm.).Rylski, P., Zembrzuski, T. (2006). Rozpoznanie spraw cywilnych na posiedzeniu niejawnym. Przegląd Sądowy, 6, 83–106.Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2001). Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powsze chnych (t.j. z 2024, poz. 334, ze zm.).Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2005). Ustawa z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (t.j. z 2024, poz. 1557, ze zm.).Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2015). Ustawa z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2015, poz. 1311, ze zm.).Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2019). Ustawa z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2019, poz. 1469, ze zm.).Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2020a). Ustawa z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (t.j. z 2024, poz. 1045, ze zm.).Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2020b). Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. z 2024, poz. 340, ze zm.).Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2021). Ustawa z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2021, poz. 1090).Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2023a). Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023, poz. 1860, ze zm.).Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2023b). Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023, poz. 614).Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2024). Ustawa z dnia 12 lipca 2024 r. – Prawo komunikacji elektronicznej (Dz.U. 2024, poz. 1221, ze zm.).Szanciło, T. (2023). Komentarz do art. 〖458〗^2 w: T. Szanciło (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Art. 1–〖458〗^16, 1956–1969. Wydawnictwo C.H. Beck.Szanciło, T. (2024). Artificial intelligence and case categories in civil proceeding. Studia Iuridica, 103, 7–22.Szczurowski, T. (2019). Specyfika nowego postępowania odrębnego w sprawach gospodarczych. Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego, 11, 41–47.Wolwiak, I. (2024). Komentarz do art. 1311a. w: P. Rylski (red. nacz.) & A. Olaś (red. cz. III), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Legalis.Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 1 marca 2006 r. w sprawie Sejdovic v. Włochy, nr wniosku 56581/00.Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 14 listopada 2000 r. w sprawie Riepan v. Austria, nr wniosku 35115/97.Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 19 lutego 1998 r. w sprawie Jacobsson v. Szwecja, nr wniosku 16970/90.Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 20 listopada 2003 r. w sprawie Faugel v. Austria, nr wniosków 58647/00 i 58649/00.Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 22 maja 1990 r. w sprawie Weber v. Szwajcaria, nr wniosku 11034/84.Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 23 lutego 1994 r. w sprawie Fredin v. Szwecja, nr wniosku 18928/91.Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 24 czerwca 1993 r. w sprawie Schuler-Zgraggen v. Szwajcaria, nr wniosku 14518/89.Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 28 maja 1997 r. w sprawie Pauger v. Austria, nr wniosku 16717/90.Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia z 8 lutego 2005 r. w sprawie Miller v. Szwecja, nr wniosku 55853/00.Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 czerwca 2002 r., sygn. akt SK 5/02, OTK-A 2002, nr 4, poz. 41.Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 listopada 2011 r., SK 45/09, OTK-A 2011, nr 9, poz. 97.Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt SK 4/06, OTK-A 2007, nr 8, poz. 98.Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 lipca 2007 r., sygn. akt SK 1/06, OTK-A 2007, nr 7, poz. 73.Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia z 2 października 2006 r., sygn. akt SK 34/06, OTK-A 2006, nr 9, poz. 118.Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia z 20 listopada 2007 r., sygn. akt SK 57/05, OTK-A 2007, nr 10, poz. 125.Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia z 20 października 2010 r., sygn. akt P 37/09, OTK-A 2010, nr 8, poz. 79.30423725
Market Value and Financial Condition of The Listed Banks from Central Europe in The Years 2007–2021
No full textCel | Celem artykułu jest analiza wartości rynkowej oraz kondycji finansowej banków notowanych na giełdach papierów wartościowych w Europie Środkowej w latach 2007–2021, z uwzględnieniem zróżnicowania czasowego i krajowego. Metoda badań | Wykorzystano podejście ilościowe, w oparciu na statystykach opisowych i analizie kwartylowej, która umożliwiła identyfikację relacji między cechami finansowymi banków a ich wartością rynkową. Wnioski | Wartość rynkowa banków znacząco spadła po globalnym kryzysie finansowym i nie powróciła do poziomu sprzed 2008 roku. Banki o wyższej dochodowości, niższych kosztach operacyjnych i większej skali działania były przeciętnie wyżej wyceniane. Z kolei wyższe poziomy kapitałów własnych oraz depozytów nie zawsze wiązały się z wyższą wartością rynkową. Oryginalność / wartość / implikacje / rekomendacje | Artykuł dostarcza charakterystyki banków giełdowych w Europie Środkowej oraz identyfikuje cechy, które mogą sprzyjać wyższej wartości rynkowej. Wyniki mogą być użyteczne dla inwestorów, menedżerów banków i regulatorów. Analiza ta może również stanowić podstawę dalszych analiz z wykorzystaniem modelowania ekonometrycznego.Purpose | The aim of this article is to analyse the market value and financial condition of the banks listed on stock exchanges in Central Europe between 2007 and 2021, with particular attention to time and cross-country differences. Research method | A quantitative approach was applied, based on descriptive statistics and quartile analysis, which allowed the identification of relationships between banks’ financial characteristics and their market value. Results | The market value of the listed banks dropped significantly after the global financial crisis and did not return to its pre-2008 levels. Banks with higher profitability, lower operating costs, and larger size were generally valued more highly. In contrast, higher levels of equity and deposits did not always correlate with higher market valuation. Originality / value / implications / recommendations | The article provides a comprehensive profile of the listed banks in Central Europe and identifies the characteristics that may support higher market valuation. The findings may be useful for investors, bank managers, and regulators. The analysis also lays a foundation for further research employing econometric modelling.Badania finansowane przez Narodowe Centrum Nauki w ramach projektu nr 2018/30/E/HS4/[email protected] SzczecińskiAdams R.B., Mehran H., 2012, Bank Board Structure and Performance: Evidence for Large Bank Holding Companies, „Journal of Financial Intermediation”, nr 21(2), s. 243–267, DOI: 10.1016/j.jfi.2011.09.002.Akhtar M.N., Saleem S., 2021, The Impact of Market Discipline on Charter Value of Commercial Banks: Empirical Evidence from Pakistan Stock Exchange, „The Journal of Asian Finance,
Economics and Business”, nr 8(4), s. 249–261, DOI: 10.13106/jafeb.2021.vol8.no4.0249.Alharbi R., Elnahass M., McLaren J., 2022, Women Directors and Market Valuation: What Are the “Wonder Woman” Attributes in Banking?, „Journal of International Financial Markets, Institutions and Money”, nr 80, 101611, DOI: 10.1016/j.intfin.2022.101611.Alouane N., Kahloul I., Grira J., 2022, The Trilogy of Ownership, Income Diversification, and Performance Nexus: Empirical Evidence from Tunisian Banks, „Finance Research Letters”, nr 45, 102180, DOI: 10.1016/j.frl.2021.102180.Allen F., Jackowicz K., Kowalewski O., Kozłowski Ł., 2017, Bank Lending, Crises, and Changing Ownership Structure in Central and Eastern European Countries, „Journal of Corporate Finance”, nr 42, s. 494–515, DOI: 10.1016/j.jcorpfin.2015.05.001.Andrieş A.M., Nistor S., 2016, Systemic Risk, Corporate Governance and Regulation of Banks Across Emerging Countries, „Economics Letters”, nr 144, s. 59–63, DOI: 10.1016/j.econlet.2016.04.031.Andrieş A.M., Nistor S., Sprincean N., 2020, The Impact of Central Bank Transparency on Systemic Risk – Evidence from Central and Eastern Europe, „Research in International Business and Finance”, nr 51, 100921, DOI: 10.1016/j.ribaf.2018.06.002.Anginer D., Demirguc-Kunt A., Huizinga H., Ma K., 2016, Corporate Governance and Bank Capitalization Strategies, „Journal of Financial Intermediation”, nr 26, s. 1–27, DOI: 10.1016/j.jfi.2015.12.002.Carnevale C., Mazzuca M., 2014, Sustainability Report and Bank Valuation: Evidence from European Stock Markets, „Business Ethics: A European Review”, nr 23(1), s. 69–90, DOI: 10.1111/beer.12038.Banking in Europe: EBF Facts & Figures 2022, 2022, The European Banking Federation, https://www.ebf.eu/wp-content/uploads/2022/12/Banking-in-Europe-EBF-Facts-and-Figures-2022.-FINAL.pdf [data dostępu: 18.11.2024].Busta I., Sinani E., Thomsen S., 2014, Ownership Concentration and Market Value of European Banks, „Journal of Management and Governance”, nr 18, s. 59–183, DOI: 10.1007/s10997-012-9223-8.Cull R., Pería M.S.M., 2013, Bank Ownership and Lending Patterns During the 2008–2009 Financial Crisis: Evidence from Latin America and Eastern Europe, „Journal of Banking and Finance”, nr 37, s. 4861–4878, DOI: 10.1016/j.jbankfin.2013.08.017.De Andres P., Vallelado E., 2008, Corporate Governance in Banking: The Role of the Board of Directors, „Journal of Banking and Finance”, nr 32(12), s. 2570–2580, DOI: 10.1016/j.jbankfin.2008.05.008.Degryse H., Havrylchyk O., Jurzyk E., Kozak S., 2012, Foreign Bank Entry, Credit Allocation and Lending Rates in Emerging Markets: Empirical Evidence from Poland, „Journal of Banking and Finance”, nr 36, s. 2949–2959, DOI: 10.1016/j.jbankfin.2011.12.006.De Haas R., Van Lelyveld I., 2006, Foreign Banks and Credit Stability in Central and Eastern Europe. A Panel Data Analysis, „Journal of Banking and Finance”, nr 30, s. 1927–1952, DOI: 10.1016/j.jbankfin.2005.07.007.De Jonghe O., Vander Vennet R., 2008, Competition Versus Efficiency: What Drives Franchise Values in European Banking?, „Journal of Banking and Finance”, nr 32(9), s. 1820–1835, DOI: 10.1016/j.jbankfin.2007.12.009.Demirgüç-Kunt A., Huizinga H., 2013, Are Banks Too Big to Fail or Too Big to Save? International Evidence From Equity Prices and CDS Spreads, „Journal of Banking and Finance”, nr 37(3), s. 875–894, DOI: 10.1016/j.jbankfin.2012.10.010.Drakos A.A., Kouretas G.P., Tsoumas C., 2016, Ownership, Interest Rates and Bank Risk-Taking in Central and Eastern European Countries, „International Review of Financial Analysis”, nr 45, s. 308–319, DOI: 0.1016/j.irfa.2014.08.004.Egly P.V., Sun J., 2014, Trading Income and Bank Charter Value During the Financial Crisis: Does Derivatives Dealer Designation Matter?, „The Quarterly Review of Economics and Finance”, nr 54(3), s. 355–370, DOI: 10.1016/j.qref.2014.04.001.Ferretti R., Gallo G., Landi A., Venturelli V., 2018, Market-Book Ratios of European Banks: What Does Explain the Structural Fall?, „CEFIN Working Papers”, DOI: 10.25431/11-380_1151228.Festić M., Kavkler A., Repina S., 2011, The Macroeconomic Sources of Systemic Risk in the Banking Sectors of Five New EU Member States, „Journal of Banking and Finance”, nr 35(2), s. 310–322, DOI: 10.1016/j.jbankfin.2010.08.007.Francis B.B., Hasan I., Küllü A.M., Zhou M., 2018, Should Banks Diversify or Focus? Know Thyself: The Role of Abilities, „Economic Systems”, nr 42(1), s. 106–118, DOI: 10.1016/j.ecosys.2017.12.001.Ghosh S., 2018, Capital Structure, Ownership and Crisis: Evidence from Middle East and North African Banks, „Accounting Research Journal”, nr 31(2), s. 284–300, DOI: 10.1108/ARJ-09-2015-0121.Gulamhussen M.A., Santa S.F., 2015, Female Directors in Bank Boardrooms and Their Influence on Performance and Risk-Taking, „Global Finance Journal”, nr 28, s. 10–23, DOI: 10.1016/j.gfj.2015.11.002.Haq M., Avkiran N.K., Tarazi A., 2019, Does Market Discipline Impact Bank Charter Value? The Case for Australia and Canada, „Accounting and Finance”, nr 59(1), s. 253–276, DOI: 10.1111/acfi.12244.Hasan I., Marton K., 2003, Development and Efficiency of the Banking Sector in a Transitional Economy: Hungarian Experience, „Journal of Banking and Finance”, nr 27(12), s. 2249–2271, DOI: 10.1016/S0378-4266(02)00328-X.Havrylchyk O., Jurzyk E., 2011, Inherited or Earned? Performance of Foreign Banks in Central and Eastern Europe, „Journal of Banking and Finance”, nr 35(5), s. 1291–1302, DOI: 10.1016/j.jbankfin.2010.10.007.Hoang L.X., Hoang P.D., Dang D.Q., 2020, Growth of Loan Distribution and Bank Valuation: Evidence from Vietnam, „Journal of Distribution Science”, nr 18(5), s. 5–13, DOI: 10.15722/jds.18.5.202005.5.Horobet A., Radulescu M., Belascu L., Dita S.M., 2021, Determinants of Bank Profitability in CEE Countries: Evidence from GMM Panel Data Estimates, „Journal of Risk and Financial Management”, nr 14(7), 307, DOI: 10.3390/jrfm14070307.Iwanicz-Drozdowska M., Bongini P., Smaga P., Witkowski B., 2017, The Role of Foreign Capital in the Banking Sector for Financial Stability and Economic Development in Post-Communist Countries, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio H – Oeconomia”, nr 51(5), s. 129–137, DOI: 10.17951/h.2017.51.5.129.Iwanicz-Drozdowska M., Nowak A.K., 2024, Konkurencyjność sektora bankowego w Polsce na tle sektorów bankowych krajów UE, „Studia i Prace Kolegium Zarządzania i Finansów”, nr 198, s. 25–46, DOI: 10.33119/SIP.2024.198.2.Jackowicz K., Kowalewski O., Kozłowski Ł., 2012, Stopa dochodu odsetkowego banków a cykl wyborczy, „Management and Business Administration. Central Europe”, nr 20(6), s. 23–37, DOI: 10.7206/mba.ce.2084-3356.34.Jajuga K., Karaś M., Kuziak K., Szczepaniak W., 2017, Ryzyko systemu finansowego. Metody oceny i ich weryfikacja w wybranych krajach, „Materiały i Studia”, nr 329, Narodowy Bank Polski, Departament Edukacji i Wydawnictw, Warszawa, https://www.nbp.pl/publikacje/materialy_i_studia/329.pdf [data dostępu: 18.11.2024].Jones J.S., Miller S.A., Yeager T.J., 2011, Charter Value, Tobin’s Q and Bank Risk During the Subprime Financial Crisis, „Journal of Economics and Business”, nr 63(5), s. 372–391, DOI: 10.1016/j.jeconbus.2010.10.003.Jordan D.J., Rice D., Sanchez J., Wort D.H., 2011, Explaining Bank Market-to-Book Ratios: Evidence from 2006 to 2009, „Journal of Banking and Finance”, nr 35(8), s. 2047–2055, DOI: 10.1016/j.jbankfin.2011.01.017.Karaś M., Boda M., 2024, Stabilność i wyniki finansowe banków w krajach Europy graniczących z konfliktem militarnym w Ukrainie, „Gospodarka Narodowa. The Polish Journal of Economics”, nr 318(2), s. 64–111, DOI: 10.33119/GN/184318.Karaś M., Stachura M., 2023, Modelowanie efektu zarażania ryzykiem systemowym w wybranych systemach bankowych w Europie, „Bezpieczny Bank”, nr 92(3), s. 25–51, DOI: 10.26354/bb.2.3.92.2023.Karkowska R., 2018, Związek nietradycyjnej działalności banków i ich stabilności w kontekście restrykcyjności regulacji bankowych, „Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu”, nr 531, s. 211–220, DOI: 10.15611/pn.2018.531.19.Kočenda E., Iwasaki I., 2020, Bank Survival in Central and Eastern Europe, „International Review of Economics and Finance”, nr 69, s. 860–878, DOI: 10.1016/j.iref.2020.06.020.Laeven L., Levine R., 2007, Is There a Diversification Discount in Financial Conglomerates?, „Journal of Financial Economics”, nr 85(2), s. 331–367, DOI: 10.1016/j.jfineco.2005.06.001.Marcinkowska M., 2023, Ryzyko w europejskim systemie bankowym, „Bezpieczny Bank”, nr 91(2), s. 8–33, DOI: 10.26354/bb.1.2.91.2023.Markoulis S., Martzoukos S., Savva S., Zagkreos V., 2025, A Comprehensive Analysis of the Decline in the Market-to-Book Ratio of European Banks, „International Review of Economics and Finance”, nr 100, 104107, DOI: 10.1016/j.iref.2025.104107.Männasoo K., Mayes D.G., 2009, Explaining Bank Distress in Eastern European Transition Economies, „Journal of Banking and Finance”, nr 33(2), s. 244–253, DOI: 10.1016/j.jbankfin.2008.07.016.Miklaszewska E., Kil K., Idzik M., 2021, How the COVID-19 Pandemic Affects Bank Risks and Returns: Evidence from EU Members in Central, Eastern, and Northern Europe, „Risks”, nr 9(10), 180, DOI: 10.3390/risks9100180.Niu J., 2016, Loan Growth and Bank Valuations, „Quarterly Review of Economics and Finance”, nr 61, s. 185–191, DOI: 10.1016/j.qref.2016.02.001.Pawłowska M., 2016, The Impact of Market Structure and the Business Cycle on Bank Profitability: The Role of Foreign Ownership. The Case of Poland, „National Bank of Poland Working Papers”, nr 229, Narodowy Bank Polski.Popov A., Udell G.F., 2012, Cross-Border Banking, Credit Access, and the Financial Crisis, „Journal of International Economics”, nr 87(1), s. 147–161, DOI: 10.1016/j.jinte-co.2012.01.008.Premti A., Jafarinejad M., Balani H., 2021, The Impact of the Fourth Anti-Money Laundering Directive on the Valuation of EU Banks, „Research in International Business and Finance”, nr 57, 101397, DOI: 10.1016/j.ribaf.2021.101397.Rachuba J., Skała D., 2016, Struktura akcjonariatu a polityka kredytowa w bankach Europy Centralnej, „Finanse, Rynki Finansowe, Ubezpieczenia”, nr 82, s. 713–721, DOI: 10.18276/frfu.2016.4.82/2-62.Rozwój systemu finansowego w Polsce w 2022 r., 2023, Narodowy Bank Polski, https://nbp.pl/system-finansowy/raporty-o-rozwoju-systemu-finansowego [data dostępu: 18.11.2024].Ruxho F., Beha F., 2024, Examining the Relationship Between Bank Profitability and Economic Growth: Insights from Central and Eastern Europe, „Global Business and Finance Review”, nr 29(1), s. 31–43, DOI: 10.17549/gbfr.2024.29.1.31%0A.Sakawa H., Watanabel N., Sasaki H., Tanahashi N, 2020, Bank Valuation and Size: Evidence from Japan, „Pacific-Basin Finance Journal”, nr 63, 101403, DOI: 10.1016/j.pacfin.2020.101403.Simoens M., Vander Vennet R., 2021, Bank Performance in Europe and the US: A Divergence in Market-to-Book Ratios, „Finance Research Letters”, nr 40, 101672, DOI: 10.1016/j.frl.2020.101672.Temesvary J., Banai A., 2017, The Drivers of Foreign Bank Lending in Central and Eastern Europe: The Roles of Parent, Subsidiary and Host Market Traits, „Journal of International Money and Finance”, nr 79, s. 157–173, DOI: 10.1016/j.jimonfin.2017.08.005.Uralov S., 2020, The Determinants of Bank Profitability: A Case of Central European Countries, „World Academics Journal of Management”, nr 8(3), s. 8–16.Vo X.V., 2017, How Does the Stock Market Value Bank Diversification? Evidence from Vietnam, „Finance Research Letters”, nr 22, s. 101–104, DOI: 10.1016/j.frl.2017.06.005.www 1, https://data.ecb.europa.eu/data/data-categories/supervisory-and-prudential-statistics/consolidated-banking-data/consolidated-banking-data [data dostępu: 18.11.2024].www 2, https://www.bse-sofia.bg/ [data dostępu: 18.11.2024].www 3, https://www.nasdaqbaltic.com/ [data dostępu: 18.11.2024].www 4, https://www.bsse.sk/ [data dostępu: 18.11.2024].www 5, https://www.bse.hu/ [data dostępu: 18.11.2024].www 6, https://bvb.ro/ [data dostępu: 18.11.2024].www 7, https://ljse.si/ [data dostępu: 18.11.2024].www 8, https://www.gpw.pl/ [data dostępu: 18.11.2024].www 9, https://zse.hr/ [data dostępu: 18.11.2024].www 10, https://www.pse.cz/ [data dostępu: 18.11.2024].3(121)38240
Research on the History of 19th-Century Women in Polish Historiography – Selected Aspects
No full textArtykuł stanowi podsumowanie wybranych aspektów badań z zakresu historii kobiet w głównych ośrodkach naukowych. Jakkolwiek początki badań nad historią kobiet w Polsce sięgają czasów II Rzeczypospoli tej i wiążą się z osiągnięciami naukowymi Łucji Charewiczowej, to jednak rozwijają się dopiero od końca lat 80. XX w. Dorobek pierwszych dwudziestu lat badań został już kilka razy podsumowany między innymi przez Monikę Piotrowską-Marchewę. Artykuł skupia się więc na charakterystyce dorobku badań ostatnich dziesięciu lat, prowadzonych w głównych ośrodkach uniwersyteckich. Wskazuje na tematy, które dotyczą historii kobiet w XIX w., ale nie były ujmowane w dotychczasowych podsumowaniach, gdyż nie były udziałem Polek. Autorki zwracają również uwagę na konieczność spojrzenia na historię kobiet w XIX w. na ziemiach polskich z perspektywy transnarodowej. Wskazują także, że w najnowszych publikacjach widoczna jest inspiracja praktykami badawczymi z zakresu tzw. nowej humanistyki oraz nauk społecznych.The article presents a summary of selected aspects of research on women’s history conducted in major academic centers. Although the beginnings of research on women’s history in Poland date back to the Second
Republic and are linked to the scholarly achievements of Łucja Charewiczowa, it did not begin to truly develop until the late 1980s. The achievements of the first twenty years of research have already been summarized several
times, including by Monika Piotrowska-Marchewa. The article therefore focuses on characterizing the research achievements of the past ten years conducted at major university centers. It also highlights topics related to the history of women in the 19th century that have not been included in previous summaries, as they did not involve Polish women. The authors emphasize the need to view the history of women in the 19th century in the Polish territories from a transnational perspective. They also note that recent publications reveal inspiration from research practices associated with the so-called new humanities and the social sciences.Publikacja przygotowana/dofinansowana ze środków budżetu państwa w ramach programu „Społeczna odpowiedzialność nauki II” Ministra Edukacji i Nauki. Jest wynikiem udziału w projekcie „Ośrodek Badań Historii Kobiet – kontynuacja II”.Lidia Michalska-Bracha: [email protected] Szudarek: [email protected] Michalska-Bracha – historyczka i muzealniczka, profesor doktor habilitowana Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, stypendystka Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu im. dr Marii Zdziarskiej-Zaleskiej i Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie. Prowadzi badania naukowe z zakresu historii historiografii i myśli historycznej XIX–XX w, pamięci kulturowej i historii kobiet, powstania styczniowego, losów Polaków na emigracji i Syberii w XIX wieku oraz dziejów Galicji i Lwowa. Autorka ponad 160 publikacji naukowych, w tym ostatnio wydanych monografii: Maria Bruchnalska. Ciche bohaterki 1863, t. 1. Udział kobiet w powstaniu styczniowym, oprac. nauk., komentarz i przypisy
L. Michalska-Bracha i E. Noiński, Warszawa–Wrocław 2024; Maria Bruchnalska. Ciche bohaterki 1863, t. 2. Kobiety Litwy, Wołynia, Ukrainy, oprac. nauk., komentarz i przypisy L. Michalska-Bracha i E. Noiński, Warszawa–Wrocław 2024; Wspomnienia Emilii ze Szwarców Heurichowej (1819–1905) i jej córki Teodory z Heurichów Kiślańskiej (1844–1920) z czasów powstania styczniowego, oprac. nauk., komentarz i przypisy L. Michalska-Bracha, E. Noiński, Warszawa 2023;Agnieszka Szudarek – doktor habilitowana związana z Uniwersytetem Szczecińskim, badaczka zajmująca się historią społeczną XIX w., ze szczególnym uwzględnieniem historii kobiet w Prusach (Niemczech) i na ziemiach polskich pod zaborem pruskim w perspektywie transnarodowej. Bada także przemiany społeczne na Pomorzu związane z procesami modernizacyjnymi ze szczególnym uwzględnieniem szlachty oraz kobiecego ruchu stowarzyszeniowego, jak również życia codziennego podczas I wojny światowej. Stypendystka Instytutu Herdera w Marburgu (Niemcy). Laureatka Nagrody Naukowej im. Gerarda Labudy. Obecnie realizuje grant Narodowego Centrum Nauki pt.: Niemki i Polki w polityce społecznej Poznania na przełomie XIX i XX wieku. Jest członkinią Komisji Historii Kobiet i Płci Kulturowej KNH PAN, współpracuje z Instytutem Studiów Kobiecych w Białymstoku. Pełni funkcję dyrektorki
Instytutu Historycznego US, gdzie kieruje również Zespołem Badawczym Historia Kobiet. Autorka około 100 publikacji, w tym monografii zatytułowanej „Stare panny”, wdowy i rozwiedzione. Samotne szlachcianki w Prusach w latach 1815–1914 na przykładzie prowincji Pomorze, Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2012.Lidia Michalska-Bracha - Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach (Polska)Agnieszka Szudarek - Uniwersytet Szczeciński (Polska)Bruchnalska, Maria. Ciche bohaterki. Udział kobiet w powstaniu styczniowym, (Miejsce Piastowe: Wydawnictwo Towarzystwa Św. Michała Archanioła, 1933).Charewiczowa, Łucja. Stanowisko kobiet polskich w popularyzatorskiej i naukowej pracy historycznej, (Lwów: Nakładem Drukarni Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich, 1933), 1–28.Kozłowska, Urszula (red.). Justyna Budzińska-Tylicka. Przyczynek do biografii, (Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2020).Machczyńska, Antonina. Kobieta polska. Szkic historyczny skreślony na Wystawę w Pradze r. 1912, (Lwów: Nakład Komitetu Lwowskiego Wystawy Praskiej, 1912).Michalska-Bracha, Lidia. Noiński, Emil (oprac.). Wspomnienia Emilii ze Szwarców Heurichowej (1819–1905) i jej córki Teodory z Heurichów Kiślańskiej (1844–1920) z czasów powstania styczniowego, (Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2023).Michalska-Bracha, Lidia. Noiński, Emil (oprac.). Maria Bruchnalska, Ciche bohaterki 1863, t. 1. Udział kobiet w powstaniu styczniowym, (Warszawa–Wrocław: Wydawnictwo Muzeum Historii Polski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2024.Michalska-Bracha, Lidia. Noiński, Emil (oprac.). Maria Bruchnalska, Ciche bohaterki 1863, t. 2. Kobiety Litwy, Wołynia, Ukrainy, (Warszawa–Wrocław: Wydawnictwo Muzeum Historii Polski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2024).Michalska-Bracha, Lidia. Noiński, Emil (oprac.). Wspomnienia Wandy z Wolskich Umińskiej (1841–1926), (Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2020).Pamiętnik VI Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich w Wilnie 17–20 września 1935 r., t. 2, (Lwów: Polskie Towarzystwo Historyczne, 1936).Petrażycka-Tomicka, Jadwiga. Z dziejów kobiety polskiej. Cztery odczyty, (Lwów: Księgarnia Gubrynowicz i Syn, 1914).Piłsudska, Aleksandra. Rychterówna, Maria. Pełczyńska, Wanda. Dąbrowska Maria (red.). Wierna służba. Wspomnienia uczestniczek walk o niepodległość 1910–1915, t. 1–2, (Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1927).Piskała, Kamil, Sikorska, Marta (oprac.). Kobiety niepodległości. Wspomnienia z lat 1910–1918, (Warszawa: Muzeum Historii Polski, 2019).Rychterówna, Maria (red.). Służba ojczyźnie. Wspomnienia uczestniczek walk o niepodległość 1915–1918, (Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1929).Sikorska-Kulesza, Jolanta. Bairašauskaite, Tamara (oprac.). Apolonia Sierakowska. Wspomnienia, (Warszawa: Neriton, 2010).Szczepański, Jerzy. Górzyński, Sławomir (oprac.). Helena z hr. Tyszkiewiczów hr. Ostrowska. Wspomnienia, (Warszawa, Wydawnictwo DiG, 2022).Bołdyrew, Aneta. „Kobiety wobec ubóstwa i patologii społecznych: analiza problemu w świetle publicystyki Królestwa Polskiego na przełomie XIX i XX w.”, w: Urszula Kozłowska, Adam Wątor, Tomasz Sikorski (red.), Obywatelki na obcasach. Kobiety w życiu publicznym XIX i XXI w., t. 2, (Radzymin–Warszawa: Wydawnictwo von borowiecky, 2016), 13–31.Bołdyrew, Aneta. „Zofia Daszyńska-Golińska (1866–1934) i jej badania nad młodzieżą ubogą i zaniedbaną”, w: Władysław Szulakiewicz (red.), Nauczyciele: zasłużeni, niedocenieni, zapamiętani (Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2018), 31–45.Bołdyrew, Aneta. Wałęga, Agnieszka (red.). Działaczki i działacze oświatowi w Królestwie Polskim u progu niepodległości. Słownik biograficzny, t. 1, A–K; t. 2, L–Ż, (Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2023).Borszyńska, Sylwana. Życie kobiet w Łodzi 1908–1914, (Łódź: Księży Młyn Dom, 2019).Caban, Wiesław. Michalska-Bracha, Lidia. „Pamiętniki i listy polskich autorów z Ziem Zabranych (Litwa, Białoruś, Ukraina) w XIX stuleciu. Uwagi na marginesie zakończonych dwóch projektów Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki oraz perspektywy badań źródłowych”, Res Historica, nr 56, 2023, 259–279.Chlebowska, Agnieszka. Sierakowska, Katarzyna (red.). Kobieta i procesy migracyjne, (Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2010).Dadej, Iwona. Kaczmarska, Agnieszka. Kałwa, Dobrochna. Nowakowska-Wierzchoś, Anna (red.). Historię swą piszcie same. Polityka, historiografia i muzealne narracje z perspektywy kobiet,
(Warszawa: IH PAN, Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, 2023).Dąbrosz-Drewnowska, Paulina. „Epistolarne kontakty księdza Félicité Roberta de Lamennais i Laury z Potockich Tarnowskiej w latach (1829–1833)”, Teka Komisji Historycznej Towarzystwa Naukowego KUL, 2024, nr 6 (specjalny), 131–172.Desperak, Izabela. Kuźma, Inga. Kobiety niepokorne. Reformatorki–buntowniczki – rewolucjonistki. Herstorie, (Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2016).Domańska, Ewa. Historie niekonwencjonalne, (Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2006).Domańska-Nogajczyk, Maria. Wójcik, Tomasz. Caban, Wiesław. Michalska-Bracha, Lidia (red.). Pamiętniki i listy polskich autorów z Ziem Zabranych (Litwa, Białoruś, Ukraina) w latach 1795–
1918. Materiały do katalogu, t. 1–3, (Kielce: Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, 2017).Janiak-Jasińska, Agnieszka. Sierakowska, Katarzyna. Szwarc, Andrzej (red.). Działaczki społeczne, feministki, obywatelki… Samo organizowanie się kobiet na ziemiach polskich do 1918 roku (na tle porównawczym), (Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2008).Kałwa, Dobrochna. „Historia kobiet. Kilka uwag metodologicznych”, w: Krzysztof A. Makowski (red.), Dzieje kobiet w Polsce. Dyskusja wokół przyszłej syntezy, (Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacje, 2014), 13–28.Kałwa, Dobrochna. „Ze studiów nad historią kobiet w XIX wieku. Metodologia, stan badań”, Historyka, t. 27, 1997, 119–124.Kamińska-Kwak, Jolanta. Kozak, Szczepan. Opaliński, Dariusz (red.). Kobieta w Galicji. Nowoczesność i tradycja, (Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2016).Kawalec, Agnieszka. Wierzbieniec, Wacław. Zaszkilniak, Leonid (red.). Galicja 1772–1918. Problemy metodologiczne, stan i potrzeby badań, t. 1, (Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rze szowskiego, 2011).Kita, Jarosław. Klempert, Mateusz. Korybut-Marciniak, Maria (red.). Życie prywatne Polaków w XIX wieku. „Portret kobiecy”. Polki w realiach epoki, t. 3, (Łódź–Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2014).Kita, Jarosław. Sikorska-Kowalska, Marta (red.). Życie prywatne Polaków w XIX wieku. „Portret kobiecy”. Polki w realiach epoki, t. 2, (Łódź–Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2014).Kołodziej-Durnaś, Agnieszka. Alice Salomon – szkic o życiu i dziełach (z wyborem pism), (Warszawa: Oficyna Naukowa, 2010).Korybut-Marciniak, Maria. Zbrzeźniak, Marta (red.). Życie prywatne Polaków w XIX wieku. „Portret kobiecy”. Polki w realiach epoki, t. 1, (Łódź–Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2014).Kostrzewska, Ewelina. „Reportaż na koniec wieku. Europejskie podróże gospodarce Cecylii hr. Plater-Zyberkówny w świetle «Kroniki Rodzinnej» (1899 r.)”, Przegląd Nauk Historycznych, R. 16, nr 2, 2017, 139–157.Kostrzewska, Ewelina. „Ziemianki Królestwa Polskiego a gospodarka. Koncepcje i empiria (przełom wieków XIX i XX)”, Studia Ma ritima, t. 28, 2015, 295–315.Kostrzewska, Ewelina. Oczarowane carskim mundurem. Polki doby zaborów między miłością a narodową apostazją na tle poglądów Cecylii Plater-Zyberkówny, w: Bożena Płonka-Syroka, Kaja Marchel, Andrzej Syroka (red.), Miłość czarowna, (Wrocław: Oficyna Wydawnicza Arboretum, 2015), 145–155.Kowalewski, Jacek. Piasek, Wojciech (red.). Zwroty badawcze w humanistyce. Konteksty poznawcze, kulturowe i społeczno-instytucjonalne, (Olsztyn: Instytut Filozofii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2010).Kozak, Szczepan. „Badania nad historią kobiet w Galicji prowadzone od 2010 roku”, w: Grzegorz Zamoyski (red.), Szkice z dziejów gospodarczych i społecznych Galicji, (Rzeszów, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, 2018), 165–178.Kozak, Szczepan. „Kobieta w Galicji. Problemy metodologiczne badań, ich dotychczasowy dorobek i postulaty na przyszłość”,w: Agnieszka Kawalec, Leonid Zaszkilniak, Wacław Wierzbieniec
(red.), Galicja 1772–1918. Problemy metodologiczne, stan i potrzeby badań, t. 1, (Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2013).Kozak, Szczepan. Kobieta na prowincji galicyjskiej w świetle akt notarialnych 1871–1914. Studium historyczno-źródłoznawcze, (Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2013).Kozak, Szczepan. The Woman in the Galician Provinces in the Light of Notarial Records (1871–1914), (Rzeszów: Uniwersytet Rzeszowski, 2024).Kulak, Teresa. „Działalność Komisji Historii Kobiet przy PTH”, w: Mariusz Mazur, Jan Pomorski (red.), „Wielka zmiana. Historia wobec wyzwań…” Pamiętnik XX Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich w Lublinie, 18–20 września 2019 roku, t. 3. Wiek XX i XXI, (Warszawa-Lublin: IPN, Instytut Historii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2021), 291–306.Kulak, Teresa. Chlebowska, Agnieszka (red.), Kobiety w wojnach i konfliktach polityczno-społecznych na ziemiach polskich w pierwszej połowie XX wieku. Wybrane zagadnienia, (Wrocław:
Chronicon 2014).Kusiak, Alicja. „Łucja Charewiczowa – inicjatorka badań nad przeszłością kobiet polskich”, w: Anna Żarnowska, Andrzej Szwarc (red.), Kobieta i kultura życia codziennego. Wiek XIX i XX, t. 5,
(Warszawa: DiG, 1997), 99–103.Kusiak, Alicja. „O historii kobiet”, w: Elżbieta Pakszys, Danuta Sobczyńska (red.), Humanistyka i płeć. Kobiety w poznaniu naukowym wczoraj i dziś, (Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM,
1997), 210–216.Łysakowska-Trzos, Agata. „Działalność Poznańskiego Towarzystwa Dobroczynności Dam Polskich”, Rocznik Leszczyński, t. 18, 2018, 83–90.Łysakowska-Trzos, Agata. „Wielmożna hrabino dobrodziejko! Akcja charytatywna Celestyny Działyńskiej z 1848 roku”, Kronika Miasta Poznania, 2016, nr 1, 157–168.Mędrzecki, Włodzimierz. „Intymność i sfera prywatna w życiu codziennym i obyczajach rodziny wiejskiej w XIX i w pierwszej połowie XX wieku”, w: Dobrochna Kałwa, Adam Walaszek, Anna Żarnowska (red.), Rodzina – prywatność – intymność. Dzieje rodziny polskiej w kontekście europejskim. Sympozjum na XVII Powszechnym Zjeździe Historyków Polskich (Kraków 15–18 września 2004). Zbiór studiów, (Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2005), 105–122.Michalska-Bracha, Lidia. „Nineteenth-century women’s egodocuments in the historian’s research workshop: (On the margins of the NPRH project: «Memoirs and letters of Polish authors from the Western Krai (Lithuania, Belarus, Ukraine) 1795-1918»)”, Czasopismo Naukowe Instytutu Studiów Kobiecych, nr 1(8), 2020, 9–23.Michalska-Bracha, Lidia. „Przestrzenie kobiecych wspomnień. Autobiograficzne narracje dziewiętnastowiecznych Polek jako źródło do historii kobiet – wybrane aspekty”, w: Małgorzata Dajnowicz, Adam Miodowski (red.), Historia kobiet. Źródła, metody, kierunki badawcze, (Białystok: Instytut Badań nad Dziedzictwem Kulturowym Europy, 2022), 27–40.Michalska-Bracha, Lidia. „«Wedle ideału Klaudynek…» Wizerunek dziewiętnastowiecznej Polki w piśmiennictwie historycznym Antoniny Machczyńskiej”, Czasopismo Naukowe Instytutu Studiów Kobiecych, nr 1(14), 2023, 29–52.Morawska, Joanna. „Obowiązki służących wobec chlebodawców na przełomie XIX i XX wieku w świetle wybranych poradników i czasopisma «Przyjaciel Sług»”, Klio. Czasopismo Poświęcone Dziejom Polski i Powszechnym, t. 48, nr 1, 2019, 105–128.Morawska-Tołek, Joanna. “Between sacrifice and duty. The changing image of the Polish Mother-Patriot and evolution of women’s national agenda in the Province of Posen at the turn of the twentieth century”, Women’s History Review, Vol. 33, Issue 4, 2024, 574–591.Nadolska, Anna. „Nasze «strażniczki polskości». Aktywność patriotyczna kobiet w Bydgoszczy pod koniec okresu pruskiego”, Tabularium Historiae, t. 8, 2020, 49–87.Nawrot-Borowska, Monika. „Powinności kobiety – matki, żony i obywatelki w świetle czasopisma «Dwutygodnik dla Kobiet» (1880–1885)”, w: Urszula Kozłowska, Tomasz Sikorski, Adam Wątor (red.), Obywatelki na obcasach. Kobiety w życiu publicznym (XIX–XXI w.), t. 2, (Radzymin–Warszawa: Wydawnictwo von borowiecky, 2016, 33–55.Nietyksza, Maria. Wierzbicka, Maria. „Profesor Anna Żarnowska – główne nurty badań”, w: Anna Żarnowska, Kobieta i rodzina w przestrzeni wielkomiejskiej na ziemiach polskich w XIX i XX
wieku, Agnieszka Janiak-Jasińska, Katarzyna Sierakowska, Andrzej Szwarc (red.), (Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2013), IX–XX.Niewęgłowska, Aneta. „Średnie szkolnictwo żeńskie w dziewiętnastowiecznym Grudziądzu”, Rocznik Grudziądzki, t. 23, 2015, 111–127.Niewęgłowska, Aneta. „Kwestia kobieca na ziemiach polskich w XIX wieku. Stan i perspektywy badań”, Klio, nr 3, 2003, 44–64.Niewęgłowska, Aneta. „Status społeczno-prawny nauczycielek szkół średnich w Prusach Zachodnich na przełomie XIX i XX wieku”, w: Agnieszka Jakuboszczak, Adam Kucharski, Agnieszka Wieczorek (red.), Guwerner, preceptor, nauczyciel. Szkice z historii edukacji w Polsce i Europie Zachodniej (XVII–XIX), (Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2022), 239–254.Pekaniec, Anna. Autobiografki. Szkice o literaturze dokumentu osobistego kobiet, (Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2020).Pekaniec, Anna. Czy w tej autobiografii jest kobieta? Kobieca literatura dokumentu osobistego od początku XIX wieku do wybuchu II wojny światowej, (Kraków: Księgarnia Akademicka, 2013).Perkowski, Piotr. Stegner, Tadeusz (red.). Kobieta i media. Studia z dziejów emancypacji kobiet, (Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2009).Piotrowska-Marchewa, Monika. „Sytuacja kobiet na ziemiach polskich w XIX wieku – przegląd stanu badań”, w: Krzysztof A. Makowski (red.), Dzieje kobiet w Polsce. Dyskusja wokół przyszłej syntezy, (Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacje, 2014), 75–95.Popiołek, Bożena. Chłosta-Sikorska, Agnieszka. Gadocha, Marcin (red.). Kobieta i mężczyzna jedna przestrzeń – dwa światy, (Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2015).Przeniosło, Marek. Sierakowska, Katarzyna (red.). Pamięć historyczna kobiet, (Kielce: Wydawnictwo Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego, 2009).Pudłocki, Tomasz. „Będziemy działać”. Wincenta Tarnawska w służbie niepodległości Polski, (Kraków: Historia Iagellonica, 2013).Pudłocki, Tomasz. Sierakowska, Katarzyna (red.). Aktywność publiczna kobiet na ziemiach polskich. Wybrane zagadnienia, (Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2013).Sacha, Magdalena. Eine ambitionierte Schriftstellerin und ein privater Tagebuchschreiber. Louise von Krockow (1749–1803) und Hans Carl Ernst von Krockow (1769–1841) als Autoren,
w: Miłosława Borzyszkowska-Szewczyk, Sabine Jagodzinski, Miloš Řeznik (Hrsg.), Adel im Grenzraum: Transkulturelle Verflechtungen im Preußenland vom 18. bis zum 20. Jahrhundert.
Studien zum Mitteleuropäischen Adel, (Berlin: Peter Lang Publishing Group, 2021), 141–153.Sacha, Magdalena. Edukacja kobiet na Pomorzu Gdańskim w początkach XIX wieku: działalność Louise von Krockow, t. 3. „Cicha wielkość”: Louise von Krockow (1794–1803) i jej wizja kobiecej edukacji, (Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańska Galeria Miejska, 2021).Sawaniewska-Mochowa, Zofia. „Dzienniki Emilii z Beniowskich Wróblewskiej z lat 1850–1886 jako źródło do badań językowo-kulturowych”, Bendrin Kalba, nr 97, 2024, 140–159.Sierakowska, Katarzyna. Wyder, Grażyna (red.). Kobieta w gospodarstwie domowym. Ziemie polskie na tle porównawczym, (Zielona Góra: Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, 2011).Sierakowska, Katarzyna. Żarnowska, Anna. „Stare i nowe wzorce i obyczaje rodziny inteligenckiej w Polsce na przełomie wieków XIX/XX (przed II wojną światową)”, w: Dobrochna Kałwa,
Adam Walaszek, Anna Żarnowska (red.), Rodzina – prywatność – intymność. Dzieje rodziny polskiej w kontekście europejskim. Sympozjum na XVII Powszechnym Zjeździe Historyków Polskich (Kraków 15–18 września 2004). Zbiór studiów, (Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2005), 79–104.Sikorska, Marta. „Kobiety z PPS (1892–1918)”, w: Maciej Żuczkowski, Kamil Piskała (red.), O niepodległość i socjalizm. Studia i szkice dziejów Polskiej Partii Socjalistycznej, (Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2020), 127–151.Sikorska, Marta. „Socjologiczna refleksja w badaniach nad historią kobiet. Wybrane problemy”, w: Mariusz Mazur, Jan Pomorski (red.), „Wielka zmiana. Historia wobec wyzwań…” Pamiętnik XX Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich w Lublinie, 18-20 września 2019 roku, t. 3. Wiek XX i XXI, (Warszawa–Lublin: IPN, Instytut Historii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2021), 259–271.Sikorska, Marta. Aleksandra Piłsudska (1882–1963), (Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2021).Sikorska, Marta. „Warunki rozwoju polskiego feminizmu na przełomie XIX i XX wieku”, Fabrica Societatis, 2019, nr 2, 143–159.Sikorski, Tomasz. Wątor, Adam. Liga Narodowa w zaborze pruskim i jej działacze, (Warszawa: Instytut Dziedzictwa Myśli Narodowej, Neriton, 2021).Słupianek-Winkowska, Agnieszka. „Kilka uwag o specyfice badań nad historią kobiet Ziemi Pleszewskiej na przełomie XIX i XX wieku oraz w dobie II RP”, Zeszyty Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, nr 23, 2023, 52–69.Solarska, Maria. „O relacji «perspektywy kobiet» i historii”, w: Mariusz Mazur, Jan Pomorski (red.), „Wielka zmiana. Historia wobec wyzwań…”. Pamiętnik XX Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich w Lublinie, 18–20 września 2019 roku
“The Impossible Theater of a Possible Future” – The Fringe Section of the Lubimovka Festival in Search of New Forms of Artistic Expression
No full textThis article analyses the works selected for the Fringe section, a part of the Lubimovka Festival – one of the key dramaturgical events in the Russian-speaking theatrical community. Since its inception, the Fringe section has been a space for experimental plays that often transcend conventional theatrical forms, challenging the traditional language of the theater. The innovation of the artists highlighted by the Fringe curators lies in incorporating contemporary technologies – an integral part of their daily lives – into the creative process. They create dramaturgy by using techniques borrowed from the social media and tools of artificial intelligence, representing a groundbreaking approach to the traditional theatrical [email protected] Śląski w KatowicachBogdanova P., 2020, Razmykanie klassičeskoj struktury: Čehov, Petruševskaâ, Prâžko, [w:] Metamorfozy teatralʹnosti: razomknutye formy, red. P. Bogdanova, Moskva. [Богданова П., 2020, Размыкание классической структуры: Чехов, Петрушевская, Пряжко, [w:] Метаморфозы театральности: разомкнутые формы, ред. П. Богданова, Москва.]Bolotân I., 2004, O drame v sovremennom teatre: verbatim, „Voprosy literatury”, no. 5, s. 23–42. [Болотян И., 2004, О драме в современном театре: verbatim, „Вопросы литературы”, № 5, с. 23–42.]borŝëv f., 2023, Kak â shodil v biblioteku. [борщёв ф., 2023, Как я сходил в библиотеку], https://www.lubimovka.art/borschev [15.02.2025].Chaberski M., 2018, Cyberpartycypacja i złośliwa interaktywność, czyli kto lub co uczestniczy w post‑teatrze, [w:] Post‑teatr i jego sojusznicy, red. T. Plata, Warszawa.Charko‑Klekot P., 2023, Pierwiastek ironiczny w dramaturgii Oli Muchiny, „Przegląd Rusycystyczny”, nr 2(182), s. 124–142.Cherbadzhy J., Malʹkova V., 2024, Audio‑dnevnik Zavod. [Cherbadzhy J., Малькова В., 2024, Аудио‑дневник Завод], https://www.lubimovka.art/library/search/%D0%90%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BE-%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%20%D0%97%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B4 [15.02.2025].Demidova E., 2017, Tekstogenerator “Dalʹnie rodstvenniki”. [Демидова Е., 2017, Текстогенератор “Дальние родственники”], https://www.lubimovka.art/demidova [15.02.2025].Èksperimentalʹnaâ dramaturgiâ: granicy i polûsa poiska. Publičnaâ diskussiâ. [Экспериментальная драматургия: границы и полюса поиска. Публичная дискуссия], https://www.youtube.com/watch?v=XMIwlMsEOgk&t=1384s [15.02.2025].Fringe, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Fringe_(festiwal) [15.02.2025].Gajewski K., 2017, Teoria (nowych) mediów z perspektywy nowej humanistyki, [w:] Nowa humanistyka. Zajmowanie pozycji, negocjowanie autonomii, red. P. Czapliński i in., Warszawa, https://books.openedition.org/iblpan/6365 [15.02.2025].Gavrilova M., 2019, Â oru!! [Гаврилова М., 2019, Я ору!!], https://www.lubimovka.art/library/search/%D0%AF%20%D0%BE%D1%80%D1%83 [15.02.2025].Hans‑Thies Lehmann, 2004, Teatr postdramatyczny, przeł. D. Sajewska, M. Sugiera, Kraków.Ivannikova O., 2024, Butylki. [Иванникова О., 2024, Бутылки], https://www.lubimovka.art/library/search/%D0%91%D1%83%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%BA%D0%B8 [15.02.2025].Karow J., 2019, KinoTReka, „Teatr”, nr 7–8, https://teatr‑pismo.pl/7332‑kinotreka [15.02.2025].Korotyč P., 2020, Â doma. [Коротыч П., 2020, Я дома], https://www.lubimovka.art/library/search/%D0%AF%20%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D0%B0 [15.02.2025].Kosiński D., 2004, Teatr w XXI wieku – ku nowym definicjom, „Przestrzenie Teorii”, nr 3/4, s. 215–225.Kovalʹskaâ E., 2015, Dviženie „Solidarnostʹ”: na otkrytie Teatra.doc, „Teatr”, no. 19. [Ковальская Е., 2015, Движение „Солидарность”: на открытие Театра. doc, „Театр”, № 19], http://oteatre.info/dvizhenie‑solidarnost-na‑otkrytieteatra‑doc [15.02.2025].Lappo I., 2013, „…i o niczym nie myśli”. Dramaturgia pustki Pawła Priażki, „Acta Universitatis Lodziensis Folia Litteraria Rossica”, zeszyt specjalny, s. 199–210.Lipoveckij M.,Bojmers B., 2012, Performansy nasiliâ: literaturnye i teatralʹnye èksperimenty „Novoj dramy”, Moskva. [Липовецкий М., Боймерс Б., 2012, Перформансы насилия: литературные и театральные эксперименты „Новой драмы”, Москва.]Lubimovka, strona festiwalu, https://www.lubimovka.art [15.02.2025].Nycz R., 2001, Literatura jako trop rzeczywistości, Kraków.Pavis P., 2011, Media na scenie, przeł. P. Olkusz, [w:] Amalgamaty sztuki. Intermedialne uwikłania teatru, red. J. Limon, A. Żukowska, Gdańsk.Prâžko P., 2011, Soldat. [Пряжко П., 2011, Солдат], https://lubimovka.art/media/plays/Pryazhko_Soldat.pdf [15.02.2025].Prografika_spb, 2024, Instagram, https://www.instagram.com/prografika_spb/p/C7WcDWIi4Wr [15.02.2025].Ratajczak D., 2002, [Nie wiem, czy moja odpowiedź…: odpowiedź na ankietę], „Pamiętnik Literacki”, nr 93, z. 1, s. 81–88.Rudnev P., 2013, Novaâ pʹesa v Rossii, „Znamâ”, no. 4. [Руднев П., 2013, Новая пьеса в России, „Знамя”, № 4], http://magazi‑nes.russ.ru/znamia/2013/4/r14.html [15.02.2025].Šarapov V., 2020, Žiznʹ. [Шарапов В., 2020, Жизнь], https://www.lubimovka.art/sharapov [15.02.2025].Szakina O., 2013, Innowator, przeł. A. L. Piotrowska, „Teatr”, nr 7–8, https://teatr‑pismo.
pl/4561‑innowator [15.02.2025].Točka dostupa. [Точка доступа], Facebook, https://tiny.pl/jycww6-6 [15.02.2025].Točka dostupa. [Точка доступа], strona festiwalu, https://2021.tochkadostupa.spb.ru/festival/about [15.02.2025].Wąchocka E., 2020, Słowo wstępne, [w:] Gatunki dramatyczne. Rekonfiguracje, red. E. Wąchocka, Katowice.ŽIZNʹ. Obsuždenie pʹesy Vasi Šarapova. [ЖИЗНЬ. Обсуждение пьесы Васи Шарапова], YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=Dz6u6DFj-NmM&list=PL9Pz6qSnYlVGmTU3U7yFFDx5mRfeXMfTZ&index=50 [15.02.2025].25264
The Aaesthetics of Witkacy’s Landscapes
No full textThe article discusses the aesthetics of Stanisław Ignacy Witkiewicz’s landscapes, which, according to the author, were inspired by other artists (Leon Wyczółkowski, Jan Stanisławski, Ferdynand Ruszczyc, Julian Fałat, Władysław Ślewiński), the literary and painting work of his father (Stanisław Witkiewicz), his places of permanent and temporary residence (Zakopane, Syłgudyszki, Lovran), his travels (Russia, Australia, Brittany), as well as technological developments (photography). The scholarly research of Witkacy’s painting, such as proposed by Anna Żakiewicz and Wojciech Sztaba, and that of landscape aesthetics (proposed by Beata Frydryczak), there are three distinguished types of landscapes in Witkacy’s work: painterly, photographic and literary. Analysis and interpretation of selected landscapes indicate that each of these types, due to their execution, constitutes a separate image, but they can complement each other thematically. According to the author, Witkacy’s meteorological landscapes (painterly, photographic and literary) allow him to capture the changes and moments of stillness in the observed reality. Trough aesthetics of mirage Witkacy depicts the world in all its elusive fluidity (forest lake, mountain stream), through mist he shows phosphorescent and fleeting shapes (veils of mist, wandering clouds), while freezing allows him to demonstrate the immutability of the natural [email protected]ł Filologii Polskiej i Klasycznej, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w PoznaniuBaudelaire Charles (2000), Rozmaitości estetyczne, wstęp i przeł. J. Guze, komentarz i przypisy C. Pichois, Gdańsk: słowo/obraz terytoria.Benjamin Walter (2017), Krótkie cienie, przeł. M. Palka, „Odra”, nr 5, s. 47–50.Dudzik Sebastian, Żuchowski Tadeusz J. [red.] (2004), Pejzaż – narodziny gatunku 1400–1600. Materiały sesji naukowej 23–24 X 2003, Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.Franczak Ewa, Okołowicz Stefan [wyb. i oprac.] (1986), Przeciw nicości. Fotografie Stanisława Witkiewicza, oprac. graf. L. Przybylski, Kraków: Wydawnictwo Literackie.Frydryczak Beata (2006), „Złapać przemijającą chwilę zachwytu nad światem”. Pejzaże Witkacego, w: Powroty do Witkacego. Materiały sesji naukowej poświęconej Stanisławowi Ignacemu Witkiewiczowi, Słupsk 7–8 maja 2004, red. J. Tarnowski, Słupsk: Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku, s. 9–25.Frydryczak Beata (2013), Krajobraz. Od estetyki the picturesque do doświadczenia topograficznego, Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk.Guze Joanna (1973), Impresjoniści, Warszawa: Wiedza Powszechna.Lenartowicz Światosław (2000), Wpływ fotografii Stanisława Ignacego Witkiewicza na jego twórczość plastyczną, w: Witkacy. Materiały sesji poświęconej Stanisławowi Ignacemu Witkiewiczowi w 60. rocznicę śmierci, Słupsk, wrzesień 1999, red. A. Żakiewicz, Słupsk: Wydawnictwo Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku.Leśmian Bolesław (1974), W chmur odbiciu, w: B. Leśmian, Poezje wybrane, oprac. J. Trznadel, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.Leśmian Bolesław (1974), Zwiewność, w: B. Leśmian, Poezje wybrane, oprac. J. Trznadel, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.Paule Ladislav (1984), Pejzaż fotograficzny, przeł. A. Kroh, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.Poprzęcka Maria (2008), Inne obrazy. Oko, widzenie, sztuka. Od Albertiego do Duchampa, Gdańsk: słowo/obraz terytoria.Przerwa-Tetmajer Kazimierz (1980), O zmroku, w: K. Przerwa-Tetmajer, Poezje, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.Przerwa-Tetmajer Kazimierz (1980), Pejzaż, w: K. Przerwa-Tetmajer, Poezje, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.Rzepińska Maria (1983), Historia koloru w dziejach malarstwa europejskiego, Kraków: Wydawnictwo Literackie.Stala Marian (1994), Pejzaż człowieka. Młodopolskie myśli i wyobrażenia o duszy, duchu i ciele, Kraków: Baran i Suszyński.Sunderland Jan (1963), Estetyka fotografii krajobrazu, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.Sztaba Wojciech (1982), Gra ze sztuką. O twórczości Stanisława Ignacego Witkiewicza, Kraków: Wydawnictwo Literackie.Vinci da Leonardo (1984), Traktat o malarstwie, przeł., przedmowa i opracowanie M. Rzepińska, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polska Akademia Nauk.White Kenneth (2017), Medytacja w porze zimowej, przeł. K. Brakoniecki, „Odra”, nr 1, s. 66–69.Witkiewicz Stanisław (1979), Na przełęczy, w: S. Witkiewicz, W kręgu Tatr, cz. 1, wstęp M. Gładysz, komentarze R. Hennel, Kraków: Wydawnictwo Literackie.Witkiewicz Stanisław (1979), Po latach, w: S. Witkiewicz, W kręgu Tatr, cz. 2, komentarze R. Hennel, Kraków: Wydawnictwo Literackie.Witkiewicz Stanisław Ignacy (1974), 622 upadki Bunga, czyli Demoniczna kobieta, wstęp i oprac. A. Micińska, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.Witkiewicz Stanisław Ignacy (1992), Nienasycenie, oprac. J. Degler, L. Sokół,Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.Witkiewicz Stanisław Ignacy (1992), Pożegnanie jesieni, oprac. A. Micińska, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.Żakiewicz Anna (2014), Młodość chłopczyka. O wczesnej twórczości Stanisława Ignacego Witkiewicza, Gdańsk: słowo/obraz terytoria.Platon (1990), Państwo, przeł. W. Witwicki, Warszawa: Antyk.268111
“I stink, therefore I am”: Puns in popularisation discourse
No full textThis article investigates the role of puns in the production and dissemination of botanical knowledge to non-professional audiences. Specifically, an ecolinguistic perspective is adopted to suggest that particular conceptualisations entailed by some wordplays may stimulate the layperson’s interest in the botanical world and increase attention towards plant and fungi. The study analyses data collected from a corpus of blog posts published on the website of the Royal Botanic Gardens, Kew (2017–2023) which offer simplified descriptions of the biology of plants and fungi. Puns are examined with reference to conceptual blending theory and classified according to the lexical-grammatical distinction between relexicalized and reconstructed puns. The article proposes that the effort required by the reader for reconstructing the original and deciphering the conceptual incongruity on which puns are built can act as an effective tool in forwarding scientific information and promoting consciousness about the ecological importance of plants and fungi. However, the potential of wordplays in supporting ecological literacy is linked to the strength of the conceptual blend that motivates [email protected] Buonvivere is a Research Fellow at Roma Tre University, where he completed a PhD in Foreign Languages, Literatures and Cultures with a dissertation titled “The Language of Ecotourism: An Ecolinguistic Approach”. His main research interests include ecolinguistics, critical discourse studies, tourism discourse, and the use of framings in the representation of the natural world.Roma Tre University, ItalyAbhilasha, & Rathee, Dr. M. (2024). An eco-conscious study of Rohan Chakravarty’s Green humour for a greying planet and pugmarks and carbon footprints. Educational Administration Theory and Practices. https://doi.org/10.53555/kuey.v30i2.1317Alexander, R., & Stibbe, A. (2014). From the analysis of ecological discourse to the ecological analysis of discourse. Language Sciences, 41, 104–110. https://doi.org/10.1016/j.langsci.2013.08.011Attardo, S. (1994). Linguistic theories of humor. Mouton de Gruyter.Attardo, S. (2018). Universals in puns and humorous wordplay. In E. Winter-Froemel & V. Thaler (Eds.), Cultures and traditions of wordplay and wordplay research (pp. 89–110). De Gruyter. https://doi.org/10.1515/9783110586374-005Attardo, S. (2020). The linguistics of humor: An introduction (1st ed.). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780198791270.001.0001Bankes, E. T. (2023). Laughing to love science: Contextualizing science comedy. HUMOR, 36(1), 75–94. https://doi.org/10.1515/humor-2022-0030Bates, C. (1999). The point of puns. Modern Philology, 96(4), 421–438.Bodkin, A. (2014). Eco-comedy performance: An alchemy of environmentalism and humour. In R. D. Besel & J. A. Blau (Eds.), Performance on behalf of the environment (pp. 51–72). Lexington Books.Bortoluzzi, M. (2024). Identity representation of plants in relation to humans and the lifescape. In M. Bortoluzzi & E. Zurru (Eds.), Ecological communication and ecoliteracy: Discourses of awareness and action for the lifescape (pp. 152–174). Bloomsbury Academic.Bultitude, K. (2011). The why and how of science communication. In P. Rosulek (Ed.), Science communication (pp. 31–58). European Commission.Calsamiglia, H. (2003). Popularization discourse. Discourse Studies, 5(2), 139–146. https://doi.org/10.1177/1461445603005002307Calsamiglia, H., & van Dijk, T. A. (2004). Popularization discourse and knowledge about the genome. Discourse & Society, 15(4), 369–389.Coulson, S. (2005). Extemporaneous blending: Conceptual integration in humorous discourse from talk radio. Style, 39(2), 107–121.Coulson, S. (2015). Frame-shifting and frame semantics: Joke comprehension on the space structuring model. In G. Brône, K. Feyaerts, & T. Veale (Eds.), Cognitive linguistics and humour research (pp. 167–190). De Gruyter Mouton. https://doi.org/10.1515/9783110346343-009Culler, J. D. (Ed.). (1988). On puns: The foundation of letters. Blackwell.Fauconnier, G., & Turner, M. (2002). The way we think: Conceptual blending and the mind’s hidden complexities. Basic Books.Fill, A. F. (2018). Introduction. In A. F. Fill & H. Penz (Eds.), The Routledge handbook of ecolinguistics (pp. 1–7). Routledge.Freud, S. (1963). Jokes and their relation to the unconscious (J. Strachey, Trans.). Norton. (Original work published 1905).Gagliano, M. (2017). The mind of plants: Thinking the unthinkable. Communicative & Integrative Biology, 10(2), e1288333. https://doi.org/10.1080/19420889.2017.1288333Gagliano, M. (2018). Thus spoke the plant: A remarkable journey of groundbreaking scientific discoveries and personal encounters with plants. North Atlantic Books.Giora, R. (2003). On our mind: Salience, context and figurative language. Oxford University Press.Gotti, M. (2011). Investigating specialized discourse (3rd ed.). Lang, Peter, AG, Internationaler Verlag der Wissenschaften.Heard, S. B., Cull, C. A., & White, E. R. (2023). If this title is funny, will you cite me? Citation impacts of humour and other features of article titles in ecology and evolution. FACETS, 8, 1–15. https://doi.org/10.1139/facets-2022-0079Heidari-Shahreza, M. A. (2023). Humour beyond human: Eco-humour as a pedagogical toolkit for environmental education. Australian Journal of Environmental Education, 39(4), 550–562. https://doi.org/10.1017/aee.2023.8Hill, A. A. (1985). Puns: Their reality and their uses. International Journal of American Linguistics. https://doi.org/10.1086/465927Himmadi, A. M. J., & Halawachy, H. (2023). What is in a laughter? A glance at humour in environmental protests, Journal of Babylon Center for Humanities Studies, 13(1), 1–20.Hoey, M. (2005). Lexical priming: A new theory of words and language. Routledge.Johnson, D., Martin, F., Cairney, J. W. G., & Anderson, I. C. (2012). The importance of individuals: Intraspecific diversity of mycorrhizal plants and fungi in ecosystems. New Phytologist, 194(3), 614–628. https://doi.org/10.1111/j.1469-8137.2012.04087.xKew, R. B. G. (n.d.-a). Our science. Retrieved 23 November 2024, from https://www.kew.org/science/our-scienceKew, R. B. G. (n.d.-b). Read & watch. Retrieved 23 November 2024, from https://www.kew.org/read-and-watchKimmerer, R. W. (2013). Braiding sweetgrass: Indigenous wisdom, scientific knowledge and the teachings of plants. Milkweed Editions.Kress, G. R., & Van Leeuwen, T. (2020). Reading images: The grammar of visual design (3rd ed.). Routledge.Laist, R. (Ed.). (2013). Plants and literature: Essays in critical plant studies. Editions Rodopi.Lundmark, C. (2003). Puns and blending : The case of print advertisements. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:17479626Mancuso, S. (2017). Plant revolution: Le piante hanno già inventato il nostro futuro. Giunti.Mancuso, S. (2019). La nazione delle piante. Editori Laterza.Norton, B. G. (2008). Environmental ethics and weak anthropocentrism. In R. Attfield (Ed.), The ethics of the environment (pp. 333–350). Routledge. (Original work published 1984).Partington, A. S. (2009). A linguistic account of wordplay: The lexical grammar of punning. Journal of Pragmatics, 41(9), 1794–1809. https://doi.org/10.1016/j.pragma.2008.09.025Pinto, B., Marçal, D., & Vaz, S. G. (2015). Communicating through humour: A project of stand-up comedy about science. Public Understanding of Science, 24(7), 776–793. https://doi.org/10.1177/0963662513511175Pinto, B., & Riesch, H. (2017). Are audiences receptive to humour in popular science articles? An exploratory study using articles on environmental issues. Journal of Science Communication, 16(4), A01. https://doi.org/10.22323/2.16040201Poole, R. (2022). Corpus-assisted ecolinguistics. Bloomsbury Academic. https://doi.org/10.5040/9781350138582Poole, R., & Micalay-Hurtado, M. A. (2022). A corpus-assisted ecolinguistic analysis of the representations of tree/s and forest/s in US discourse from 1820-2019. Applied Corpus Linguistics, 2(3), 100036. https://doi.org/10.1016/j.acorp.2022.100036Qiu, J. (2013). A Cognitive-pragmatic approach to puns. International Journal of Applied Linguistics & English Literature, 2(4), 135–141. https://doi.org/10.7575/aiac.ijalel.v.2n.4p.135Redfern, W. D. (1986). Puns. Blackwell.Riesch, H. (2015). Why did the proton cross the road? Humour and science communication. Public Understanding of Science, 24(7), 768–775. https://doi.org/10.1177/0963662514546299Russo, M. (2025). Tra autore umano e narratore non-umano: Elementi linguistici e ideologie ne ‘La nazione delle piante’ di Stefano Mancuso. In L. Bellardini, G. Bocchetti, L. Buonvivere, G. Calì, M. Desantis, F. Forlini, S. Franceschini, E. Lacorte, S. Masi, & V. Soldà (Eds.), Difetti d’autore: Forme e significati dell’autorialità (pp. 143-156). Roma TrE-press.Scotto Di Carlo, G. (2013). Humour in popularization: Analysis of humour-related laughter in TED talks. The European Journal of Humour Research, 1(4), 81–93. https://doi.org/10.7592/EJHR2013.1.4.scottodicarloSheldrake, M. (2020). Entangled life: How fungi make our worlds, change our minds and shape our futures. Random House.Steffensen, S. V. (2024). On the demarcation of ecolinguistics. Journal of World Languages. https://doi.org/10.1515/jwl-2024-0043Stibbe, A. (2018). Positive Discourse Analysis: Rethinking human ecological relationships. In A. F. Fill & H. Penz (Eds.), The Routledge handbook of ecolinguistics (pp. 165–178). Routledge.Stibbe, A. (2021). Ecolinguistics: Language, ecology and the stories we live by (2nd ed.). Routledge.Virdis, D. F. (2022). Ecological stylistics: Ecostylistic approaches to discourses of nature, the environment and sustainability. Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-031-10658-3Virdis, D. F. (2023). Ecostylistics: Texts, methodologies and approaches. Journal of World Languages, 8(3), 435–442. https://doi.org/10.1515/jwl-2022-0058Wandersee, J. H., & Schussler, E. E. (1999). Preventing plant blindness. The American Biology Teacher, 61(2), 82–86. https://doi.org/10.2307/4450624Wohlleben, P. (2016). The hidden life of trees: What they feel, how they communicate – Discoveries from a secret world (Trans. J. Billinghurst). Greystone Books.Zurru, E. (2017). The agency of The hungry tide: An ecostylistic analysis. In J. Douthwaite, D. F. Virdis, & E. Zurru (Eds.), The stylistics of landscapes, the landscapes of stylistics (Vol. 28, pp. 191–231). John Benjamins Publishing Company. https://doi.org/10.1075/lal.28.10zur49 (2/2025)62
Nonce formations and their translation – an analysis of selected neologisms describing the specificity of the world depicted in the futurological congress by Stanisław Lem and their translations by Michael Kandel
No full textNiniejszy artykuł ma na celu zbadanie przetłumaczonych przez Michaela Kandela wybranych neologizmów opisujących specyfikę świata przedstawionego w Kongresie futurologicznym Stanisława Lema. We wstępie przedstawiono zarys teoretyczny dotyczący tworzenia i tłumaczenia neologizmu autorskiego. Leksemy zbadano w grupach tematycznych. Następnie, w ramach grup dokonano analizy wyrazów na poziomie słowotwórczym oraz w kontekście funkcji komunikacyjnych i artystycznych. Nasuwają się następujące wnioski: Kandel rozumiał budowę słowotwórczą i semantykę leksemów Lema, ale często rezygnował z kalk, transkrypcji czy możliwych substytutów leksykalnych. Odwołując się
do elementów pozatekstowych, poszukiwał ekwiwalencji na różnych poziomach tekstu i adaptował go do warunków, w jakich utwór miał funkcjonować w systemie docelowym.This article aims to study selected neologisms translated by Michael Kandel, which describe the specificity of the world depicted in Stanisław Lem’s The Futurological Congress. The introduction provides a theoretical outline of the creation and translation of nonce formations. The lexemes were examined in thematic groups. Then, within the groups, the words were analysed at the level of word formation and in the context of communicative and artistic functions. The following conclusions emerge: Kandel understood the structure and semantics of Lem’s lexemes, but often dispensed with calques, transcriptions or possible lexical substitutions. Referring to extra‑textual elements, he searched for equivalences at different levels of the text and adapted it to the conditions in which the work was to function in the target [email protected] Jana Kochanowskiego w KielcachLem S., Kongres futurologiczny, Kraków 2012.Lem S., The Futurological Congress, London 2017.Bednarczyk A., Rosyjskie „Solaris” Stanisława Lema, [w:] Lem i tłumacze, E. Skibińska, J. Rzeszotnik (red.), Kraków 2010, s. 103–115.Blumczyński P., Pilnikiem, kluczem czy siekierą? O tłumaczeniu Lema na angielski, [w:] Lem i tłumacze, E. Skibińska, J.Rzeszotnik (red.), Kraków 2010, s. 79–92.Csicsery‑Ronay Jr. I., The Seven Beauties of Science Fiction, Middletown 2011.Głowiński M., Nowomowa i ciągi dalsze, Kraków 2009.Gostkowska K., Fantastyczny los Lemowych neologizmów (na podstawie dwóch francuskich przekładów Cyberiady), [w:] Lem i tłumacze, E. Skibińska, J.Rzeszotnik (red.), Kraków 2010, s. 167–178.Handke R., Językowe sposoby kreowania składników fantastycznych, [w:] Spór o science fiction. Antologia szkiców i esejów o science fiction, R. Handke, L. Jęczmyk, B. Okólska (red.), Poznań 1989, s. 228–248.Handke R., Ze Stanisławem Lemem na szlakach fantastyki naukowej, Warszawa 1991.Hejwowski K., Kognitywno‑komunikacyjna teoria przekładu, Warszawa 2009.Lem S., Fantastyka i futurologia, Kraków 1973.Lem S., Sława i Fortuna: listy do Michaela Kandla 1972–1987, Kraków 2013.Newmark P., A Textbook of Translation, Hertfordshire 1988.Nida E.A., Principles of Correspondence, [w:] The Translation Studies Reader, L. Venuti (red.), London–New York 2003, s. 126–140.Pleciński J., Neologizmy autorskie w przekładzie. Vitório Káli: „Terramoto” („Trzęsienie ziemi”), [w:] Tłumaczenie – leksyka, frazeologia, styl, K. Hejwowski (red.), Warszawa 2010, s. 146–151.Salich H., Techniki i strategie tłumaczenia neologizmów autorskich, Warszawa 2018.Stockwell P., The Poetics of Science Fiction, Harlow 2000, [online], http://www.academia.edu/724531/The_Poetics_of_Science_Fiction [dostęp: 15.01.2025].Suvin D., Metamorphoses of Science Fiction: On the Poetics and History of a Literary Genre, New Haven 1979.Wojtasiewicz O., Wstęp do teorii tłumaczenia, Warszawa 1957/1996.Cambridge Dictionary, [online], http://dictionary.cambridge.org [dostęp: 15.01.2025].Merriam-Webster, [online], http://www.merriam-webster.com [dostęp: 15.01.2025].Oxford English Dictionary, [online], http://www.oed.com [dostęp: 15.01.2025].Słownik języka polskiego PWN, [online], http://sjp.pwn.pl [dostęp: 15.01.2025].URbaN DICTIONARY, [online], www.urbandictionary.com [dostęp: 15.01.2025].2914315
“I Woke Up Already Hurting”: Postcolonial Affect in Tanya Tagaq’s Split Tooth
No full textIndigenous writing with postcolonial themes foregrounds the erasure and marginalization that result from colonialism. The genre-disrupting, coming-of-age novel Split Tooth (2018) by Inuit author Tanya Tagaq explores the personal and public life of a young Inuk woman from one of the Indigenous communities in the Canadian Arctic region. Split Tooth focuses on themes like the disappearances and deaths of Indigenous women, Inuit cultural settings, sexual assault, precarity, and violence. The novel meanders through emotions such as fear, shame, and grief, and can be analyzed through the theoretical framework of postcolonial affect. Postcolonial affect primarily examines the diverse emotional states of the colonized as indicators of the crisis that arises from colonization. The objective of the analysis is to highlight the delineation of affect in Split Tooth, as Tagaq blends the personal and the political in her narrative. Postcolonial affect is used for the theoretical examination of appropriation and
violence that constitute the precarity of Inuit people, particularly women.GIFTY JOSEPH: [email protected] JOSEPH is a doctoral researcher in English Studies at CHRIST University, Bangalore, India. Her doctoral research area is experimental poetry and cognitive stylistics. In her doctoral dissertation, she studies reader response in select poems from a cognitive angle, blending ideas
from psychology, philosophy, and linguistics. Other research interests include Indigenous writing, LGBTQIA+ studies, environmental humanities, and speculative fiction. She has presented papers in these areas at national and international conferences, focusing on contemporary writing.JOHN JOSEPH KENNEDY is a Professor with an extensive track record in the field of education management. He is a former Dean of the School of Arts & Humanities, CHRIST University. He possesses advanced expertise in research, personality development, pedagogy, higher education, and public speaking. He holds a Bachelor of Arts (B.A.), Master of Arts (M.A.), Postgraduate Diploma in English Studies (PGDES), Master of Letters (M.Litt.), and Doctor of Philosophy (Ph.D.) with a specialization in Postcolonial Studies, Diasporic Studies, Indian Writing in English, and
British & American Literature. He completed his doctoral research at Manomaniam Sundaranar University, Tirunelveli, in 2013.GIFTY JOSEPH - CHRIST University, Bangalore, Karnataka, IndiaJOHN JOSEPH KENNEDY - CHRIST University, Bangalore, Karnataka, IndiaAdamson, Joni, and Salma Monani. “Introduction: Cosmovisions, Ecocriticism, and Indigenous Studies.” Ecocriticism and Indigenous Studies, Routledge, 2016, pp. 19–38.Ahmed, Sara. The Cultural Politics of Emotion. Routledge, 2013.Bernauer, Warren. “Land rights and resource conflicts in Nunavut.” Polar Geography, vol. 42, no. 4, 2019, pp. 253–266. https://doi.org/10.1080/1088937X.2019.1648582.Best, Sarah. “Time-Diffraction Stories: Inuit Qaujimajatuqangit and Temporal Sovereignty in The Journals of Knud Rasmussen and Split Tooth.” Synoptique, vol. 10, no. 1, 2023, pp. 5–30.Bhabha, Homi K. “The Other Question.” The Politics of Theory, edited by F. Barker, Colchester, 1983, pp. 194–211.Bouich, Abdenour. “Coeval Worlds, Alter/Native Words: Healing in the Inuit Arctic.” Transmotion, vol. 7, no. 2, 2021, pp. 77–104. https://doi.org/10.22024/UniKent/03/tm.980.Buckhalter, Brad. “Calling (Out) Contemporary Settlers: Tanya Tagaq’s Split Tooth and ‘Colonizer’ as Trans-Media Indigenous Wonderwork.” Transmotion, vol. 10, no. 2024 ,1, pp. 26–52. https://doi.org/10.22024/UniKent/03/tm.1195.Cash, John, and Catarina Kinnvall. “Postcolonial Bordering and Ontological Insecurities.” Postcolonial Studies, vol. 20, no. 3, 2017, pp. 267–74. https://doi.org/10.1080/13688790.2017.1391670.Castor, Laura. “Decolonial Interruptions of Settler Time in Tanya Tagaq’s Art.” Ecozona, vol. 16, no. 1, 2025, pp. 206–223. https://doi.org/10.37536/ECOZONA.2025.16.1.5315Černá, Adéla. Wonderworks in Canadian Indigenous Literature: The Case of Tanya Tagaq’s Split Tooth. BA thesis, Charles University, 2024. https://dspace.cuni.cz/bitstream/handle/20.500.11956/194538/130405033.pdf?sequence=1.Cheslow, Erin. “Sound and Form: Listening to Affective Forms in the Soundscapes of Tanya Tagaq’s Split Tooth.” Transmotion, vol. 10, no. 1, 2024, pp. 1–25, https://doi.org/10.22024/UniKent/03/tm.1152.Cheslow, Erin. “Revisioning Victorian (ist) Listening: Rereading Elizabeth Gaskell’s Canadian Landscapes through Inuk Sound.” Victorian Studies, vol. 66, no. 3, 2024, pp. 432–40.Comaroff, Jean, and John L. Comaroff. “Naturing the Nation: Aliens, Apocalyses, and the Postcolonial State.” Sovereign Bodies: Citizens, Migrants and States in the Postcolonial World, edited by T. B. Hansen and F. Stepputat, Princeton UP, 2005, pp. 120–148.Crosby, Alfred W. Ecological Imperialism: The Biological Expansion of Europe, 900–1900. Cambridge UP, 2004.Cvetkovich, Anna. “Billy-Ray Belcourt’s Loneliness as the Affective Life of Settler Colonialism.” Feminist Theory, vol. 23, no. 1, 2022, pp. 93–108.Duggan, Lisa, and José Esteban Muñoz. “Hope and Hopelessness: A Dialogue.” Women & Performance: A Journal of Feminist Theory, vol. 19, no. 2, 2009, pp. 275–283.Fanon, Frantz. The Wretched of the Earth. Grove Weidenfeld, 1963.Gagnon, Olivia. “Singing with Nanook of the North: On Tanya Tagaq, Feeling Entangled, and Colonial Archives of Indigeneity.” ASAP/Journal, vol. 5, no. 1, 2020, p. 48.Ghasemi, Mehdi. “Nice Ice: An Eco-postmodern Exploration of Tanya Tagaq’s Split Tooth.” Literary Geographies, vol. 9, no. 2, 2023, pp. 340–51.Green, Joyce. “Taking More Account of Indigenous Feminism: An Introduction.” Making Space for Indigenous Feminism, edited by J. Green, Fernwood Publishing, 2017, pp. 5–25.Hallemeier, Katherine. “Introduction: Postcolonial Affect.” Ariel: A Review of International English Literature, vol. 54, no. 3, 2023, pp. 1–9.Haroz, Emily, et al. “Evaluation of the Risk Identification for Suicide and Enhanced Care Model in a Native American Community.” JAMA Psychiatry, vol. 80, no. 7, 2023, pp. 675–681.Heim, Maria. “Emotion Theory in Ancient and Classical India: 500 BCE–1200 CE.” Emotion Theory: The Routledge Comprehensive Guide, edited by A. Scarantino, Routledge, 2024, pp. 30–48.Hemmings, Claire. “Invoking Affect: Cultural Theory and the Ontological Turn.” Cultural Studies, vol. 19, no. 5, 2005, pp. 548–67. https://doi.org/10.1080/09502380500365473.Hay, Travis. “Review of Suffer the Little Children: Genocide, Indigenous Nations and the Canadian State, by Tamara Starblanket.” The Journal of Teaching and Learning, vol. 12, no. 1, Fall 2018, pp. 53–55.Huggan, Graham, and Helen Tiffin. Postcolonial Ecocriticism: Literature, Animals, Environment. Routledge, 2015.Hulan, Renée. “Caring for the Future: Climate Change, Kinship and Inuit Knowledge.” Postcolonial Literatures of Climate Change, edited by R. McDougall, J. C. Ryan, & P. Reynolds, Brill, 2022, pp. 311–33. https://doi.org/10.1163/9789004514164_012.JanMohamed, Abdul. “The Economy of Manichean Allegory: The Function of Racial Difference in Colonialist Literature.” Critical Inquiry, vol. 12, no. 1, 1985, pp. 59–87.Hughes Karnes, Elizabeth. “Linguistic Survivance in Tanya Tagaq’s Split Tooth.” Journal of Language, Literature and Culture, vol. 71, no. 2, 2024, pp. 173–185. https://doi.org/10.1080/20512856.2024.2442423.“Inuit.” Government of Canada, accessed 2 Oct. 2024, https://www.rcaanc-cirnac.gc.ca/eng/1100100014187/1534785248701.Khanna, Neetu. Visceral Logics of Decolonization. Duke UP, 2020.Khanna, Neetu. “Postcolonial Affect: In Response.” Ariel: A Review of International English Literature, vol. 54, no. 3, 2023, pp. 241–55.Kitching, Knut. “Études Inuit Studies.” Études Inuit Studies, vol. 46, no. 1, 2022, pp. 227–30.Leys, Ruth. The Ascent of Affect: Genealogy and Critique. Chicago UP, 2019.Loomba, Ania. Colonialism/Postcolonialism. Routledge, 2007.MacDonald, David, and Graham Hudson. “The Genocide Question and Indian Residential Schools in Canada.” Canadian Journal of Political Science/Revue canadienne de science politique, vol. 45, no. 2, 2012, pp. 427–49.Martin, Keavy. “Split Tooth by Tanya Tagaq.” Native American and Indigenous Studies, vol. 7, no. 1, 2020, pp. 159–60.McElhinny, Bonnie. “The Audacity of Affect: Gender, Race, and History in Linguistic Accounts of Legitimacy and Belonging.” Annual Review of Anthropology, vol. 39, no. 1, 2010, pp. 309–28. https://doi.org/10.1146/annurev-anthro-091908-164358.Mignolo, Walter D. “Prophets Facing Sidewise: The Geopolitics of Knowledge and the Colonial Difference.” Social Epistemology, vol. 19, no. 1, 2005, pp. 111–27.Mullen, Carol A. Canadian Indigenous Literature and Art: Decolonizing Education, Culture, and Society. Brill, 2020.Nayar, Pramod K. “Postcolonial Affects: Victim Life Narratives and Human Rights in Contemporary India.” Postcolonial Text, vol. 5, no. 4, 2009, pp. 1–18.Nixon, Rob. “Environmentalism and Postcolonialism.” Postcolonial Studies and Beyond, edited by A. Loomba, Duke UP, 2005, pp. 233–51.Parrott, Zach. “Indigenous Peoples in Canada.” The Canadian Encyclopedia, https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/indigenous-peoples.Pidgorna, Anna. Moaning with Pleasure and Keening through Pain: Eroticism in the Work of Patti Smith, Björk and Tanya Tagaq. PhD dissertation, Princeton University, 2020. ProQuest Dissertations & Theses, https://www.proquest.com/openview/8a4c0d0ce3b377b73f8572d8078d
58f8/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750&diss=y.Radcliffe, Sarah A. Dilemmas of Difference: Indigenous Women and the Limits of Postcolonial Development Policy. Duke UP, 2015.Riley, Michael F. “Postcolonial Haunting: Anxiety, Affect, and the Situated Encounter.” Postcolonial Text, vol. 3, no. 4, 2007, pp. 1–15.Said, Edward W. Culture and Imperialism, Vintage Books, 1993.Schellhammer, Barbara. “Reading Split Tooth—Lessons of the Sovereign Erotic I take away and still grapple with.” Zeitschrift für Kanada-Studien, vol. 43, no.1, 2023, pp. 94–107.Starblanket, Tamara. Suffer the Little Children: Genocide, Indigenous Nations and the Canadian State. SCB Distributors, 2018.Tadiar, Neferti. “Popular Laments: Affective Literacy, Democratization and War.” Cultural Studies, vol. 23, no. 1, 2009, pp. 1–26.Tagaq, Tanya. Split Tooth. Penguin, 2018.Woloshyn, Alexa. “‘Welcome to the Tundra’: Tanya Tagaq’s Creative and Communicative Agency as Political Strategy.” Journal of Popular Music Studies, vol. 29, no. 4, 2017, pp. 1–20.Zapf, Hubert. Literature as Cultural Ecology: Sustainable Texts. Bloomsbury Academic, 2016.50 (3/2025)526
Wody województwa podlaskiego
No full textW książce przedstawiono ilościową i jakościową charakterystykę wód podziemnych, źródeł, rzek i jezior w województwie podlaskim, w północno-wschodniej Polsce. Aktualnie w granicach województwa sieć rzeczna ma długość ponad 8120 km, wzbogacona o ponad 14270 km rowów i kanałów melioracyjnych. Spośród 309 naturalnych jezior, najcenniejsze są jeziora ramienicowe oraz 38 jezior dystroficznych. Wybudowano 542 sztucznych zbiorników wodnych, z czego największy z nich - Zbiornik Siemianówka ma maksymalną powierzchnię zalewu 32 km2. Zaprezentowano wieloletnie zmiany w gospodarce wodnej województwa wynikające z rozwoju gospodarczego, zmian w świadomości ekologicznej społeczeństwa oraz postępujących zmian klimatycznych. Opisano aktualny stan przyrodniczy organizmów wodnych, zróżnicowanie gatunkowe i różnorodność makrofitów, bentosu, ryb z zastosowaniem metod zalecanych przez Dyrektywę Wodną UE, na tle warunków hydrochemicznych rzek i jezior. Wysoki udział torfowisk i innych gleb bagiennych jest główną przyczyną żyzności wód rzecznych, a niedoskonała parametryzacja stanu ekologicznego wód zaniża rzeczywistą ocenę wartości przyrodniczych. Wskazano na główne zagrożenia ekosystemów wodnych pod wpływem melioracji blisko 1/3 terenów rolnych,postępujących zmian w systemie oczyszczania ścieków oraz wzrostu udziału terenów zurbanizowanych. Załącznikami książki są zestawienia wszystkich rzek, jezior oraz stwierdzonych taksonów organizmów wodnych.This book presents the quantitative and qualitative characteristics of groundwater, springs, rivers, and lakes in the Podlaskie Voivodeship, in northeastern Poland.Currently, the river network within the voivodeship is over 8,120 km long, enriched by over 14,270 km of ditches and drainage canals. Of the 309 natural lakes, the most valuable are the charophyte lakes and 38 dystrophic lakes.542 artificial reservoirs have been constructed, the largest of which, the Siemianówka Reservoir, has a maximum flood area of 32 km².It presents long-term changes in the voivodeship's water management resulting from economic development, shifts in public environmental awareness, and ongoing climate change.It describes the current natural state of aquatic organisms, the species diversity and diversity of macrophytes, benthos, and fish, using methods recommended by the EU Water Framework Directive, against the backdrop of the hydrochemical conditions of rivers and lakes.The high proportion of peat bogs and other marshy soils is the main reason for the fertility of river waters, while imperfect parameterization of the ecological status of waters underestimates the actual assessment of their natural values.The book highlights the major threats to aquatic ecosystems, including the drainage of nearly one-third of agricultural land, ongoing changes in sewage treatment systems, and the increasing share of urbanized areas.The book's appendices include lists of all rivers, lakes, and identified aquatic organism taxa.Publikacja powstała w ramach projektu dofinansowanego ze środków NFOŚiGW z Programu Regionalnego Wsparcia Edukacji [email protected] w Białymstoku, Wydział BiologiiAdamiak-Brud Ż., Jabłońska-Barna I., Bielecki A., Kobak J., 2018, Factors shaping leech (Clitellata, Hirudinida) assemblages on artificial and natural substrata in urban water bodies, „Limnologica”, 69, s. 125-134.Atlas. Geology for environmental protection and territorial planning in the Polish-Lithuanian cross-border area, 1997, Warszawa, PIG, s. 89.Atlas historyczny Polski. Rejestry poborowe województwa podlaskiego w II połowie XVI w., red. B. Szady, M. Gochna, https://atlasfontium.plBajkiewicz-Grabowska E., 2002, Obieg materii w systemach rzeczno-jeziornych, Warszawa, UW, s. 274.Bajkiewicz-Grabowska E., Golus W., 2009, Organizacja sieci hydrograficznej w zlewni pojeziernej przy różnym stanie jej retencji, [w:] R. Bogdanowicz, J. Fac-Beneda (red.), Zasoby i ochrona wód. Obieg wody i materii w zlewniach rzecznych, Gdańsk, Fundacja Rozwoju Uniwersytetu Gdańskiego, s. 159-167.Balińska G., Baliński J.A., 2003, Młyny Ziemi Łomżyńskiej, Wrocław, Wydawnictwo Politechniki Wrocławskiej, s. 256.Banaszuk H., Banaszuk P., 2010, Zagadnienia morfogenezy Niziny Północnopodlaskiej, Białystok, Oficyna Wydawnicza Politechniki Białostockiej, s. 170.Banaszuk H., 2019, Problemy morfogenezy glacjalnej Niziny Północnopodlaskiej, „Prace i Studia Geograficzne”, 64(1), s. 89-112.Banaszuk P., 2004, Identyfikacja procesów kształtujących skład chemiczny małego cieku w krajobrazie rolniczym na podstawie analizy czynnikowej, „Woda-Środowisko-Obszary Wiejskie”, 4(1), s. 103-116.Banaszuk P., Wysocka-Czubaszek A., 2005, Phosphorus dynamics and fluxes in a lowland river: The Narew Anastomosing River System, NE Poland, „Ecological Engineering”, 25(1), s. 429-441.Bartnik A., Jokiel P., 2012, Geografia wezbrań i powodzi rzecznych, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 264.Bączyk A., Suchożebrski J., 2016, Zmienność przebiegu zjawisk lodowych na Bugu w latach 1903-2012, „Inżynieria Ekologiczna”, 19, s. 136-142.Bednarek R., Dziadowiec H., Pokojska U., Prusinkiewicz Z., 2004, Badania ekologiczno-gleboznawcze, Warszawa, PWN, s. 344.Belletti B. i in., 2020, More than one million barriers fragment Europe’s rivers, „Nature”, 588, s. 436-441.Ber A., 2000, Plejstocen Polski Północno-wschodniej w nawiązaniu do głębszego podłoża i obszarów sąsiednich, Warszawa, Prace PIG, 170, s. 89.Ber A., 2006, Pleistocene interglacials and glaciations of northeastern Poland compared to neighboring areas, „Quaternary International”, 149, s. 12-23.Ber A., 2009, Litologia i sytuacja geologiczna osadów interglacjału augustowskiego z profili Sucha Wieś (Pojezierze Ełckie) i Czarnucha (Równina Augustowska), „Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego”, 345, s. 3-22.Berezowski T. i in., 2018, Wetlands in flux: looking for the drivers in a central European case, „Wetlands Ecology and Management”, 26, s. 849-863, doi: 10.1007/s11273-018-9613-z.Bernatowicz S., Zachwieja J., 1966, Types of litoral found in the lakes of the Masurian and Suwałki Lakeland, „Ekologia Polska A”, 14, s. 519-545.Biegajło W., Tobjasz J., 1957, Z badań nad użytkowaniem ziemi w woj. białostockim. Zagadnienie trójpolówki z ugorem – wieś Grabowiec, „Przegląd Geograficzny”, 29(1), s. 111-141.Bińka K., Nitychoruk J., 2003, The Late Saalian, Eemian and Early Vistulian pollen sequence at Dziewule, Eastern Poland, „Geological Quarterly”, 47(2), s. 155-168.Bis B., Mikulec A. (red.), 2013, Przewodnik do oceny stanu ekologicznego rzek Polski na podstawie makrobezkręgowców bentosowych, Warszawa, Biblioteka Monitoringu Środowiska, s. 127.Brzezińska W., Wrzesiński D., 2023, Głębokość niżówek na rzekach w Polsce w warunkach zmiany klimatu, [w:] A. Młynarczyk (red.), Środowisko przyrodnicze jako obszar badań, V, Poznań, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, s. 47-56.Bobrovskij P., 1863, Grodnienskaja gubernia. Materiały dla geografii i statistiki Rossii, t. 1-2, St. Petersburg.Cantonati M., Füreder L., Gerecke R., Jüttner I., Cox J.E., 2012, Crenic habitats, hotspots for freshwater biodiversity conservation: toward an understanding of their ecology, „Freshwater Science”, 31(2), doi: 10.1899/11-111.1.Carlson R.E., 1977, A trophic state index for lakes, „Limnology and Oceanography”, 22, s. 361-369.Choiński A., 2006, Katalog jezior Polski, Poznań, Wydawnictwo UAM, s. 600.Choiński A., Skowron R., 2021, Zmiany powierzchni i zarastanie jezior w Polsce, „Badania Fizjograficzne, seria A – Geografia Fizyczna”, 12, s. 123-140, doi: 10.14746/bfg.2021.12.7.Chilczuk M., 1962, Rozwój i rozmieszczenie przemysłu rolno-spożywczego w województwie białostockim, Prace Geograficzne IG PAN, 37, Warszawa, s. 159.Cichocka M., 1996, Wodopójki (Hydracarina) Bagien Biebrzańskich, „Fragmenta Faunistica”, 39(15), s. 207-221.Ciepielowski A., Krajewski T., 1993, Gospodarka wodna w lasach, „Sylwan”, 3, s. 73-78.Cudowski A., 2015, Dissolved reactive manganese as a new index determining the trophic status of limnic waters, „Ecological Indicators”, 48, s. 721-727.Cudowski A., Górniak A., Więcko A., 2015, Hydrochemical diversity of semi-natural water system on the background of environmental conditions, „Environmental Monitoring and Assessment”, 187, s. 327-334.Czeczuga B., 1958, Badanie ilości chlorofilu w fitoplanktonie Jezior Rajgrodzkich, „Acta Societatis Botanicae Poloniae”, 28(4), s. 542-560.Czeczuga B., 1971, The history of lake Gorbacz, „Acta Hydrobiologica”, 13, s. 179-188.Czeczuga B., Czerpak R., 1969, Studies on dynes found in Chlorobium Limicola Nads. (Chlorobacteriaceae) from Wądołek Lake, „Hydrobiologia”, 32, s. 561-571.Czerny B., Olędzki S., 1973, Projektowany system melioracji w dolinie Górnej Narwi, „Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych”, 134, s. 101-114.Czerwiński A. (red.), 1995, Puszcza Knyszyńska. Monografia przyrodnicza, Supraśl, Zespół Parków Krajobrazowych w Supraślu.Czopor S., 1970, Leśne melioracje wodne, „Sylwan”, 8/9, s. 161-164.Dobrowolski A., Czarnecka H., Ostrowski J., Zaniewska M., 2004, Floods in Poland from 1946 to 2001 – origin, territorial extent and frequency, „Polish Geological Institute Special Papers”, 15, s. 69-76.Dojlido J., 1987, Chemia wody, Warszawa, Arkady, s. 352.Dokulil M.T., de Eyto E., Maberly S.C., May L., Weyhenmeyer G.A., Woolway R.I., 2021, Increasing maximum lake surface temperature under climate change, „Climatic Change”, 165, s. 56, doi: 10.1007/s10584-021-03085-1.Dunalska J., 2011, Total organic carbon as a new index for monitoring trophic states in lakes, „Oceanological and Hydrobiological Studies”, 40(2), s. 112-115.Dumnicka E., Biesiadka E., Namiotko T., 2016, Zoobentos, [w:] R. Krzyściak-Kosińska, E. Wilk-Woźniak (red.), Ekosystemy wodne Białowieskiego Parku Narodowego, Białowieża, BPN, s. 214-231.Dynowska I., 1971, Typy reżimów rzecznych w Polsce, Prace Geograficzne UJ, 28.Dzierżek J., Stańczuk D., 2006, Record and paleogeographic implications of Pleistocene peryglacial processes in the Drohiczyn Plateau, Podlasie Lowland, „Geological Quarterly”, 50, s. 219-228.Ejsmont-Karabin J., Jekatierynczyk-Rudczyk E., 2017, Wrotki (Rotifera) źródeł Puszczy Knyszyńskiej, Białystok–Supraśl, Ostoja geo- i bioróżnorodności, s. 21.Fac-Beneda J., 2017, Struktura sieci hydrograficznej, [w:] P. Jokiel, W. Marszelewski, J. Pociask-Karteczka (red.), Hydrologia Polski, Warszawa, PWN, s. 116-121.Filar S., Jóźwiak K., Przytuła E., Węglarz D., 2020, Ograniczenia środowiskowe w ustalaniu zasobów dyspozycyjnych wód podziemnych zlewni Biebrzy, Warszawa, Wydawnictwo PIG (Informator PSH, Monografia), s. 171.Frączek M., 2017, Warunki przyrodnicze funkcjonowania społeczeństw subneolitycznych w Kotlinie Biebrzy, maszynopis rozprawy doktorskiej, Instytut Geografii UJK, Kielce.Garboś S., Święcicka D., 2011, Oznaczanie baru w naturalnych wodach leczniczych techniką ICP-OES. Cz. I. Wody ujmowane na terenach uzdrowisk w Polsce, „Roczniki PZH”, 62(1), s. 27-32.Gjessing E.T., 1976, Physical and chemical characteristics of aquatic humus, Ann Arbor Science Publ. Inc., s. 120.Gołek J., 1961, Termika rzek Polski, Warszawa, Prace PIH-M, 62, s. 79.Górniak A., 1992, The development of soils formed from loess in the Lublin Upland (SE Poland), „Polish Journal of Soil Science”, 35(1), s. 79-87.Górniak A., 1996, Substancje humusowe i rola w funkcjonowaniu ekosystemów słodkowodnych, Białystok, Diss. Universitatis Varsoviensis, 448, s. 151.Górniak A., 1999, Dynamika poziomu wód, temperatury i zjawisk lodowych jeziora Wigry, [w:] B. Zdanowski, M. Kamiński, A. Martyniak (red.), Funkcjonowanie i ochrona ekosystemów na obszarach chronionych, Olsztyn, Wydawnictwo IRŚ, s. 129-140.Górniak A. (red.), 2006, Jeziora Wigierskiego Parku Narodowego. Aktualna jakość i trofia wód, Białystok, Wydawnictwo UwB, s. 176.Górniak A. (red.), 2006, Ekosystem zbiornika Siemianówka i jego rekultywacja, Białystok, Wydawnictwo UwB, s. 235.Górniak A., 2017, Ogólny węgiel organiczny w wodach rzek dorzecza Wisły i Niemna, „Gospodarka Wodna”, s. 19-24.Górniak A., 2019, Ecohydrological determinants of seasonality and export of total organic carbon in Narew River with high peatland contribution (north-eastern Poland), „Ecohydrology & Hydrobiology”, 19, s. 1-13, doi: 10.1016/j.ecohyd.2018.03.003.Górniak A., 2020, Total Organic Carbon in the Water of Polish Dam Reservoirs, [w:] E. Korzeniewska, M. Harnisz (eds.), Polish Rivers Basins and Lakes –
Part I, Hydrology and Hydrochemistry 86, Springer Nature Switzerland AG, 10, s. 189-207, doi: 10.1007/978-3-030-12123-5.Górniak A., 2021, Klimat województwa podlaskiego w czasie globalnego ocieplenia, Białystok, Wydawnictwo UwB, s. 221.Górniak A., Grabowska M., 1996, Limnology of the Siemianówka Dam Reservoir (Eastern Poland). 3. Formation of phytoplankton communities in the first years after filling, „Acta Hydrobiologica”, 38(3-4), s. 99-108.Górniak A., Jekatierynczyk-Rudczyk E., 1997, Anthropogenic changes in spring water quality in the area of the town of Bialystok (Northeastern Poland), „Acta Hydrobiologica”, 39(1-2), s. 19-28.Górniak A., Pękala M., 2001, Zjawiska lodowe jezior północno-wschodniej Polski, „Przegląd Geofizyczny”, 1-2, s. 91-109.Górniak A., Piekarski M.K., 1999, Hydrologiczne aspekty funkcjonowania zbiornika Siemianówka na górnej Narwi, „Gospodarka Wodna”, 2, s. 52-55.Górniak A., Pietryczuk A., 2015, Źródła okolic Lęborka (północna Polska), „Gospodarka Wodna”, 5, s. 135-139.Górniak A., Zieliński P., Jekatierynczuk-Rudczyk E., Grabowska M., Suchowolec T., 2002, The role of dissolved organic carbon in a shallow lowland reservoir ecosystem – a long-term study, „Acta Hydrochimica et Hydrobiologica”, 30, s. 179-189.Górniak A., Zieliński P., Więcko A., 2017, Nowo opisane stanowiska Jezierzy morskiej Najas marina L. (Hydrocharitaceae) w północno-wschodniej Polsce, „Przegląd Przyrodniczy”, 28(3), s. 121-122.Grabowska M., 2005, Cyanoprokaryota blooms in the polyhumic Siemianówka Dam Reservoir in 1992-2003, „Oceanological and Hydrobiological Studies”, 34(1), s. 73-85.Grabowska M., 2012, The role of a eutrophic lowland reservoir in shaping the composition of river phytoplankton, „Ecohydrology & Hydrobiology”, 12(3), s. 231-242.Grabowska M., Mazur-Marzec H., 2011, The effect of cyanobacterial blooms in the Siemianówka Dam Reservoir on the phytoplankton structure in the Narew River, „Oceanological and Hydrobiological Studies”, 40(1), s. 19-26.Grabowska M., Wojtal A.Z., Jekatierynczyk-Rudczyk E., Hindakova A., Danilczyk M., Nerkowska K., 2017, Występowanie i ekologia wybranych gatunków okrzemek bentosowych źródeł Puszczy Knyszyńskiej, Białystok – Supraśl, Ostoja geo- i bioróżnorodności, s. 31.Gradziński R., Baryła J., Danowski W., Doktor M., Gmur D., Gradziński M., Kędzior A., Paszkowski M., Soja R., Zieliński T., Żurek S., 2000, Anastomosing system of the upper Narew River, NE Poland, „Ann. Soc. Geol. Pol.”, 70, s. 219-229.Graf R., Wrzesiński D., 2020, Zróżnicowanie czasowo-przestrzenne tendencji zmian termiki wód rzecznych w Polsce, [w:] D. Wrzesiński, R. Graf, A. Perz, K. Plewa (red.), Naturalne i antropogeniczne zmiany obiegu wody. Współczesne problemy i kierunki badań, Poznań, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, s. 146-160, ISBN 978-83-7986-303-7.Granoszewski W., Winter H., 2016, Zmiany klimatu w plejstocenie w świetle danych palinologicznych, „Przegląd Geologiczny”, 64, s. 43-48.Grygoruk M., 2020, Melioracje wodne w kontekście funkcjonowania zlewni. Woda w rolnictwie. Ekspertyza, Warszawa, Koalicja Żywa Ziemia, s. 72-77, ISBN 978-83-923070-6-8.Grygoruk M., Kochanek K., Mirosław-Świątek D., 2021, Analysis of long-term changes in inundation characteristics of near-natural temperate riparian habitats in the Lower Basin of the Biebrza Valley, Poland, „Journal of Hydrology: Regional Studies”, 36, 100844, doi: 10.1016/j.ejrh.2021.100844.Grzybowski J., 1981, Rozwój wydm w południowo-wschodniej części Kotliny Biebrzańskiej, „Przegląd Geograficzny”.Gumiński S., 1986, Historia naszych badań nad mechanizmem efektów fizjologicznych wywołanych przez związki próchniczne, „Roczniki Gleboznawcze”, 37(2-3), s. 363-374.Gutry-Korycka M., Jokiel P., 2017, Bilans i zasoby wodne Polski, [w:] P. Jokiel, W. Marszelewski, J. Pociask-Karteczka (red.), Hydrologia Polski, Warszawa, PWN, s. 281-292.Hedemann O., 1939, Dzieje Puszczy Białowieskiej w Polsce przedrozbiorowej (w okresie do 1798 roku), Warszawa, Instytut Badań Leśnictwa (Rozprawy i Sprawozdania, seria A, nr 41).Hołny-Kołoś M., 2008, Trzęsienia ziemi w Polsce, „Geografia w Szkole”, 6, s. 33-41.Honczaruk M., Śliwiński Ł., 2011, Wyniki badań hydrogeologicznych w strefie występowania głębokiej wieloletniej zmarzliny w otworze Udryń PIG 1, „Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego”, 445, s. 203-216.Hutorowicz A., Pasztaleniec A., 2014, Phytoplankton metric of ecological status assessment for Polish lakes and its performance along nutrient gradients, „Ekologia Polska”, 62, s. 525-542.Ignar S., Maksymiuk-Dziuban A., Mirosław-Świątek D., Chormański J., Okruszko T., Wysocki P., 2011, Temporal variability of the selected flood parameters in the Biebrza River valley, „Annals of Warsaw University of Life Sciences – SGGW. Land Reclamation”, 43(2), s. 135-142, doi: 10.2478/v10060-008-0099-x.Jamro M.S., Piniewski M., Grygoruk M., 2023, Analiza wieloletniej zmienności wskaźnika odpływu podstawowego rzek Polski, [w:] R. Czerniawski, P. Bilski (red.), Funkcjonowanie i ochrona wód płynących, Szczecin, Volumina.pl.Jarosz D., 2017, Zanieczyszczenie wód i powietrza w Polsce w latach 1945-1970 jako problem władzy i społeczeństwa, „Polska 1944/45-1989. Studia i Materiały”, XV, s. 37-78.Jarosz D., 2019, Historia powodzi w Polsce 1945-1989: Prolegomena do badań, „Polska 1944/45-1989. Studia i Materiały”, XVII, s. 71-95Jasser I., 2006, The relationship between autotrophic picoplankton (APP) – the smallest autotrophic component of food web and the trophic status and the depth of lakes. „Ecohydrology & Hydrobiology”, 6(1-2), s. 125-133.Jekatierynczyk-Rudczyk E., 1999, Effects of drainage basin management on the chemical composition of waters in lowland springs, „Acta Hydrobiologica”, 41, s. 97-105.Jekatierynczyk-Rudczyk E., 2010, Przekształcenia składu fizyczno-chemicznego płytkich wód podziemnych w strefach drenażu na obszarach nizinnych, Białystok, Wydawnictwo UwB, s. 224.Jekatierynczyk-Rudczyk E., 2022, Wody uznawane za święte na Nizinie Północno-podlaskiej w świetle analizy hydrochemicznej, Białystok, Wydawnictwo UwB, s. 223.Jekatierynczuk-Rudczyk E., Ejsmont-Karabin J., 2023, Rotifers of inter-forest springs, „Diversity”, 15, 153, s. 1-16, doi: 10.3390/d15020153.Jokiel P., Michalczyk Z., 2019, Źródła Polski – zachować dla przyszłości, „Prace Geograficzne”, 157, s. 7-31.Kajak Z., 1988, Considerations on benthos abundance in freshwaters, its factors and mechanisms, „International Review of Hydrobiology”, 73, s. 5-19.Kamocki A., 2016, Przekształcenia hydrograficznego układu Narwi w ostatnich dekadach, [w:] P. Banaszuk, D. Wołkowycki (red.), Narwiański Park Narodowy. Krajobraz, przyroda, człowiek, Kurowo, Wydawnictwo NPN, s. 65-76.Karpowicz M., Jekatierynczyk-Rudczyk E., 2017, Zespoły zooplanktonu skorupiakowego (Crustacea) wybranych źródlisk Puszczy Knyszyńskiej, Białystok–Supraśl, Źródła Polski. Ostoja geo- i bioróżnorodności, s. 45.Karpowicz M., Ejsmont-Karabin J., 2017, Effect of metalimnetic gradient on phytoplankton and zooplankton (Rotifera, Crustacea) communities in different trophic conditions, „Environmental Monitoring and Assessment”, 189, 367, doi: 10.1007/s10661-017-6055-7.Kaushal S.S., 2010, Chloride, [w:] G.E. Likens (ed.), Biogeochemistry of Inland Waters, Amsterdam, Elsevier, s. 361-367.Kawecka B., Eloranta P.V., 1994, Zarys ekologii glonów wód słodkich i środowisk lądowych, Warszawa, PWN, s. 252.Kaznowska E., 2006, Charakterystyka susz hydrologicznych na przykładzie wybranych rzek północno-wschodniej części Polski, „Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich”, 4(2), s. 51-59.Kejna M., Rudzki M., 2021, Spatial diversity of air temperature changes in Poland in 1961-2018, „Theoretical and Applied Climatology”, 143, s. 1379-1391.Kiryluk A., 1999, Wody gruntowe na zmeliorowanym torfowisku niskim i ich wpływ na biocenozę łąkową, „Roczniki AR w Poznaniu. Melioracje i Inżynieria Środowiska”, 20(1), s. 245-255.Kiryluk A., 2007, Zmiany siedlisk pobagiennych i fitocenoz w dolinie Supraśli, „Woda – Środowisko – Obszary Wiejskie, Rozprawy naukowe i monografie”, nr 20, s. 148.Kiryluk A., 2020, Transformation of fen peat soils as the result of drainage and agricultural use in the Supraśl Dolna site, NE Poland, „Soil Science Annual”, 71(1), s. 86-92, doi: 10.37501/soilsa/121496.Kłosowski S., Tomaszewicz G.H., Tomaszewicz H., 2006, The expansion and decline of charophyte communities in lakes within the Sejny Lake District (north-eastern Poland) and changes in water chemistry, „Limnologica”, 36, s. 234-240.Koperski P., 2005, Testing the suitability of leeches (Hirudinea, Clitellata) for biological assessment of lowland streams, „Polish Journal of Ecology”, 53(1), s. 65-80.Kosiński L., 1962, Miasta województwa białostockiego, Warszawa, Instytut Geografii PAN (Prace Geograficzne, 32), s. 162.Kotowski A., 2021, Oszacowanie emisji gazów cieplarnianych z użytkowanych gleb organicznych w Polsce oraz potencjału ich redukcji, Warszawa, Centrum Ochrony Mokradeł; WWF, s. 20.Kozek-Połomska M., Tomaszewski E., 2024, Uwarunkowania i zmienność niżówek rzecznych w wybranych regionach geograficznych Polski w latach 1989-2018, „Acta Geographica Lodziensia”, 115, s. 59-82.Koźmiński Z., 1932, O stosunkach tlenowych w jeziorze Hańcza na Suwalszczyźnie, „Archiwum Hydrobiologii i Rybactwa”, 6, s. 65-85.Kupryjanowicz M., 2007, Zmiany poziomu wody w eemskich jeziorach i torfowiskach północnego Podlasia, „Przegląd Geologiczny”, 55, s. 336-342.Kupryjanowicz M., 200
In the cauldron of parody and pastiche: on Uzdański’s Mickiewicz improv(is)ed
No full textThe paper aims to portray the literary depiction of Adam Mickiewicz depicted in Grzegorz Uzdański’s Wypiór. This modernized figure of the Bard, utilizing the mechanism of collaboration of two stylistic devices (pastiche and parody), is illuminated while underscoring the motifs indicating the titular character’s ties to Ukraine (the etymology of the word “wypiór,” the playful tone of Malorussian literature, the emotional qualities of longing and sadness characteristic of one of the Crimean sonnets, “The Akkerman Steppe”). The climax of the considerations is the proposition on the absence of devaluation of Adam Mickiewicz’s figure and work, the source of the presented creation, juxtaposed to contemporary culture, reality in general, and in particular, the lifestyle this culture favours (devaluing the notion “truth”).Beata Garlej – dr hab., prof. UKSW, pracownik Katedry Teorii Literatury w Instytucie Literaturoznawstwa na Wydziale Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Zajmuje się teorią literatury, poetyką dzieła literackiego, aksjologią i estetyką literacką przy szczególnym uwzględnieniu filozofii fenomenologicznej Romana Witolda Ingardena. Autorka licznych prac, w tym książek: Warstwowość dzieła literackiego w ujęciu Romana Ingardena. Koncepcja, rozwinięcie, recepcja (Kraków 2015), Ingardenowskie jakości metafizyczne – między otwartością a ścisłością pojęcia (Warszawa 2016), O (podstawowym) znaczeniu Ingardenowskiej kategorii konkretyzacji estetycznej (Kraków 2018).Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, Katedra Teorii Literatury, Wydział Nauk HumanistycznychAdama Mickiewicza wspomnienia i myśli, oprac. S. Pigoń, Warszawa 1958.Boy-Żeleński T., Obiad literacki. Proust i jego świat, Warszawa 1958.Dwulit A., Od tłumaczki, [w:] M. Proust, Sprawa Lemoine’a. Pastisze, przeł. i wstęp A. Dwulit, Kraków 2020.Eco U., Imię róży, przeł. A. Szymanowski, Warszawa 2000.Głowiński M., O stylizacji, [w:] Problemy socjologii literatury, red. J. Sławiński, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1971.Hellich A., Jak rozpoznać pastisz (i odróżnić go od parodii?), „Zagadnienia Rodzajów Literackich” 2014, z. 2.Ingarden R., Dwuwymiarowa budowa dzieła sztuki literackiej, [w:] tegoż, Szkice z filozofii literatury, wstęp W. Stróżewski, Kraków 2000.Janion M., Wampir. Biografia symboliczna, Gdańsk 2008.Jaworska J., Pastisz jako gest wampiryczny, [w:] G. Uzdański, Wypiór, Warszawa 2021.Karłowicz J., Słownik gwar polskich, T. 6, U–Ż, Kraków 1911.Kozak Ł., Upiór. Historia naturalna, Warszawa 2021.Kozak S., Polacy i Ukraińcy. W kręgu myśli i kultury pogranicza. Epoka romantyzmu, Warszawa 2005.Kuczera-Chachulska B., Wstęp, [w:] A. Mickiewicz, Wsłuchać się w szum wód, Warszawa 2021.Ławski J., Mickiewicz – mit – historia. Studia, Białystok 2010.Markiewicz H., Kariera pastiszu, [w:] Poetyka. Polityka. Retoryka, red. W. Bolecki i R. Nycz, Warszawa 2006.Markowski M.P., Proust: sztuka pastiszu, „Literatura na Świecie” 1998, nr 1–2.Melville H., Billy Budd. Opowieść wtajemniczonego, przeł. B. Zieliński, Warszawa 2019.Mickiewicz A., Stepy Akermańskie, [w:] tegoż, Sonety i sonety krymskie, Warszawa 1922.Mickiewicz W., Moja matka, Kraków 1926.Miller M., Kirke, przeł. P. Korombel, Warszawa 2018.Nowacki A., rec. S. Kozak, Polacy i Ukraińcy. W kręgu myśli i kultury pogranicza. Epoka romantyzmu, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2005, ss. 307, „Roczniki Humanistyczne” 2006–2007, z. 7.Proust M., Sprawa Lemoine’a. Pastisze, przeł. i wstęp A. Dwulit, Kraków 2020.Revel J.-F., O Marcelu Prouście, przeł. G. Majcher, Warszawa 2021.Słownik terminów literackich, red. J. Sławiński, Wrocław–Warszawa–Kraków 2000.Stawiszyński T., Reguła 2: ogranicz używanie mediów społecznościowych, [w:] tegoż, Reguły na czas chaosu, Kraków 2022.Stoff A., Warstwa brzmieniowa powieści jako przedmiot percepcji czytelniczej (na przykładzie „Trylogii”), [w:] Problematyka tekstu głosowo interpretowanego (III), red. W. Sawrycki, P. Tański, D. Kaja i E. Kruszyńska, Toruń 2010.Stoker B., Dracula, przeł. M. Moltzan-Małkowska, Poznań 2011.Sudolski Z., Panny Szymanowskie i ich losy, Warszawa 1982.Szewczenko I., Adam Mickiewicz a debiut ukraińskiego romantyzmu, [w:] Debiuty Mickiewicza, debiuty romantyków. Studia. W 200. rocznicę debiutu wieszcza: 1818–2018, red. J. Ławski i Ł. Zabielski, Kraków 2021.Telicki M., Pedagogika pastiszu – co spodobałoby się Ignacemu Loyoli w „Nowych wierszach sławnych poetów” Grzegorza Uzdańskiego, „Horyzonty Wychowania” 2022, T. 21, nr 57.Uzdański G., Nowe wiersze sławnych poetów, Kraków 2021.Uzdański G., Wypiór, Warszawa 2021.Witkowska A., Celina i Adam Mickiewiczowie, Kraków 1998.19120