University of Białystok
Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)Not a member yet
34608 research outputs found
Sort by
Muzea regionalne jako źródło wiedzy (nie tylko) o małych miastach. Problemy i wyzwania
No full textWydział Socjologii, Uniwersytet w Białymstoku64565
In the Artistic World of Belarussian Prose (2nd Half of the 20th Century – Beginning of the 21st Century). Connections – Tradition – Innovation
No full textThe book is a monograph that presents the two main areas of academic focus of its author. The first part of publication is dedicated to the works of the outstanding Belarussian writer Janka Bryl. The literary works of the author of the first lyrical novel in Belarussian literature „Ptuszki i hniozdy” (1964) proves that classical Polish literature had a great influence on his work. The comparative analysis of the selected works of J. Bryl and M. Konopnicka, provided in the article Świat dziecka w twórczości Janki Bryla i Marii Konopnickiej [The World of a Child in the Works of Jankа Bryl and Maria Konopnicka] confirms that the short stories by the Polish poet and novelist were an important inspiration for the Belarussian writer, which was particularly clearly manifested in his short stories on children and childhood. The interest of J. Bryl in the works of the representatives of Polish Positivism was also reflected in his story Siroczy chlieb (1942–1956), which is discussed in the chapter entitled: Opowieść Janki Bryl “Siroczy chlieb” w polskim kontekście: Bolesław Prus, Stefan Żeromski [The story of Janki Bryl “Siroczy chlieb” in the Polish context: Bolesław Prus, Stefan Żeromski. In the short story Sieroca dola (1876), Bolesław Prus focused on the fate of an orphan and his uneven fight for a better tomorrow. Stefan Żeromski, in his novel entitled Syzyfowe prace (1887) discussed the topics of denationalisation and the fight of young people with russification. On the other hand, J. Bryl focused on the subjects of both these works in his story: the life of an orphan and the fight for national language, culture, and identity. The chapter Problemowo tematyczna i gatunkowo stylistyczna różnorodność małej prozy Janki Bryla o wojnie [The problem thematic and genrestylistic diversity of Janka Bryla’s short prose about war] contains an analysis of the selected short stories of the writer in terms of one of the main threads that are present in his works. Its popularity was connected, first of all, to the presentation of the tragic fate of an individual, who is being put to the test and fights to maintain their humanity. The writer also had a very interesting way of writing about love that his protagonists lost or found in the perturbations of the war. In the chapter entitled: Artystyczne przedstawienie prawdy życia: оpowieść Janki Bryla “Musztuk i papka” [An Artistic Presentation of the Truth of Life: the Story “Musztuk i papka”] the author analyses the autobiographical narrative of J. Bryl where the writer openly discussed the tragedy of the Stalinist regime. In his work, the author describes the path to discovering the truth about the fate of his oldest brother Vladimir, who was executed in 1938. The use of the technique of “memories within memories” allowed to deepen the temporal perspective of the work and gave a multi dimensional quality to its structure. Thanks to that, J. Bryl could discuss not only the present, but also go back to the 1920s, to the year 1937, and to the post war period, but also discuss the death of his brother in a wider context. The second block of publications focuses on the analysis of the works that focus, first of all, on the problems of moral and ethical queries. In the chapter entitled Życie i twórczość Francyska Skaryny w literackiej interpretacji Aleha Łojki (Powieść esej “Francysk Skaryna, abo Sonca Maładzikowaje”) [The Life and Works of Francysk Skaryna in the literary interpretation of Oleg Loyka. Essay novel “Francysk Skaryna, abo Sonca Maładzikowaje”)], the author analyses the essay novel by A. Loyka Francysk Skaryna, abo Sonca Maładzikowaje (1990), in which the writer and literary critic presented a literary portrait of the Belarussian humanist and first printer. The author notes the unique manner of presenting the life and works of F. Skaryna, as well as the generic and stylistic attributes of the novel, and the original combination of the views and style of a literary historian with freedom of poetic associations and imagery. The next chapter contains an analysis of the work by Vasil Hihievich Marsijanskaje padarożża (1990). In this work, as in many others, the writer presented the society of the future, which is completely subordinated to the system of power. V. Hihievich penetrated deeply into the internal world of the protagonists, presenting the threats that are faced by the modern world. In his work, he has masterfully combined the elements of anti utopia and science fiction. The next chapter focuses on the works by Yuri Stankevich. The prose by this author proves that modern literature knows no thematic limitations. The subjects of sex, intimate homosexual relationships, harassment, and addition remain outside the sphere of taboo. In his dystopian novel Pjauka (2010), Y. Stankevich presents a world of complete chaos, ruled by hate and fear. The final chapter points to the perception of the urbanisation processes in Poland and Belarus at the end of the 20th century by writers. The author analyses selected works by Andrei Fedarenka and Michas Androsiuk, in which the writers focused on presenting the mental state of a city dweller who struggles with the problems of alienation, isolation, and loneliness. The writers show the world through a prism of the internal experiences of an ordinary human being and his or her constant choices that only in tensify the feelings of alienation and solitude. It is worth noting that the fact that both writers grew up in the countryside and lived in the city for a long time has made a clear mark on the conceptual and stylistic nature of their works.
The analysis of selected literary works allowed us to distinguish certain characteristic elements of the individual poetics and the specificity of the artistic style of the works of J. Bryl, A. Lojko, V. Hihievich, Y. Stankievich, A. Fiedarenka and M. Androsiuk. The selection of texts representing various genres and ideological and thematic approaches enabled a discussion on the state of contemporary Belarusian prose, directions and tendencies of its development.Książka W artystycznym świecie prozy białoruskiej (druga połowa XX – początek XXI wieku). Powiązania – tradycja – nowatorstwo – to zbiór artykułów prezentujących dwa główne obszary zainteresowań naukowych jej autora. Pierwsza część publikacji poświęcona została twórczości wybitnego białoruskiego pisarza Janki Bryla. Dorobek literacki autora pierwszej w literaturze białoruskiej powieści lirycznej ”Ptuszki i hniozdy” (1964) świadczy o znacznym wpływie klasyki polskiej na jego twórczość. Analiza porównawcza wybranych dzieł J. Bryla i M. Konopnickiej w artykule Świat dziecka w twórczości Janki Bryla i Marii Konopnickiej potwierdza, że opowiadania polskiej i pisarki stanowiły ważną inspirację dla białoruskiego pisarza, co znalazło szczególnie wyraźny wyraz w jego opowiadaniach poświęconych dzieciom i dzieciństwu. Zainteresowanie J. Bryla twórczością przedstawicieli polskiego pozytywizmu znalazło odzwierciedlenie także w jego opowieści „Siroczy chlieb” (1942–1956), o której mowa w artykule Opowieść Janki Bryl „Siroczy chlieb” w polskim kontekście: Bolesław Prus, Stefan Żeromski. W opowieści Sieroca dola (1876) Bolesław Prus skoncentrował się na losie sieroty i jego nierównej walce o lepsze jutro. Stefan Żeromski w powieści Syzyfowe prace (1887) poruszył tematykę wynarodowienia i walki młodzieży z rusyfikacją. Natomiast J. Bryl w swojej opowieści skupił się na tematyce obu dzieł – życiu sieroty oraz walce o język, kulturę i tożsamość narodową. W artykule Problemowo tematyczna i gatunkowo stylistyczna różnorodność małej prozy Janki Bryla o wojnie analizuje się wybrane opowiadania pisarza pod kątem jednego z najważniejszych wątków przewijających się w jego twórczości. Jej popularność wiązała się przede wszystkim z przedstawieniem tragicznego losu jednostki, wystawionej na próbę i walczącej o zachowanie swojego człowieczeństwa. Pisarz w niezwykle interesujący sposób opowiadał także o miłości, którą jego bohaterowie tracili, bądź znajdowali w czasie wojennych zawirowań. W artykule Artystyczne przedstawienie prawdy życia: opowieść Janki Bryla „Musztuk i papka” analizuje się autobiograficzną opowieść J. Bryla, w której pisarz otwarcie mówi o tragedii lat reżimu stalinowskiego. W swoim utworze autor opowiada o drodze do odkrycia prawdy o losie swojego najstarszego brata, Włodzimierza, rozstrzelanego w 1938 roku. Zastosowanie techniki „wspomnień we wspomnieniach” pozwoliło na pogłębienie perspektywy czasowej dzieła i nadało jego strukturze narracyjnej wielowymiarowość. Dzięki temu J. Bryl mógł mówić nie tylko o teraźniejszości, ale także cofnąć się do lat dwudziestych XX wieku, do roku 1937, do okresu powojennego, jak również spojrzeć na tragiczną śmierć brata w szerszym kontekście. Drugi blok publikacji poświęcony jest analizie utworów, które przede wszystkim poruszają problemy moralno etycznych poszukiwań człowieka. W artykule Życie i twórczość Francyska Skaryny w literackiej interpretacji Aleha Łojki (Powieść esej „Francysk Skaryna, abo Sonca Maładzikowaje”) analizowana jest powieść esej O. Łojki Francysk Skaryna, abo Sonca Maładzikowaje (1990), w której pisarz i literaturoznawca stworzył literacki portret białoruskiego humanisty i pierwszego drukarza. Zwraca się uwagę na unikalny sposób przedstawienia życia i twórczości F. Skaryny, na cechy gatunkowo stylistyczne powieści, na oryginalne połączenie poglądów i stylistyki historyka literatury ze swobodą poetyckich skojarzeń i obrazowania. W kolejnym artykule analizuje się opowieść Wasila Hihiewicza „Marsijanskaje padarożża” (1990). W tym utworze, podobnie jak w wielu innych, pisarz przedstawił społeczeństwo przyszłości, całkowicie podporządkowane systemowi władzy. W. Hihiewicz głęboko wniknął w wewnętrzny świat bohaterów, ukazując zagrożenia, z jakimi mierzy się współczesny świat. W opowieści w mistrzowski sposób połączył elementy antyutopii i fantastyki naukowej. Trzeci artykuł poświęcony jest twórczości Jurija Stankiewicza. Proza tego autora jest dowodem na to, że współczesna literatura nie zna ograniczeń tematycznych. Poza sferą tabu w utworach pisarza znalazły się tematy seksu, intymnych związków homoseksualnych, mobbingu i uzależnień. W powieści dystopii „Pjauka” (2010) J. Stankiewicz pokazuje świat totalnego chaosu, w którym panują nienawiść i strach. W ostatnim artykule zwrócono uwagę na sposób postrzegania przez pisarzy procesów urbanizacyjnych na Białorusi i w Polsce pod koniec XX wieku. Przeanalizowano wybrane utwory Andrieja Fiedarenki i Michasia Androsiuka, w których autorzy skupili się na przedstawieniu stanu psychicznego mieszkańca miasta, zmagającego się z problemami wyobcowania, izolacji i samotności. Pisarze pokazują świat przez pryzmat wewnętrznych przeżyć przeciętnego człowieka i jego ciągłych wyborów, które pogłębiają jedynie poczucie wyobcowania i samotności. Warto podkreślić, że wiejskie pochodzenie obu pisarzy i ich wieloletnie życie w mieście odcisnęły wyraźne piętno na charakterze koncepcyjnym i stylistycznym ich dzieł.
Przeprowadzona analiza wybranych utworów literackich pozwoliła na wyodrębnienie pewnych charakterystycznych elementów indywidualnej poetyki oraz specyfiki stylu artystycznego J. Bryla, A. Łojki, W. Hihiewicza, J. Stankiewicza, A. Fiedarenki i M. Androsiuka. Wybór tekstów reprezentujących różnorodne gatunki oraz ujęcia ideowo-tematyczne umożliwił podjęcie dyskusji na temat stanu współczesnej prozy białoruskiej, kierunków i tendencji jej rozwoju.Wydanie publikacji zostało sfinansowane ze środków Wydziału Filologicznego Uniwersytetu w BiałymstokuАННА АЛЬШТЫНЮК – літаратуразнаўца, кандыдат філалагічных навук, асістэнт на філалагічным факультэце Універсітэта ў Беластоку. Aўтар манаграфіі Аўтабіяграфізм у творчасці Янкі Брыля (Białystok 2017), а таксама артыкулаў пра творчасць Янкі Брыля, Андрэя Федарэнкі, Юрыя Станкевіча, Алены Брава, Міхася Андрасюка, Васіля Петручука і інш. Сфера навуковых інтарэсаў: беларуская проза ХХ і ХХІ стагоддзяў, праблемы параўнальнага літаратуразнаўства, аўтабіяграфізм.Uniwersytet w BiałymstokuАндрасюк М., Мясцовая гравітацыя, Беласток 2004.Андрасюк М., Фірма, Беласток 2000.Брыль Я., Вітраж. Апавяданні, мініяцюры, нарысы, Мінск 1972.Брыль Я., Збор твораў. У 2 т., т. 1, Мінск 1960.Брыль Я., Збор твораў. У 5 т., т. 4, Мінск 1981.Брыль Я., Збор твораў. У 5 т., т. 5, Мінск 1981.Брыль Я., Збор твораў. У 10 т., т. 1, Мінск 2018.Брыль Я., Збор твораў. У 10 т., т. 3, Мінск 2019.Брыль Я., Птушкі і гнёзды. Выбранае, Мінск 2006.Брыль Я., Трохі пра вечнае: артыкулы, лірычныя нататкі, эсэ, Мінск 1978.Гігевіч В., Марсіянскае падарожжа. Раман, аповесці, Мінск 1990.Сінькова Л., “Непрыдуманая літаратура”: факт і мастацкі вымысел у літаратурным творы, https://elib.bsu.by/handle/123456789/141496
[доступ: 19.08.2017].Тычко Г. K., Антыўтопія ў творчасці Васіля Гігевіча, https://studfile.net/preview/5792697/page:22 [доступ: 10.12.2019].Федарэнка А., “Люблю само слова – аповесць…”, https://lit-bel.org/periodicals/kniganosha/-4406 [доступ: 25.05.2018].Шишкина С.Г., Литературная антиутопия: к вопросу о границах жанра, https://www.isuct.ru/e-publ/vgf/sites/ru.e-publ.vgf/files/2007/vgf2007-02-199.pdf [доступ: 10.12.2019].Chyła K., Szkoła totalna i karnawał żakowski. O „Syzyfowych pracach” jeszcze inaczej, https://zenodo.org/records/5795670 [доступ: 12.02.2025].Słownik rodzajów i gatunków literackich, red. G. Gazdа, Warszawa 2012.Alsztyniuk A., Антиутопические произведения Евгения Замятина и Василя Гигевича: к проблеме сходства и различий, „Studia
Wschodniosłowiańskie” 2020, т. 20, с. 7–22Alsztyniuk A., Аповесць Янкі Брыля “Сірочы хлеб” y польскім кантэксце: Баляслаў Прус, Стэфан Жэромскі, „Acna Polono‑Ruthenica” 2018,
nr XXIII/2, с. 7–18.Alsztyniuk A., Вобраз гараджаніна ў апавяданнях Андрэя Федарэнкі і Міхася Андрасюка, „Acta Albaruthenica” 2018, т. 18, с. 59–70.Alsztyniuk A., Жыццё і творчасць Францыска Скарыны ў літаратурнай інтэрпрэтацыі Алега Лойкі (Раман‑эсэ “Францыск Скарына, або Сонца Маладзіковае”), „Bibliotekarz Podlaski” 2018, № 39/2, с. 9–30.Замятин Е., Мы. Роман, повесть, рассказы, литературная публицистика, Минск 2011.Aльштынюк Г., “Лішнія героі” нашага часу ў творчасці Міхася Андрасюка і Андрэя Федарэнкі, [у:] Беларускі каляндар, рэд. Я. Сычэўскі,
В. Сегень, Ю. Сушч‑Лаўранюк, Беласток 2019, c. 128–145.Aльштынюк Г., Мастацкае адлюстраванне праўды жыцця: аповесць Янкі Брыля “Муштук і папка”, [y:] Polsko‑białoruskie związki językowe, literackie, historyczne i kulturowe. Materiały XXIII Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Droga ku wzajemności”. Białystok 22–23 września
2017, red. B. Siegień, Białystok 2017, с. 15–23.Alsztyniuk A., Праблема адчужанасці чалавека ў аповесцях “Ланцуг” Андрэя Федарэнкі і “Белы конь” Міхася Андрасюка, „Acta Polono
‑Ruthenica” 2020, № XXV/2, с. 11–25.Alsztyniuk A., Табуізаваныя тэмы ў рамане Юрыя Станкевіча “П’яўка”, [у:] Tabu w literaturze i sztuce. Wczoraj i dziś, red. W. Biegluk‑Leś,
E. Pańkowska, Kraków 2021, с. 117–130.Альштынюк А., Творчасць Янкі Брыля ў польскім кантэксце: Марыя Канапніцка, [у:] Cлавянскія літаратуры ў кантэксце сусветнай:
матэрыялы ХІІІ Міжнар. навук. канф., прысвеч. 100‑годдзю БДУ і 90‑годдзю з дня нарадж. чл.-кар. НАН Беларусі праф. А. А. Лойкі,
Мінск, 28–29 кастр. 2021 г., рэд. А. І. Бельскі, Мінск 2021, с. 139–143.Альштынюк А., Тема войны в рассказах Янки Бриля, [в:] Феномен войны в историческом процессе: междисциплинарный дискурс. Материалы Международной заочной научно‑практической конференции (Абакан, 13–23 октября 2020 г.), ред. В. Н. Асочакова, Абакан 2020, с. 11–17.Лойка А., Францыск Скарына, або Сонца Маладзіковае. Раман‑эсэ, Мінск 2009.Станкевіч Ю., П’яўка. Раман, Мінск 2010.Федарэнка А., Ланцуг. Аповесці, Мінск 2012.Федарэнка А., Мяжа. Раман‑эсэ, апавяданні, Мінск 2011.Konopnicka M., Nowele, Warszawa 1988.Konopnicka M., Opowiadania, Warszawa 1984.Konopnicka M., Wybór nowel, Kraków 2012.Prus B., Nowele wybrane, Białystok 1993.Żeromski S., Syzyfowe prace, Wrocław 1998.Адамович А., Выбери жизнь, Минск 1986.Баршчэўскі Л., Васючэнка П., Тычына М., Словы ў часе і прасторы. Літаратура апошняга стагоддзя, Мінск 2015.Калеснік У., Янка Брыль. Нарыс жыцця і творчасці, Мінск 1990.Караткевіч: вядомы і невядомы. Зборнік эсэ, вершаў, прысвячэнняў, уклад. А. Верабей, М. Мінзер, С. Панізнік, Мінск 2010.Лабынцаў Ю., “Зерцало жития…”. З літаратурнай спадчыны Францыска Скарыны, Мінск 1991.Майхровіч С., Янка Брыль. Жыццё і творчасць, Мінск 1961.Навасельцава Г.В., Жанр рамана ў беларускай літаратуры другой паловы ХХ – пачатку ХХI стагоддзя, Віцебск 2020.Стральцова В.М., Шлях да сябе. Сучасная аўтабіяграфічная проза як мастацкая сістэма, Мінск 2002.Тычко Г.К., Беларуская літаратура XIX –XX стагоддзяў: час і асобы, Мінск 2010.Творонович Г.П., Нравственный мир героя. Белорусская и югославская военная проза 60–70-х годов, Минск 1986.Baculewski J., Maria Konopnicka, Warszawa 1978.Lubczyńska‑Jeziorna E., Gatunki literackie w twórczości Bolesława Prusa, Wrocław 2007.Markiewicz H., Prus i Żeromski. Rozprawy i szkice literackie, Warszawa 1964.Markiewicz H., W kręgu Żeromskiego. Rozprawy i szkice historycznoliterackie, Warszawa 1977.Sztachelska J., Zabijanie klasyków. Studia i eseje, Białystok 2015.Turkey K., Bolesław Prus a romantyzm, Lwów 1937.Wojtczak D., Siódmy krąg piekła. Antyutopia w literaturze i filmie, Poznań 1994.Żejmo B., Problemy etyczne we współczesnej prozie i publicystyce rosyjskiej (lata 60.–90.), Łódź 2000.Алейнік Л., Погляд на жыццё з вышыні палёту (проза Міхася Андрасюка), [y:] Шлях па прамой часу. Да гісторыі беларускай літаратуры Польшчы 1958–2008 гг., рэд. Я. Чыквін, Беласток 2007, с. 289–300.Андраюк С.А., Васіль Гігевіч, [у:] Гісторыя беларускай літаратуры ХХ стагоддзя. У 4 т., т. 4, кн. 3, навук. рэд. У. В. Гніламёдаў, C. C. Лаўшук, Мінск 2015, c. 806–835.Андраюк С., Думаючы пра вечнае, бачыць штодзённае, [у:] Я. Брыль, Запаветнае. Выбраныя творы, Мінск 1999, с. 5–22.Андраюк С., Свет да болю блізкі, [y:] Шлях па прамой часу. Да гісторыі беларускай літаратуры Польшчы 1958–2008 гг., рэд. Я. Чыквін,
Беласток 2007, с. 301–315.Бугаёў Д., Дасканаласць майстра, [y:] Я. Брыль, Муштук і папка. Апавяданні, мініяцюры, маленькая сага, Мінск 2008, c. 5–12.Вабішэвіч В., І будзе смачны хлеб духоўны. Гістарычны каментар да аповесці Янкі Брыля “Сірочы хлеб”, “Роднае слова” 1992, № 78, с. 77–84.Верына У., Скарыніяна ў беларускай мастацкай эсэістыцы 1980-х гг. (А. Лойка “Францыск Скарына, або Сонца Маладзіковае”, У. Караткевіч “Подзвіг Францыска Скарыны”), [у:] Віленскія выданні Францыска Скарыны ў кантэксце эпохі Адраджэння: да 490‑годдзя
кнігадрукавання ў Вялікім Княстве Літоўскім. Матэрыялы ІV Скарынаўскіх чытанняў (Мінск, 27 кастрычніка 2012 г.), рэд. І. Э. Багдановіч, Мінск 2014, с. 130–136.Грышкевіч С., Несуцяшальны дыягназ, альбо ў пошуках страчанай радзімы. Штрыхі да творчага партрэта Юры Станкевіча, “Дзеяслоў” 2007, № 3, с. 279–298.Дранько‑Майсюк Л., “…Гатовы Вам заўсёды дапамагчы…”. Ліставанне з Міхасём Стральцовым, “Дзеяслоў” 2016, № 1, с. 220–240.Дудзінская Д.І.-Т., Да праблемы жанру антыутопіі ў беларускай літаратуры, [у:] Выяўленча‑мастацкія, арганізацыйныя і ідэалагічныя
праблемы сучаснай беларускай літаратуры ў яе сувязях з грамадскімі практыкамі. Матэрыялы Рэспубліканскай навукова‑тэарэтычнай канфкрэнцыі (Мінск, 19–20 мая 2009 года), навук. рэд. М. А. Тычына, Мінск 2009, c. 90–96.Извекова И., Антиутопия: перспективы развития и трансформации жанра в современной литературе, “Славистика” 2016, № ХХ, с. 557–562.Ильина Г.Я., Опыт литературы антифашистского Cопротивления и антифашистская тема в современной литературе, [у:] Литературная критика европейских социалистических стран, ред. Ю. В. Богданов, Г. Я. Ильина, Д. Ф. Марков, В. А. Хорев, С. А. Шерлаимова, Москва 1978, с. 110–123.Кісліцына Г.М., Актуальныя праблемы сучаснай беларускай прозы, “Веснік Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. А. Куляшова.
Сер. А. Гуманітарныя навукі (гісторыя, філасофія, філалогія)” 2013, № 2 (42), с. 77–81.Кісліцына Г., Філасофія існавання ў апавяданнях А. Федарэнкі, “Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі” 2012, № 3, с. 91–94.Козіч В.І., Андрэй Федарэнка, [у:] Гісторыя беларускай літаратуры ХХ стагоддзя. У 4 т., т. 4. кн. 3, рэд. У. В. Гніламёдаў, С. С. Лаўшук,
Мінск 2015, с. 1038–1061.Ланин Б., Наследие Евгения Замятина и современная русская антиутопия, “Acta Slavica Iaponica” 2011, т. 29, c. 49–63.Марціновіч А., Каб зразумець Скарыну… [гутарка з пісьменнікам А. Лойкам], “Літаратура і мастацтва” 1988, № 2, с. 5.Навасельцава Г.В., Жанравая эвалюцыя рамана‑антыўтопіі ў беларускай літаратуры (на прыкладзе твораў “Неруш” Віктара Казько
і “П’яўка” Юрыя Станкевіча, “Вестник Полоцкого государственного университета. Серия A, Гуманитарные науки” 2016, № 10, c. 95–99.Нікіфарава В., Янка Брыль, [у:] Гісторыя беларускай літаратуры ХХ стагоддзя. У 4 т., т. 3, рэд. У. В. Гніламёдаў, В. П. Жураўлёў, Мінск
2001, с. 479–520.Нуждзіна Т.С., Алег Лойка, або талент разумець душу творцы, [у:] Cлавянскія літаратуры ў кантэксце сусветнай: матэрыялы ХІІІ Міжнароднай навуковай канферэнцыіі, прысвечанай 100‑годдзю БДУ і 90‑годдзю з дня нараджэння члена‑карэспандэнта НАН Беларусі праф. А. А. Лойкі, Мінск, 28–29 кастр. 2021 г., рэд. А. І. Бельскі, Мінск 2021, с. 101–105.Скарына сярэднявечны, Скарына адраджэнскі. Гутарка Сяргея Кавалёва з Алегам Лойкам, [у:] С. Кавалёў, Літаратура Вялікага Княства Літоўскага XVI – пачатку XVII ст.: феномен культурнага памежжа, Мінск 2011, с. 241–251.Смирнов А.Ю., Антиутопия в парадигме современного литературоведения, “Веснік БДУ” 2005, сер. 4, № 3, с. 32–36.Смирнов А.Ю., Литературная антиутопия: проблемя генезиса, “Веснік БДУ” 2009, сер. 4, № 1, с. 39–43.Тарасава Т., Асацыятыўна‑сэнсавае поле аповесці Янкі Брыля “Муштук і папка”, „Białorutenistyka Białostocka” 2021, т. 13, с
Financing the Protection and Preservation of Monuments in Poland
No full textCel | Identyfikacja sposobów wydatkowania przez jednostki samorządu terytorialnego (JST) środków na ochronę zabytków i opiekę nad nimi. Metoda badań | Badania (lata 2013–2022) przeprowadzono dla wszystkich rodzajów JST, z podziałem na typ gminy i powiatu. Do zbadania związku między rodzajem JST a strukturą wydatków i sposobem wydatkowania wykorzystano statystykę opisową wraz z analizą korelacji i test niezależności chi-kwadrat, zaś do zidentyfikowania statystycznie istotnych różnic w rocznych średnich wydatkach ponoszonych przez statystyczną JST – analizę wariancji (ANOVA) Wnioski | W podsektorze samorządowym wydatki nominalnie i realnie rosły. Najwięcej wydatkują powiaty, ok. 50% środków. Dominują bieżące (w powiatach ziemskich to 90% wydatków, największy udział wydatków majątkowych – 25% – jest w miastach na prawach powiatu, MNPP), przekazywane głównie jako dotacje celowe podmiotom spoza sektora finansów publicznych (SFP). Wyjątek to województwa – wspierają dotacjami celowymi na zadania bieżące inne JSFP. Wydatki majątkowe realizuje mało jednostek. To wysokie kwoty przekazywane głównie „własnym” jednostkom budżetowym (JB) przez MNPP i gminy miejskie. Oryginalność / wartość / implikacje / rekomendacje | Obliczono zmianę wielkości kwot na ochronę zabytków, ich strukturę i jednostkowe średnioroczne wartości z podziałem na typ JST, charakter wydatku (bieżące, majątkowe) oraz podmiot finalnie realizujący zadanie. Dowiedziono, że wydatki bieżące realizują zasadę pomocniczości, a inwestycyjne wzmacniają czynniki rozwoju lokalnego.Purpose | Identification of how local government units (LGU) allocate funds for the protection and care of historical monuments. Research method |The study covers the period 2013–2022 and includes all types of
LGU (communes and districts were categorised by type). Descriptive statistics, correlation analysis, and chi-square tests were used to explore the relationship between LGU types and spending patterns. ANOVA was applied to detect significant differences in average annual expenditures. Results | Both nominal and real expenditures grew, with districts accounting for around 50%. Current expenditures dominate, especially in rural districts (90%). Most funds are transferred as earmarked grants to non-public sector entities. Cities with district rights (CDR) show the highest share of capital expenditures (25%). Provinces mainly support other PFS units through current earmarked grants. Few units allocate funds to capital expenditures, but these amounts are high, especially in CDR and urban communes. Originality / value / implications / recommendations | The research examines changes in expenditure for monument protection, their structure, and average per-unit values by LGU type and expenditure nature (current, capital) and the entity ultimately executing the task. By allocating funds to monuments, LGU implement the principle of subsidiarity; investments in this area are aimed at strengthening the impact of local development factors.Alicja Sekuła: [email protected] Kubiszewska: [email protected] Sekuła - Politechnika GdańskaKatarzyna Kubiszewska - Politechnika GdańskaAhmad Y., 2006, The Scope and Definitions of Heritage: From Tangible to Intangible, “International Journal of Heritage Studies”, vol. 12, no. 3, s. 292–300, DOI: 10.1080/13527250600604639.Antoszczyszyn M., 2017, Social Interest in The Polish Doctrine of Monument, “IOP Conference Series: Materials Science and Engineering”, vol. 245(5), s. 1–11, DOI:
10.1088/1757-899X/245/5/052056.Bartl M., 2015, The Way We Do Europe: Subsidiarity and the Substantive Democratic Deficit, “European Law Journal”, vol. 21, no. 1, s. 23–43, DOI: 10.1111/eulj.12115.Faludi A., 2013, Territorial Cohesion and Subsidiarity under the European Union Treaties: A Critique of the ‘Territorialism’ Underlying, “Regional Studies”, vol. 47, no. 9, s. 1594–1606, DOI: 10.1080/00343404.2012.657170.Geertjes G.J., 2023, The Scope of City Autonomy in the Constitutions of the Netherlands and the United Kingdom: Informality, Subsidiarity, Identity, “Hague Journal on the Rule of Law”, vol. 15, s. 283–304, DOI: 10.1007/s40803-023-00195-z.Hailemeskel Abebe T., 2019, The Derivation and Choice of Appropriate Test Statistic (Z, t, F and Chi-Square Test) in Research Methodology, „Mathematics Letters”, vol. 5, nr 3, s. 33–40, DOI: 10.11648/j.ml.20190503.11.Kukołowicz T., Modzelewska M., Siechowicz P., Wiśniewska A., 2016, Rola samorządu terytorialnego w finansowaniu polityki kulturalnej, „Studia BAS”, nr 2(46), s. 229–250.Kuś A., Guzal-Dec D., 2021, Opinie korzystających z samorządowych usług kulturalnych na temat odbudowy Zespołu Zamkowo-Parkowego Radziwiłłów w Białej Podlaskiej, „Rozprawy Społeczne”, t. 15, nr 1, s. 113–124.Lenczowska-Soboń K., 2022, Przestępstwo zniszczenia lub uszkodzenia zabytku, Wolters Kluwer Polska, Warszawa, DOI: 10.31743/sp.15539.Logan VanBlarcom B., Kayahan C., 2011, Assessing the Economic Impact of a Unesco World Heritage Designation, “Journal of Heritage Tourism”, no. 6:2, s. 143–164, DOI: 10.1080/1743873X.2011.561858.Mazur R., Talik A., 2014, Udzielanie dotacji przez jednostki samorządu terytorialnego na zadania z zakresu ochrony i opieki nad zabytkami w świetle orzecznictwa regionalnych izb
obrachunkowych i sądów administracyjnych, „Finanse Komunalne”, nr 12, s. 45–60.Merta-Staszczak A., 2016, Rola gmin w zagospodarowaniu zabytkowych nieruchomości na Dolnym Śląsku, „Ochrona Zabytków”, nr 2, s. 191–217.Michalec-Dziedzic A., 2022, Dotacje z budżetu jednostki samorządu terytorialnego na ochronę zabytków, „Przegląd Podatków Lokalnych i Finansów Samorządowych”, nr 3, s. 29–34.Murzyn-Kupisz M., 2012, Dziedzictwo kulturowe a rozwój lokalny, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Kraków.Muzea podkarpackie 2004–2014, Globalizacja i europeizacja a przeobrażenia lokalnych instytucji kultury, 2016, Porczyński D., Kosiek T. (red.), Fundacja Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego, Rzeszów.Nowakowski M., 2019, The Anova Method as a Popular Research Tool, „Studia i Prace WNEiZ”, nr 55.Ręklewski M., 2020, Statystyka opisowa. Teoria i przykłady, Państwowa Uczelnia Zawodowa we Włocławku, Włocławek.Sekuła A., Nucińska J., 2021, Finansowanie zadań oświatowych jednostek samorządu terytorialnego, Instytut Badań Gospodarczych, Olsztyn, DOI: 10.24136/eep.mon.2021.15.Sekuła A., Fandrejewski R., 2016, Zasady, tryb przyznawania i przekazywania dotacji celowych przez jednostki samorządu terytorialnego a naruszenie dyscypliny finansów publicznych, „Finanse Komunalne”, nr 10, s. 64–71.Sodangi M., Mohd Faris K., Arazi I., Olanrewaju Abdul-Lateef Ashola, 2015, Development of Maintenance Cost Prediction Model for Heritage Buildings, “Jurnal Teknologi”, vol. 74:2, s. 51–57, DOI: 10.11113/jt.v74.4523.Standar A., 2018, Realizacja wydatków inwestycyjnych a kondycja finansowa JST. Przykład gmin wiejskich województwa wielkopolskiego, „Polityki Europejskie, Finanse i Marketing”, nr 19(68), DOI: 10.22630/PEFIM.2018.19.68.21.Stryjakiewicz T., Kołsut B., Koliński K., 2024, Zapomniane dziedzictwo kulturowe jako czynnik rozwoju obszarów wiejskich: Studium gminy Wągrowiec, „Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna”, nr 18(69), s. 67–184, DOI: 10.14746/rrpr.2024.69.11.Zalasińska K., 2022, Decentralizacja w systemie ochrony zabytków – niewykorzystana szansa?, „Samorząd Terytorialny”, nr 6, s. 11–20.Zalasińska K., Zeidler K., 2015, Wykład prawa ochrony zabytków, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Wolters Kluwer, Warszawa.Zeidler K., 2007, Prawo ochrony dziedzictwa kultury, Wolters Kluwer, Warszawa.Konwencja ramowa Rady Europy o wartości dziedzictwa kulturowego dla społeczeństwa, Dz.U. z 2023 r., poz. 396.Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 2 marca 2010 r. w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych Dz.U. z 2022 r., poz. 513 z późn. zm.Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury, Dz.U. z 1999 r., Nr 98, poz. 1150 z późn. zm.Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, Dz.U. z 2024 r., poz. 609 z późn. zm.Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym Dz.U. z 2024 r., poz. 107.Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa, Dz.U. z 2024 r., poz. 566.Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, Dz.U. z 2024 r., poz. 1292.Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, Dz.U. z 2023 r., poz. 1270 z późn. zm.Ustawa z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, Dz.U. z 2024 r., poz. 356.2(120)20522
Criminal Liability for Conducting a Clinical Trial Without the Informed Consent of the Participant or His/Her Legal Representative
No full textOn 14 April 2023, the Act of 9 March 2023 on clinical trials of medicinal products for human use entered into force, with certain exceptions. The criminal provisions of this Act include Article 77 point 1, which provides the offence of conducting a clinical trial without the informed consent of the participant in such a trial or his/her legal representative, which is carried out contrary to the provisions of Article 28 paragraph 1 letters b and c, paragraphs 2 and 3, Articles 29–32 or Article 35 of Regulation (EU) No 536/2014 of the European Parliament and of the Council of 16 April 2014 on clinical trials on medicinal products for human use and repealing Directive 2001/20/EC. This criminal regulation is analysed in this paper. Among other things, attention was drawn to the blanket nature of the analyzed criminal provision, and findings were made regarding its subject, the subject of protection, and the manner of capturing the causative act of the offense regulated in this provision. The concept of informed consent to a clinical trial was also analyzed, establishing that not every failure to comply with the information obligations under Article 29 paragraphs 2–6 of Regulation (EU) No 536/2014 should be treated as an [email protected] Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, PolskaDaniluk, P. (2011). O pojęciach „zabieg leczniczy” i „pacjent” w rozumieniu art. 192 § 1 k.k. Prawo i Medycyna, 4, 66–79.Daniluk, P. (2013). Uwagi o godności i wolności człowieka oraz jego prawie do prywatności w kontekście art. 192 § 1 k.k. w: A. Błachnio-Parzych, J. Jakubowska-Hara, J. Kosonoga, & H. Kuczyńska (red.), Problemy wymiaru sprawiedliwości karnej. Księga jubileuszowa Profesora Jana Skupińskiego (ss. 234–252). Wolters Kluwer.Daniluk, P. (2021). Karnoprawna ochrona autonomii uczestnika eksperymentu medycznego po nowelizacji ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Państwo i Prawo, 4, 104–117.Dębski, R. (1995). Pozaustawowe znamiona przestępstwa. O ustawowym charakterze norm prawa karnego i znamionach typu czynu zabronionego nie określonych w ustawie. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.Fox, A.W. (2023). Where is European Regulation 536/2014 Taking Us?. Pharmaceutical Medicine, 37, 343–347.Gałązka, M. (2019). Prawnokarne granice nowatorskiej interwencji medycznej. Towarzystwo Naukowe KUL.Gałązka, M. (2020). Wpływ przepisów prawa Unii Europejskiej o badaniach klinicznych produktów leczniczych na polskie prawo karne. Forum Prawnicze, 2, 56-75.Junod, V. (2005). Clinical Drug Trials: Studying the Safety and Efficacy of New Pharmaceuticals. Schulthess Médias Juridiques SA.Koch, B. (1978). Z problematyki przepisów blankietowych w prawie karnym. Acta Universitatis Nicolai Copernici, Prawo XVI, Nauki Humanistyczno-Społeczne, 89, 63–83.Kubiak, R. (2023). Odpowiedzialność karna za przestępstwa związane z nielegalnym przeprowadzeniem eksperymentu medycznego. Diametros, 78, 37–71.Kubicki, L. (1998). Nowa kodyfikacja karna a Konstytucja RP. Państwo i Prawo, 9–10, 24–39.Parlament Europejski i Rada UE. (2014). Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 536/2014 z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie badań klinicznych produktów leczniczych stosowanych u ludzi oraz uchylenia dyrektywy 2001/20/WE (Dz.Urz.UE.L nr 158, s. 1 ze zm.).Petrini, C. (2014). Regulation (EU) No 536/2014 on Clinical Trials on Medicinal Products for Human Use: An Overview. Annali dell’Istituto Superiore di Sanità, 4, 317–321.Scavone, C., di Mauro, G., Pietropaolo, M., Alfano, R., Berrino, L., Rossi, F., Tomino, C., & Capuano, A. (2019). Th e European Clinical Trials Regulation (No 536/2014): Changes and Challenges. Expert Review of Clinical Pharmacology, 11, 1027–1032.Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (1997). Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 17 ze zm.).Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2001). Ustawa z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 686 ze zm.).Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2023). Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o badaniach klinicznych produktów leczniczych stosowanych u ludzi (Dz.U. poz. 605 ze zm.).Śmigiera, A. (2024). Przepisy karne. w: E. Wasilewska (red.), Ustawa o badaniach klinicznych produktów leczniczych stosowanych u ludzi. Komentarz (ss. 218–243). C.H. Beck.3029510
Gałczyński alternatively
No full textThe poetry of Konstanty Ildefons Galczynski is marked by musicality. The openness of the poet’s text to sonority and melody has resulted in an extraordinary popularity of performances in the world of literary song, sung poetry or various cabaret forms. Against this background, musical adaptations of Galczynski’s texts are extremely modest. Usually, the transfer of the poetic text into the space of musical performance is carried out through the solutions of sung poetry or acted song, much less through musical alternative. If contemporary alternative music reaches out to the poetry of the Bicentennial, it is rather to Tuwim or Broniewski; it does so much less often to the author of ‚Warsaw cab’. Musical adaptations of Gałczyński’s poetry by Stanisław Staszewski, whose performances were reread by the bands Kult and Kwartet ProForma, are an exception. Analysing the musical interpretations of the poems, the author asks the question about the reason for such a negligible representation of Gałczyński’s texts in alternative music.ADAM REGIEWICZ (ur. 1972 w Zabrzu) – prof. zw. dr hab. nauk humanistycznych w zakresie literaturoznawstwa, filolog, filmoznawca, antropolog kultury. Dyrektor Instytutu Literaturoznawstwa Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie. Naukowo zajmuje się kerygmatycznością przekazów kulturowych w ramach badań postsekularnych, mediewalizmem, muzycznością, audioantropologią oraz audiowizualnością literatury współczesnej.Uniwersytet Jana Długosza w CzęstochowieSkarbowski J., Literatura – muzyka. Zbliżenia i dialogi, Warszawa 1983.Tenczyńska A., Muzyka w przedwojennej twórczości poetyckiej Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, „Świat Tekstów. Rocznik Słupski” 2011, nr 9.Hejmej A., Muzyczność dzieła literackiego, Toruń 2012.Piaskowski Ł., Muzyczne adaptacje poezji Józefa Czechowicza – piosenka i pieśń na styku kultury popularnej i nowych mediów (rekonesans), „Literatura i Kultura Popularna” 2020, nr 26.Detka J., Spotkanie poezji z muzyką. Kilka uwag o „Spotkaniu z Chopinem” Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, [w:] Czytam świat, red. K. Staszewska, Kielce 2000.Poprawa J., Sezon 2000, Kraków 2000.Gnoiński L., Skaradziński J., Encyklopedia polskiego rocka, Warszawa 1997.21522
AI in the Banking Sector: Lessons from the Schufa Case
No full textThe advent of Artificial Intelligence (AI) has opened many opportunities and, equally, has brought many challenges. This is also true for the banking sector, as the Schufa case attests. The purpose of this paper is to examine the CJEU’s decision in the Schufa case regarding AI use within the banking sector and its legal implications. This case questions recent practices concerning credit scoring and demands more robust protection of individual rights and a more accountable use of AI in the financial sector. The ongoing dependence of banks on automated decision-making to assess the creditworthiness of their clients raises important questions about transparency and fairness regarding the outcomes of such assessments. Th e paper offers an analysis of the GDPR, namely Article 22(1), and the criteria for automated decision-making clarified in the Schufa case, particularly in situations that fall outside the scope of the [email protected] of Prishtina, KosovoAbrams, M., & Goldstein, L. A. (2023). CJEU case in SCHUFA has far reaching implications beyond credit scoring: Policy analysis. The Information Accountability Foundation. https://www.information-accountability.org/_files/ugd/ffea53_5c4ae2a7dc1a49248fcc331accf50721.pdf.Agencia Española Protección Datos (AEPD). (2024, 4 March). Evaluating human intervention in automated decisions. https://shorturl.at/Mgi6lAmnesty International. (2021, 25 October). Dutch childcare benefit scandal an urgent wake-up call to ban racist algorithms. https://shorturl.at/RnZ7MAnanya. (2023, 7 September). Algorithms are making important decisions: What could possibly go wrong? Scientific American. https://www.scientifi camerican.com/article/
algorithms-are-making-important-decisions-what-could-possibly-go-wrong/Balasubramaniam, N., Kauppinen, M., Rannisto, A., Hiekkanen, K., & Kujala, S. (2023). Transparency and explainability of AI systems: From ethical guidelines to requirements. Information and Software Technology, 159, 1–15.Bertrand, J., & Klein, P. O. (2021). Creditor information registries and relationship lending. International Review of Law and Economics, 65, 1–43.Binns, R., & Veale, M. (2021). Is that your fi nal decision? Multi-stage profi ling, selective effects, and Article 22 of the GDPR. International Data Privacy Law, 11(4), 319–332.Boardman, R., & Lölfing, N. (2023, December 19). Key takeaways from the CJEU’s recent automated decision-making rulings: Opinion. IAPP. https://shorturl.at/rGQhYBoyer, J. (2024). The future of credit: AI or human judgment? EmildAI. https://shorturl.at/2TeSiÇani, E. M., & Mazelliu, A. (2025). Navigating the algorithmic shift and the legal implications of artificial intelligence in Albania’s public administration. Italian Journal of Public Law, 17(2), 496–527.Cariaga, V. (2024, 25 April). Artificial intelligence based credit scoring: How AI could set your credit score. Yahoo Finance. https://shorturl.at/BJptsCentre for Information Policy Leadership. (2024). Decoding responsibility in the era of automated decisions: Understanding the implications of the CJEU’s SCHUFA judgment. Hunton Andrews Kurth.Clark, J., & Grentzenberg, V. (2023, December 13). EU: Significant new CJEU decision on automated decision-making. DLA Piper. https://shorturl.at/XLpCoCouncil of Europe. (2016). Study the human rights dimensions of automated data processing techniques (in particular algorithms) and possible regulatory implications. ,4. https://rm.coe.int/study-on-algorithmes-fi nal-version/1680770cbcDastin, J. (2018). Insight – Amazon scraps secret AI recruiting tool that showed bias against women. Reuters. https://shorturl.at/xKxJIDe Moor, L., Luitel, P., Sercu, P., & Vanpee, R. (2018). Subjectivity in sovereign credit ratings. Journal of Banking and Finance, 88, 366–392.Ettorre, F. P. (2022, 14 February). The right to contest automated decisions. The Digital Constitutionalist. https://digi-con.org/the-right-to-contest-automated-decisions/Ettorre, F. P. (2023, 17 March). Is credit scoring an automated decision? The opinion of the AG Pikamäe in the case C-634/21. The Digital Constitutionalist. https://goto.now/NCrGdEuropean Union. (2016, 27 April). Regulation (EU) 2016/679 of the European Parliament and of the Council on the Protection of Natural Persons with Regard to the Processing of Personal Data and on the Free Movement of Such Data, and Repealing Directive 95/46/EC (General Data Protection Regulation) (Text with EEA relevance).OJ L 119, 4.5.2016, p. 1–88.Fares, O. H., Butt, I., & Lee, S. H. M. (2022). Utilisation of artificial intelligence in the banking sector: A systemic literature review. Journal of Financial Services Marketing, 28, 835–852.Farishy, R. (2023). The use of artificial intelligence in banking industry. International Journal of Social Service and Research, 3(7), 1724–1731.Gavrila, A. R. (2024). Digitalization in banking: Navigating the effects of automated decision-making on customer experience. Proceedings of the International Conference on Business Excellence, 18(1), 1413–1424.Heaven, W. D. (2021, 17 June). Bias is not the only problem with credit scores – and no, AI cannot help. MIT Technology Review. https://goto.now/NK5H1Hughes, T. (2019, May 17). Human versus machine: The pros and cons of AI in credit. Global Association of Risk Professionals. https://shorturl.at/Or4LJHurley, M., & Adebayo, J. (2016). Credit scoring in the era of big data. Yale Journal of Law and Technology, 18, 148–216Jain, P. (2024). Research paper on the impact of artificial intelligence on the banking sector. Amity University Noida – Amity Law School. https://ssrn.com/abstract=4907776Jiang, J., Liao, L., Lu, X., Wang Z., & Xiang, H. (2021). Deciphering big data in consumer credit evaluation. Journal of Empirical Finance, 62, 28–45.Judgment of the CJEU of 7 December 2023 on the case of OQ v. Land Hessen, intervener Schufa Holding, A. G., C634/21, ECLI:EU:C:2023:957.Judgment of the Court of Amsterdam of 4 April 2023 on the case of The Netherlands v UBER B. V. ??, C/13/692003/HA RK 20–302.Judgment of the Court of Amsterdam of 24 February 2021 on the case of XXX, Rb. Amsterdam, C/13/696010/HA ZA 21–81.Kolleshi, M., & Golemi, E. (2024). Impact of artifi cial intelligence on the Albanian banking system. Interdisciplinary Journal of Research and Development, 11(2), 75–82.Kozak, S., & Golnik, B. (2020). Migration of the banking sector to digital banking in Poland. Economic and Regional Studies, 13(3), 284–294.Kuner C., Bygrave, L. A., & Docksey, C. (Eds.). (2021). The EU General Data Protection Regulation: A commentary. Oxford University Press.Nan Nijang, C., & Novik, N. (2021, 10 August). Leveraging big data and machine learning in credit reporting. World Bank Blogs. https://goto.now/gsUfoNarang, A., Vashisht, P., & Bajaj, B. (2024). Artificial intelligence in banking and finance. International Journal of Innovative Research in Computer Science and Technology, 12(2), 130–134.Opinion of Advocate General Pikamae of 16 March 2023 on the case of OQ v. Land Hessen, intervener Schufa Holding, A. G., C634/21, ECLI:EU:C:2023:957.Óskarsdóttir, M., Bravob, C., Sarrautee, C., Vanthienenc, J., & Baesensc, B. (2019). The value of big data for credit scoring: Enhancing financial inclusion using mobile phone data and social network analytics. Applied Soft Computing, 74, 26–39.Pery, A., & Simon, M. (2024, January). International data privacy compliance, professional perspective – GDPR curbs use of AI via Article 22 decision. Bloomberg Law. https://shorturl.at/b1658Polireddi, N. S. A. (2024). An effective role of artificial intelligence and machine learning in the banking sector. Measurement: Sensors, 33, 1–9.Rebelo, D. M., & Pacheco de Andrade, F. (2024). Schufa’s case C-634/21 on ADM: The ‘lender’ quest for GDPR-friendly scoring has not been settled yet! JusGov Research Paper Series, no. 2024–2023.Rejmaniak, R. (2021). Bias in artificial intelligence systems. Bialystok Legal Studies, 26(3), 25–42.Shao, C. (2024, 27 August). Schufa II case: Further insights on automated credit scoring. Information Governance Services. https://shorturl.at/JK8aOSilveira, A. (2023, April 10). Finally, the ECJ is interpreting Article 22 GDPR (on individual decisions based solely on automated processing, including profiling). Unio EU Law Journal. https://shor-turl.at/xvjUjSrivastava, S. (2024, 26 September). AI in banking – how artificial intelligence is used in banks. Appinventiv. https://appinventiv.com/blog/ai-in-banking/Stefanski, K., & Zywolewska, K. (2024). Lack of transparency in algorithmic management of workers and trade unions’ right to information: European and Polish perspectives. Bialystok Law Studies, 29(2), 53–63.Tabaku, E., Duci, E., Kapciu, R., & Kosova, A. M. (2025). Exploring the impact of artificial intelligence in banking: A case study on the integration of virtual assistants in customer service. International Research Journal of Modernisation in Engineering Technology and Science, 7(1), 4177–4183. https://www.doi.org/10.56726/IRJMETS66700Tosoni, L. (2021). The right to object to automated individual decisions: Resolving the ambiguity of Article 22(1) of the General Data Protection Regulation. International Data Privacy Law, 11(2), 145–162.Vaassen, B. (2022). AI, opacity, and personal autonomy. Philosophy and Technology, 35(88), 1–20.Vidal, M. F., & Barbon, F. (2019). Credit scoring in financial inclusion: How to use advanced analytics to build credit-scoring models that increase access. Technical guide. Consultative Group to Assist the Poor (CGAP)/World Bank.Vidal, M. F., & Menajovsky, J. (2019, 5 September). Algorithm bias in credit scoring: What’s inside the black box? CGAP. https://goto.now/oPTBuWoodruff , A., Anderson, Y. A., Armstrong, K. J., Gkiza, M., Jennings, J., Moessner, C., Viégas, F., Wattenberg, M., Webb, L., Wrede, F., & Kelley, P. G. (2020). ‘A cold, technical decision-maker’: Can AI provide explainability, negotiability, and humanity? ArXiv Abs, 2012.00874, 1–23.World Bank. (2019). Credit scoring approaches guidelines. The World Bank Group.Zagha, N. S. (2024, 25 February). Artificial intelligence real use cases for credit scoring in banks and fintech firms. LinkedIn. https://goto.now/oMpOG30315516
Theatre of the End of Time: Valery Briusov and a Decadent Vision of the Future
No full textThis sketch analyses three of Valery Briusov’s dramas: The Earth, The Day of Terrible Judgement and The World of Seven Generations. All these dramas were constructed in accordance with the ideas and theories of theatre reform. The Earth reflects the assumptions of the first stage of the reform, The World of Seven Generations the second, The Day of Terrible Judgement the expressionist montage. All of them are a projection of the end of the world and of the annihilation of humanity. After analysing the tests, the author concludes that it is constitutive for Briusov’s text to show the end, which is inevitable. Each of the theatrical concepts has been used only for this purpose, which leads to the conclusion that for the author of the text, every progression leads to the [email protected] WarszawskiBab J., 1959, Teatr współczesny. Od Meiningeńczyków do Picatora, przeł. E. Misiołek, Warszawa.Brauneck M., 1982, Theater im 20. Jahrhundert, Rowohlt, Reinbek.Braun K., 1984, Wielka Reforma Teatru. Ludzie. Idee. Zdarzenia, Wrocław.Craig E.G., 1969, Über der Kunst des Theaters, Berlin.Die Spielpläne des Deutschen Theaters von 1905–1930, 1930, Hrsg. F. Horch, München.Ekspresjonizm w teatrze niemieckim, 2009, red. W. Dudzik, M. Leyko, Gdańsk.Gajda R., 2015, Symbolika Ognistego anioła. Z badań nad powieścią Walerego Briusowa, Kraków.Gracla J., 2001, Dramaturgia rosyjska przełomu XIX i XX wieku w świetle przemian teatru w Europie, Katowice.Gracla J., 2013, Dramat wobec sceny. Echa ewolucji teatru europejskiego w dramaturgii pierwszego trzydziestolecia XX wieku, Katowice.Höper S., 1994, Max Reinhardt. Bauten und Projekte. Ein Beitrag zur Architektur- und Theatergeschichte im ersten Drittel des 20, Universität Göttingen.Kasten J., 1990, Der expressionistische Film, Münster.Kurtz R., 1926, Expressionismus und Film, Berlin.Nicoll A., 1983, Dzieje dramatu. Od Ajschylosa do Anouilha, przeł. H. Krzeczkowski, W. Niepokólczycki, J. Nowacki, Warszawa.Problemy teorii dramatu i teatru, 2003, red. Janusz Degler, Wrocław.Sławińska I., 1960, Sceniczny gest poety. Zbiór studiów o dramacie, Kraków.Styan J.L., 1997, Współczesny dramat w teorii i scenicznej praktyce, przeł. M. Sugiera, Wrocław.Szondi P., 1976, Teoria nowoczesnego dramatu, przeł. E. Misiołek, Warszawa.www 1, Walas T., Dekadentyzm wśród prądów epoki, https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/pamietnik-literacki-czasopismo-kwartalne-poswiecone-historii-i-krytyce-literatury-polskiej/1977-tom-68-numer-1/pamietnik_literacki_czasopismo_kwartalne_poswiecone_historii_i_
krytyce_literatury_polskiej-r1977-t68-n1-s97-149.pdf&ved=2ahUKEwjol-8HU_YWQAxXBbfEDHWhxDygQFnoECB0QAQ&usg=AOvVaw02oqqmIK7ElkkcbfHpavlH [31.03.2025].www 2, http://az.lib.ru/b/brjusow_w_j [31.03.2025].www 3, https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Annales_Universitatis_Mariae_Curie_Sklodowska_Sectio_F_Nauki_Filozoficzne_i_Humanistyczne/
Annales_Universitatis_Mariae_Curie_Sklodowska_Sectio_F_Nauki_Filozoficzne_i_Humanistyczne‑r1968_1969‑t23_24/Annales_Universitatis_Mariae_Curie_Sklodowska_Sectio_F_Nauki_Filozoficzne_i_Humanistyczne‑r1968_1969‑t23_24‑s223-256/Annales_Universitatis_Mariae_Curie_Sklodowska_Sectio_F_Nauki_Filozoficzne_i_Humanistyczne‑r1968_1969‑t23_24‑s223-256.pdf [31.03.2025].www 4, http://az.lib.ru/b/brjusow_w_j/text_1904_zemlya.shtml [31.03.2025].www 5, http://az.lib.ru/b/brjusow_w_j/text_1923_mir_semi_pokoleny.shtml [31.03.2025].25788
From Carnival to Trauma: Transformations of the Image of Poland’s Eastern Border
No full textThe article presents a synthetic overview of the image of the eastern border in non-fiction and fiction literature written after 2010, which reflects the dynamic historical and geopolitical processes that have taken place in these areas (Michał Androsiuk’s Biały koń [The white horse] was published in Belarusian in 2006, with a Polish translation from 2011). Chronologically the topics addressed in the texts discussed cover the period from the establishing of the border in 1944–1945 to the year 2024 and the humanitarian crisis. The author reflects on the consequences of the arbitrary, ‘cabinet’ border demarcation and the “flipped world” the term she uses in reference to the period of intense trafficking activity. The last part of the article concerns texts that depict Polish eastern borderlands as a “death zone”. The interpretations include works by Dana Łukasińska, Ewa Pluta, Mikołaj Grynberg, Dorota Borodaj, Urszula Glensk, Andrzej Stasiuk and Hanna [email protected]ł Filologiczny, Uniwersytet w BiałymstokuAndrosiuk Michał (2011), Biały koń, przeł. M. Rębacz, Białystok: Centrum Edukacji Obywatelskiej Polska-Białoruś.Borodaj Dorota (2024), Szkodniki. O ludziach, drzewach i maszynach w Puszczy Białowieskiej, Warszawa: Dowody.Dauksza Agnieszka (2024), Ludzie nieznaczni. Taktyki przetrwania, Kraków–Gdańsk: Karakter, słowo/obraz terytoria.Glensk Urszula (2024), Pinezka. Historie z granicy polsko-białoruskiej, Wołowiec: Czarne.Konończuk Elżbieta (2016), Utekstawianie miejsc jako forma praktykowania historii ratowniczej. Przykład Podlasia, „Białostockie Studia Literaturoznawcze”, nr 8, s. 33–49.Krall Hanna (2024), Jedenaście, Kraków: Wydawnictwo A.5.Książek Michał (2015), Droga 816, Białystok: Fundacja Sąsiedzi.Łukasińska Dana (2013), Antyhona, „Annus Albaruthenicus”, s. 111–147.Mbembe Achille (2024), Brutalizm, przeł. O. Hedemann, Kraków: Karakter.Orzeszek Jakub, Rosiek Stanisław [red.] (2022), Nekroprzemoc. Polityka, kultura i umarli, Gdańsk: słowo/obraz terytoria.Pluta Ewa (2022), Rubież. Reportaż wędrowny, Warszawa: Dowody.Roszczynialska Magdalena (2020), Poetyka aktywnej wrażliwości Michała Ksiażka (w dobie antropocenu), w: Twórczość Wiesława Kazaneckiego oraz laureatów nagrody literackiej jego imienia, red. M. Kochanowski, K. Sawicka-Mierzyńska, Białystok: Wydawnictwo UwB, s. 151–169.Rybicka Elżbieta (2020), Krajobraz, powolność i piesza wędrówka. Kilka uwag o „Drodze 816” Michała Książka, w: Twórczość Wiesława Kazaneckiego oraz laureatów nagrody literackiej jego imienia, red. M. Kochanowski, K. Sawicka-Mierzyńska, Białystok: Wydawnictwo UwB, s. 139–150.Sawicka-Mierzyńska Katarzyna (2015), Granica w doświadczeniu romantycznych podróżników, w: Georomantyzm. Literatura, miejsce, środowisko, red. E. Dąbrowicz, M. Lul, K. Sawicka-Mierzyńska, D. Zawadzka, Białystok: Wydawnictwo UwB, s. 201–215.Sawicka-Mierzyńska Katarzyna (2020), „Puszcza białowieska rośnie na osadach ludzkich” – las i pamięć, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica”, nr 8, s. 70–89.Sazonau Wiktar (2010), Notatki kontrabandzisty, przeł. M. Rębacz, Białystok: Centrum Edukacji Obywatelskiej Polska-Białoruś.Stasiuk Andrzej (2024), Rzeka dzieciństwa, Wołowiec: Czarne.Styrczula Mateusz (2022), Pogranicza. Krótki kurs budowania granic. Reportaże z Bałkanów, Etiopii, Europy Wschodniej, Kaukazu, Polski i Ziemi Świętej, Kielce: Paśny Buriat.Trusewicz Katarzyna (2018), Motyw granicy w literaturze tematyzującej Podlasie („Antyhona” Dany Łukasińskiej, „Granica” Michała Androsiuka oraz „Droga 816” Michała Książka), w: Wyobraźnia przestrzenna w perspektywie geopoetyki, red. E. Konończuk, K. Trusewicz, S. Trusewicz, Białystok: Instytut Filologii Polskiej UwB, s. 145–166.2615717
Ich słowa, ich czyny. Powstanie styczniowe w pamięci kobiet (1864–1914)
No full textThis article examines lesser-known dimensions of women’s memory of the January Uprising, focusing on the emotional experiences of female participants and observers of the events of 1863–1864. It primarily considers autobiographical memory, reconstructed from diaries and memoirs written by women who lived through the insurrection. These personal narratives are enriched by literary imagery and metaphors that shaped not only how women recalled the uprising but also how they understood their role within it. Women’s memories were not detached from the male world—they were informed by shared revolutionary experiences, mutual inspirations, and aspirations for emancipation. Their involvement in the uprising and in shaping its legacy extended into the male-dominated spaces of tsarist prisons and detention centers, where emotional experiences in captivity helped shape individual, gendered identities. This analysis highlights the emotional landscape of women’s engagement with the January Uprising.Artykuł przybliża mniej znane aspekty pamięci kobiet o powstaniu styczniowym. Dotyczą one emocjonalnych doświadczeń i przeżyć uczestniczek oraz obserwatorek wydarzeń 1863–1864 roku. W przeważającym stopniu jest to charakterystyczna dla weteranek i weteranów powstania – pamięć autobiograficzna, odczytywana z pamiętnikarskich relacji i wspomnień. Zostają one uzupełnione literackim kontekstem opisów i metafor również kształtujących pamięć własną kobiet o styczniowej insurekcji oraz własnym w niej miejscu. Nie było ono izolowane od świata mężczyzn, od wzajemnych powstańczych kontaktów, inspiracji czy emancypacyjnych dążeń kobiet. Ich udział w powstaniu i tworzeniu pamięci o nim to także męski świat poznawany za murami carskich więzień i aresztów, związanych z pobytami w nich emocji służących określaniu siebie samych oraz własnych, indywidualnych, kobiecych przeżyć. Ich analiza pomogła w zauważeniu emocji towarzyszących kobietom czasów Stycznia.Publikacja przygotowana/dofinansowana ze środków budżetu państwa w ramach programu „Społeczna odpowiedzialność nauki II” Ministra Edukacji i Nauki. Jest wynikiem udziału w projekcie „Ośrodek Badań Historii Kobiet – kontynuacja II”[email protected] Kostrzewska – doktor, od początku studiów i pracy związana z Instytutem Historii Uniwersytetu Łódzkiego. Adiunkt w Katedrze Historii Polski XIX w. W zainteresowaniach naukowych koncentruje się na historii społecznej, kobiet, kultury i obyczajów oraz dziejach Kościoła. Współpracuje z instytucjami oraz zespołami badawczymi, w tym z Komisją Historii Kobiet PAN. Autorka książek i artykułów naukowych publikowanych w prestiżowych wydawnictwach, m.in. Routledge. Współuczestnicy w realizacji międzynarodowych projektów, a także grantów naukowych.Uniwersytet Łódzki (Polska)Arkuszewska, Joanna, in: Przemysław Bednarczyk, Sebastian Piątkowski (eds.), Gdzie mogił powstańczych kopce… Wspomnienia radomskich weteranów powstania styczniowego, (Radom: Muzeum Wsi Radomskiej, 2009).Cywiński, Ludomir. Wspomnienia z lat ubiegłych, „Wieś i Dwór”, Vol. 2, 1912.Duchińska, Seweryna. Pisma. Pamiętnik. Poezye, (Lwów: Księgarnia Gubrynowicza i Schmidta, 1893).Duchińska, Seweryna. Wspomnienia z 29-cio letniego pożycia z mężem moim 1864–1893, (Paryż: Drukarnia Polska Adolfa Reiffa, 1894).Generałowej Benigny Kazimierzowej Małachowskiej pamiętniki 1830–1870, „Przewodnik Naukowy i Literacki. Dodatek Miesięczny do «Gazety Lwowskiej»”, Sec. 47, Vol. 45, 1919.Górska z Łubieńskich, Maria. Gdybym mniej kochała. Dziennik lat 1889–1895, (Warszawa: Twój Styl, 1996).Komornicka, Anna. „Maria Komornicka w swych listach i mojej pamięci”, in: Edward Boniecki, (ed.), Maria Komornicka. Listy, (Warszawa: Biblioteka Warszawska, 2011).Komornicka, Maria. „List do Anny Komornickiej w Grabowie, Warszawa, 15 maja 1901”, in: Edward Boniecki (ed.), Maria Komornicka. Listy, (Warszawa: Biblioteka Warszawska, 2011).Mielnicka, R. Aleksandrowa z Makarowiczów. „Pod Wrzącą. Wspomnienie z lat młodocianych”, in: W czterdziestą rocznicę powstania styczniowego 1863–1903, (Lwów: Drukarnia Ludowa, 1903).Orzeszkowa, Eliza. „List do T. Bochwica z 6.5.1909 r.”, in: Eliza Orzeszkowa, Listy zebrane, Vol. 5, prepared for print and com mented by Edmund Jankowski, (Wrocław: Zakład im. Ossolińskich, 1961).Pamiątka dla rodzin polskich. Krótkie wiadomości o straconych na rusztowaniach, rozstrzelanych, poległych i zmarłych na wygnaniu syberyjskiem i tułactwie ofiar z 1861–1866 roku, collected and edited by Zygmunt Kolumna, Vol. 1, (Kraków: wytłoczono u Władysława Jaworskiego, 1868).Potocka z Działyńskich, Anna. Mój pamiętnik, edited by Andrzej Jastrzębski, (Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1973).Prendowska, Jadwiga. Moje wspomnienia, edited by Eligiusz Kozłowski, Kazimierz Olszański, (Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1962).Szwarce, Bronisław. „Założenie Komitetu Centralnego w r. 1862”, in: W czterdziestą rocznicę powstania styczniowego 1863–1903, (Lwów: Drukarnia Ludowa, 1903), 441–449.Wojdacka, Józefa, in: Przemysław Bednarczyk, Sebastian Piątkowski (eds.), Gdzie mogił powstańczych kopce… Wspomnienia radomskich weteranów powstania styczniowego, (Radom: Mu zeum Wsi Radomskiej, 2009).Wspomnienia Emilii ze Szwarców Heurichowej (1819–1905) i jej córki Teodory z Heurichów Kiślańskiej (1844–1920), edited by Lidia Michalska-Bracha, Emil Noiński, (Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2023).„Bluszcz”, No. 5, 1865.„Magazyn Mód. Dziennik Przyjemnych Wiadomości”, No. 1, No. 19, 1860.„Wieś i Dwór”, Vol. 2, 1912.Orzeszkowa, Eliza. Hekuba, (Warszawa: Czytelnik, 1986).Bruchnalska, Maria. Ciche bohaterki. Udział kobiet w powstaniu styczniowym, Vol. I, edited by Lidia Michalska-Bracha, Emil Noiński, (Warszawa–Wrocław: Muzeum Historii Polski, Zakład Na rodowy im. Ossolińskich, 2024).Caban, Wiesław. „Kobiety i powstanie styczniowe”, in: Anna Żarnowska and Andrzej Szwarc (eds.), Kobieta i świat polityki. Polska na tle porównawczym w XIX i w początkach XX wieku. Zbiór studiów, (Warszawa: Wydawnictwo DiG, 1994), 59–72.Caban, Wiesław. Z dziejów powstania styczniowego w rejonie Gór Świętokrzyskich, (Warszawa–Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1989).Chwedczuk, Małgorzata. „Kobieta o kobietach czyli Gloria victis Elizy Orzeszkowej”, in: Jadwiga Zacharska, Marek Kochanow ski (eds.), Wiek kobiet w literaturze, (Białystok: Trans Humana,
2002), 150–157.Drozdowski, Marek Marian. „O roli kobiet w narodzinach Niepodległości lat 1918–1922”, in: Jolanta Załączny (ed.), Niepodległość z kobiecą twarzą. Różne przejawy aktywności kobiet w drodze do niepodległości (od upadku powstania styczniowego do 1920 roku), (Warszawa: Wydawnictwo Muzeum Niepodległości, 2019), 9–27.Erlach, Franciszek L. von. Partyzantka w Polsce w roku 1863. Na podstawie własnych obserwacji zbieranych na teatrze walki od marca do sierpnia, edited by Emanuel Halicz, (Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1960).Franke, Jerzy. Polska prasa kobieca w latach 1820–1918. W kręgu ofiary i poświęcenia, (Warszawa: Wydawnictwo SBP, 1999).Gabryś, Agnieszka. O badaniu pamięci, „Historyka. Studia Metodologiczne”, Vol. 35, 2005.Hoffmanowa, Klementyna. „Pamiątka po dobrej matce”, in: Narcyza Żmichowska (ed.), Dzieła Klementyny z Tańskich Hoffmanowej, Vol. 8, (Warszawa: nakł. Spółki Wydawniczéj Księgarzy, 1876).Jedynak, Barbara, „Dom i kobieta w kulturze niewoli”, in: Barbara Jedynak, (eds.), Kobieta w kulturze i społeczeństwie, Vol. 1, (Lu blin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. Interdyscyplinarny Zespół Badań Feminologicznych, 1990), 70–105.Kieniewicz, Stefan. Powstanie styczniowe, (Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972).Kraushar, Alexander. Polki twórcze czasów naszych, (Warszawa: Księgarnia F. Hoesicka, 1929).Kubis, Barbara. Poznawcze i kształcące walory literatury dokumentu osobistego, (Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, 2007).Kulak, Teresa. „Trybuna umiarkowanego feminizmu. «Bluszcz» pod kierownictwem redakcyjnym Zofii Seidlerowej w latach 1906–1918”, in: Piotr Perkowski, Tadeusz Stegner, (eds.), Kobieta i media. Studia z dziejów emancypacji kobiet, (Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2009), 70–92.Kulak, Teresa. „Wstęp”, in: Teresa Kulak, Joanna Dufrat, Monika Piotrowska-Marchewa (eds.), Postawy i aktywność kobiet w czasie powstania styczniowego 1863–1864. (Na tle polskich konspiracji i działalności powstańczej doby zaborowej), (Wrocław: Wy dawnictwo Chronicon, 2013), 7–16.Manifest 22 stycznia 1863 roku, (Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1989).Michalska-Bracha, Lidia. Między pamięcią a historiografią. Lwowskie debaty o powstaniu styczniowym (1864–1939), (Kielce: Wydawnictwo Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego Jana Kochanowskiego, 2011).Michalska-Bracha, Lidia. „Powstanie styczniowe – przestrzenie pamięci w XIX i XX wieku”, in: Agnieszka Kawalec, Jerzy Kuzicki (eds.), Powstanie styczniowe w pamięci zbiorowej, (Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2017), 24–38.Nie znane losy uczestników powstań narodowych 1830–1831, 1848, 1863–1864, ed. with an introduction by Jan Ziółek, texts selected by Ryszard Matura, Jan Skarbek, (Lublin: Towarzystwo
Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 2000).Pekaniec, Anna. Autobiografki. Szkice o literaturze dokumentu, (Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2020).Pekaniec, Anna. Czy w autobiografii jest kobieta? Kobieca literatura dokumentu osobistego od początku XIX wieku do wybuchu II wojny światowej, (Kraków: Księgarnia Akademicka, 2013).Sikorska-Kulesza, Jolanta. „Przeszłość w walce o prawa wyborcze kobiet na ziemiach polskich (Uwagi wstępne o «używaniu» historii)”, in: Małgorzata Przeniosło, Katarzyna Sierakowska (eds.), Pamięć historyczna kobiet, (Kielce: Wydawnictwo Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego Jana Kochanowskiego, 2009), 11–16.Skóra, Aneta. „Rola polskiej kobiety w życiu społecznym epoki pozytywizmu w świetle opracowań, pamiętników i wspomnień”, in: Krzysztof Jakubiak (ed.), Partnerka – matka – opiekunka. Status kobiety w dziejach nowożytnych od XVI do XX wieku, (Bydgoszcz: Wydawnictwa Uczelniane Wyższej Szkoły Pedagogicznej, 2000), 320–327.Wasylewski, Stanisław. O miłości romantycznej, (Lwów: Wydawnictwo Polskie, 1921).Wierciochowa-Wawrzykowska, Dionizja. W kręgu miłości i bohaterstwa (Z dziejów humanitaryzmu polskiego i prekursorów Polskiego Czerwonego Krzyża), (Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1965).2(19)19521