Studia Historiae Scientiarum
Not a member yet
220 research outputs found
Sort by
Ewolucyjny rozwój czasopisma. Część 11
No full textThe article outlines the eleventh phase of the development of the journal Studia Historiae Scientiarum (previously Prace Komisji Historii Nauki PAU / Proceedings of the PAU Commission on the History of Science).Information is provided on the following: the journal’s evaluation by the ICI Master Journal List 2022 (released at the end of 2023), the evaluation by the CWTS Journal Indicators 2023 (5 June 2024), the evaluation by the SCImago Journal Rankings 2023 (based on the data from Scopus released in April 2024), the evaluation by Scopus 2023 (released on 5 June 2024), , the evaluation by the PN IHN PAN 2023 (released on 5 October 2023), and the evaluation by Web of Science.
Additionally, the number of foreign authors and reviewers of the current volume of the journal is quoted.Naszkicowano jedenasty etap rozwijania czasopisma Studia Historiae Scientiarum (wcześniejsza nazwa Prace Komisji Historii Nauki PAU).
Podano m.in. informacje o ewaluacji czasopisma w „ICI Master Journal List 2022” (koniec 2023 r.), „CWTS Journal Indicators 2023” (5 czerwca 2024), w „SCImago Journal Rankings 2023” (oparty o dane z bazy Scopus z kwietnia 2024), w Scopus 2023 (aktualizacja 5 czerwca 2024), w „Rankingu PN IHN PAN 2023” (aktualizacja 5 października 2023) oraz w Web of Science, a także liczbie zagranicznych autorów i recenzentów bieżącego tomu czasopisma
An Introduction to the Topic ‘Copernicus and Astrology’. A Commentary on the Theses of Robert S. Westman
Full text linkThis article is an introduction to the subject of Copernicus and astrology. It presents an overview of a set of facts and positions of researchers exploring the relevant ideas of Copernicus, as well as the author’s own perspective. A key role is played by a critique of R.S. Westman’s theses.Artykuł stanowi wprowadzenie do tematyki ‘Kopernik a astrologia’. Przedstawiono przegląd zbioru faktów i stanowisk badaczy myśli Kopernika, które łączą się z tą tematyką, a także stanowisko autora. Kluczową rolę pełni krytyka tez R.S. Westmana
Uwagi na temat starożytnych źródeł i przesłanek teorii Mikołaja Kopernika
Full text linkDe revolutionibus [orbium coelestium] by Nicolaus Copernicus was a groundbreaking work for 16th-century Europe. Copernicus’s cosmological thesis was in some opposition to Ptolemy’s thesis and therefore opinio communis, not without some error, called it the heliocentric theory. It seems that the cosmological thesis should not be understood only as a simple negation of the earlier theory and Copernicus’s good knowledge of Greek metaphysics and cosmology also played its part. So, what were the grounds upon which Copernicus’s philosophy was founded? Can these premises be found in the analyses of the Pythagoreans and Greek mathematicians Aristarchus and Eudoxus? Are such premises provided only by Plato and Aristotle? Is it possible to indicate other Greek sources of Copernicus’s theory? If so, do they really support the claim that the Copernican theory is in fact a forgotten ancient theory?
An attempt to answer these questions is as follows: after a brief presentation of the historical background of the appearance of Copernicus’s theory and its main early theses (Commentariolus), geocentric positions and views in the Middle Ages and their Greek sources will be presented. Next, going back in history, views and positions which underlie the non-geocentric cosmology will be presented, also those that were recalled and recorded by Copernicus in his treatises. Finally, there will be presented and analyzed — though probably unknown to Copernicus — philosophical and cosmological positions and views, which in Greek thinking, even at its beginnings, may constitute loci philosophici, the premises and sources of non-geocentric cosmology.De revolutionibus [orbium coelestium] Mikołaja Kopernika było dla XVI-wiecznej Europy dziełem przełomowym. Postawiona w nim teza kosmologiczna stała w pewnej opozycji do tezy Ptolemeusza, stąd też opinio communis nie bez błędu określa ją mianem teorii heliocentrycznej. Wydaje się jednak, że kosmologicznej tezy Kopernika nie należy rozumieć jedynie jako prostej negacji dotychczasowej teorii, a do jej powstania przyczyniło się także to, że Kopernik znał dobrze grecką metafizykę i kosmologię. Na jakich zatem przesłankach mógł on się opierać? Czy przesłanek tych można dopatrywać się jedynie w analizach pitagorejczyków i greckich matematyków: Arystarcha i Eudoksosa? Czy dostarczają ich tylko Platon i Arystoteles? Czy można wskazać jeszcze inne greckie źródła teorii Mikołaja Kopernika? Jeśli tak, to czy rzeczywiście dają one podstawę do twierdzenia, że teoria Kopernika jest de facto zapomnianą teorią starożytną?
Próba odpowiedzi na te pytania przebiega następująco: po krótkim omówieniu historycznego tła pojawienia się teorii Kopernika i prezentacji jej głównych wczesnych tez (Commentariolus) przedstawione zostaną stanowiska i poglądy geocentryczne w średniowieczu i ich greckie źródła, a także – historycznie idąc wstecz – kosmologiczne koncepcje niegeocentryczne, również te, które zostały przywołane i zapisane przez Kopernika w jego traktatach. Następnie wskazane i przeanalizowane zostaną te filozoficzne i kosmologiczne stanowiska i poglądy, które – chociaż może Kopernikowi nieznane – w greckim myśleniu, i to już u jego początków, mogą stanowić loci philosophici, przesłanki i źródła kosmologii niegeocentrycznej
Czy Kopernik był astrologiem? Z perspektywy historyka astrologii
Full text linkNicolaus Copernicus’s achievements in the field of astronomy are widely known and undisputed, but few people know that he also studied astrology – in his time recognised as a science and a subject of academic lectures. Evidence of this activity, though scarce, is preserved in the margins of one of the popular astrological treatises of the 15th and 16th centuries, which was owned by Nicolaus Copernicus. Thanks to these marginal notes it is possible to undertake a consideration of the scale and reasons for the involvement of the astronomer in the exploration of astrology.Osiągnięcia Mikołaja Kopernika na polu astronomii są powszechnie znane i niepodważalne, niewielu jednak wie, iż uczony zgłębiał również astrologię – w czasach, w których żył, uznawaną na naukę i będącą przedmiotem wykładów akademickich. Świadectwa tej aktywności, choć nieliczne, zachowały się na marginesach jednego z popularnych w stuleciach XV i XVI traktatów astrologicznych, który był własnością Mikołaja Kopernika. Dzięki tym notom marginalnym można podjąć rozważania na temat skali i powodów zaangażowania astronoma w eksplorację astrologii
Akademik Wołodymyr Hryhorowycz Serheiev – projektant systemów sterowania, założyciel szkoły naukowo-projektowej, honorowy obywatel Charkowa (w 110. rocznicę urodzin)
Full text linkMarch 5, 2024 marks the 110th birthday of Volodymyr Hryhorovych Serheiev, an outstanding scientist, chief designer of control systems for strategic combat missiles, launch vehicles, spacecraft and transport modules of orbital complexes, Academician of the National Academy of Sciences of Ukraine and an Honored Citizen of Kharkiv. Despite his significant scientific achievements in the field of rocket and space engineering, the silhouette of V. H. Serheiev is hardly reflected in the modern history of science.
Based on representative sources, the article highlights the main achievements of the scientist in the field of dynamics of automatic control systems and the design of rocket and space engineering control systems. The summary of the most prominent space projects is based on the memories of witnesses and direct participants.
The personal qualities of V. H. Serheiev as the head of the Special Design Office No. 692 are noted. The historical retrospective describes technical developments and inventions meant to improve the control systems of intercontinental ballistic missiles R-16, R-16У, R-36, R-36П, R-36 orbital, R-36М, R-36М UTTH, UR-100N, UR-100HU, and R-36М2. At the initiative of V. H. Serheiev, complex stands were developed, which worked non-stop in all modes of operation of the necessary equipment and solved complex scientific and technical problems of creating an on-board digital computer. V. H. Serheiev was the chief control system designer of space launch vehicles Kosmos, Kosmos-2, Cyclone-2, and Cyclone-3 and Tselina series spacecraft. The article features innovative solutions implemented under Serheiev’s leadership during the creation of the Energia launch vehicle, supply vehicles of the Almaz space rocket system and target orbital modules of the Saliut and Myr space stations, and international launch vehicles Dnipro, Rokit and Strila.
The article considers the issues of V. H. Serheiev’s direct participation in the organization of the training system for scientific personnel in the relevant specialties at Ukraine’s higher education institutions, as well as the development of international cooperation. It is substantiated that the scientist created one of the leading science and construction schools for the development of control systems for rocket and space technology, which is internationally recognized.
The authors emphasize that V. H. Serheiev devoted a lot of attention to people. At his initiative and with his support, a district named after the founder of aerodynamics, M. Y. Zhukovskyi, was created in Kharkiv for the employees of “Hartron” enterprise. The district was not far from the enterprise and had a well-developed infrastructure, such as kindergartens, schools, shops, a swimming pool and a complex of residential buildings.5 marca 2024 r. przypadała 110. rocznica urodzin Wołodymyra Hryhorowycza Serheieva, wybitnego naukowca, głównego projektanta systemów sterowania strategicznych rakiet bojowych, rakiet nośnych, statków kosmicznych i modułów transportowych kompleksów orbitalnych, akademika Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, honorowego obywatela Charkowa. Znaczące osiągnięcia naukowe V.H. Serheieva nie znajdują jednak odpowiedniego miejsca we współczesnej historii nauki, a jego biografia nie została szeroko opracowana.
Artykuł, oparty na wykorzystaniu reprezentatywnej bazy źródłowej, podkreśla główne osiągnięcia naukowca. Informacje o najważniejszych projektach kosmicznych zostały podsumowane na podstawie wspomnień obserwatorów i bezpośrednich uczestników tych wydarzeń.
Zwrócono uwagę na osobiste cechy V.H. Serheieva jako szefa Specjalnego Biura Projektowego-692. W retrospekcji historycznej opisano rozwój techniczny i wynalazki mające na celu ulepszenie systemów sterowania międzykontynentalnych rakiet balistycznych R-16, R-16У, R-36, R-36П, R-36 orbitalnych, R-36М, R-36М UTTH, UR-100N, UR-100HU, R-36М2. Z inicjatywy V.H. Serheieva opracowano kompleksowe stanowiska, które pracowały non-stop we wszystkich trybach pracy niezbędnego sprzętu i rozwiązywały złożone problemy naukowo-techniczne stworzenia pokładowego komputera cyfrowego. Naukowiec był głównym projektantem kosmicznych rakiet nośnych „Kosmos”, „Kosmos-2”, „Cyklon-2”, „Cyklon-3” i statków kosmicznych serii „Tselina”. Opisano cechy innowacyjnych rozwiązań, które zostały wdrożone pod kierownictwem naukowca podczas tworzenia rakiety nośnej „Energia”, pojazdów dostawczych systemu rakiet kosmicznych „Almaz” i docelowych modułów orbitalnych stacji kosmicznych „Saliut” i „Myr”, międzynarodowych rakiet nośnych „Dnipro”, „Rokit” i „Strila”.
W artykule rozważono kwestie bezpośredniego udziału V.H. Serheieva w organizacji systemu szkolenia personelu naukowego w odpowiednich specjalnościach w instytucjach szkolnictwa wyższego Ukrainy, a także rozwoju współpracy międzynarodowej. Uzasadniono, że naukowiec stworzył jedną z wiodących szkół naukowo-budowlanych w zakresie rozwoju systemów sterowania dla technologii rakietowej i kosmicznej, która jest uznawana na arenie międzynarodowej.
Autorzy podkreślają, że V.H. Serheiev poświęcił wiele uwagi ludziom. Z jego inicjatywy i przy jego wsparciu dla pracowników przedsiębiorstwa „Hartron”w Charkowie powstała dzielnica imienia założyciela aerodynamiki M.Ye. Żukowskiego. Znajdowała się w pobliżu przedsiębiorstwa iposiadała rozwiniętą infrastrukturę: przedszkola, szkoły, sklepy, basen i kompleks budynków mieszkalnych
Czy Kopernik był astrologiem?
Full text linkThe question ‘Was Copernicus an astrologer’ is prima facie very clear, while in fact being quite ambiguous. This question should rather be regarded as a vast topic covering lots of more concise questions such as ‘Was Copernicus thoroughly educated in astrology?’, ‘Did Copernicus believe in astrology?’ or ‘Did a mature Copernicus practice astrology?’
Unfortunately, thus far, consensus has not been achieved among historians on any of them. Accordingly, the topic has been for some time, and still is, a battlefield of the most acrimonious debates in Copernicology, nay, perhaps in the whole history of science.
Carefully made distinctions and subsequent analysis of the common pro et contra arguments enabled this paper to arbitrate the different perspectives. None of the arguments has been found to have a decisive force. In general, while the pro lines of reasoning are normally based upon insecure or even faulty inductive logic, their contra counterparts often suffer from ex silentio inferences or even ad ignorantiam fallacy.
Two new, subtle arguments have been introduced instead. They can be considered as genuine new evidence allowing for the resolution of some lingering doubts. First, the natal charts of Copernicus that were cast in the middle of the 16th century have been studied. The excessively exact birth hour of Copernicus at 4:48 PM has quite naturally been expected to be a result of a preliminary astrological rectification. However, apparently it was not rectified by the algorithms most popular at the time. The findings suggest the number-symbolic rather than astrological inclinations of Copernicus.
Further, a careful analysis of Copernicus’s annotations in the Alfonsine Tables revealed a link between the misprints corrected by him and the ancient observations he included in De Revolutionibus. Consequently, an extensive astrological use of the tables by him can be excluded with a high probability. Moreover, Copernicus likely never used Regiomontanus Tables on a regular basis either.
The conclusion integrates all the available arguments pertinent to the relationship of Copernicus with astrology.Pytanie „Czy Kopernik był astrologiem?” jest na pierwszy rzut oka bardzo jasne, choć w rzeczywistości jest dość dwuznaczne. Należy je raczej traktować jako obszerny temat obejmujący wiele bardziej szczegółowych pytań, takich jak: „Czy posiadał gruntowne wykształcenie w zakresie astrologii?”, „Czy wierzył w astrologię?” lub „Czy dojrzały Kopernik zajmował się astrologią?”.
Niestety wśród historyków jak dotąd nie udało się osiągnąć konsensusu co do żadnej odpowiedzi. W związku z tym temat ten był i nadal jest polem najzacieklejszych debat w kopernikologii, a nawet w całej historii nauki.
Starannie dokonane rozróżnienia i późniejsza analiza powszechnych argumentów za i przeciw umożliwiły w tym artykule rozstrzygnięcie różnych perspektyw. Żaden z argumentów nie okazał się decydujący. Ogólnie rzecz biorąc, chociaż rozumowania „za” zwykle opierają się na niepewnej lub nawet błędnej logice indukcyjnej, ich przeciwne odpowiedniki często cierpią z powodu wnioskowania ex silentio lub nawet błędu ad ignorantiam.
Zamiast tego wprowadzono dwa nowe, subtelne argumenty. Można je uznać za rzeczywiście nowy materiał dowodowy, pozwalający na rozwianie niektórych utrzymujących się wątpliwości. Najpierw zbadano horoskopy urodzeniowe Kopernika, sporządzone w połowie XVI wieku. Naturalnie spodziewano się, że zbyt dokładna godzina narodzin Kopernika, czyli 16:48, będzie wynikiem wstępnej korekty astrologicznej. Jednak najwyraźniej nie zostało to naprawione przez najpopularniejsze wówczas algorytmy. Odkrycia sugerują raczej liczbowe niż astrologiczne skłonności Kopernika.
Co więcej, wnikliwa analiza adnotacji Kopernika w Tablicach Alfonsyńskich ujawniła związek pomiędzy poprawionymi przez niego błędami drukarskimi a starożytnymi obserwacjami, które zamieścił w De Revolutionibus. W związku z tym z dużym prawdopodobieństwem można wykluczyć szerokie astrologiczne wykorzystanie przez niego tablic. Kopernik ponadto prawdopodobnie nigdy też nie korzystał regularnie z Tablic Regiomontana.
Konkluzja integruje wszystkie dostępne argumenty dotyczące związku Kopernika z astrologią
O symetrii zjawisk fizycznych, symetrii pola elektrycznego i pola magnetycznego
Full text linkIn this work, the classical concept of symmetry limited to geometric objects (figures and solids), which originated from ancient Greece, has been extended to allow for symmetry studies in other types of objects.
By introducing the concepts of limiting point groups and kinematic elements characteristic for a studied object, it was determined what types of symmetries are exhibited by an electric field and a magnetic field. It was established that in order for a phenomenon to occur, a characteristic symmetry of a medium must be consistent with the characteristic symmetry of the phenomenon occurring in it. It was also determined that the symmetry elements of the causes must be found in the symmetry of their effects.W pracy klasyczne pojęcie symetrii ograniczone do obiektów geometrycznych (figur, brył), znajdujące swoje źródło w antycznej Grecji, zostało rozszerzone tak, by możliwe było badanie symetrii innych rodzajów obiektów.
Poprzez wprowadzenie pojęcia granicznych grup punktowych i elementów kinematycznych charakteryzujących obiekt, którego symetria jest badana, określono, jakiego typu symetrie wykazują pole elektryczne i pole magnetyczne. Ustalono, że aby możliwe było zachodzenie jakiegoś zjawiska, to charakterystyczna symetria ośrodka musi być zgodna z charakterystyczną symetrią występującego w nim zjawiska. Stwierdzono, także, że elementy symetrii przyczyn muszą znaleźć odzwierciedlenie w symetrii wywołanych skutków
Sprawozdanie z działalności Komisji Historii Nauki PAU w roku 2023/2024
Full text linkThe activity of the PAU Commission on the History of Science in the academic year 2023/2024 was discussed.
Lists of scientific meetings, conferences, scientific sessions and seminars as well as new publications were presented.Omówiona została działalność Komisji Historii Nauki PAU w roku akademickim 2023/2024.
Przedstawiono spisy: posiedzeń naukowych, konferencji, sesji i seminariów naukowych oraz nowych publikacji
Kopernik i kopernikańczycy: Galileusz, Kepler, Bruno
Full text linkCopernicus claimed the Earth revolves around itself and the Sun. He also claimed that the universe was finite and that no intelligent life existed on other planets. Galileo and Kepler shared these claims; therefore, they deserve to be called Copernicans. But what about Giordano Bruno? He adopted Hermetic philosophy and opposed Copernicus’s mathematical (geometric) method; he also claimed, unlike Copernicus, that the universe was infinite and that there were intelligent life forms on other planets. So, can we define Bruno and those who thought like him as Copernicans? Ernan McMullin answers this question in the negative. In this paper, I will argue that the differences between Bruno and Copernicus mentioned by McMullin cannot be used as criteria for claiming that Bruno and others who thought like him were not Copernicans; instead, I argue that believing the Earth rotates around itself and the Sun should be considered sufficient to call someone a Copernican.Kopernik twierdził, że Ziemia kręci się wokół siebie i Słońca. Uważał również, że wszechświat jest skończony i że na innych planetach nie istnieje inteligentne życie. Galileusz i Kepler podzielali te poglądy, dlatego zasługują na miano kopernikańczyków. A co z Giordanem Brunem? Przyjął filozofię hermetyczną i sprzeciwiał się matematycznej (geometrycznej) metodzie Kopernika; w przeciwieństwie do niego był także zdania, że wszechświat jest nieskończony, a na innych planetach istnieją inteligentne formy życia. Czy możemy zatem zdefiniować Bruna i tych, którzy myślą podobnie jak on, jako kopernikańczyków? Ernan McMullin odpowiada na to pytanie, mówiąc „nie”. W artykule tym będę argumentował, że różnice między Brunem a Kopernikiem wspomniane przez McMullina nie mogą służyć jako kryteria twierdzenia, że Bruno i jemu podobni nie byli kopernikańczykami; zamiast tego twierdzę, że wiara w to, że Ziemia obraca się wokół siebie i Słońca, powinna wystarczyć, aby nazwać kogoś kopernikańczykiem
Ukraińskie zapożyczenie kołtun w polskiej terminologii medycznej
Full text linkKołtun (Latin: Plica polonica) as a medical and linguistic-cultural phenomenon has already been the topic of many publications. This article concerns a hitherto undescribed aspect in the development of this lexeme, that is its presence in Polish medical terminology, especially in the 19th and early 20th centuries.
Kołtun, a word borrowed from Ukrainian in the 16th century in the meaning of disease, immediately acquired the status of a medical term. It is an example of a word which, for non-linguistic reasons (such a disease entity disappeared from official medicine), eventually loses the status of a scientific term. The analysis of materials from various dictionaries (mainly medical ones) and from the medical literature also reveals that kołtun lost the status of a scientific term much later (1st half of the 20th century) than it ceased to be treated as a disease entity or symptom by the scientific community (2nd half of the 19th century).Kołtun jako zjawisko medyczne oraz językowo-kulturowe był już przedmiotem wielu publikacji. Niniejszy artykuł dotyczy dotąd nieopisanego aspektu w rozwoju tego leksemu, tzn. jego obecności w polskiej terminologii medycznej, zwłaszcza w XIX i na początku XX wieku.
Kołtun, wyraz zapożyczony w XVI stuleciu z języka ukraińskiego w znaczeniu choroby, od razu uzyskał status terminu medycznego. Jest przykładem wyrazu, który z powodów pozajęzykowych (z oficjalnej medycyny zniknęła taka jednostka chorobowa) ostatecznie traci rangę naukowego terminu. Dzięki analizie materiałów z różnych słowników (głównie medycznych) oraz z literatury medycznej, okazało się również, że rangę terminu naukowego kołtun traci znacznie później (1. połowa XX wieku) niż kołtun przestaje być przez naukowe środowisko traktowany jako jednostka chorobowa lub objaw chorobowy (2. połowa XIX wieku)