8882 research outputs found
Sort by
Fractal Sturm–Liouville Theory
No full textThis paper provides a short summary of fractal calculus and its application to
generalized Sturm–Liouville theory. It presents both the fractal homogeneous and nonhomogeneous
Sturm–Liouville problems and explores the theory’s applications in optics.
We include examples and graphs to illustrate the effect of fractal support on the solutions
and propose new models for fractal structures
Fine-Tuning QurSim on Monolingual and Multilingual Models for Semantic Search
No full textTransformers have made a significant breakthrough in natural language processing. These models are trained on large datasets and can handle multiple tasks. We compare monolingual and multilingual transformer models for semantic relatedness and verse retrieval. We leveraged data from the original QurSim dataset (Arabic) and used authentic multi-author translations in 22 languages to create a multilingual QurSim dataset, which we released for the research community. We evaluated the performance of monolingual and multilingual LLMs for Arabic and our results show that monolingual LLMs give better results for verse classification and matching verse retrieval. We incrementally built monolingual models with Arabic, English, and Urdu and multilingual models with all 22 languages supported by the multilingual paraphrase-MiniLM-L12-v2 model. Our results show improvement in classification accuracy with the incorporation of multilingual QurSim
Allelic diversity of Azerbaijani bread wheat (Triticum aestivum L.) by SSR markers
No full textThe objectives of this research entailed studying genetic variation in 50 Azerbaijani wheat accessions from 6 different botanical varieties using simple sequence repeat (SSR) markers. On the basis of the seven SSR primers used in this work, 42 different alleles were observed among the wheat accessions studied with an average of six alleles per locus. Polymorphism information content (PIC) ranged from 0.428 to 0.772, revealing the existence of rich genetic diversity in Azerbaijani wheat accessions. The highest PIC values were calculated with the Xgwm190, Xgwm337, and Xgwm261 SSR primers with a mean value of 0.561. Cluster analysis representing the Nei genetic distance index among all samples divided the genotypes into nine separate groups. The ninth cluster included 12 genotypes, accounting for 24% of all genotypes analyzed. This group also included var. erythrospermum 3 and var. erythroleucon 9, which could not be distinguished based on the seven microsatellite markers; this may be due to their sharing of a similar genetic background. Samples of var. milturum botanical varieties were located at notable genetic distances from the other studied samples. These findings clearly indicate that SSR analysis can be used as a powerful tool for estimating the genotypic similarities, genetic diversity, and fingerprinting of Azerbaijani local wheat varieties
Yapay Zekâ Çağı’nda Ulusal Egemenliğin Geleceği
No full textModern ulus-devletlerin
doğuşu, sembolik
olarak ellerinde ulusal
bayraklarla eski
rejimlere karşı mücadele
eden devrimcilerle
resmedilmiştir. Artık
fiziki, biyolojik ve dijital
dünyaların birbirinin içine
geçtiği, temel kavramların
“heryerdelik”, “hız” olduğu
bir çağda, klasik ulusların
siyasal egemenliğini,
sınırların dokunulmazlığını
beklememek
gerekmektedir.
Zira bilginin süratle
yenilenmesi ve erişimin
kontrol edilememesi,
devletler için egemenliği
sorgulanır hale
getirmiştir
The Concept of Mugham in the Azerbaijani Language
No full textIn this article music, one of the unique pieces has been studied as the means of expression of national values
and folk thought in the conceptual system. Talking about Azerbaijani culture and Azerbaijani music, “mugham” that
has a matchless importance and value mass is especially highlighted. Mugham’s being accepted as a concept and
being studied is one of the main objectives of conceptual linguistics. However, though up to the contemporary period,
mugham has been studied in terms of structure and internal consistency and from philosophical, national and some
several other aspects in the countries such as Azerbaijan, Turkey, Russia, Ukraine, Arabia, Germany and Iran, it still
hasn’t been investigated as a linguistic fact. From this point of view, mugham has been approached in a conceptual way
in our research, its all-verbal base has been explained as a means of expression of Azerbaijani thinking. That is to say,
mugham has been explored as a part of cultural thinking and all the internal structure of a mugham dastgāh has been
interpreted from lexical and semantic aspects. It is worth pointing out that mugham has been involved in the research in
a broad sense in this article. And each of the mugham dastgāhs is a topic of separate studies
Harper Linin “Bülbülü öldürmək” əsərinin Azərbaycan dilindəki tərcüməsinin praqmatik nəzəriyyə çərçivəsində keyfiyyətinin qiymətləndirilməsi
No full textSchool: Graduate School of Sciences, Arts and Technology
Department: English Language and Literature
Specialty: 060203-Translation (English Language)
Supervisor: Prof. Dr. Huseynagha Hasanali RzayevA qualitative assessment of the Azerbaijani translation of Harper Lee's 1960 book "To Kill a Mockingbird" is chosen as an object of this dissertation. For this purpose, the pragmatic translation theory framework is applied here. Trying to understand and analyse the relationship between language, context, and culture in literary translation, the study employs a comparative close-reading technique in order to be able to analyse 15 carefully chosen passages from the source and target texts. The analysis assesses the translation's communicative effectiveness, fidelity to the pragmatic intent of the source, and preservation of stylistic, cultural, and contextual nuances in the translation version.
Using theoretical contributions from scholars such as Baker (1992), Hatim and Mason (1997), and Nord (2005), the study considers factors such as implicature, speech actions, and functional equivalency in translation. The findings include instances of effective pragmatic transfer as well as areas where tone, sarcasm, cultural connotation, or character voice have not been conveyed in the translation. The suitability of different tactics, such as literal translation, modification, and modulation, is evaluated critically.
Even though the Azerbaijani translation accurately captures the main plot and moral tone of the original, there are discernible differences in pragmatic accuracy and stylistic resonance, according to the overall assessment. The dissertation concludes with recommendations for improving the calibre of literary translations and highlights the importance of pragmatic awareness in preserving authorial intent across languages. Implications for future translation studies research, instruction, and translator training are also discussed
Turizm sektorunun ölkənin iqtisadi inkişaf indikatorlarına təsirinin ekonometrik təhlili
No full textFakültə: İqtisadiyyat və biznes yüksək təhsil
Departament: İqtisadiyyat və menecment
İxtisas: Biznesin təşkili və idarə edilməsi (Turizm və otelçiliyin idarə olunması üzrə)
Elmi rəhbər: Sara Hüseynova (iqtisadiyyat üzrə fəlsəfə doktoru)Müasir dünyada qloballaşma proseslərinin dərinləşməsi və iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi turizm sektorunun əhəmiyyətini daha da artırmışdır. Bu sektor, milli iqtisadiyyatların şaxələndirilməsi, yeni iqtisadi imkanların yaradılması və beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi baxımından strateji sahə kimi qəbul edilir. Turizm yalnız iqtisadi bir fəaliyyət sahəsi olmaqla kifayətlənmir, həm də mədəniyyətlər arasında inteqrasiyanın təşviq edilməsi, insanların bir-birinin mədəni irsi və ənənələri ilə tanış olması üçün vacib bir vasitə rolunu oynayır.
Turizm sənayesinin dünya miqyasında inkişafı sosial və iqtisadi təsirləri ilə də diqqət çəkir. İlk növbədə, turizm sektoru iş yerlərinin yaradılmasında mühüm rol oynayır, çünki bu sahə birbaşa xidmət sektorunda işçi qüvvəsinə ehtiyac yaradır, dolayısı ilə isə müxtəlif sahələrdə – nəqliyyat, qida sənayesi, əyləncə və tikinti kimi sahələrdə məşğulluğu artırır. Bundan əlavə, turizm sahəsi regionların iqtisadi aktivliyini stimullaşdıraraq daha az inkişaf etmiş bölgələrdə iqtisadi canlanmaya şərait yaradır.
Son onilliklərdə turizm sektoru dünya iqtisadiyyatında strateji sektor kimi tanınmış və ÜDM-də öz xüsusi payını artırmışdır. Beynəlxalq turist axınlarının artması yalnız xarici valyutanın daxil olması ilə məhdudlaşmır, həm də xarici ticarət balansında müsbət dəyişikliklərə gətirib çıxarır. Üstəlik, turizmin yaratdığı dolaylı iqtisadi təsirlər – misal üçün, yerli məhsulların və xidmətlərin istehlakının artması – ümumi iqtisadi rifahın yüksəlməsinə töhfə verir.
Bu proseslərin nəticəsi olaraq, dünya ölkələri turizm sahəsinin inkişafını prioritet istiqamət kimi qəbul etmiş və bu sektorun iqtisadiyyatdakı rolunu gücləndirmək üçün müxtəlif strategiyalar həyata keçirmişdir. Xüsusilə, pandemiya sonrası dövrdə turizmin yenidən bərpa olunması və innovativ yanaşmaların tətbiqi bu sahənin potensialını daha da artırmışdır. Azərbaycanda da bu qlobal tendensiyalar fonunda turizmin inkişafına xüsusi diqqət yetirilmiş, onun iqtisadi təsirlərinin dərin araşdırılması zərurəti yaranmışdır
Tənqidi metodologiyada üçlü yanaşma professional tənqid, yazıçı və oxucu tənqidi (çağdaş Azərbaycan nəsr texnologiyası əsasında)
No full textFakültə: Təbiət elmləri, Sənət və Texnologiya Yüksək Təhsil
Departament: Dillər və ədəbiyyatlar
İxtisas: Azərbaycan ədəbiyyatı Elmi rəhbər: Fil.ü.e.d., prof. Bədirxan Balaca oğlu ƏhmədovAzərbaycan ədəbiyyatının müstəqillik dövrü ədəbi nəsri, eləcə də, tənqidşünaslığı hələ gənc dövrünü yaşasa da, araşdırma üçün zəngin elmi-bədii materiallar verir. Tənqidin ədəbiyyatşünaslığın xüsusi və önəmli sahələrindən biri kimi formalaşdığı artıq uzun illərdir ki, məlumdur. Tənqidşünaslıq – ədəbi tənqid sahəsi təkcə bədii mətnlərin dəyərləndirilməsi ilə kifayətlənmir, həm də onların ideya-estetik yönlərini, ictimai-tarixi kontekstlərini və sənətkarlıq xüsusiyyətlərini dərindən araşdırır. XX əsrin əvvəllərinə kimi dünya elmi-nəzəri fikrində ədəbiyyat və ədəbiyyatşünaslıq hələ müstəqil peşə kimi formalaşmazkən, ədəbi tənqiddən xüsusi fəaliyyət növü olaraq bəhs edilmirdi. Günümüz ədəbiyyatşünaslığında da ədəbi tənqid ədəbiyyatşünaslıqdan tam ayrılmamışdır. Dissertasiyamızda tənqid metodologiyalarından bəhs edərkən yalnız Azərbaycan ədəbi tənqidinin müstəqillik dövrü ədəbiyyatşünaslarının (Ş.Salmanov, B.Nəbiyev, K.Talıbzadə, Y.Qarayev, N.Cəfərov, Ş.Alışanov, B.Əhmədov, T.Mustafayev (Əlişanoğlu), A.Hüseynov, V.Sultanlı, Nikpur Cabbarlı, A.Əfəndiyev, E.Akimova, V.Yusifli, Nərgiz Cabbarlı, C.Yusifli, Ə.Cahangir, İ.Musayeva və s.) bu dövrdən günümüzədək olan ədəbi nəsr nümayəndələrinin (Elçin, Anar, Əkrəm Əylisli, Yusif Səmədoğlu, Sabir Əhmədli, Mövlud Süleymanlı, Maqsud İbrahimbəyov, Rüstəm İbrahimbəyov, Saday Budaqlı, Kamal Abdulla, Məmməd Oruc, Azad Qaradərəli, Rasim Qaraca, Rafiq Tağı, Aslan Quliyev, Nərmin Kamal, Murad Köhnəqala, Zamin Hacı, Şərif Ağayar, Pərviz Cəbrayıl, Əli Əkbər, Qan Turalı, Seymur Baycan, Günel Mövlud, Cəlil Cavanşir, Ziyad Quluzadə, Həmid Piriyev, Cavid Ramazanov, Rəşad Səfər, Məqsəd Nur, Zümrüd Yağmur, Sahilə Yaya və b.) bədii əsərləri üzərinə yazdıqları müxtəlif mülahizələr, tənqidi-diskursiv yanaşmaları təhlil edilir. Tədqiqatımızda, həmçinin, xarici ədəbi tənqidi təcrübəni diqqətə çatdırmaq məqsədi ilə dünya ədəbiyyatşünaslığa (R.Uellek, A.Uarren, P.E.Mor, R.Çeyz, N.Fray, C.Frezer, F.Şellinq, M.Baxtin, M.Fuko, U.Eko, Y.Lotman və b.) müraciət edilmiş, dünyaca görkəmli ədəbiyyatşünas-alimlərin yaradıcılığına istinad edilmiş, onların ədəbi tənqidlə bağlı qənaətlərinə yeni izahlar verilmiş və bundan aldığımız nəticələr qeyd edilmişdir
Təkmilləşdirilmiş istehsalın proqnozlaşdırılması və qərarların qəbulu üçün maşın təliminə əsaslanan yataq performansının modelləşdirilməsi və optimallaşdırılması
No full textSchool: Graduate School of Science, Art and Technology
Department: Petroleum Engineering
Specialty: Development of Oil and Gas Fields Supervisor: Assoc. Prof. Dr. Grigorii Penko
