Respectus Philologicus
Not a member yet
631 research outputs found
Sort by
Jonutytė, J., 2011. Tradicijos sąvokos kaita
No full textJonutytė, Jurga, 2011. Tradicijos sąvokos kaita. Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla. 200 p. ISBN 978-9955-634-67-
Truth and the Phenomenological Landscape of Perception
Get PDFThe main objective of the article is to present the phenomenological understanding of the idea of truth (alētheia). In the Heideggerian sense, alētheia is not limited to the traditional rendering of truth as coherence or correspondence. In other words, truth is not restricted to the appropriate or inappropriate ways of the representation of given aspects of cognitive experience. Instead, truth comes close to the notion of perception in the sense that it refers to the general way in which the world is unconcealed to human understanding. Of course, the adopted approach asks us to bracket the subject/object division that stands behind traditional metaphysical thinking ever since the time of Plato. In other words, the subject is not the starting point of experience; rather, the subject is a passive recipient of the kind of being-in--the-world—to use Merleau-Pontyian terminology—that is extending around it. Accounting for the phenomenological understanding of truth obliges us also to look at language not in the representative sense, but rather to regard it as the essencing of the vocabulary of being through which the world is revealed. This means that language is not just an abstract sign system based on the relation of signified—signifier in the Saussurian sense, but the ontological position from which we perceive the world and our existence in it.Tiesa ir fenomenologinis suvokimas Straipsnio tikslas yra pateikti fenomenologinį tiesos idėjos (alētheia) supratimą. Pasak M. Heideggerio, tiesa nėra apribota tradiciniu tiesos perteikimu, tokiu kaip koherentiškumas ar analogija. Kitaip tariant, tiesa nėra ribojama tinkamomis arba netinkamomis tam tikro kognityviosios patirties aspekto reprezentacijos formomis. Tiesa artimesnė suvokimo sąvokai, kalbančiai apie bendrąjį kelią, kur pasaulis yra atviras žmogaus supratimui.Žinoma, toks požiūris reikalauja suskliausti subjekto-objekto padalijimą, kuris nuo Platono laikų yra už tradicinio metafizinio mąstymo ribų. Kitaip tariant, objektas nėra patirties atspirties taškas, bet gana pasyvus Pasaulio–Būties tipo recipientas. Fenomenologinis tiesos supratimo aiškinimas mus įpareigoja taip pat pažvelgti į kalbą ne reprezentatyviąja prasme, bet greičiau kaip į esminį būties žodyną, per kurį atsiskleidžiamas pasaulis. Kitaip tariant, kalba yra ne tik abstrakti ženklų sistema, pagrįsta F. de Saussure’o signifikatu–signifikantu. Tai yra ontologinė pozicija, iš kurios taško mes suvokiame pasaulį ir mūsų egzistavimą jame.
Prawda jako fenomenologiczny pejzaż percepcjiW głównej mierze artykuł skupia się na przedstawieniu istoty prawdy (alatheia) rozumianej z perspektywy typowo fenomenologicznej. Heidegger bowiem uważał, że istota prawdy nie powinna być ograniczana do rozumienia jej jako przynależności i zgodności, jak to tradycyjnie robiono. Innymi słowy, prawda nie powinna być ograniczona do odpowiednich lub też nieodpowiednich sposobów przedstawienia doświadczenia kognitywnego. W gruncie rzeczy pojęcie prawdy powinno być porównywane z istotą percepcji, w której mamy do czynienia z tym, jak świat odsłania się w ludzkim doświadczeniu. Przyjęta perspektywa zawiesza przeciwstawność podmiotowości i przedmiotowości, które stanowią podstawę myślenia metafizycznego już od czasów Platona. Inaczej mówiąc, podmiot nie jest zalążkiem doświadczenia, lecz biernym odbiorcą bycia-w-świecie – odnosząc się do terminologii Merleau-Ponty’ego – rozprzestrzeniającego się wokół niego. Fenomenologiczne ujęcie prawdy zobowiązuje nas jednocześnie do traktowania samej istoty języka w sposób nie symboliczny, to znaczy język nie tyle biernie odzwierciedla rzeczywistość, co poprzez wyistaczanie słowa odsłania cały świat. Inaczej rzecz ujmując, język nie stanowi jedynie abstrakcyjnego systemu znaków, opartego na relacji znaczonego i znaczącego (jak u Saussure’a), ale jest ontologicznym punktem wyjścia, z którego postrzegamy świat i nasze istnienie w świecie.
SŁOWA KLUCZOWE: Merleau-Ponty, Heidegger, język, odsłonięcie, prawda, zgodność, parousia, wolność, istota, percepcja, idea
Modality in English and Russian Legislative Discourse: A Comparative Study
Get PDFThis paper deals with the verbalization and functioning of modality in English and Russian legislative discourse. By comparing the means of modality in English and Russian legislative texts, both in their qualitative and quantitative aspects, it makes an attempt to explain the revealed differences. The data were collected through a comparative study of the English and Russian versions of the UN Charter and the Consolidated Version of the Treaty on European Union. The quantitative results confirm that the English language, as compared to Russian, has a more sophisticated set of modals which are used more regularly. The qualitative findings show some differences in the choices of linguistic forms and communicative strategies. Sociolinguistic and cognitive analyses were then conducted, suggesting that these differences are rooted in culture; that is, in social organization, cultural values, the concept of self, and the relations between authority and individuals. The results advocate the idea that grammar is an ideological instrument for the categorization and classification of things that happen in the world (Thornborrow 2002). Alongside other aspects of language, it provides a lot of sociocultural information. The results are relevant to the study of translation and intercultural communication, as well as to ESL teaching.Modalumas anglų ir rusų teisėkūros diskurse: lyginamoji analizė Straipsnyje aptariamas modalumas, jo verbalizacija ir funkcionavimas teisėkūros diskurse anglų ir rusų kalbomis. Dėmesys telkiamas į teisinių tekstų modalumo piemones, jos lyginamos tiek kokybiniu, tiek ir kiekybiniu aspektu, bandoma paaiškinti skirtumus. Duomenys buvo renkami atliekant anglų ir rusų kalbų JT chartijos ir Europos Sąjungos konsoliduotos sutarties versijos lyginamąją studiją. Kiekybiniai tyrimo rezultatai patvirtina, kad anglų kalba, palyginus su rusų, turi daugiau sudėtingų modalinių vienetų, kurie yra naudojami gana reguliariai. Kokybiniai duomenys rodo tam tikrų kalbinių formų ir bendravimo strategijų pasirinkimo skirtumus. Atlikti sociolingvistiniai ir kognityviniai tyrimai atskleidžia, kad šie skirtumai yra įsišakniję kultūroje, t. y. socialinėse organizacijose, kultūros vertybėse, savivokoje ir santykiuose tarp institucijų bei individo.Rezultatai rodo, kad gramatika yra ideologinisinstrumentas, leidžiantis pasaulio reiškinius klasifikuoti į kategorijas (Thornborrow 2002). Kartu su kitais kalbos aspektais ji suteikia daug sociokultūrinės informacijos. Tyrimo rezultatai yra susiję su vertimo ir tarpkultūrinės komunikacijos nagrinėjimu, taip pat ir su ESL (anglų kaip antrosios kalbos) mokymu.
Modalność w angielskim i rosyjskim dyskursie prawnym: studium porównawczeNiniejszy artykuł jest poświęcony zagadnieniu modalności, środków jej wyrażania oraz ich funkcjonowania w angielskim i rosyjskim dyskursie prawnym. Dokonano zestawienia środków wyrażania modalności w tekstach dokumentów prawnych, zarówno w aspekcie ilościowym, jak i jakościowym. Podjęto próbę wyjaśnienia zaobserwowanych różnic. Materiał został zebrany podczas analizy porównawczej angielskich i rosyjskich wersji językowych Karty Narodów Zjednoczonych oraz skonsolidowanego tekstu Traktatu o Unii Europejskiej. Stwierdzono różnice zarówno w wyborze jednostek językowych, jak i strategii komunikacyjnych. Wyniki analizy ilościowej (statystycznej) po raz kolejny dowiodły, że język angielski, w porównaniu z rosyjskim, posiada bogatszy system środków modalności, ponadto są one stosowane bardziej regularnie. Przeprowadzona analiza kognitywna i socjolingwistyczna pozwoliła wysunąć przypuszczenie, że przyczyny tych różnic tkwią w kulturze, a mianowicie – w formie organizacji społeczeństwa, w wartościach kulturowych, samoświadomości oraz stosunkach między władzą a jednostką.Uzyskane wyniki potwierdzają tezę, że gramatyka jest ideologicznym narzędziem kategoryzacji i klasyfikacji zjawisk zachodzących w świecie (Thornborrow, 2000). Obok innych aspektów języka gramatyka dostarcza ważnych informacji o charakterze socjokulturowym. Wyniki badań mogą znaleźć zastosowanie w teorii i praktyce tłumaczenia, w komunikacji międzykulturowej, mogą być również wykorzystane na zajęciach praktycznych z języka angielskiego jako obcego.SŁOWA KLUCZOWE: modalność, język angielski, język rosyjski, dyskurs prawny, organizacja społeczeństwa, wartości kulturowe
Analiza wybranych cech fonetycznych i morfologicznych występujących w polskich pieśniach ludowych z Wileńszczyzny
Get PDFThis article is devoted to an analysis of certain phonetic and morphological features that occur in the material of Polish folk music in the Vilnius region. Excerpts were chosen with respect to the dominant linguistic elements (both phonetic and morphological) of the region in question. Examples were taken from Songs of Vilnius Region (Pieśni Wileńszczyzny) by Jan Mincewicz, materials gained from the Archive of the Institute of Lithuanian Literature and Folklore in Vilnius, and the author’s own recordings. Based on dialectological publications (Kurzowa, Grek-Pabisowa, Sawaniewska-Mochowa, Rieger and others), an investigation into the occurrence of specific features of Northern Borderlands Polish in the Polish folk songs of the Vilnius region was undertaken. The Polish community is a dynamic group, the vast majority nurturing their own culture, language and customs.The first section of the article analyzes the phonetic features connected with the system of vowels and consonants. The second section contains an analysis of morphological phenomena (inflectional and word formative) present in the Polish folk songs known and sung in the Vilnius region. It was found that certain nouns change their grammatical gender; such singularities occur in the presence of the verb and the suffix -uk. The structure of the dialect in the researched area has been preserved quite well, which can be confirmed by the frequency with which the features typical of this region occur.In conclusion, on the basis of phonetics and morphology, it can be stated that the language of the Polish folk songs known and sung in Vilnius has retained many features of the dialect specific to the Northern Polish Borderlands.Artykuł jest poświęcony analizie wybranych cech fonetycznych i morfologicznych, które występują w materiale polskiego folkloru pieśniowego Wileńszczyzny. Ekscerpcja pieśni prowadzona była pod kątem zawartości materiału kresowego. Przykłady wyekscerpowano z tekstów „Pieśni Wileńszczyzny” wydanych przez Jana Mincewicza, materiałów pozyskanych z Archiwum Instytutu Literatury Litewskiej i Folkloru w Wilnie oraz z nagrań własnych autorki. W oparciu o publikacje dialektologiczne (Turska, Kurzowa, Grek-Pabisowa, Sawaniewska-Mochowa, Rieger i inne) zbadano występowanie cech specyficznych dla polszczyzny północnokresowej w polskich pieśniach ludowych Wileńszczyzny.W pierwszej części poddano analizie cechy fonetyczne z zakresu wokalizmu (akanie, pochylenie nieakcentowanego e, tj. jego podwyższenie i zwężenie do samogłoski i/y, odnosowienie ą w wygłosie, zjawisko labializacji o w wygłosie) i konsonantyzmu, m.in. s’liedzikowanie i mieszanie spółgłosek szumiących (š, ž, č), szumiących palatalnych (š’, ž’, č’), ciszących (ś, ź, ć) i syczących (s, z, c).Natomiast druga część artykułu zawiera analizę zjawisk morfologicznych (fleksyjnych i słowotwórczych) występujących w polskich pieśniach ludowych, znanych i śpiewanych na Wileńszczyźnie. Omówione zostało zjawisko zmiany rodzaju gramatycznego rzeczownika, osobliwości występujące w odmianie czasownika oraz występowanie sufiksa -uk. Konkludując – na podstawie analizy fonetyki i morfologii można stwierdzić, że język polskich pieśni ludowych, znanych i śpiewanych na Wileńszczyźnie, zachował wiele cech gwarowych, właściwych dla dialektu północnokresowego.
Vilniaus krašto lenkų liaudies dainų pasirinktinų fonetinių ir morfologinių savybių analizė Straipsnyje analizuojamos pasirinktos fonetinės ir morfologinės savybės, aptinkamos Vilniaus regiono lenkų liaudies dainų tekstuose. Pavyzdžiai paimti iš Jano Mincewicziaus knygos „Vilniaus krašto dainos“ („Pieśni Wileńszczyzny”) tekstų. Medžiaga gauta iš Lietuvių literatūros ir tautosakos instituto Vilniuje archyvo, panaudoti pačios autorės įrašai. Remiantis dialektologijos publikacijomis (Z. Kurzowa, I. Grek-Pabisowa, Z. Sawaniewska-Mochowa, J. Rieger ir kitomis) buvo tiriami specifiniai šiaurinio Lietuvos pasienio lenkų kalbos ypatumai Vilniaus krašto lenkų liaudies dainose. Lenkų bendruomenė yra dinamiška grupė, puoselėjanti savo kultūrą, kalbą ir papročius.Pirmoje straipsnio dalyje analizuojamos fonetinės garsų ypatybės, susijusios su balsių ir priebalsių sistema. Antroji dalis skirta morfologiniams bruožams (kaitybai ir darybai), aptinkamiems Vilniaus regiono lenkų liaudies dainose. Aptariama daiktavardžio giminės kaita, veiksmažodžio vienaskaitos ypatumai, priesaga -uk. Tiriamosios srities dialektų struktūra puikiai išsaugota. Tai patvirtina tipiškų bruožų dažnumas Vilniaus srityje. Apibendrinant galima teigti, kad remiantis fonetika ir morfologija, lenkų liaudies dainose (žinomose ir dainuojamose Vilniuje) išlaikyta daug dialekto bruožų, tipiškų šiauriniam pasieniui.REIKŠMINIAI ŽODŽIAI: liaudies dainos, fonetika, kaityba, žodžių daryba, pasienio ruožo dialektas, Vilniaus regionas
Rodzaje, interpretacje i funkcje mitu
Get PDFIn this article, the author analyses the phenomenon of myth—a significant element of culture—by presenting miscellaneous types of myths that have accompanied human beings from the dawn of time to the present, interpreting them from the point of view of (for example) philosophy or psychoanalysis, the functions of myths, and their ways of influencing human beings in the contemporary world. Myths are complex cultural phenomena, difficult to assess unambiguously. One of the main reasons is the fact that they are not only holy tales having some religious background; we can also talk about secular myths, for example in art or in sport. As far as our contemporary world—brazenly hi-tech and filled with the spirit of logos—is concerned, it is an interesting fact that myths do not surface but remain hidden, as it were; they are in many cases a subconscious way of seeing things. It depends on the individual whether he or she somehow notices those wisdoms existing somewhere under the mask of the world, industrialized and permeated by unemotional technology as it is. Without a shadow of a doubt, myths fulfil many important functions—they are a wonderful source of wisdom, teach people humility, and give hope and strength in difficult periods. Undoubtedly, they are not—as some people would probably prefer—mere relics of a distant past. The forms of myths may, however, evolve. Looking closely into this phenomenon, one can notice that myths may occur (in different realms of life) in somewhat changed, modernized forms. The author of this article has based his analysis on numerous works of a group of illustrious researchers who specialize in exploring the phenomenon of myth, e.g., among others: Bronisław Malinowski (a Polish anthropologist, one of the most important anthropologists of the 20th century), Mircea Eliade (a Romanian historian of religion, one of the leading interpreters of religious experience), and Sigmund Freud (an Austrian neurologist, founder of the discipline of psychoanalysis).W niniejszym artykule autor dokonuje analizy mitu – niezwykle ważnego elementu kultury – prezentując rozmaite typy mitów towarzyszących człowiekowi od zarania dziejów aż do chwili obecnej, ich interpretacje z punktu widzenia np. filozofii czy psychoanalizy oraz funkcje mitów, ich oddziaływanie na człowieka we współczesnym świecie. Mit jest złożonym zjawiskiem kulturowym, trudnym w jednoznacznych ocenach. Nie jest to bowiem jedynie święta opowieść mająca tło religijne; możemy też mówić o mitach świeckich, np. w sztuce czy w sporcie. Jeśli chodzi o współczesny świat – przepełniony duchem „logos” – mity pozostają niejako w ukryciu, są często nieświadomym sposobem widzenia rzeczy. Od człowieka zależy, czy dostrzeże mądrości tkwiące gdzieś pod maską zindustrializowanego i przesiąkniętego beznamiętną techniką świata. Mit spełnia wiele pozytywnych funkcji – jest źródłem mądrości, uczy pokory, daje nadzieję i siłę. Z pewnością nie jest – jak chcieliby niektórzy – reliktem zamierzchłej przeszłości. Może jednak występować w nieco zmienionych, uwspółcześnionych formach. Autor analizuje liczne prace autorów badających mit, takich jak, między innymi: Bronisław Malinowski, Mircea Eliade czy Zygmunt Freud.
Mito rūšys, interpretacijos ir funkcijos Šiame straipsnyje analizuojamas mitas kaip itin svarbus kultūros elementas. Aptariami įvairūs mitų tipai, žinomi iki dabar, jų interpretacijos filosofijos, psichoanalizės požiūriu. Nagrinėjamos mitų funkcijos ir būdai, kuriais paveikiami šiuolaikiniai žmonės. Verta pažymėti, kad mitas yra nevienalytis kultūros reiškinys, kurį sudėtinga vertinti vienareikšmiškai. Viena iš pagrindinių priežasčių yra ta, kad mitas yra ne tik šventa pasaka, turinti religinį pagrindą. Mes apie jį galime kalbėti ir kaip apie pasaulietinį mitą, pavyzdžiui, mene ar sporte. Šiuolaikiniame pasaulyje gausu aukštųjų technologijų ir logotipų – tai susiję su mitu. Įdomu analizuoti, kaip ir kodėl mitai neišnyra į kultūros paviršių ir lieka tarsi nežinomi, nesikeičia. Daugeliu atvejų tai nesąmoningas būdas įžvelgti tam tikrus dalykus. Jis priklauso nuo žmogaus – ar žmogus kažkaip pastebi tą išmintį, glūdinčią po pasaulio kauke – pramoninėmis ir bejausmėmis technologijomis. Be abejo, mitas atlieka daug svarbių funkcijų – tai puikus išminties šaltinis, mokantis žmogų nuolankumo, suteikiantis vilties ir stiprybės sunkiais laikotarpiais. Tai nėra tik tolimos praeities reliktas. Mito forma gali kisti. Atidžiai išanalizavus šį reiškinį, galima pastebėti, kad įvairiose gyvenimo sferose mitai gali rastis šiek tiek pakitę, modernesnių formų. Šio straipsnio autoriaus analizė grindžiama daugybės žymių mokslininkų, tiriančių mito fenomeną, darbais: Bronisławo Malinowskio (šiuolaikinis lenkų antropologas), Mircea Eliade (rumunų religijos istorikas, vienas iš geriausių religinės patirties interpretuotojų), Sigmundas Freudas (Austrijos neurologas, psichoanalizės kūrėjas).REIKŠMINIAI ŽODŽIAI: mitas, mitologijos, religija, psichoanalizė
Fragment dyskursu mitologicznego pogańskich Słowian w piśmiennictwie cerkiewnym
Get PDFTextual reconstruction is a very peculiar linguistic discipline and, although scores of scientific publications profess to deal with it, there are still not many theoretical works dealing with its methodological foundations. In a number of works published since the early 1960s, several Russian linguists of the semiological school of Tartu University – V. V. Ivanov and V. N. Toporov – have developed a distinctive approach to textual reconstruction. Their hypothesis of the “basic myth,” as they call the Slavic myth about the duel of the Thunder God (*Perunъ) and his adversary (*Velesъ), is based on the comparative and structural analysis of a huge number of historical and folk texts of many traditions, as well as on typological confirmations and binary interpretations. Linguists such as T. M. Sudnik, T. V. Civ’jan and R. Katičić have been strongly influenced by this school. Actually, these elements are not found in the works of Radoslav Katičić, who has contributed a reconstruction of Balto-Slavic texts connected with pagan fertility rites as correlated with the myth of an incestuous marriage between the son of the Storm God and his sister; however, the way he uses folklore material owes a lot to Ivanov and Toporov.The author of this work focuses on the problem of the possibility of reconstructing mythological discourse as a method of paleolinguistic research. This paper is intended as a synthetic overview of one of the neglected topics of textual reconstruction – the intertextual analysis of literary Old Russian texts. The article is centred on the reconstruction of a fragment of pagan oral discourse on the basis of homiletic and paranetic literature. The result – a fragment of the myth about the Slavic god called *Rodъ – is compared with the theory of Indo-European textual reconstruction on the syntactic and paradigmatic levels and their corresponding contexts in various common Slavic languages. The article aims to use and examine theoretical ideas of this branch of Indo-European linguistics in a practical study of a text and its transformations.Zagadnienie rekonstrukcji tekstowej jest złożonym problemem o wieloaspektowym i interdyscyplinarnym charakterze. Mimo iż stosunkowo niedługa, tradycja takich badań w językoznawstwie indoeuropejskim zaowocowała już kilku pracami o syntetycznym charakterze i wieloma przyczynkami. Przedmiotem rozważań autora jest problem rekonstrukcji dyskursu religijnego za pomocą metod językoznawczych. Artykuł poświęcony jest odtworzeniu fragmentu prasłowiańskiego tekstu na podstawie staroruskiej literatury cerkiewnej. Autor poddaje analizie staroruski komentarz do tekstu homilii z XV–XVI w., zatytułowany “O вдуновенiи духавъ человека”, który posiada ewidentne cechy cytatu negowanego i od dawna jest interpretowany przez badaczy jako przywołanie przez pisarza cerkiewnego autentycznej pogańskiej wypowiedzi – wierzenia antropogenicznego. Przedmiotem analizy jest rekonstrukcja hipotetycznego prototekstu tego fragmentu oraz poszukiwanie odpowiadających mu kontekstów w różnych tradycjach współczesnej Słowiańszczyzny. Okazuje się m.in., że realizuje on w dużym stopniu typowe, konwencjonalne połączenia międzywyrazowe i pojęciowe (kulturowe), które spotykamy również w stosunkowo późnych tekstach folklorystycznych. Wyniki intertekstualnej analizy omówione zostają w kontekście teorii rekonstrukcji tekstowej. Celem pracy jest skonfrontowanie teoretycznych założeń tej dziedziny językoznawstwa z konkretnym tekstem i jego transformacjami.
Slavų pagonių mitologinio diskurso fragmentas ortodoksinėje literatūrojeTekstų rekonstrukcija yra specifinė lingvistinė disciplina, todėl nėra daug teorinių darbų, kuriuose būtų pateikti metodologiniai tokių studijų pagrindai. Rusų semiologijos mokyklos lingvistai V. V. Ivanovas ir V. N. Toporovas pateikė savitą teksto rekonstrukcijos traktuotę. Jų pamatinio mito hipotezė, slavų kilmės mitas apie dvikovą tarp dievo Perkūno (*Perunъ) ir jo priešininko (*Velesъ) remiasi daugybės istorinių ir folklorinių tekstų lyginamąja ir struktūrine analizėmis, tipologiniais patvirtinimais ir binarinėmis interpretacijomis.Lingvistai T. M. Sudnikas, T. V. Civjanas ir R. Katičićius taip pat patyrė šios mokyklos įtaką. Radoslavas Katičićius nuveikė didžiulį darbą rekonstruodamas baltų-slavų tekstus, susijusius su pagoniškais vaisingumo ritualais, su mitu apie amžiną ir šventą santuoką tarp Audros dievo ir jo sesers. Tačiau pažvelgus į būdą, kaip jis naudoja šią folklorinę medžiagą, jaučiama stipri Ivanovo ir Toporovo įtaka.Šio straipsnio autorius susitelkia ties mitologinio diskurso rekonstrukcijos galimybe paleolingvistiniame tyrime. Šis straipsnis yra trumpa teksto rekonstrukcijos apžvalga – intertekstuali senųjų rusų literatūrinių tekstų analizė. Straipsnio dėmesio centre – pagonių žodinio diskurso rekonstrukcija remiantis homiletine ir paranetine literatūra. Tyrimo rezultatas – mito fragmentas apie slavų dievą *Rodъ lyginamas su indoeuropiečių tekstų rekonstrukcijos teorija sintaksiniu ir paradigminiu lygmenimis, taip pat su atitinkamais kontekstais įvairiose slavų kalbose. Straipsnio tikslas yra ištirti ir panaudoti teorines indoeuropiečių lingvistikos šakos idėjas praktiniame teksto ir jo transformacijų tyrime.REIKŠMINIAI ŽODŽIAI: diskursas, teksto rekonstrukcija, intertekstualumas, slavistika, senoji rusų literatūra, slavų mitologija
Rytmy natury i kultury w sztuce Mikołaja Konstantego Čiurlionisa
No full textThis article aims to grasp the ontological constitutional principle known as correspondances des artes. The affinity of arts is usually interpreted as a functional quality, while the author holds that it is of ontic character as well. This results from the shared ontological reference of all natural phenomena of human life and, consequently, human creative work. Experimental knowledge of this metaphysical truth, according to the composer-synaesthetic Olivier Messiaen, is within the reach of very few people, even less so amongst the artists themselves. Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, the Lithuanian composer and painter, was one of those very few. The main argument of the article, which is developed in the realm of the ontology of a piece of art, is the premise that the rhythm factor can serve as grounds for discussion to investigate the nature of the correspondances des artes. This was also the subject matter of the French phenomenologist Mikel Dufrenne’s writings (Dufrenne 1992, pp. 323–324).In addition, the author argues that all so-called organic aesthetics (Tatarkiewicz 1985, p. 84), those who claim that the laws of the creative process depend on the laws of nature, prove the existence of the common and shared ontic base of the world, logos. This base belongs to both natural and created ontological phenomena. The synaesthetic pictorial and musical oeuvre of Čiurlionis is the research field for inferring the initial argument of the paper.Artykuł stara się uchwycić ontyczną zasadę konstrukcyjną występująca w zjawisku korespondencji sztuk. Pokrewieństwo sztuk zazwyczaj interpretuje się jako funkcjonalne, autorka zaś uważa, że ma ono charakter bytowy i wynika z istnienia wspólnego ontologicznego odniesienia wszystkich naturalnych przejawów życia człowieka, a więc i owoców jego pracy twórczej. Doświadczalna znajomość tej metafizycznej prawdy, jak twierdzi kompozytor synestetyk Olivier Messiaen, dostępna jest niewielu ludziom, a tym bardziej nielicznym artystom. Do ich grona należał litewski muzyk i malarz Mikołaj Konstanty Čiurlionis. Głównym argumentem artykułu, wywiedzionym z rozważań na temat ontologii dzieła sztuki, jest przesłanka, że to element rytmu może stanowić podstawę rozważań o pokrewieństwie sztuk, na co wskazywał także francuski fenomenolog Mikel Dufrenne (Dufrenne 1992, s. 323–324).Autorka uważa, że wszystkie estetyki organiczne (Tatarkiewicz 1985, s. 84), a więc takie, które głoszą zależność praw sztuki od praw natury, stanowią dowód na istnienie wspólnej podstawy ontycznej świata, logosu, będącego czymś wspólnym i inherentnym dla naturalnych i stworzonych przejawów bytu. Malarska i muzyczna synestetyczna twórczość Čiurlionisa stanowi punkt odniesienia dla dowodzenia tych metafizycznych przesłanek na gruncie ontologii dzieła sztuki.
Gamtos ritmai ir kultūra M. K. Čiurlionio kūrybojeStraipsnyje siekiama perteikti ontologinį konstrukcinį principą, žinomą menų sintezės srities tyrinėtojų. Menų panašumas, atitikimas (correspondances des artes) dažnai yra laikomas funkciniu, tačiau straipsnio autorė mano, kad jis yra taip pat ir ontinio pobūdžio. Tai žmogaus viso gyvenimo, vadinasi ir kūrybos, natūralių reiškinių bendrosios ontologinės referencijos rezultatas. Šią ekspermentinę metafizinę tiesą, pasak kompozitoriaus Olivierio Messiaeno, suvokia tik labai nedaugelis, o menininkai net rečiau nei kiti. Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, lietuvių kompozitorius ir tapytojas, buvo vienas iš nedaugelio. Pagrindinis straipsnio argumentas yra prielaida, kad ritmas gali tapti diskusijos pagrindu, leidžiančiu gilintis į menų panašumo, atitikmenų (correspondances des artes) prigimtį. Šią sritį savo darbuose tyrė ir prancūzas Mikelis Dufrenne’as (1992, p. 323–324).Autorė siekia įrodyti, kad visi vadinamieji „organiški“ estetai (Tatarkiewicz 1985, p. 84), teigiantys, kad kūrybos proceso dėsniai priklauso nuo gamtos dėsnių, atskleidžia paprasto ir bendrojo ontinio pasaulio pagrindo egzistavimą. Tai ženklai, būdingi tiek visiems gamtos, tiek ir sukurtiems ontologiniams reiškiniams. Straipsnio tyrimo laukas – sinesteziniai vaizdiniai ir muzikiniai Mikalojaus Konstantino Čiurlionio kūriniai.REIKŠMINIAI ŽODŽIAI: sinestezija, correspondances des artes, mimezė, natura naturata, natura naturans, ritmas, arché, gamta-kultūra, kūrybinis procesas, estetinė patirtis
Нанолингвистика: реальность существования
Get PDFThe article is devoted to understanding nanolinguistics as a post-non-classical branch of science which is based on interdisciplinary methodology. Arguments for the existence of nanolinguistics rely on the “scale factor” as a key point: changes in size reveal new characteristics of an object. The nanolevel is founded on special optics, which allow features that are not always seen but nevertheless exist (in an essential way) to be studied, leading to an understanding of the characteristics of the substance’s self-organization and its interaction with other objects, including the possibilities and results of integration. Nanolinguistics searches for ways to thoroughly examine an object. At the same time, previous experience of the interpretation of linguistic phenomena stimulates the subsequent steps of reasoning for accumulating knowledge about the object’s characteristics. Nanolinguistics is an interdisciplinary field of knowledge, the subject of which can be those units and cognitive-discursive manifestations that are nanostructured, i.e., those that consist of quantities which can be indexed as subtle properties of the linguistic substance. Nanoparticles are revealed by interpreting an object’s layerwise assembly, taking into account its coreferential relations, as a result of which integration into larger-scale systems takes place; microcosm and macrocosm become organically connected.This article introduces the possibilities of nanolinguistic interpretative actions in the sphere of modern word formation (the new assembly of morphemes to create a new referential basis); in studying the processes of adaptation of loanwords (quasi-synonymy, the variation of interpretations in a new environment); in the evaluation of political communication (the principle of extremely low influence in the situation of a double bind or double trap); in sensory linguistics (the language of perception that reflects subtle shades of the sensory understanding of the world); and in avant-garde poetry (poetic dispersion, or the fragmentation of the “matter” of a word into particles and their combination into new mental images). Prospects for the development of nanolinguistics are indicated.В статье показаны возможности проведения параллелей между современными нанотехнологиями с их нацеленностью на создание сверхмикроскопических конструкций из мельчайших частиц материи и такой гуманитарной наукой, как лингвистика, имеющей широкий спектр объектов в пространстве существования и функционирования языка.В статье нанолингвистика определяется как междисциплинарная область знания, объектом которой могут быть «наноструктурированные» лингвистические единицы и их когнитивно-дискурсивное поведение, то есть то, что составлено из величин, которые могут быть индексированы как тонкие свойства языковой материи. Наночастицы выявляются в «послойной сборке» объекта интерпретации с учетом его кореферентных связей – происходит интеграция в системы большего масштаба, микромир и макромир оказываются органически связанными. При этом не предполагается отказа от принципа комплементарности: предшествующий опыт интерпретации языковых феноменов стимулирует последующие шаги рассуждений по накоплению знаний о свойствах объекта.Автор показал возможности нанолингвистических интерпретационных действий в области современного словообразования; в рассмотрении процессов адаптации заимствований (квазисинонимия, варьирование интерпретаций в условиях новой среды); в оценке политических коммуникаций (принцип экстремально малых воздействий в ситуации double bind – «двойной ловушки»); в сенсорной лингвистике (язык перцепции – передача тонких оттенков сенсорного восприятия мира); в авангардной поэзии (поэтическая дисперсность – раздробление «вещества» слова на частицы и их соединение в новые мыслеобразы) и обозначил перспективы развития нанолингвистики
On “Politeness” and “Polite Lies” in Everyday Discourse
Get PDFThis article primarily contains a threefold presentation of the notion of politeness. The universality of the phenomenon of politeness and its wide recognisability inspired the choice of methodology adopted herein. The article aims to produce some observations with regard to both similarities and possible divergences amongst the following angles of the concept in question:a) dictionary definitions,b) definitions proposed by linguists, andc) the perception of this concept by members of society.The paper further aims to shape an initial vision of the category of “politeness” in order to classify it and specify its means of verbalization, with a special focus on the territory of polite lies. The article begins by presenting the dictionary definitions of the concept in question and attempts to show the complexity of the phenomenon, which directly results from the definitions under scrutiny. These are then contrasted with some common definitions proposed by linguists; the key concepts, the operationalization of politeness, and the author’s comments can be found in this section. Subsequently, these definitions are contrasted with the ways lay members of society perceive the concept of politeness. Afterwards, the paper briefly outlines the two fundamental theories of linguistic politeness, namely Brown and Levinson’s Theory of Politeness and Leechs’s Politeness Principle. This is done especially with a view to settling the notion of the polite lie within the frames of the aforementioned theories. Consequently, the phenomenon of the polite lie is defined and the ways in which it typically operates are shown. This is done by means of Brown and Levinson’s positive politeness theory and Leech’s maxims of politeness. Ultimately, the article attempts to contrast language users’ perceptions of polite lies with the two theories of politeness.The dictionary database was collected from the OED2 dictionary and the Merriam-Webster Online Dictionary, as well as from two questionnaires presented to eight informants of different ages and occupations.The paper includes summing-up definitions of linguistic politeness and polite lies, as well as a table with the final results of the questionnaire studies.Kilka słów o grzeczności i kłamstwach grzecznościowych w codziennym dyskursie Niniejszy artykuł ukazuje zjawisko grzeczności językowej z trzech perspektyw: definicji słownikowych, definicji zaproponowanych przez językoznawców oraz sposobów pojmowania tego zjawiska przez użytkowników języka. Podstawowym celem artykułu było ukazanie zbieżności i różnic występujących pomiędzy wyżej wymienionymi sposobami definiowania tego zjawiska, jak również określenie jego występowania w obszarze kłamstwa grzecznościowego. Przedstawiono definicje słownikowe grzeczności i ukazano złożoność tego zjawiska. Następnie przedstawiono głównedefinicje zjawiska grzeczności, zaproponowane przez językoznawców. Omówiono także kluczowe pojęcia i obszary występowania zjawiska grzeczności, dodano komentarze autorskie. Następnie dokonanoanalizy porównawczej definicji uzyskanych od użytkowników języka i skontrastowano je z definicjami podanymi przez badaczy języka. W dalszej części artykułu pokrótce scharakteryzowano dwie fundamentalne teorie dotyczące grzeczności językowej: teorię grzeczności Penelope Brown i Stephena Levinsona oraz zasadę grzeczności Geoffreya Leecha. Dokonano próby osadzenia zjawiska kłamstwa grzecznościowego w ramach wyżej wymienionych teorii. Pomocne okazały się kategorie grzeczności pozytywnej, jak też Leechowskie maksymy grzeczności. W zakończeniu autor skonfrontował sposób postrzegania zjawiska kłamstwa grzecznościowego przez użytkowników języka z teoriami grzeczności zaproponowanymi przez Brown i Levinsona oraz Leecha.
Šis tas apie „mandagumą“ ir „mandagų melą“ kasdieniame diskurseStraipsnyje kalbama apie trejopą mandagumo sąvoką. Šio straipsnio metodologijos pasirinkimą lėmė mandagumo reiškinio universalumas ir jo platus pripažinimas. Straipsnyje siekiama pateikti keletą pastebėjimų apie panašumus ir galimus skirtumus, kurie atsiranda nagrinėjant sąvokas šiais aspektais: žodyno apibrėžimų, kalbininkų siūlomų apibrėžimų, visuomenės narių supratimas. Be to, siekiama suformuluoti pradinę „mandagumo“ kategorijos viziją, kad būtų galima ją klasifikuoti ir detalizuoti jos verbalizavimą kreipiant ypatingą dėmesį mandagiam melui. Straipsnio pradžioje pateikiama sąvokos definicija, aptariamas reiškinio sudėtingumas, pastebėtas kruopščiai išanalizavus sąvokos apibrėžimus. Toliau pristatomi bendrieji lingvistų apibrėžimai ir gretinamoji analizė. Pateikiamos pagrindinės mandagumo ir autoriaus komentarų sąvokos. Vėliau šie apibrėžimai lyginami su visuomenės narių mandagumo sąvokos supratimo būdais.Siekiant tiksliai apibrėžti mandagaus melo sąvoką, straipsnyje trumpai apibūdinamos dvi fundamentalios lingvistinio mandagumo teorijos. Pasitelkus Browno ir Levinsono teigiamo mandagumo teoriją bei Leecho mandagumo maksimas, apibrėžiamas mandagaus melo reiškinys, parodomi jo veikos būdai. Stengiamasi palyginti kalbos vartotojų mandagaus melo suvokimą su dviem mandagumo teorijomis.Žodyno duomenų bazė buvo surinkta iš OED2 žodyno, Merriam-Webster Online Dictionary, taip pat dviejų klausimynų, pateiktų aštuoniems įvairaus amžiaus ir profesijų informantams.REIKŠMINIAI ŽODŽIAI: mandagumas, veidas, mandagus melas, diskurso analizė