Respectus Philologicus
Not a member yet
631 research outputs found
Sort by
Языковая личность в русской лингвистической традиции: диахронно-синхронный аспект
Get PDFThe article is devoted to the analysis of one of the most important terms in modern linguistic usage – the definition of a language personality. It was introduced in Russian-language scientific use in the 1930s by academician V. Vinogradov, and has been related to the ever-increasing interest in the anthropocentric factor in language, as well as to changes in the scientific linguistic paradigm, since the 1980s. Resuming some terminological and conceptual descriptions of language personality, as represented in the Russian-language linguistic literature, this article comes to the conclusion that language personality theory is presently reviewed in linguodidactics, linguoculturology, cognitive linguistics, ethnolinguoculturology, psycholinguistics, lexicography, stylistics, pragmatics, and other intra- and extralinguistic disciplines.The complex analysis makes it possible to identify verbal-semantic (lexicon), linguocognitive (thesaurus), motivational (pragmaticon; cf.Y. N. Karaulov), stylistic, communicative-pragmatic, linguoculturological, emotional, articulatory, and other levels. In addition to language personality, the terms verbal and communicative personality must also be specified and systematized. Further conceptual and terminological research in the description of language personality seems highly necessary for modern linguistics. The process of developing and establishing a language personality appears to be an essential component of the objective and subjective transformations of the information society. Further inquiry into the study of language personality will contribute to a better understanding of the social-political, economic, socio-cultural and linguistic processes occurring in the 21st century.Настоящая статья посвящена анализу одного из наиболее востребованных в современной лингвистической практике терминов – дефиниции «языковая личность». Введенное в русскоязычный научный обиход еще в 30-х годах ХХ века акад. В.В. Виноградовым, понятие «языковая личность» стало наиболее активно использоваться в связи с возросшим интересом к антропоцентрическому фактору в языке и сменой научной лингвистической парадигмы, начиная с 80-х годов ХХ века. Обобщая некоторые терминологические и концептуальные описания языковой личности, представленные в русскоязычной лингвистической литературе, автор статьи приходит к выводу о том, что в настоящее время теория языковой личности исследуется в сфере лингводидактики, лингвокультурологии, когнитивной лингвистики, этнолингвокультурологии, психолингвистики, лексикографии, стилистики, прагматики и других интра- и экстралингвистических дисциплин. Комплексный анализ позволяет выделять в структуре языковой личности вербально-семантический (лексикон), лингвокогнитивный (тезаурус), мотивационный (прагматикон) (по Ю. Н. Караулову), а также стилистический, коммуникативно-прагматический, лингвокультурологический, эмоциональный, моторно-артикуляционный и многие другие уровни. Нуждается в уточнении и систематизации различение терминов языковая, речевая и коммуникативная личность. Дальнейшие концептуальные и терминологические поиски в описании языковой личности представляются крайне необходимыми для современной лингвистической науки. Формирование и становление языковой личности отражает объективные и субъективные трансформации современного информационного общества, являясь их неотъемлемой составляющей, а дальнейшее изучение языковой личности внесет посильный вклад в понимание общественно-политических, экономических, социокультурных и собственно лингвистических процессов, происходящих в ХХI веке
Количественная редукция гласных в позиции после мягких согласных в русской речи литовца
Get PDFThis investigation of the acoustic characteristics of phonetic units in the Russian speech of Lithuanians is important for a description of the mechanisms of speech production in a situation of the interference of two languages (native and studied), and for the solution of applied problems of teaching (or correcting) Russian phonetics to Lithuanians.The article analyses the average duration (in milliseconds) of the Russian stressed vowels [i], [e], [a], [u], and their unstressed allophones, when they follow soft consonants in the speech of Lithuanians. The results of the spectral analysis show peculiarities of quantitative reduction of Russian vowels in the speech of Lithuanians, due to the interference of the phonetic systems of the two languages.Four major types of distinctions – in the phonological and phonetic systems of the genetically related Russian and Lithuanian languages, in the degree of quantitative reduction of vowels, in the relation between the duration of different types of unstressed vowels in different positions, and in the relation between the duration of unstressed vowels depending on the placement of the stress – allow deviations from Russian norms of pronunciation to be predicted in the Russian speech of Lithuanians.In unstressed syllables, Lithuanians pronounce vowels of varying duration in place of the graphemes и, е and я, which testifies to the unequal degree of quantitative reduction of these vowels. In Russian, these vowels in unstressed positions are expressed by the same sound and cease to differ. In the pronunciation of Lithuanians, the weak quantitative reduction of the Russian vowel [a] (grapheme я) and the insignificant shortening of the duration of [u] can be observed in all unstressed syllables.According to the received data, in the Russian speech of Lithuanians, a poststressed, non-final vowel can be longer than a vowel in the second prestressed syllable; this breaks the opposition of duration of poststressed vowels to that of all pre-stressed vowels which is characteristic of Russian.Исследование акустических характеристик фонетических единиц в русской речи литовца является важным как для описания особенностей механизмов порождения речи в ситуации взаимовлияния систем двух языков (родного и изучаемого), так и для решения прикладных задач постановки (или коррекции) произношения звуков русского языка литовцами. Фонетическая интерференция проявляется в результате взаимодействия в сознании говорящего фонетических систем и произносительных норм двух языков.В статье анализируется средняя абсолютная длительность (в мс) ударных гласных /i/, /e/, /a/, /u/ и их безударных аллофонов в позиции после мягких согласных в произношении носителей литовского языка. Результаты спектрального анализа позволяют выявить обусловленные взаимовлиянием фонетических систем двух языков особенности количественной редукции русских гласных в речи литовцев. Дикторы-литовцы в безударных слогах на месте графических «и», «е», «я» произносят гласные разной длительности, что свидетельствует о неодинаковой степени количественной редукции этих гласных, тогда как в русском языке эти гласные в безударных позициях совпадают в одном звуке и перестают различаться. Для произношения носителей литовского языка характерна недостаточная количественная редукция русского гласного /а/ (в графике «я») и незначительное сокращение длительности /u/ во всех безударных слогах. Согласно полученным данным, в русской речи литовцев заударный неконечный гласный может совпадать по длительности с гласным второго предударного слога или превышать его, что нарушает характерное для русского языка противопоставление по длительности заударного слога всем предударным слогам
Gzella, J., 2011. Między Sowietami a Niemcami. Koncepcje polskiej polityki zagranicznej konserwatystów wileńskich zgrupowanych wokół „Słowa” (1922–1939)
Get PDFGZELLA, Jacek, 2011. Między Sowietami a Niemcami. Koncepcje polskiej polityki zagranicznej konserwatystów wileńskich zgrupowanych wokół „Słowa” (1922–1939). Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, ss. 477. ISBN: 978-83-231-2627-
Transgrediencijos raiška Broniaus Radzevičiaus novelių rinktinėje "Link Debesijos"
Get PDFThe aim of this article is to present the transgredience theory of Russian scientist Mikhail Bakhtin as a compromise of the traditional and postmodern views of literature. Traditional criticism, which here is defined as a metaphysical view of literature as a subject’s self-representation, rejects the postmodern idea of the subject’s death as nihilistic blather. On the contrary, the postmodern attitude denies the subject’s identity as a centre of literature. The theory of transgredience admits that subjectivity is not dead, but rejects it as a constant and finite identity. It makes it possible to join the traditional and postmodern attitudes.The first section deals with these aspects of transgredience. Such categories as time, space, author, hero, exteriority, and inner world are defined. It is stressed that the word man, which traditionally is understood as a subject of constant identity, in Bakhtin’s theory means the possibility to create that identity. This possibility becomes aesthetic reality only when an author—the principle of organizing language—exteriorizes and, through exteriorization, materializes experience in a hero. Exteriorization and the separation of man-authorhero are stressed as the main aspects of the theory of transgredience.The forms of transgredience that are expressed in Radzevičius’s novels are analyzed in the second section. The texts of this author come into the center of analysis because of their intensive correlations of experience and language. It is considered that the best way to present the theory of transgredience as a compromise of traditional and postmodern thought is to use it in an interpretation of the texts of those authors who not only join experience and language into an intense unity, but even feel the boundaries of representing experience through language. Radzevičius is one of those authors.Even though Lithuanian literary critics sees him as a master of creating unity between word and feeling, his texts, as a separate world which is governed by the rules of language, reveal that sometimes feeling absorbs language and novels becomes non-esthetic acts. Such situations are called disturbance of transgredience and have two directions: a) hero absorbs author and becomes an author of his own; b) author absorbs hero and makes him a figure of representing the ideology of the author as a living person. Both directions are described through analyses of certain novels.Straipsnio objektas – Broniaus Radzevičiaus novelių rinktinė „Link Debesijos“. Lietuvių prozininko novelės analizuojamos remiantis rusų literatūrologo Michailo Bachtino transgrediencijos teorija. Ši teorija vertinama kaip teorinis kompromisas, leidžiantis sujungti tradicinės, subjektyvumą ginančios kritikos nuostatas su postmodernia autoriaus mirties idėja. Teorinėje straipsnio dalyje pristatoma M. Bachtino transgrediencijos teorija, aktualizuojama žmogaus kaip patirties visumos idėja, apibūdinamas bachtiniškasis estetinės žiūros iš tos patirties kūrimo kelias. Daugiausia gilinamasi į rusų mokslininko autoriaus ir herojaus santykį, apibrėžiamos transgrediencijos, išoriškumo, vidinio pasaulio kategorijos, įvardijamos transgrediencijos sąlygos ir jos pažeidimo situacijos. Analizuojant B. Radzevičiaus kūrinius, tiriama, kaip juose skleidžiasi transgrediencija, kaip meninės visumos kūrimo procese dalyvauja autorius, kokių transgrediencijos pažeidimų galima rasti Radzevičiaus novelėse. Sąmoningai pasirenkama Radzevičiaus proza, kurioje itin intensyviai koreliuoja kalbos ir patirties impulsai. Manoma, kad transgrediencijos teoriją geriausia perteikti taikant ją tų autorių tekstams, kurie ne tik sulydo patirtį ir kalbą, bet ir jaučia patirties reprezentavimo kalba ribas. Radzevičius yra vienas tokių autorių, tačiau dažnai, susižavėję jo kalbos valdymo talentu, kritikai nepastebi, kad tekstas, kaip kalbos dėsnių valdoma struktūra, ima sakyti daugiau nei autorius norėjo. Tyrime parodoma, kad šalia novelių, kur transgrediencija pasiekiama, Radzevičiaus rinktinėje „Link Debesijos“ dažnai galime aptikti situacijas, kai autorius nesuvaldo savo intencijų bei patirties: jis arba kalbą paleidžia stichiškai tekėti patyrimų trajektorijomis, arba kalbėjimui nori suteikti iš anksto numatytą prasmę.
Zasada niewspółobecności w zbiorze nowel Broniusa Radzevičiusa Link Debesijos Przedmiotem artykułu jest analiza zbioru nowel litewskiego prozaika Broniusa Radzevičiusa Link Debesijos (W stronę Debesiji), przeprowadzona w oparciu o teorię niewspółobecności rosyjskiego literaturoznawcy Michaiła Bachtina. Teoria ta jest traktowana jako teoretyczny kompromis, pozwalający połączyć założenia tradycyjnej krytyki broniącej subiektywizmu z postmodernistyczną ideą śmierci autora. Świadomie wybrano prozę Radzevičiusa, w której istnieje bardzo wyraźna korelacja między językiem i doświadczeniem. Uważa się, że teorię niewspółobecności najlepiej przedstawić na przykładzie tekstów tych autorów, którzy nie tylko nierozerwalnie stapiają w jedno doświadczenie i język, ale też wyczuwają granice przekazywania doświadczenia za pomocą języka. W części teoretycznej artykułu przedstawiono teorię niewspółobecności M. Bachtina, przywołano ideę człowieka jako całości doświadczenia, określono bachtinowską zasadę tworzenia wartości estetycznej w odniesieniu do tego doświadczenia. Najwięcej uwagi poświęcono analizie relacji między autorem i bohaterem, określono kategorie niewspółobecności, świata zewnętrznego i wewnętrznego, omówiono warunki występowanianiewspółobecności oraz sytuacje związane z jej naruszeniem. Dokonując analizy utworów B. Radzevičiusa, zbadano formy występowania zasady niewspółobecności, udziału autora w procesie tworzenia całości artystycznej oraz naruszenia zasady niewspółobecności w analizowanych nowelach. Najpierw dokonano rozbioru nowel stanowiących spójną całość artystyczną, następnie omówiono utwory, w których zabrakło artystycznego wykończenia.SŁOWA KLUCZOWE: Michaił Bachtin, Bronius Radzevičius, autor, bohater, estetyczny punkt widzenia, niewspółobecność (transgrediencja, egzotopia), całość artystyczna
Metaphors of Economic and Financial Crisis: Identified, Interpreted and Explained
Get PDFThe aim of this study is to analyze how the economic and financial crisis in Lithuania is metaphorically conceptualized by three sociopolitical groups, i.e., the leading political party (the Conservatives), the Opposition and the media, with a primary focus on the methodological issues of metaphor analysis. The analysis is based on a three-step procedure originally suggested by Charteris-Black: first, linguistic metaphors are identified in the discourse; next, they are interpreted in relation to their underlying conceptual metaphors; and finally, they are explained—or, in other words, they are analysed from a rhetorical perspective (Identified → Interpreted → Explained). This paper focuses mainly on the first stage of analysis and addresses different problems which the researcher faces while undertaking metaphor analysis. The discussion of the procedure of metaphor identification and interpretation is supported with factual data and statistics. Furthermore, the paper outlines directions for future research into crisis metaphors.Ekonominės ir finasinės krizės metaforų analizė: nustatymas, interpretavimas ir paaiškinimasŠiame darbe keliami du tikslai. Pirma, analizuojama, kaip trys skirtingos sociopolitinės grupės (valdančioji konservatorių partija, opozicija ir žiniasklaida) metaforiškai konceptualizuoja ekonominę ir finansinę krizę Lietuvoje. Antra, pagrindinis dėmesys yra kreipiamas į metaforų analizės metodus, t.y. metaforos analizuojamos remiantis Charterio-Blacko (2005) pasiūlyta trijų etapų procedūra – pirma, lingvistinės metaforos yra nustatomos diskurse; antra, jos yra siejamos su konceptualiosiomis metaforomis; trečia, jos yra analizuojamos iš retorinės perspektyvos (nustatymas → interpretavimas → paaiškinimas). Didžiausias dėmesys yra skiriamas pirmam analizės etapui, kuriame pabrėžiamos problemos, su kuriomis itin dažnai susiduria tyrėjas, analizuodamas metaforas. Metaforos nustatymo ir interpretacijos procedūros aprašomos kartu su faktiniais pavyzdžiais ir statistiniais duomenimis. Darbe taip pat pateikiamos tolimesnio KRIZĖS metaforų tyrimo gairės.
Analiza metafor kryzysu gospodarczego i finansowego: ustalenie, interpretacja i wyjaśnienie Niniejsza praca ma dwa cele. Pierwszym jest analiza metaforycznej konceptualizacji kryzysu gospodarczego i finansowego na Litwie w języku trzech różnych grup społeczno-politycznych (rządzącej partii konserwatystów, opozycji i mass mediów). Drugim jest zastosowanie metod analizy metafor, a mianowicie zaproponowanej przez Jonathana Charterisa-Blacka (2005) trzyetapowej procedury: 1) ustalenia metafor językowych w dyskursie; 2) powiązania metafor językowych z metaforami konceptualnymi; 3) analiza metafor z perspektywy retorycznej (Ustalenie → Interpretacja → Wyjaśnienie). Największą uwagę poświęcono pierwszemu etapowi analizy, wyszczególniono najczęstsze problemy, jakie stają przed badaczem przy analizie metafor. Opis procedur ustalenia i interpretacji metafory ilustrują przykłady i dane statystyczne. W pracy wskazano również kierunki dalszych badań nad metaforami KRYZYSU.SŁOWA KLUCZOWE: kryzys gospodarczy i finansowy, metafory językowe i konceptualne, metody analizy metafor
Daiktavardžių kirčiavimo polinkiai XX a. 6–7 dešimtmečio pietų aukštaičių šnektų rankraštiniuose šaltiniuose
Get PDFThe article deals with variously stressed nouns that were discovered in the 1950s and 1960s in handwritten sources of the southern Aukštainian subdialects in the archive of dialects of the Language History and Dialectology Department of the Institute of the Lithuanian Language. Data on the nouns and noun forms of the southern Aukštaitians, collected from almost the entire area under study, i.e., fifty-five inhabited settlements, demonstrate two tendencies: stress variance and oxytogenesis.Summarising the collected data, it was established that nouns with the same stem (o, io, ā, ē, ā, i, u and u) are most often stressed in two ways in the southern Aukštaitian area, e.g., kaklas (2/4), žmogùs (4) / žmõgus (2), and others.Words with non-productive i, u, u and consonant stems can also have separate parallels with other stems, or parallel forms of other separate stems, e.g.: vags (4), sing. gen. vagiẽs / vãgio, cf. nom. vãgys / vagia, šuvà (4), sing. gen. šuñs / šunès / šuniẽs / šùnio, etc.The abundance of the variants discovered in these handwritten sources of rather small volume demonstrates the intensity of stress variance in the southern Aukštaitian area in the 1950s and 1960s, which is corroborated by two facts. First, most of the forms of the words with variable stress in the sources under study appear several or even many times. Second, quite a few forms of such nouns were discovered within the same subdialect. Despite all this, nouns in the southern Aukštaitian subdialects are not stressed interchangeably, but according to one accentual paradigm. From two stress variants used in the subdialects, one is main, the other a parallel variant. The nouns in the handwritten sources are stressed in two ways, most often according to the paradigms of stem and mobile accentuation, e.g., bróliai / brolia, sõdžius (2) / sodžiùs (4), etc. The appearance of nouns with dual stress in the southern Aukštaitian subdialects and the tendency towards oxytogenesis are primarily related to the accentual and semantic models of two plurals, simple and collective, which are being reconstructed, e.g., pelis, pl. peliai / collect. pl. peilia.The stress on the singular instrumental endings and/or of the plural accusative forms of nouns with acute stems might also be related to the collective plural. The existence of such forms can be determined by the levelling of the accentual paradigm, cf., pėda, pėd, pėdám(s), pėdùs, pėdas. The possibility that the discussed forms could have been inherited, i.e., could have originated from the oxytonic paradigm, should not be discounted. Undoubtedly, noun accentuation might have been influenced by the factors of stem interaction: the existence of homonymous forms, levelling of the morpho(no)logic paradigm, the conformity of the system, etc. There is also no doubt that the accentuation analogue had an influence as well (especially that of productive stems on unproductive ones).Šiame straipsnyje nagrinėjami Lietuvių kalbos instituto Kalbos istorijos ir dialektologijos skyriaus Tarmių archyve saugomuose XX amžiaus 6–7 dešimtmečio pietų aukštaičių šnektų rankraštiniuose šaltiniuose rasti keleriopai kirčiuojami daiktavardžiai. Straipsniu siekiama nustatyti šių daiktavardžių kirčiavimo tendencijas, parodyti jų geografinį paplitimą ir reiškinio intensyvumą.Rankraštiniuose šaltiniuose rastų variantų gausa (užrašyta daugiau nei du šimtai žodžių) rodo, kad pietų aukštaičių plote kirčiavimo variantiškumo XX a. 6–7 dešimtmetyje būta gana intensyvaus. Dauguma įvairiai kirčiuojamų žodžių formų aptariamuose šaltiniuose paliudytos kelis ar net keliolika kartų. Daiktavardžių akcentinių gretybių išplitimas būdingas visam pietų aukštaičių plotui, tačiau jų dažnumas nevienodas. Dvejopai kirčiuojamų formų, pvz.: raistai, raistų / raistai, raistų, daugiau rasta pietvakarinėje ir pietinėje ploto dalyje, akūtinio kamieno vienaskaitos įnagininko ir daugiskaitos galininko oksitoninio kirčiavimo gretybės, pvz.: žiedas (3), žiedù, žiedùs, dažniau aptinkamos pietinėse ir rytinėse šnektose. Išsami duomenų analizė rodo, kad daiktavardžiai pietų aukštaičių šnektose kirčiuojami ne pramaišiui, o pagal vieną kurią akcentinę paradigmą. Iš toje pačioje šnektoje ar visame plote vartojamų dviejų kirčiavimo variantų vienas yra pagrindinis, kitas – gretiminis.Rankraštinių šaltinių medžiaga remia kalbininkų prielaidas, kad pietų aukštaičių šnektose dvejopai kirčiuojamų daiktavardžių formų atsiradimas ir polinkis į oksitonezę pirmiausia sietinas su rekonstruojamu su dviejų daugiskaitų – paprastosios ir kuopinės – akcentiniu ir semantiniu modeliu, pvz.: pelis, dgs. peliai / kuop. dgs. peilia. Taip pat sukaupti duomenys pagrindžia nuostatą, kad daiktavardžių akcentuaciją galėjo veikti ir kamienų sąveikos veiksniai – homoniminių formų egzistavimas, morfo(no)loginis paradigmos išlyginimas, sistemos atitikties ir kt.
Akcentowanie rzeczowników w rękopiśmiennych źródłach gwarowych z obszaru południowej Auksztoty z lat 50.–60. XX wiekuNiniejszy artykuł omawia rzeczowniki występujące w kilku wariantach akcentowych, odnotowane w rękopiśmiennych źródłach gwarowych z obszaru południowej Auksztoty z lat 50.–60. XX wieku. Źródła te są przechowywane w Archiwum Gwar Zakładu Historii Języka i Dialektologii Instytutu Języka Litewskiego. Artykuł ma na celu określenie tendencji w akcentowaniu tych rzeczowników, ustalenie ich zasięgu geograficznego oraz skali zjawiska.Mnogość wariantów odnotowanych w źródłach rękopiśmiennych (ponad dwieście wyrazów) dowodzi, że w latach 50.–60. XX wieku na obszarze południowej Auksztoty istniała dość duża wariantywność akcentowa. Większość akcentowanych na różne sposoby form wyrazowych występuje w omawianych źródłach po kilka czy nawet kilkanaście razy. Rozprzestrzenienie się oboczności fonetycznych rzeczowników jest charakterystyczne dla całego obszaru południowej Auksztoty, jednak częstotliwość ich występowania nie jest jednakowa. W południowo-zachodniej i południowej części obszaru stwierdzono więcej form akcentowanych na dwa sposoby, np. rastai, rastų / raista, raist, natomiast w gwarach południowych i wschodnich częściej występują oboczności rdzenia akutowego w narzędniku liczby pojedynczej i akcentu oksytonicznego w bierniku liczby mnogiej, np. žedas (3), žiedù, žiedùs. Szczegółowa analiza danych wskazuje, że w gwarach południowoauksztockich rzeczowniki są akcentowane nie wymiennie, a według któregoś jednego paradygmatu akcentuacyjnego. Z dwóch wariantów akcentowych stosowanych w tej samej gwarze lub na całym obszarze jeden jest główny, inny zaś – poboczny.Materiały pochodzące ze źródeł rękopiśmiennychpotwierdzają przesłanki językoznawców, że pojawienie się w gwarach południowej Auksztoty form rzeczownikowych akcentowanych na dwa sposoby oraz skłonność do oksytonezy należy przede wszystkich wiązać z rekonstruowanym modelem akcentuacyjnym i semantycznym dwóch liczb mnogich – prostej i zbiorowej, np. pelis, lmn. peliai / zbior. lmn. peilia. Zgromadzone dane potwierdzają także tezę, że o sposobie akcentowania rzeczowników mogło decydować wzajemne oddziaływanie rdzeni – istnienie form homonimicznych, wyrównanie paradygmatu morfo(no) logicznego, zgodności systemowej i in.SŁOWA KLUCZOWE: wariant akcentowy, akcentowanie wariantywne, oksytoneza, liczba mnoga prosta i zbiorowa, rdzeń
XVI amžiaus Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės žydžių moterų vardynas
Get PDFThe most popular names among Jewish women in 16th century Lithuania were Simcha, Marjam, Anna, Debora. The names were most frequently recorded as diminutives (63.3%), with only 36.4% appearing in canonical forms. The smallest group comprises names formed using only anthroponyms that were derived from those of (male) family members (29.6%). 35.2% of the namings are recorded as mixed type. The same number of women are recorded using only names in the documents.Personal names are included in 70.4% of recorded women’s namings. Andronyms (anthroponyms formed from the spouse’s name) were found in 64.8% of all the records. 9.3% of women’s namings include anthroponyms formed using the spouse’s patronymic. Only 1.9% of namings had a female patronymic (the derivative of the suffix -owna/-ewna).One-member female namings prevail (59.3%). Two-member namings comprise 33.3%. Three members are found in 5.6% of the namings, while four-membered ones comprise 1.9%. The average length of the namings is 1.5 times that of the anthroponyms.Common words explaining anthroponyms were found in 68.5% of the namings. Common words related to religion prevail (51.4%). 29.7% of the common words characterize relationships or family status, and only 10.8% describe occupation, post or trade (vocation). Common words describing descent (social origin) comprise only 8.1% of all the women’s namings.Namings consisting only of anthroponyms of family members can be subdivided into the following subgroups: 1) derivatives of the suffix -owaja/-ewaja; 2) derivatives of the suffix ‑owaja/-ewaja; 3) derivatives of the suffix -owaja/-ewaja + the genitive of a male patronymic; 4) derivatives of the suffix -owaja/-ewaja + a male patronymic + the genitive of a male patronymic. Namings without anthroponyms consisting of family members included names and names with common words. Mixed namings consisted of: 1) a name + a derivative of the suffix -owaja/-ewaja; 2) a derivative of the suffix -owaja/-ewaja + the genitive of a male patronymic + a name; 3) a derivative of the suffix -owaja/-ewaja + the genitive of a male patronymic + a name + a female patronymic.The most popular type of naming is a recorded name.Straipsnyje tiriamas XVI amžiaus LDK žydžių moterų vardynas. Nurodomi populiariausi vardai: Simcha, Marija (Marjam), Ona, Debora, Golda, Žitka. Išvardijami visi šaltiniuose paminėti moterų vardai nurodant ir mažybines, ir kanonines formas. Patikslinama, kurie vardai užrašyti vien kanoninėmis, kurie – vien mažybinėmis, kurie abiejų formų. Aptariami moterų įvardijimo tipai: vien šeimos asmenvardžiais, be šeimos asmenvardžių, mišrusis įvardijimas. Nurodomi aštuoni moterų įvardijimo būdai: 1) priesagos -овая/-евая vedinys, 2) priesagos -owa/-ewa vediniai, 3) priesagos -овая/-евая vedinys + vyriškojo patronimo genityvas,4) priesagos -овая/-евая vedinys + vyriškasis patronimas + vyriškojo patronimo genityvas, 5) vardas, 6) vardas + priesagos -овая/-евая vedinys, 7) priesagos -овая/-евая vedinys + vyriškojo patronimo genityvas + vardas, 8) priesagos -овая/-евая vedinys + vyriškojo patronimo genityvas + vardas + moteriškasis patronimas. Darbe pateikiama įvardijimo pavyzdžių. Aprašoma moterų įvardijimo struktūra – nurodoma, kiek kokio tipo asmenvardžių (andronimų, asmenvardžių iš sutuoktinio tėvavardžio, moteriškųjų patronimų) pavartota, kiek ir kokio ilgio įvardijimų (vienanarių, dvinarių, trinarių, keturnarių) užrašyta, kokie pavartoti prievardžiai (religijos, giminystės ir šeimyninės padėties, pareigybės, verslo, amato, kilmės). Nustatyta, kad dominuoja religijos prievardžiai (daugiau kaip pusė), trečdalis – giminystės ir šeimyninės padėties, dešimtadalis – pareigybės, verslo, amato, mažiausiai – kilmės prievardžių.
Nazewnictwo kobiet żydowskich w XVI wieku w Wielkim Księstwie LitewskimCelem artykułu jest analiza nazewnictwa kobiet żydowskich w Wielkim Księstwie Litewskim w XVI wieku. Wyszczególniono najpopularniejsze imiona: Simcha, Maria (Mariam), Anna, Debora, Gołda, Żytka. Wymieniono wszystkie wzmiankowane w źródłach imiona żeńskie – zarówno formy zdrobniałe, jak i pierwotne. Omówiono poszczególne rodzaje antroponimów w nazewnictwie kobiet: nazwy własne osobowe utworzone od antroponimów członków rodziny, nazwy własne osobowe występujące bez antroponimów członków rodziny, typ mieszany.Wyszczególniono 8 sposobów identyfikacji kobiet:1) derywat z przyrostkiem -owaja/-ewaja;2) dwa derywaty z przyrostkiem -owa/-ewa;3) derywat z przyrostkiem -owaja /-ewaja + genetiwus męskiego patronimiku;4) derywat z przyrostkiem -owaja/-ewaja + męski patronimik + genetiwus męskiego patronimiku;5) imię;6) imię + derywat z przyrostkiem -owaja/-ewaja;7) derywat z przyrostkiem -owaja/-ewaja + genetiwus męskiego patronimiku + imię;8) derywat z przyrostkiem -owaja/-ewaja + genetiwus męskiego patronimiku + imię + żeński patronimik.Przedstawiono przykłady nazewnictwa. Opisano strukturę nazewnictwa kobiet: podano liczbowe zestawienie antroponimów poszczególnych rodzajów (antroponimów od imienia małżonka, antroponimów od imienia ojca małżonka, żeńskich patronimików), jak też antroponimów w zależności od liczby elementów składowych (jedno-, dwu-, trój- i czteroczłonowe), omówiono rodzaje tych apelatywów (wskazujące na wyznanie religijne, określające stan małżeński i stosunki pokrewieństwa, będące wyznacznikami położenia społecznego, wykonywanego zajęcia lub pochodzenia). Przeważały apelatywy wskazujące na wyznanie religijne osoby – stanowiły one ponad połowę wszystkich apelatywów. 30 proc. apelatywów stanowiły apelatywy określające stan małżeński i stosunki pokrewieństwa. 10 proc. apelatywów to wyrazy będące wyznacznikami położenia społecznego i wykonywanego zajęcia. Najmniej było apelatywów odnoszących się do pochodzenia osoby (8,1 proc.). Odnotowano następujące apelatywy: жидовка „żydówka”, judea, вдова „wdowa”, wdowa żydowska, жона „żona”, арендарка „arendarka”, kantorowa, докторовая „doktorowa”, uxor doctoris „żona doktora”, панна „panna”, подданая его милости пана „poddana pańska”, gen. sg. подданое господарское „poddana hospodarska”.SŁOWA KLUCZOWE: Żydzi w Wielkim Księstwie Litewskim, antroponim, nazwa własna osobowa, apelatyw
Анонимное сетевое творчество как способ современной коммуникации (к вопросу об исследовании анонимных сетевых пародий)
Get PDFThe focus of the whole “Internet space” on communication and the availability of technical possibilities makes the spread of information on the Internet practically unrestricted. This in turn leads to the transformation of the Internet communication model, which could be represented as “WE” – ”WE” in relation to anonymous Internet texts, when not an individual, but “the faceless crowd” or “Anonymous” appears to be both the sender and the addressee of the message. This article points out that in anonymous creative writing, even “mute” text sending and its placement on Internet diary pages is an expression of a particular attitude; in the case of parody, it is also a means of rethinking the events within the context provided by the parody. Alongside parody’s entertaining character, which contributes to the text’s attractiveness and ease of perception, it can be a powerful weapon allowing the author to reframe a particular situation. At the same time, the monitoring of anonymous Internet parodies from the point of view of the underlying prototexts may be a means of identifying the most important precedent phenomena, which are used repeatedly and form a part of the Internet-users’ collective cognitive base. The transformations of texts that occur when the texts are parodied reflect corresponding changes in the consciousness of their anonymous author-users. Thus, the analysis of anonymous “Internet creative writing” may appear to be quite an effective way to study the processes of social consciousness, both declared overtly and covert.Установка на коммуникацию всего «сетевого пространства» и наличие технических возможностей, позволяющих практически неограниченно распространять информацию по сети, приводит к трансформации модели коммуникации в интернете, которая по отношению к анонимным сетевым текстам может быть представлена в виде модели «МЫ – МЫ», когда адресантом и адресатом сообщения оказывается не индивид, а безликая масса или Анонимус. Автор статьи отмечает, что в том случае, когда мы имеем дело с анонимным творчеством, сама пересылка текста и размещение его на страницах сетевых дневников может рассматриваться как выражение определенной позиции, а в случае с пародией это и способ (пере)осмысления событий в заданном пародией ключе. При этом рефреймингу ситуации способствует развлекательный характер пародии, повышающий привлекательность текста и облегчающий его восприятие. В статье также отмечается, что мониторинг сетевых анонимных пародий с точки зрения обыгрываемых прототекстов может оказаться способом выявления наиболее актуальных прецедентных феноменов, неоднократно употребляемых и входящих в коллективную когнитивную базу интернет-пользователей, а видоизменения текстов в процессе создания их пародийных переделок будут отражать соответствующие изменения в сознании их анонимных авторов – потребителей. Таким образом, анализ анонимного сетевого творчества может оказаться весьма действенным способом исследования как декларируемых открыто, так и скрытых процессов общественного сознания
Warianty leksykalne utrwalonych połączeń wyrazowych w przekazach prasowych o profilu polityczno-społecznym
Get PDFFixed word combinations and their modifications are frequently used by journalists in press releases of a political and/or social profile. Analyzing the source material gathered from “Gazeta Wyborcza” in 2001, I found many lexical variants of phrasemes and proverbs.The most interesting modifications appeared in the headlines. This article describes a few such examples.Fixed word combinations make it easier for senders of political-social announcements to express their thoughts indirectly. They can be used to convey irony, mockery, or aversion towards a person or the subject of the statement in a veiled way. The proper understanding (i.e., in accordance with the sender’s intentions) of such a constructed announcement often requires some intellectual effort from the reader. It is a kind of game. Interpreting the metaphorical sense causes a relationship to form between the participants of the communicative process.Changeable modifications appear as a result of the replacement of one component by a different word, which from the sender’s point of view is more attractive than the one in the base form (Bąba 1989, p. 54). This leads to the appearance of so-called lexical variants. Most frequently, these units are not fixed in the Polish language, but are created especially for the needs of a certain text. They enable the meaning of a phraseme or proverb to be matched to the content of the article, which constitutes the context of its usage. They usually narrow the meaning.The modified phrasemes and proverbs attract the reader’s attention, convincing him of the sender’s views. The language of politics and the media is the language of manipulation and persuasion. Fixed word combinations are very important language devices that facilitate an effective influence on the reader/receiver.W tekstach o tematyce polityczno-społecznej twórcy komunikatów chętnie wykorzystują utrwalone połączenia słowne oraz ich modyfikacje. Niniejszy artykuł zawiera zarys badań dotyczących wariantów leksykalnych wyekscerpowanych z tekstów pochodzących z „Gazety Wyborczej” z 2011 roku. Baza materiałowa jest w pełni reprezentatywna, jednak z przyczyn praktycznych w niniejszym wywodzie została ograniczona do kilku egzemplifikacji.Analizy związków wyrazowych zarejestrowanych w komunikatach o tematyce polityczno-społecznej wykazały, że ich twórcy stosują różnego rodzaju operacje na tego typu jednostkach. Dotyczą one zarówno formy, jak i semantyki frazeologizmów. Wyniki przeprowadzonych badań wskazują, że najczęściej dochodzi tu do wymiany komponentu – powstają wówczas tzw. warianty leksykalne. Tworzone są ze względu na potrzeby określonego tekstu. Umożliwiają dopasowanie znaczenia związku frazeologicznego, przysłowia do treści artykułu, który stanowi kontekst jego użycia. Zazwyczaj zawężają znaczenie.Związki frazeologiczne, przysłowia umożliwiają nadawcy komunikatów o tematyce polityczno-społecznej wyrażanie myśli nie wprost. Służą wyrażaniu ironii, kpiny oraz niechęci do osoby lub tematu wypowiedzi w sposób zawoalowany. „Rozszyfrowanie” tak sformułowanego komunikatu zmusza odbiorcę do wysiłku intelektualnego. Jest to swoistego rodzaju gra nadawcy z odbiorcą.Utrwalone połączenia wyrazowe oraz ich modyfikacje przyciągają uwagę czytelnika, często ułatwiają przekonanie go do poglądów nadawcy. Język polityki, mediów jest językiem manipulacji, perswazji.
Leksiniai fiksuotų žodžių kombinacijų variantai politinės socialinės spaudos pranešimuoseSocialinio ir / ar politinio pobūdžio spaudos pranešimuose žurnalistai dažnai naudoja fiksuotų žodžių kombinacijas ir jų modifikacijas. Analizuojant tyrimo medžiagą, surinktą 2001 metų laikraštyje „Gazeta Wyborcza“, buvo aptikta daug leksinių variantų frazemų ir priežodžių. Įdomiausios modifikacijos nustatytos antraštėse. Šiame straipsnyje nagrinėjama keletas tokių pavyzdžių.Fiksuotos žodžių kombinacijos politinio-socialinio pranešimo siuntėjams padeda lengviau netiesiogiai reikšti mintis. Kalbant apie žmogų arba teiginį, jos gali reikšti ironiją, pašaipą ar antipatiją paslėptu būdu, netiesiogiai. Toks pranešimas ir jo teisingas supratimas, atitinkantis siuntėjo ketinimus, dažnai iš skaitytojo pareikalauja tam tikrų intelektualinių pastangų. Tai žaidimas. Metaforinės reikšmės interpretacija mezga tam tikrą bendravimą tarp komunikacinio proceso dalyvių.Kintančios modifikacijos atsiranda pakeitus vieną pagrindinės formos komponentą kitu, kuris, siuntėjo nuomone, yra patrauklesnis nei įprastinis (Bąba 1989, p. 54). Tai sudaro palankias prielaidas atsirasti vadinamiesiems leksiniams variantams. Tokie vienetai dažniausiai nėra fiksuoti lenkų kalboje, o sukurti specialiai konkrečiam tekstui. Jie leidžia frazemos ar priežodžio reikšmei prisiderinti prie straipsnio turinio, kuris ir sudaro jo vartojimo kontekstą. Paprastai tokių leksinių vienetų reikšmė susiaurėja.Modifikuotos frazemos ir priežodžiai patraukia skaitytojo dėmesį ir įteigia siuntėjo nuomonę. Politikų ir žiniasklaidos kalba yra manipuliacinė ir įtaigi. Fiksuotų žodžių kombinacijos yra labai svarbi kalbos priemonė, padedanti lengviau ir efektyviau paveikti skaitytoją/ gavėją.REIKŠMINIAI ŽODŽIAI: frazeologija, modifikacijos, manipuliacijos, lingvistinės išdaigos, šiuolaikinė spauda