Respectus Philologicus
Not a member yet
631 research outputs found
Sort by
Moters įvaizdis Pirmosios Lietuvos Respublikos periodikoje
Get PDFThis article aims to add to the study of the culture, advertising history, and conception of woman of the first Republic of Lithuania. It examines articles and advertisements for women published from 1920–1940 in the periodicals “Naujoji romuva”, “Moteris” and “Naujas žodis.”The image of woman demanded by the traditional society was in large part formed by the Lithuanian Catholic women’s society through the newspaper “Moteris.” The patriarchal society wanted women to appear modest, healthy, and naturally beautiful, cherishing folk traditions and the image of the village girl with blonde braids. The image of woman-as-sacrificial-hero was also popular. Connotations of femininity were applied to the good, moral mother, the unconditionally loving wife, the guardian of the home, the saviour of the nation, the tutor and teacher who follows the word of God. However, the desire to also see women as active, determined, educated people who were able to hold jobs and take care of themselves demonstrates the broad outlook of the female Catholics.The image of the free-willed Lithuanian woman, as dictated by Western culture, appeared in “Naujoji romuva” and “Naujas žodis.” At its core it emphasised the cult of the body, fashion, external beauty, and personal and sexual freedom. The modern woman was always young, active, dominant in her relationships with men, and took an active interest in cultural events. Emancipated women were not necessarily married, and could raise children without husbands just as well. Yet femininity and faithfulness were valued.The study of the sources shows that women’s individuality, self-identity and need to be active were most likely to be expressed in the social, cultural and artistic spheres. These provided women not only with the opportunity to be educated and emancipated, but also with a place for self-expression, a chance to open their inner world, to form a well-rounded world-view. It is likely that the interwar Lithuanian woman – a middle-class city dweller – was in search of harmony and freedom: to be a bit of a temptress, to be beautiful, to create a happy family, and to make these differing social feminine roles work with her own economic and spiritual emancipation.Šiuo darbu siekiama papildyti I Lietuvos Respublikos kultūros, reklamos istorijos, moters sampratos tyrimus. Analizuojami 1920–1940 metais publikuotuose periodiniuose leidiniuose „Naujoji romuva“, „Moteris“, „Naujas žodis“ spausdinti straipsniai ir reklamos, skirti moterims. Aptariamas tradicinės visuomenės dalies pageidautas moters vaizdinys, kurį didele dalimi formavo Lietuvių katalikių moterų draugija laikraštyje „Moteris“. Patriarchalinė visuomenė moterį norėjo matyti kaip dorą, kuklią, pamaldžią, sveiką ir natūralaus grožio, puoselėjančią tradicijas šeimos motiną. „Naujojoje romuvoje“ ir „Naujame žodyje“ atsiskleidė Vakarų kultūros padiktuotas laisvamanės lietuvės įvaizdis. Jo pagrindas – kūno kultas, madingumas, išorinis grožis, asmeninė ir seksualinė laisvė. Šaltinių tyrimas parodė, kad labiausiai moterų individualumas, tapatumas, aktyvumas atsiskleidė visuomeninėje, kultūros ir meno srityse. Jos suteikė moterims ne tik mokymosi ir emancipacijos galimybių, bet ir saviraiškos erdvę, progą atverti vidinį pasaulį, formuotis visapusišką pasaulėvoką.
Wizerunek kobiety w periodykach wydawanych w okresie I Republiki LitewskiejNiniejszy artykuł jest przyczynkiem do szerszych badań kulturoznawczych, poświęconych historii reklamy i wizerunkowi kobiety w okresie I Republiki Litewskiej. Przedmiotem analizy są artykuły i reklamy przeznaczone dla kobiet, publikowane w latach 1920–1940 na łamach pism „Naujoji romuva”, „Moteris” i „Naujas žodis”. Omówiono pożądany wizerunek kobiety, lansowany przez tradycyjną część społeczeństwa iw dużej części kształtowany przez Litewskie Towarzystwo Kobiet Katolickich za pośrednictwem czasopisma „Moteris”. Społeczeństwo patriarchalne chciało widzieć kobietę jako osobę cnotliwą, skromną, pobożną, zdrową, onaturalnej urodzie, jako kultywującą tradycje matkę rodziny. Pisma „Naujojiromuva” i „Naujas žodis” propagowały podyktowany przez kulturę zachodniąobraz kobiety wyzwolonej. Jego istota zasadzała się na kulcie ciała, podążaniu za modą, dbałości o wygląd zewnętrzny, wolności osobistej i seksualnej. Z badań źródłowych wynika, że indywidualność i tożsamość kobiet znalazły swoje uzewnętrznienie głównie w aktywności społecznej, kulturalnej i artystycznej. Stwarzały one kobietom nie tylko możliwości nauki i emancypacji, ale i przestrzeń dla autoekspresji, dawały sposobność do ukazania świata wewnętrznego i budowania wszechstronnego światopoglądu.SŁOWA KLUCZOWE: kobieta, wizerunek, konserwatyzm, nowoczesność, wydawnictwa periodyczne, reklama
Религиозная ситуация в мире по данным словаря актуальной лексики XXI века (на материале существительных со значением лица, определяемого по религиозной принадлежности)
Get PDFThe article documents the changing perceptions of the global religious landscape among Russian native speakers by analysing changes in the number of Russian nouns denoting the religious affiliation of the people they refer to. The research is based on the comparison of the Explanatory Dictionary of the Russian Language of the Early 21st Century – Contemporary Vocabulary, edited by G. N. Sklyarevskaya, and Ozhegov’s Dictionary, one of the most popular dictionaries of the Soviet period.The article also suggests reasons for the absence of certain lexicons in the dictionary of the Soviet era. Words denoting practitioners of Islam are one of the main focal points of this study. The ascending role of Islam in global politics, and the increasing attention paid to schisms within this religion, have created a demand for precise definitions of the various concepts of Islam. To capture this linguistic development, we have analysed the relationships and semantic connections among the words мусульманин, правоверный, исламист, ваххабит, шахид, and other words whose meanings contain an Islamic component.We conclude that dictionaries tend to capture the everyday meanings of words, which are often a product of only a superficial grasp of the underly ing concept and commonly formed on the basis of mass media discourse, which, in turn, is subject to uncertainties of meaning. The limited set of contextual components attached to words denoting religious concepts speaks to the fact that the understanding of the current religious situation and its ongoing developments is rather vague among Russian native speakers.В статье рассматривается религиозная ситуация в мире, реконструируемая по данным «Толкового словаря русского языка начала XXI века», имеющего подзаголовок «Актуальная лексика», под редакцией Г. Н. Скляревской. Объект исследования – существительные со значением лица, обозначаемые по религиозной принадлежности. В ходе вычленения такой лексики (26 слов) производится сравнение с данными словаря Ожегова, одного из самых популярных словарей советского периода, описываются сферы пополнения такой лексики (словарь Ожегова содержит 14 слов) и высказываются предположения о причинах отсутствия тех или иных лексем в словаре советской эпохи.Особое внимание уделяется обозначениям представителей ислама, что обусловлено изменением роли исламской религии в современном мире. В словаре эта новая роль находит отражение в количестве слов (5), обозначающих сторонников мусульманства (в словаре Ожегова – 2), превышающем обозначения носителей другого религиозного мировоззрения. Поскольку сложная ситуация в исламском мире ставит вопрос создания точных дефиниций существенных для ислама понятий, мы пытались рассмотреть соотношение значений слов мусульманин, правоверный, исламист, ваххабит, шахид, имеющих в своем значении компонент ‘ислам’, и установить семантические отношения между ними.В статье делается вывод следующего характера: словарь следует за обыденным сознанием, не проникающим в суть явления, а схватывающим тот его аспект, который актуализируется дискурсами публичной коммуникации, находящимися в плену понятийных неточностей. Это говорит о том, что религиозная ситуация отражается в картине мира носителей русского языка как весьма расплывчатая, представленная только отдельными содержательными компонентами соответствующих религиозных понятий
Lietuviškos socialinės reklamos retorika: įtikinimo būdai
Get PDFThe article deals with the rhetoric of advertising, specifically with the means employed to persuade the audience in Lithuanian social advertising. Aristotle in his Rhetoric points out that persuasion can be achieved in three ways: through ethos, logos, and pathos. Ethos refers to the speaker’s character as it appears to the audience: if we believe that a speaker has good sense, good morality and goodwill, we are inclined to believe what he says. In social advertising, famous people, organizations and authorities who are recognizable to the audience stand for this ethos argument. Logos means logical arguments. In our society, rationality is highly valued and this way of persuasion is rated as the best, but scientific reasoning in social advertising is not as persuasive as it might appear. Of course it is a strong additional argument to the more rhetorical types of reasoning. Pathos in Aristotle’s sense means the emotions of the audience. Usually people think that they make their decisions based on rational thought, but Aristotle points out that emotions such as pity, anger, fear and their opposites influence our judgments as well. In social advertising, the employment of the pathos argument is the most powerful and persuasive strategy.In this research, some different Lithuanian social campaigns and advertisements are analysed in order to define what methods were chosen to persuade the audience in every campaign and what types of arguments were dominant. It appears that the most persuasive advertising employs a combination of all arguments: ethos, logos, and pathos. However, persuasion in social advertising is based mostly on the pathos argument, because this type of advertising appeals to the emotions.Straipsnyje nagrinėjama kelių įvairios tematikos lietuviškų socialinių reklamų argumentacija. Persvazija, arba įtikinimas, yra svarbiausia reklamos diskurso dalis ir tikslas. Jos pasiekti padeda tinkamai pasirinkti argumentai. Remiantis Aristotelio teorija, išdėstyta jo veikale „Retorika“, įtikinimo sėkmė priklauso nuo trijų veiksnių, kurie yra kiekvienoje komunikacinėje situacijoje. Pirmasis priklauso nuo oratoriaus (adresanto) charakterio, kitas – nuo auditorijos (adresato) nusiteikimo ir trečiasis – nuo pačios kalbos (pranešimo) (Arist. Rhet. I 1356 a). Aristotelis juos pavadino graikiškais žodžiais ‚ethos‘, ‚logos‘, ‚pathos‘. Tyrime pabandyta pažvelgti į lietuviškas reklamines kampanijas, keliančias aktualias visuomenės problemas ir raginančias keisti savo nuostatas bei keistis. Tai dviejų iniciatyvos „Vaikystė be smurto“ akcijų, akcijos „Augink atsakingai“, Europos lygių galimybių metų ir akcijos „Smurtas prieš moteris“ reklaminių kampanijų pavyzdžiai.Patyrinėjus lietuviškos socialinės reklamos pavyzdžius, pavyko identifikuoti kiekvieną argumentavimo būdą, bet pastebėta, kad paprastai randama visų trijų elementų dermė, nors vienas būna vyraujantis, ryškiausias.
Retoryka litewskiej reklamy społecznej: sposoby perswazji Artykuł zawiera omówienie argumentacji kilku litewskich reklam społecznych o różnej tematyce. Perswazja jest najważniejszym elementem i celem dyskursu reklamy. O skuteczności perswazji decydują odpowiednio dobrane argumenty. Opierając się na teorii Arystotelesa, zawartej w jego dziele Retoryka, sukces perswazji zależy od trzech czynników, obecnych w każdej sytuacji komunikacyjnej. Pierwszy czynnik zależy od charakteru mówcy (nadawcy), drugi – od nastawienia audytorium (adresata) i trzeci – od samego języka (komunikatu) (Arist. Rhet. I 1356 a). Arystoteles określił je greckimi wyrazami: ‘ethos’, ‘logos’, ‘pathos’. W badaniu podjęto próbę oceny litewskich kampanii reklamowych, poruszających aktualne problemyspołeczne i apelujących do zmiany swoich przekonań i zachowań. Jako przykłady kampanii reklamowych posłużyły dwie akcje inicjatywy społecznej „Dzieciństwo bez przemocy”, akcja „Wychowuj odpowiedzialnie”, akcja Europejskiego Roku Równych Szans dla Wszystkich oraz akcja „Przemoc wobec kobiet”.W wyniku analizy przykładów litewskiej reklamy społecznej udało się wyodrębnić wszystkie wymienione sposoby argumentacji, jednocześnie stwierdzono, że zwykle występuje zgodność wszystkich trzech elementów, choć jeden wyraźnie dominuje nad pozostałymi.SŁOWA KLUCZOWE: reklama społeczna, retoryka, perswazja, argumentacja, argumenty ethos, logos, pathos
Konflikt znaczenia wyrazu i jego formy – jedność niejedności
Get PDFThis article discusses the identity of a word as a synthetic lexical unit, i.e., a language sign. It also makes an attempt to interpret Ferdinand de Saussure’s theory as presented in his book De l’essence double du langage. According to this theory, a sign of linguistic activity consists of a language sign and a speech sign. The language sign includes an invariant (constant) meaning and an invariant form, while the speech sign is made up of the current meaning (or meanings) as well as the current form. All these elements are interrelated in a way which enables humans to use them in linguistic activity. They constitute a homogeneous, yet non-isomorphic entirety, as they belong to “different worlds.” Despite the complexity of its inner structure, a sign of linguistic activity acquires its identity only due to the coexistence of all its elements (hence the “unity of disunity” of the title). The given theory differs significantly from the bilateral concept of a language sign attributed to Saussure after the publication of A Course in General Linguistics by Albert Sechehaye and Charles Bally. The concept of language sign has developed into the concept of language activity, which includes both invariant elements (of the language system) and current elements (of speech). However, such a concept was first expressed in the unfinished and unedited book De l’essence double du langage by de Saussure. The theory described in de Saussure’s book has been thoroughly analysed by the author of this article. The most important conclusion drawn from this analysis is that a sign of linguistic activity is a complex item, within which the conflict does not result from the connection of mental and physical beings, but rather from the fact that a sign is built of elements belonging to different systems, governed by different laws; the conflict here is neutralized and has a creative rather than a destructive role. The review of the better and less well-known concepts of the language sign proves that this issue has been intriguing philosophers and linguists ever since. In all the theories there are two elements to be noticed: the opposition or conflict, and the attempt to neutralize it, together with the observation that language is an unusual, amazing phenomenon. Surprisingly, it is conflict (no matter what its nature is) that turns out to be the factor that strengthens, if not actively drives, the very existence of a language.Artykuł traktuje o problemie tożsamości wyrazu jako syntetycznej jednostki leksykalnej, czyli znaku językowego. W artykule podjęto próbę interpretacji teorii F. de Sausssure’a, pochodzącej z autorskiej książki „De l’essence double du langage”. Zgodnie z nią znak działalności językowej składa się ze znaku językowego i znaku mownego. W skład znaku językowego wchodzi znaczenie inwariantne (stałe) i forma inwariantna, a znak mowny składa się z aktualnego znaczenia (czy też znaczeń) i aktualnej formy. Wszystkie te elementy wchodzą ze sobą w relacje, dzięki którym możliwe jest używanie znaków przez człowieka w jego działalności językowej. Tworzą one homogeniczną, ale nie izomorficzną całość, należą bowiem do „różnych światów”. Pomimo złożoności wewnętrznej struktury znak działalności językowej uzyskuje swoją tożsamość wyłącznie na mocy współistnienia wszystkich jego elementów (tytułowa jedność niejedności). Dana teoria znacznie różni się od bilateralnej koncepcji znaku językowego, przypisywanej Saussure’owi za sprawą publikacji „Kursu językoznawstwa ogólnego” przez Alberta Sechehaye i Charlesa Bally’ego.
Žodžio reikšmės ir formos konfliktas – vieningumas ir susiskaldymasStraipsnyje svarstomas žodžio kaip sintetinio leksinio vieneto tapatumas, t. y. kalbos ženklas, ir pristatoma Ferdinando de Saussure’o knygoje De l’essence double du langage išdėstytos teorijos interpretacija. Ši teorija teigia, kad kalbinės veiklos ženklą sudaro kalbos ir šnekos ženklai. Kalbos ženklą sudaro nekintanti reikšmė ir nekintanti forma, o šnekos ženklą sudaro kintanti dabartinės vartosenos reikšmė (arba reikšmės) ir dabartinės vartosenos forma. Šie elementai susiję, todėl žmonės juos gali įtraukti į savo kalbą. Šie ženklai sukuria homogeninę, bet ne izomorfinę visumą, nes priklauso „skirtingiems pasauliams“. Nepaisant sudėtingos vidinės struktūros, kalbos ženklas savo tapatybę įgyja tik dėl visų elementų sambūvio (susiskaldymo vienybė). Ši teorija skiriasi nuo dvišalės kalbos ženklo koncepcijos, kurią Albertas Sechehaye’us ir Charlesis Bally priskyrė Saussure’ui po publikacijos A Course in General Linguistics. Kalbos ženklo konceptas išsivystė į kalbinės veiklos konceptą, nes jį sudaro abu nekintantys (kalbos sistemos) ir abu kintantys (šnekos) elementai. Toks konceptas buvo aprašytas nebaigtoje ir nepublikuotoje Saussure’o knygoje De l’essence double du langage. Minėto straipsnio autoriai išsamiai išnagrinėjo šioje Saussure’o knygoje išdėstytą teoriją. Išanalizavus ją, galima daryti išvadą, kad kalbos ženklas yra kompleksinis vienetas. Tačiau konfliktas kyla ne dėl to, kad į vieną ženklą sujungiama protinė ir fizinė būtis, bet dėl to, kad ženklas susideda iš elementų, priklausančių skirtingoms sistemoms, kurias valdo skirtingi dėsniai. Konfliktas čia yra neutralizuojamas ir atlieka ne griaunamąjį, o kūrybinį vaidmenį. Įvairiose teorijose galima aptikti du pagrindinius elementus: opoziciją arba konfliktą ir bandymą jį neutralizuoti. Konfliktas (nesvarbu kokios prigimties) ir yra veiksnys, stiprinantis kalbos egzistavimą, gal net jo varomoji jėga.REIKŠMINIAI ŽODŽIAI: žodžio tapatybė, reikšmė, forma, kalbos ženklas, šnekos ženklas, lingvistinės veiklos ženklas, Ferdinand de Saussure
Onomastikos rezultatai geolingvistikoje: ekspedicijų patirtis
Get PDFThis paper summarises the research material of the ongoing global grant project, “Modern Research of Geolinguistics in Lithuania: Optimisation of Network of Points and Interactive Spread of Dialectal Information.” The project aims to collect the most important sociolinguistic data of the entire Lithuanian language area, with the purpose of carrying out a primary analysis of the items found in order to make a record of the Lithuanian language situation at the beginning of the 21st century.In fact, the collecting of toponyms started earlier, especially after the foundation of the Group of Onomastics at the Lithuanian Academy of Sciences, at the Institute of the Lithuanian Language and Literature in 1958. In the period of 1976–1986, the Institute, in collaboration with the Society of Heritage Protection and Regional Studies, launched 11 major expeditions to several regions of Lithuania. Expeditions on onomastics and dialectology were also organised at the Vilnius University Kaunas Faculty of Humanities. In the period of 1979–1989, students of the Kaunas Faculty of Humanities, supervised by Albertas Ružė, collected the onyms in the Samogitian region (Telšiai, Mažeikiai, Akmenė and two-thirds of the Skuodas district). During the abovementioned period, two two-day long annual expeditions to the birthplaces of outstanding Lithuanian linguists (e.g., Juozas Balčikonis, Jonas Kazlauskas and others) were organised. In 1977–1988, the expedition members, under the direction of Alvydas Butkus, collected the onyms in such areas as Ukmergė, Molėtai, Utena, Kaunas, Pasvalys, Biržai, Jurbarkas, and Lazdijai.The paper overviews one aspect of the item questionnaire, i.e., the onomastics of part of the live language heritage: toponyms and nicknames. The research is based on the descriptive method and deals with the analysis of the toponyms and nicknames of the dialectal items of the Pasvalys, Kaunas and Marijampolė counties. Moreover, it gives an explanation of the folk etymology of the item names. The research involved 87 informants (of both genders) from different dialect areas and of different generations – the younger (under 30 years old), the middle (31–49 years old), and the elder (50 years old and over). Due to the rather fresh start of the project, the current paper presents only some initial insights, which will be revised upon the completion of the project.Straipsnyje apibendrinama dalis tiriamosios medžiagos iš visuotinės dotacijos projekto „Šiuolaikiniai geolingvistikos tyrimai Lietuvoje: punktų tinklo optimizacija ir interaktyvioji tarminės informacijos sklaida“. Vienas iš projekto tikslų yra vienu metu surinkti svarbiausius sociolingvistinius duomenis iš viso lietuvių kalbos ploto ir atlikti pirminę jų analizę. Taip bus siekiama užfiksuoti XXI a. pradžios lietuvių kalbos situaciją. Šio straipsnio tikslas – apžvelgti vieną iš punkto klausimyno aspektų, t. y. paveldo dalies gyvosios kalbos vardyną: vietovardžius ir pravardes. Tiriamoji medžiaga rinkta anketinės apklausos metodu. Tyrimui pasitelkiamas aprašomasis, vietovardžių ir pravardžių analizės metodai, kuriais analizuojami Pasvalio, Kauno, Marijampolės apskričių tarminių punktų vietovardžiai, pravardės, aiškinamos liaudiškos punktų pavadinimų etimologijos. Tyrime dalyvavo 87 kelių kartų – jaunesniosios (iki 30 m.), vidurinės (31–49 m.) ir vyresniosios (50 m. ir vyresni) – tarmių atstovai, tiek vyrai, tiek moterys. Projektas dar tik startuoja, todėl kai kurios įžvalgos yra pirminės, tikslintinos projektui pasibaigus.
Wyniki badań onomastycznych w geolingwistyce: doświadczenie ekspedycjiArtykuł jest podsumowaniem części materiału badawczego zebranego w ramach realizowanego obecnie projektu grantowego „Współczesne badania geolingwistyczne na Litwie: optymizacja siatki punktów terenowych i interaktywna dystrybucja informacji dialektalnej”. Jednym z celów projektu jest zgromadzenie najważniejszych danych socjolingwistycznych z całego obszaru języka litewskiego i dokonanie ich wstępnej analizy. Pozwoli to na zarejestrowanie sytuacji języka litewskiego na początku XXI wieku. Celem niniejszego artykułu jest przegląd jednego z aspektów kwestionariusza punktu, tj. nazewnictwa części dziedzictwa żywego języka: nazw miejscowych i przydomków. Materiał badawczy zebrano za pomocą metody sondażu ankietowego. W opracowaniu zastosowano metodę opisową oraz metodę analizy nazw miejscowych i przydomków, za pomocą których analizowane są nazwy miejscowe i przydomki z punktów gwarowych w okręgach poswolskim, kowieńskim i mariampolskim, wyjaśniono ludowe etymologie nazw punktów. W badaniach uczestniczyło 87 informatorów (obojga płci) z różnych pokoleń – młodszego (do 30 roku życia), średniego (31–49 lat) i starszego (od 50 roku życia). Projekt dopiero startuje, dlatego niektóre spostrzeżenia mają charakter wstępny, zostaną one zrewidowane po zakończeniu projektu.SŁOWA KLUCZOWE: onomastyka, toponimy, przydomki, etymologia ludowa
Aspekty metafizyczne w poezji Rose Ausländer
Get PDFThis article analyzes six poems by Rose Ausländer, a poet of Jewish origin, who lived in the years 1901–1988. She was born at Chernivtsi (then in the Austro-Hungarian Empire), and died in Düsseldorf (Germany). Ausländer wrote in German and in English. The aim of this paper is to discuss the metaphysical aspects of Ausländer’s poems and to demonstrate that these aspects are manifested on the semantic, lexical and axiological levels. My interest is in the spiritual experience evoked by her poetry, resulting from a transcendence-and Absolute-oriented existence, experienced in terms of mystery. Another objective is to determine whether the said metaphysical experience receives religious specification. The ergocentric method, as proposed by Zofia Zarębianka in her research into the sacred in literature, is based on the assumption that this phenomenon is inherent in the text itself and can thus be investigated without referring to external circumstances or searching therein for itsorigins. This allows for a greater concentration onthe very phenomenon of the sacred as present ina literary text.The analysis of the poems shows that references to God the Creator tend to be frequent, and that human participation in the act of creation is repeatedly stressed. The speaker assumes a posture of dependence on, respect for and admiration of the Absolute. Significant to the spiritual dimension of this poetry is seeing material reality and the affairs “of this world” in eschatological terms. Ausländer’s poetry reveals a system of Bible-based beliefs, such as those concerning the love for one’s neighbour. An adequate reading of the meanings evoked in Ausländer’s lyrical texts becomes possible when the Bible is seen as the prototype of the lyrical situations presented in her poems. The primacy of spiritual meanings, as well as the search for identity, eternity, fullness and the creative powers of God, become clear indeed. The religious vocabulary of the poems under discussion is rather poor. Instead, it is axiological references and allusions to Biblical fragments, such as psalm verses, that construct the poems’ metaphysical aspects. These are then made more specific with the use of notions typical of the Judeo-Christian tradition.Przedmiotem analizy jest sześć wierszy Rose Ausländer, poetki żydowskiego pochodzenia, żyjącej w latach 1901–1988, urodzonej w Czerniowcach, na terenie ówczesnych Austro-Węgier, a zmarłej w Düsseldorfie (Niemcy). Ausländer tworzyła w języku niemieckim i angielskim. Celem niniejszego szkicu jest prześledzenie aspektów metafizycznych zawartych w wierszach Rose Ausländer i udowodnienie tezy, iż przejawiają się one na płaszczyźnie semantycznej, leksykalnej oraz aksjologicznej.Interesuje mnie ewokowane przez wiersze doświadczenie duchowe, wyrosłe na gruncie egzystencji skierowanej ku transcendencji, ku Absolutowi i przeżywanej jako tajemnica. Celem jest również ustalenie, czy owe doświadczenia metafizyczne uzyskują specyfikację religijną. Metoda ergocentryczna zaproponowana przez Z. Zarębiankę w badaniach sakralności literatury zakłada, że ów fenomen jest obecny w samym tekście i może być badany bez odniesień do okoliczności zewnętrznych i szukania w nich uzasadnienia dla jego genezy. Pozwala to na lepsze skoncentrowanie się na samym fenomenie sacrum obecnym w tekście literackim.Analiza wierszy pozwala stwierdzić, że częste są w nich odniesienia do Boga-Stwórcy oraz podkreślany jest współudział człowieka w dziele stworzenia. „Ja” mówiące tekstu poetyckiego przyjmuje wobec Absolutu postawę zależności, respektu i podziwu. Istotnym dla wymiaru duchowego tej poezji jest widzenie rzeczy materialnych i spraw tego świata w kontekście eschatologicznym. W poezji ujawnia się system przekonań budowanych na Biblii, np. gdy jest mowa o miłości bliźniego. Odczytanie właściwych znaczeń ewokowanych przez teksty liryczne jest możliwe poprzez uwzględnienie Biblii jako pierwowzoru dla sytuacji lirycznych przedstawionych w wierszach. Wyraźnie zaznaczony jest w nich prymat sensów duchowych, poszukiwanie tożsamości, wieczności, pełni, stwórczej mocy Boga. Słownictwo religijne analizowanych liryków jest dość ubogie. To raczej nawiązania w sferze aksjologii i poprzez aluzję do fragmentów biblijnych, np. wersów psalmu, budują ich aspekt metafizyczny, który znajduje konkretyzację w przeświadczeniach właściwych dla tradycji judeochrześcijańskiej.
Metafiziniai Rose’os Ausländer poezijos aspektaiAnalizės objektas – šeši Rose’os Ausländer eilėraščiai. Tai žydų kilmės poetė, gyvenusi 1901– 1988 metais, gimusi Chernivtsi (dar Austrijos–Vengrijos imperijoje), mirusi Diuseldorfe (Vokietija). Ausländer rašė vokiečių ir anglų kalbomis. Šio darbo tikslas yra aptarti metafizinius Rose’os Ausländer eilėraščių aspektus ir įrodyti, kad jie išreikšti semantiškai, leksiškai ir aksiologiškai. Tyrėjai rūpi dvasinė patirtis, kurią sukelia poetės tekstai, gimstantys iš transcendentinės egzistencijos, nukreiptos į amžiną egzistavimą. Kitas tyrimo tikslas yra nustatyti, ar metafizinė patirtis gauna religinių bruožų. Zofija Zarębianka šventumą literatūroje tiria ergocentriniu metodu, grindžiamu prielaida, kad šis reiškinys yra labai glaudžiai susijęs su tekstu, todėl gali būti tiriamas be išorinių aplinkybių ar kilmės paieškų. Tai padeda labiau susikoncentruoti į patį šventumo reiškinį literatūriniame tekste.Eilėraščių analizė parodė, kad dažnos nuorodos į Dievą kūrėją, nuolat pabrėžiamas žmogaus dalyvavimas kūrybos akte. Kalbėtojo pozicija demonstruoja pagarbą ir susižavėjimą Absoliutui. Svarbus dvasinis poezijos aspektas tas, kad į tikrovę ir „šio pasaulio“ reikalus žvelgiama eschatologiškai.Ausländer poezija atskleidžia Biblija grįstų įsitikinimų sistemą, pavyzdžiui, apie meilę artimui. Įmanomas adekvatus Ausländer lyrinių tekstų reikšmių skaitymas, kai Biblija laikoma lyrinių situacijų, pateiktų eilėraščiuose, prototipu. Aiškiai išreiškiamas dvasinių prasmių pirmumas, amžinybės, pilnatvės ir Dievo kūrybinių galių ieškojimas.Religinis eilėraščių žodynas gana skurdus. Tai aksiologinės nuorodos ir aliuzijos į Biblijos fragmentus, pavyzdžiui, psalmes. Tai specifinės aliuzijos, atspindinčios tipišką judėjų ir krikščionių tradicijų suvokimą. Jomis grindžiami metafiziniai eilėraščių aspektai.REIKŠMINIAI ŽODŽIAI: poezija, metafizika, transcendencija, Rose Ausländer
