Respectus Philologicus
Not a member yet
631 research outputs found
Sort by
Antropomorfinės laiko metaforos šiuolaikinėje lietuvių poezijoje
Get PDFTime is one of the most important categories related to human existence. Like all abstracts, the conceptualization of time is based on certain experience structures stored in our minds. Time studies in the Lithuanian language are not new—it has been analyzed in poetry, riddles and folk songs. This article aims to analyze the anthropomorphic metaphors used in contemporary Lithuanian poetry. The study material consists of samples collected from modern poetry collections.The study shows that time in Lithuanian poetry is conceptualized as a human being, having both physical and spiritual attributes, gender, and socialization. Therefore, all the anthropomorphic metaphors can be divided into a few categories: 1. Time and the Human Body, 2. Time and Movement/Action, 3. Time and Physiology, 4. Time and Gender, 5. Time and Emotion, 6. Time and Perception, 7. Time and Power, and 8. Time and Social Relations.The study reveals that time in modern Lithuanian poetry tends to have rather negative connotations. The negative connotations are mostly related to the category of Time and Emotions, and to metaphors of the Time and Power group. Negative connotations are associated with the dark periods of time: autumn, night, evening. There are only a few positive connotations; they are related to the Time and Emotion, Time and Power and some Time and Body metaphor groups. In modern Lithuanian poetry, certain signs of opposition, reflecting ambivalence in the perception of time, are displayed: time as a powerful or powerless person, time as a creator or a destroyer, time as a man or a woman, time as a stupid or smart person, time as an enjoying or melancholic person, time as a beggar or a ruler.Laikas – viena iš svarbiausių su žmogaus egzistencija pasaulyje susijusių kategorijų. Kaip ir visi abstraktai, laikas kalboje konceptualizuojamas remiantis tam tikromis mūsų sąmonėje saugomomis struktūromis, patirtimi. Straipsnyje, taikant konceptualiosios analizės metodą, bandoma nustatyti ontologinių metaforų kategorijai priskiriamų antropomorfinių laiko metaforų, vartojamų dabartinėje lietuvių poezijoje, raišką. Buvo ieškoma sąsajų tarp laiko konceptualizavimo ir žmogui būdingų požymių. Taigi aptariamos tokios antropomorfinių metaforų grupės: 1. Laikas ir žmogaus kūnas, 2. Laikas kaip judantis, veikiantis asmuo, 3. Laikas kaip fiziologinių poreikių turinti būtybė, 4. Laikas kaip emocijas patirianti būtybė, 5. Laikas kaip perceptyvi būtybė, 6. Laikas kaip lytį turinti būtybė, 7. Laikas kaip sociali būtybė. Tyrimo metu paaiškėjo, kad laikas šiuolaikinėje lietuvių poezijoje dažniau yra neigiamai konotuotas. Neigiamos laiko konotacijos būdingiausios laiko ir profesijos, laiko ir emocijų bei laiko ir galios metaforų grupėse. Neigiamai konotuoti laiką įvardijantys žodžiai siejami su naktimi, rudeniu, vakaru, t. y. tamsiaisiais paros, metų periodais. Teigiamos konotacijos išryškėja laiko ir emocijų, laiko ir galios ir kai kuriose laiko ir kūno metaforų grupėse. Šiuolaikinėje lietuvių poezijoje konceptualizuojamam laikui būdingos tam tikros požymių opozicijos, atspindinčios laiko suvokimo ambivalentiškumą: laikas – turintis galių ir bejėgis, kūrėjas ir griovėjas, vyras ir moteris, kvailas ir protingas, besidžiaugiantis ir liūdintis, sielvartaujantis, valkata, girtuoklis ir valdovas.
Antropomorficzne metafory czasu we współczesnej poezji litewskiejCzas jest jedną z najważniejszych kategorii związanych z ludzką egzystencją. Podobnie jak wszystkie abstrakty, czas jest konceptualizowany w języku w oparciu o określone struktury i doświadczenie przechowywane w naszej świadomości. W niniejszym artykule, za pomocą metody analizy konceptualnej, podjęto próbę określenia sposobów realizacji antropomorficznych metafor czasu, zaliczanych do kategorii metafor ontologicznych, we współczesnej poezji litewskiej. Omówiono następujące grupy metafor antropomorficznych: 1. Czas i ciało ludzkie, 2. Czas i ruch, 3. Czas i fizjologia, 4. Czas i płeć, 5. Czas i emocje, 6. Czas i percepcja, 7. Czas i moc, 8. Czas i otoczenie społeczne.Podczas badania okazało się, że we współczesnej poezji litewskiej czas częściej ma negatywne konotacje, zwłaszcza w grupach metafor czasu i percepcji, czasu i emocji oraz czasu i mocy. Negatywnie konotowane hiponimy czasu wiążą się z nocą, jesienią, wieczorem, tj. „ciemnymi” porami doby czy roku. Pozytywne konotacje występują w grupach metafor czasu i emocji, czasu i mocy oraz w niektórych metaforach czasu i ciała. We współczesnej poezji litewskiej konceptualizowany czas charakteryzują określone opozycje cech, odzwierciedlające ambiwalentność postrzegania czasu: czas – mający moc i bezsilny, twórca i burzyciel, mężczyzna i kobieta, głupi i mądry, radosny i smutny, pogrążony w rozpaczy, włóczęga, pijak i władca.SŁOWA KLUCZOWE: metafora konceptualna, metaforyzacja, projekcja metaforyzacji, koncept, metafora ontologiczna
Tarpukariu užrašytų Marijampolės apskrities vietovardžių tyrimo pradiniai rezultatai ir perspektyvos
Get PDFThe aim of this article is to present research that has been consistently implemented for several years about the place-names recorded in the “Land Names” questionnaires in Marijampolė County during the interwar period, to discuss their initial findings and to provide for future work.The study is based on the material that was selected as being among the most valuable from a scientific point of view. The unique place-names of Marijampolė County were recorded in thirteen districts during the interwar period from the living language. This authentic material, untouched by external factors such as land melioration, collectivization, Russification, deportation, etc., has been little explored. According to the types of named objects, the database was divided into hydronyms, names of dwelling-places, and toponyms, and evaluated from the point of view of word formation and word origin. The research includes identifying the formation of separate classes and certain trends of origin, studying some classes of toponyms, and investigating the placenames of two districts (Marijampolė and Balbieriškis). The results are interesting, valuable, and relevant. They complement the existing multidimensional habitat list of research and make this almost unpublished lexical resource available to public and scientific society; they also highlight the uniqueness of the toponyms of this habitat and encourage studies of other regions. The research results of interwar material about hydronyms and other place-names derived from personal names in classes (subclasses) are of particular interest and value.The article demonstrates that the extant questionnaires and their authentic material are not only an important separate unit of the interwar legacy, but also a valuable source with recorded facts which have not been preserved in the current collections or significantly changed.The future aim is to collect a complete database of Marijampolė County’s place-names recorded during the interwar period. This will require studying the formation and origin of unstudied place-name units of separate classes (subclasses) and joining the available data with the newly collected. The results will be concretized, supplemented, revised and/or corrected. It is believed that the place-names recorded in this area during the interwar period could provide information about the traces of the onymic substratum of the extinct Baltic tribe of Jatvians.Straipsnio tikslas – pristatyti kelerius metus nuosekliai vykdomus pietinio lietuvių kalbos ploto – Marijampolės apskrities – tarpukariu užrašytų vietovardžių tyrimus darybos ir kilmės požiūriu. Be to, skelbiama keletas šios medžiagos tyrimo rezultatų vandenvardžių, kitų (asmenvardinės kilmės) vietovardžių klasėse ir kt. Tai leidžia pastebėti, kad išlikusios anketos, jų autentiški duomenys, yra ne tik kaip atskiras svarbus tarpukario palikimo vienetas, jos vertingos ir kaip šaltinis, kuriame pasitaiko užfiksuotų faktų, dabartinėse sankaupose jau neišlikusių arba gerokai pakitusių.Siekiant susidaryti išsamų vaizdą apie Marijampolės apskrities vietovardžių darybos ir kilmės ypatumus, arealinį tyrimą būtina tęsti. Manoma, kad vykdomi darbai ne tik skatins regioninę toponimiką, darybos, kilmės analizę, išliks svarbūs tolesniems lietuvių toponimikos tyrimams, bet bus įdomūs ir etnologams ar kitų sričių tyrėjams. Jie padės geriau pažinti šiame areale gyvenusių žmonių mentalitetą, pasaulėjautą. Tiriamame lietuvių kalbos plote tarpukariu užrašyti vietovardžiai galėtų suteikti informacijos ir apie išnykusios baltų genties – jotvingių – oniminio substrato pėdsakus.
Wstępne wyniki i perspektywy badań nad nazwami miejscowymi powiatu Mariampolskiego z okresu międzywojennegoCelem artykułu jest przedstawienie wyników kilkuletnich, konsekwentnie prowadzonych badań nad nazwami miejscowymi południowej części litewskiego obszaru językowego (a konkretnie – powiatu mariampolskiego), zanotowanymi w okresie międzywojennym, w aspekcie słowotwórczym i etymologicznym. W artykule przedstawiono ponadto niektóre wyniki badań tego materiału w klasach hydronimów, innych nazw miejscowych (pochodzących od nazw osobowych) i in. Pozwala to stwierdzić, że zachowane kwestionariusze i zarejestrowane w nich prawdziwe dane są nie tylko ważnym elementem dziedzictwa okresu międzywojennego, ale też cennym źródłem zawierającym fakty, niezachowane w obecnych zasobach lub znacznie zmienione.W celu uzyskania pełnego obrazu specyficznych cech słowotwórczych i etymologicznych nazw miejscowych powiatu mariampolskiego, badanie obszaru językowego należy kontynuować. Uważa się, że prowadzone prace nie tylko przyczynią się do rozwoju toponimii regionalnej, analizy słowotwórstwa i etymologii nazw miejscowych oraz dalszych badań w zakresie toponomastyki na Litwie, ale też zainteresują etnologów czy badaczy innych dziedzin. Pomogą lepiej poznać mentalność i sposób postrzegania świata ludzi żyjących na danym obszarze. Nazwy miejscowe zanotowane w okresie międzywojennym na badanym obszarze litewskiego obszaru językowego mogą również dostarczyć informacji o śladach substratu onimicznego wymarłego ludu bałtyckiego – Jaćwingów.SŁOWA KLUCZOWE: badania obszaru językowego, okres międzywojenny, wyraz pospolity (apelatyw), nazwa własna (onim), nazwa miejscowa (toponim), nazwa osobowa (antroponim), wyraz uważany za podstawę etymologiczną (etymon), słowotwórstwo i pochodzenie nazw własnych
Роль метаоператора в хорошем смысле слова в создании идеализированной картины мира
Get PDFThis article investigates the functioning of the metaoperator in the good sense of the word, which characterising words, abstracted characteristics of the subject (both animate and inanimate), and appearance. The second type includes utterances where the role of the metaoperator in the good sense of the word neutralises both common and individual negative connotations not included in the conceptual nexus of the word. This type lets the operator, on the one hand, release the individual negative connotations that have appeared in contemporary speech while, on the other hand, it de-ideologizes the lexeme. The article also demonstrates the results of an experiment made, first, to examine the potential possibility of axiological re-coding of any negative word, and second, to estimate a non-estimating word. The experiment gave positive results for both tasks, allowing the author to state that the naive axiology includes the entire world in its estimative perception. The idealised model of the world practically overlaps with the language worldview.В статье рассматривается функционирование в современной русской речи метаоператора «в хорошем смысле слова», который наряду с другими типами оценок участвует в создании идеализированной картины (модели) мира. Автором выделено два типа рефлексивных высказываний на основании особенностей прагматической семантики. В первом типе метаоператор «в хорошем смысле слова» выполняет функцию полной нейтрализации отрицательных семантических компонентов, присутствующих в лексическом значении слова. Второй тип объединяет высказывания, в которых функция метаоператора сводится к нейтрализации негативных узуальных или индивидуальных коннотаций, не входящих в понятийное ядро слова. В статье также представлены результаты проведенного экспериментального исследования, которое призвано опытным путем, во-первых, проверить потенциальную возможность аксиологической перекодировки любого негативного слова, во-вторых, возможность появления оценки у безоценочного слова. Эксперимент дал положительные ответы на обе поставленные задачи, что позволило автору сделать вывод о том, что идеализированная модель мира практически накладывается на языковую картину мира в целом
Obrazy jako przedmioty badań analizy dyskursywnej: analiza dwóch obrazów w postaci studium przypadku
No full textThis article analyses paintings as texts, and examines two paintings visually from different perspectives in order to understand the messages they provide to the audience. Both paintings were created by the Polish painter Zbigniew Maciej Dowgiałło, and present the time of Martial Law in Poland (1981–1983). The article describes the social and political events that took place in communist Poland before and during the imposition of Martial Law. The intention of setting the historical background is to make the time of Martial Law more realistic to the reader. The analysis is presented in the form of individual case studies of each work of art, making use of certain discourse categories (in particular, with the help of the categories of colour, line, character, disposition, opposition and intertextuality). Each category enriches the process of the reconstruction of the content of the text presented in these paintings. It was determined that colour is symbolic in the analysed pictures, serving to bring out emotional value through a variety of associations. It is expressive in form. It was found that varied types of lines are used, not only to frame shapes but also to express emotions. The characters found in the analysed pictures belong to completely different realities, the unreal world (uncommon animals) and the real world (figures of three men). The reconstruction of the unreal world is based on identifying and decoding the artistic visions of the artist, whose painting inspires the imagination and fascinates the viewer. The reconstruction of the content of the painting The Wujek Mine is dependent on certain historical facts. Without some knowledge of the time of Martial Law, reconstruction would be incomplete. The category of intertextuality proves that some other painters and writers have also dealt with the ideas discussed in the analysed paintings. The titles of both paintings are of an informative character and present the source of inspiration. The article concludes that by regarding paintings as texts, it can be seen that the artist sends numerous ideas and content messages to the audience.Celem artykułu jest analiza obrazów jako tekstów oraz dogłębne spojrzenie na obrazy z różnych perspektyw, aby zrozumieć istotę przekazywanych treści przez dzieła sztuki. Obydwa analizowane obrazy zostały stworzone przez polskiego artystę i prezentują okres stanu wojennego w Polsce (1981–1983). Artykuł zawiera opis wydarzeń społeczno-politycznych przed wprowadzeniem stanu wojennego w komunistycznej Polsce oraz w trakcie jego trwania celem przybliżenia realiów życia tego okresu. Analiza obrazów została przedstawiona w postaci studium przypadku, indywidualnie dla każdego dzieła sztuki z zastosowaniem kategorii dyskursywnych, a w szczególności kategorii koloru, linii, postaci, położenia, opozycji oraz intertekstualności. W trakcie analizy można zaobserwować, że każda kategoria wzbogaca rekonstrukcję treści obrazów. Ustalono, że w analizowanych obrazach kolor ma swoją symbolikę, wartość emocjonalną, asocjacyjną oraz ekspresyjną. Omówiono rodzaje linii, które nie tylko rozgraniczają kształty, ale są też wyrazem ekspresji. Postacie z analizowanych obrazów należą do różnych realności: świata nierzeczywistego (niecodzienne zwierzęta) i świata rzeczywistego (postaci trzech mężczyzn). Interpretacja ukazanego w obrazie świata nierzeczywistego polega na rozpoznaniu i rozszyfrowaniu artystycznej wizji malarza. Ten obraz pobudza wyobraźnię, zaciekawia i fascynuje. Rekonstrukcji treści obrazu Kopalnia Wujek dokonuje się w oparciu o fakty historyczne. Bez znajomości realiów stanu wojennego interpretacja obrazu Kopalnia Wujek jest możliwa, jednakże byłaby niepełna. Kategoria intertekstualności dowodzi, że istnieją różne wersje tych samych tematów omówionych w analizowanych dziełach, a podejmowanych przez innych twórców z wielu dyscyplin naukowych. Oba obrazy mają tytuły o charakterze informacyjnym i wskazują na źródło inspiracji. Autor tego artykułu podsumowuje, że obrazy traktowane jako teksty dostarczają odbiorcy liczne treści.
Paveikslai kaip diskurso analizės objektai: dvi atvejo analizėsStraipsnio tikslas – analizuoti paveikslus kaip tekstus, vizualiai juos nagrinėti iš skirtingų taškų, siekiant suvokti jų siunčiamą žinią auditorijai. Abu nagrinėjami paveikslai, vaizduojantys karinę padėtį Lenkijoje (1981–1983), nutapyti lenkų dailininko Marshallo Law. Straipsnyje aprašomi socialiniai ir politiniai įvykiai prieš įvedant karinę padėtį ir šio laikotarpio metu, vykę komunistinėje Lenkijoje. Pasirinkta paveikslų analizės forma – atvejo analizė – pritraukia tam tikras diskurso kategorijas: spalvos, linijos, būdo, dispozicijos, opozicijos, kitas intertekstualumo kategorijas. Kiekviena minėta kategorija praturtina paveikslų turinio rekonstrukcijos procesą. Analizuojamų paveikslų spalva simbolinė. Ji suteikia emocinę vertę, perteikia asociacijų įvairovę ir yra ekspresyvi savo forma.Sakoma, kad linijų tipų įvairovė pasitelkiama ne tik konstruoti formą, bet ir išreikšti emocijas. Personažai, vaizduojami paveiksluose, priklauso skirtingiems pasauliams: nerealiajam (neįprasti gyvūnai) ir realiajam (trijų vyrų figūros). Nerealiojo pasaulio rekonstrukcija grindžiama tapytojo meninės vizijos identifikavimu ir atkodavimu. Šis paveikslas kursto vaizduotę ir žavi žiūrovą. Paveikslo turinio rekonstrukciją veikia tam tikri istoriniai faktai.Intertekstualumo kategorija įrodo, kad ir kiti tapytojai bei dailininkai buvo susidūrę su tomis pačiomis straipsnyje analizuojamų paveikslų idėjomis. Abiejų paveikslų pavadinimai yra informatyvūs ir asociatyvūs. Straipsnio autorė daro išvadą, kad paveikslai, laikomi tekstais, perteikia auditorijai itin daug idėjų ir turiningų pranešimų.REIKŠMINIAI ŽODŽIAI: tapyba kaip diskursas, pasaulio diskurso paveikslas, komunikanto reakcijos diskurso paveikslas, rekonstrukcija, suvokimo diskurso perspektyvos
Tarptautinės mokslinės konferencijos „Sociolingvistinė dialektologija: baltų tarmių tyrimai“ apžvalga: geolingvistų problemos ir sprendimai
Get PDF  
Червинский, П., 2011. Негативно-оценочные лексемы языка советской действительности. Обозначение лиц
Get PDFЧЕРВИНСКИЙ, Петр, 2011. Негативно-оценочные лексемы языка советской действительности. Обозначение лиц. Томск: Кит. – 341 с
Интертекстуальная игра в романе Л. Улицкой «Медея и ее дети»
Get PDFThis article attempts to present a reading of Ulitskaya’s novel as a metatext of world culture, as an encrypted message through which the author inveigles “a shrewd reader” into the guessing of discourses (from ancient mythology to works of social realism and postmodernism) in order to detect traces of the initial scenarios proposed to humanity by the Creator. The conceptual basis of the work was the myth of Sophia Wisdom Divine, an artist painting the primary blueprint of the universe and inviting other artists to co-create (the muse and the artist). Ulitskaya’s Sophiology is based on the ideas of the Russian modernists, e.g., Soloviev and Block.The Greek story of Medea—the daughter of King Aeëtes of Colchis and wife of Jason, who headed the expedition of the Argonauts—provides the basic structure of the novel. This myth is one of the most popular in the world among artists. Its interpretive options (from Euripides and Ovid to Anouilh, Pasolini and Petrushevskaya) are evidence for the unity of the text of culture. The novel, then—the ironical statement of the author to enter into the circle of the elect, the family of Medea, whose image is highlighted by signs of Sofia—is the embodiment of style. Medea’s manor is “the navel of the earth” in which the outlines of the Masons are traced; here, time and space, living and dead, sinners and saints converge. The earth itself is read like a book.All the characters are divided into puppets—unable to understand the hidden meaning of the text—and directors/demiurges—artists, musicians, and doctors who write the history of dolls. The typology of female images is constructed on the gender stereotypes of the fin de siècle era: the woman as a sexual object (Gypsy, wanton); femme fatale/vamp (Amazonian, Salomé); and the romantic lover and muse (Madonna, the eternal feminine). The functions of the male characters are associated with Orpheus, Perseus, Pygmalion, and Ulysses, who perform their feats in the name of Beauty. The mission of the reader is to pass the initiation of the plot and guess all its variations with the power of letters resembling dragon’s teeth, to detect in these traces of meaning the “Golden Fleece,” much as Medea who led Jason to such a purpose.В работе сделана попытка прочитать роман Л. Улицкой как метатекст мировой художественной культуры, герменевтическую игру, в которой автор предлагает «проницательному читателю» разгадывать шифры дискурсов (от aнтичных мифов до произведений эпохи постмодерна), чтобы обнаружить следы первосценария, предложенного человечеству Творцом. Идейной основой произведения стал миф о Софии Премудрости Божией, Художнице, раскрасившей первичный чертеж мироздания, приглашающей мастеров к сотворчеству (муза и художник). Роман – ироническая заявка и самой Л. Улицкой на вхождение в круг избранных – семью Медеи, чей образ подсвечен образом Софии. Типология героинь строится с учетом гендерных стереотипов эпохи fin de siècle: женщина как сексуальный объект (цыганка, блудница); роковая женщина-вамп (амазонка, Соломея); романтическая возлюбленная, муза (Мадонна, Вечная Женственность). Функции мужских персонажей ассоциируются с Орфеем, Персеем, Пигмалионом, Одиссеем, совершающими свои подвиги во имя Красоты. Миссия читателя – пройти инициацию как разгадывание сюжетных вариаций, за властью букв, напоминающих зубы дракона, обнаружить следы смысла – «золотое руно», к этой цели и вела Ясона Медея
Czesko-polskie stosunki językowe w zakresie słownictwa kultury duchowej (przeszłość i stan obecny)
Get PDFThis paper discusses the role of the Czech language in forming Polish vocabulary. The question is presented on the basis of one of the thematic groups of vocabulary, beliefs and religion, classified as Bohemianisms, including such words as Old Polish anioł, diabeł, and tatrman, as well as the Polish dialectal antyjasz, b’inek, cwerg, czechman, dias, fajermon, Fontana, hastrman, jaroszek, korfanty, kuźlak, mužík, Pustecki, raraszek, sotona, szatan, waserman, wiestnica and zazrak. The classification of Czech borrowings in Polish includes three groups. The main groups are: borrowings from Old Czech, borrowings from literary Czech from the 14th to the beginning of the 16th centuries, and borrowings from common Czech dialects (especially from a transitional group of dialects). The first and second group contains many international words (borrowings from Greek, Latin and German), while the third appear chiefly in the Polish dialects of Silesia and the Małopolska province. The author notes that the early Old Czech brought Latin borrowings from Christian terminology and demonological nomenclature. The 14th and 15th and also 20th centuries brought words related to witchcraft and traditional demonology, such as the names of wizards and witches, the devil, ghosts, etc. The author ascertains that, first of all, such loan names concern beings of the lowest demonic ranks and, in general euphemistic determination, present “evil ghosts.” Linguistic geographical analysis indicates that Czech loans of demoniac names occur mainly in the south-west and repeatedly exhibit a strictly regional (sometimes individual) character. The Czech language has also fulfilled an intermediary role in adapting borrowings from other languages (German, Greek and Latin); it has thus had a significant effect on modern disparity and Polish mythological vocabulary. This article aims at the ethnic and chronological classification of fragments of Slavic mythological vocabulary, and analyzes the problem of language influence between Czech and Polish.Dynamiczne przemiany w zakresie leksyki kulturowej zachodziły zarówno w dialektach w obrębie prasłowiańszczyzny, jak i starszych kontaktów wewnątrzsłowiańskich już na gruncie poszczególnych języków narodowych. Przykładem drugiego typu są niejednokrotnie złożone drogi wędrówki nazw mitologicznych, jakich obraz wyłania się z badań wewnątrzsłowiańskich zapożyczeń. Tematem artykułu jest rola języka czeskiego w kształtowaniu się polskiego słownictwa religijnego i demonologicznego. Autor omawia to zagadnienie na podstawie analizy leksyki z grupy tematycznej ‘wierzenia i religia’, zaklasyfikowanej jako bohemizmy, w tym: staropolskich – anjoł, diabeł; oraz polskich dialektalnych: antyjasz, cwerg, czechman, dias, fajermon, jaroszek, korfanty, raraszek, sotona, waserman i zazrak. Zapożyczenia te dotyczą przede wszystkim nazw istot demonicznych niższego rzędu i stanowią na ogół eufemistyczne określenia ‘złego ducha’. Ich analiza pod kątem geografii lingwistycznej wskazuje na głównie południowo-zachodni zasięg występowania zapożyczeń z czeskiego w obrębie nazw demonicznych (powiaty katowicki, opolski, nowosądecki) oraz ich niejednokrotnie ściśle regionalny (czasami nawet jednostkowy) charakter. Język czeski pełnił tu rolę języka-pośrednika w adaptowaniu zapożyczeń z innych języków (w tym z niemieckiego, greki i łaciny), przez co znacząco wpływał na współczesne zróżnicowanie polskiej ludowej leksyki mitologicznej. Tematyka referatu wiąże się z etniczną klasyfikacją słowiańskiego słownictwa mitologicznego oraz z problematyką wzajemnych wpływów słowiańsko-słowiańskich w obrębie tej samej grupy językowej.
Lingvistiniai čekų ir lenkų kalbų santykiai dvasinės kultūros (praeities ir dabarties) žodyne Straipsnyje aptariamas čekų kalbos vaidmuo lenkų kalbos žodyne. Autorius šį klausimą analizuoja per „įsitikinimų ir religijos“ teminę žodyno grupę, įvardijamą kaip bohemizmai. Taip pat nagrinėjami senosios lenkų kalbos žodžiai anioł, diabeł, tatrman, lenkų dialektizmai antyjasz, b’inek, cwerg, czechman, dias, fajermon, Fontana, hastrman, jaroszek, korfanty, kuźlak, mužík, Pustecki, raraszek, sotona, szatan, waserman, wiestnica, zazrak. Lenkų kalbos skoliniai čekų kalboje klasifikuojami į tris grupes. Tai skoliniai iš: senosios čekų kalbos, literatūrinės kalbos nuo XIV iki XVI a. pr., iš bendrų Čekijos dialektų (ypač iš tarpinių dialektų grupės). Pirmoje ir antroje grupėje yra daug tarptautinių žodžių (skolinių iš graikų, lotynų ir vokiečių), trečioji gausiausia Lenkijos Silezijos ir Małopolskos provincijų tarmėse.Autorius pažymi, kad ankstyvoji senoji čekų kalba iš lotynų kalbos perėmė krikščioniškosios terminijos ir demonologijos terminologijos skolinius; XIV ir XV, taip pat XX amžių žodžiai susiję su raganavimu ir tradicine demonologija (burtininkų ir raganų, velnių, vaiduoklių vardai ir pan.). Nustatyta, kad, visų pirma, tai susiję su žemiausiojo sluoksnio demoniškų būtybių skolinių vardais ir bendrais šiuolaikiniais eufemistiniais „blogio šmėklų“ apibūdinimais.Analizė parodė, kad atsižvelgus į lingvistinę geografiją, pietvakarių srityje daugiausia demoninių skolinių pavadinimų atsirado iš čekų kalbos, jie pasižymi regioniniu (kartais individualiu) pobūdžiu. Čekų kalba atliko kalbos-tarpininkės vaidmenį pritaikant lenkų kalboje skolinius iš kitų kalbų (vokiečių, graikų ir lotynų). Tai nulėmė šiuolaikinius lenkų kalbos mitologinio žodyno bruožus ir išteklius. Straipsnio tikslas – pateikti etninę ir chronologinę slavų mitologinio žodyno fragmento klasifikaciją ir išanalizuoti čekų ir lenkų kalbų santykio problematiką.REIKŠMINIAI ŽODŽIAI: onomastika, skoliniai, religinis žodynas, lenkų kalba
Поэзия тишины Олдоса Хаксли
Get PDFUtopian thought, conventionally seeking to harmonize the world, witnessed an essential revision in the 20th century. This period of grand political and social upheavals, world wars, an arms race, scientific and technological progress, ecological concerns, and globalization radically undermined mankind’s faith in the humanistic potential of utopian projects. However, in Aldous Huxley’s writings, the intention to summon up a utopian experiment superseded any agonies of doubt about programmes of social reconstruction. Huxley turned to utopia when mass distrust in the constructive impulse of the genre had become notable in the socio-cultural climate. In Huxley’s last novel, Island (1962), “the poetry of silence” can be seen to render an optimistic response to the unholy state of the world.This article examines the novel’s lyrical interspersions, which arguably create a specific concept of silence through a series of thematic explorations comprising the ideas of noiselessness, speechlessness, and peace. The idea of noiselessness endorses a form of overcoming the world’s invincible cacophony. This kind of omnipotent dissonance can be diminished only by a supernatural power which integrates man’s disparate relationships with the universe. Like Nature for Wordsworth, Huxley’s image of the noiseless movement of the world unveils an image of unity to those who bring with them “a heart that watches and receives.” The idea of speechlessness surfaces in the lyrical fragments of the novel that touch upon intuition. Intuitive discoveries lie at the heart of a religion unfettered from dogma, and allow access to the perennial wisdom which becomes “suddenly visible” through the act of elevation to the summit of the universe. The idea of peace is placed outside the conventional frame of existential discrepancies. For this reason, the image of Shiva is meant to transcend the opposition of life and death. As long as Shiva dances simultaneously in all the planes of reality, the Palanese can learn from him how to exist in non-attachment. The acceptance of the world’s entropic progression checked by the poetry of silence leads the protagonist to a spiritual awakening and stirs his empathy for the utopian order realized in Pala.The poetry of silence embraces the beauty of the world which comes into existence from what Huxley calls a “pregnant emptiness.” The mystery of this creation cannot be subjected to any scientific, philosophical, or even theological systems of reference. One may only sense this mystery without reasoning. Wisdom converges with the skyin emptiness, dubbed “the womb of love,” and creates a universe from the poetry of silence. In Island, utopian thought, traditionally focusing on the regular patterns of a perfect society and state, attains a mystical profile promoted by the poetry of silence.В фокусе данной статьи находится поэзия Олдоса Хаксли. Поэзия была отправной точкой в творчестве Хаксли; в своих ранних лирических сборниках он ориентировался преимущественно на ироническое переосмысление модели романтического двоемирия. Начиная с первого романа «Желтый Кром» (Crome Yellow, 1921), поэзия регулярно входила в романную ткань произведений Хаксли, усиливая образное воплощение различных идей. Не исключением стал и последний роман «Остров» (Island, 1962), утопическая программа которого может быть проанализирована через призму концептуальной метафоры «поэзия тишины» и ее составляющих: бесшумности, безмолвия и покоя. В текст романа Хаксли встроил двенадцать собственных стихотворений и одно, принадлежащее древнеримскому поэту Катуллу. Если учитывать ее наиболее позднее хронологическое появление в творчестве писателя, поэзия тишины закрепляет ипостась Хаксли как поэта-мистика, близкого по духу Вордсворту. Посредством поэзии тишины Хаксли предпринял попытку устранить диссонанс мира и задать мировосприятию мистический профиль