Respectus Philologicus
Not a member yet
631 research outputs found
Sort by
Apozycje metajęzykowe w zabytkach języka polskiego
Full text linkMonuments of the Polish language contain numerous examples of apposition groups of the type jezioro Błędno, imię Bartłomiej, miasto Betsaida, Maryja, match Boża, królewna Nebraska, Jesusa Krysta syna Dawidowego, Bogu Oćcu. Metalinguistic appositions refer to intra-textual elements, e.g. słowo Pokłada, słowo Betanija, imię Jan, imię Fryzon. The article focuses on an overview and description of expressions of this type from the formal point of view (internal structure, grammatical features of the members), semantic (issues of the connotation of the basis of apposition and apposition, denotation, function) and syntactic (deep structure, the arrangement of members, syntactic accommodation). As it turned out, these groups were, to a large extent, shaped in terms of their specific features in the oldest Polish language and have preserved them until the present times. In semantic and grammatical terms, contemporary constructions of the word Sometime or the name Piotr imitate the old Polish groups, such as the słowo Zawżdy or the imię Bartłomiej. They are connoted on both sides, characterized by inclusion and restrictiveness of appeals. Appeals are not accommodated; expressions have a strict chord and are derived from the use of elements SOUND or HAVE A CHARACTER. Even today, they appear extremely rarely in the texts. Zabytki języka polskiego zawierają liczne przykłady grup apozycyjnych typu jezioro Błędno, imię Bartłomiej; miasto Betsaida; Maryja, matuchna Boża, królewna niebieska; Jesusa Krysta syna Dawidowego; Bogu Oćcu. Najrzadziej pośród nich reprezentowane były apozycje metajęzykowe, które odnosiły się do elementów wewnątrztekstowych, np. słowo „pokłada”; słowo „Betanija”; imię Jan; imię Fryzon. Przedmiotem zainteresowania w artkule uczyniono ogląd i opis tego typu wyrażeń z punktu widzenia formalnego (budowa wewnętrzna, cechy gramatyczne członów), semantycznego (kwestie konotacji podstawy apozycji i apozycji, denotacji, funkcji) oraz syntaktycznego (struktura głęboka, szyk członów, akomodacja składniowa). Jak się okazało, grupy te w dużym stopniu ukształtowały się pod względem swoistych cech już w najdawniejszej polszczyźnie i zachowały je aż do czasów obecnych. Współczesna konstrukcje słowo „kiedyś” czy imię Piotr naśladują pod względem semantycznym i gramatycznym staropolskie grupy typu słowo „zawżdy” czy imię Bartłomiej: są one obustronnie konotowane, odznaczają się inkluzją i restryktywnością apozycji, apozycje nie są akomodowane, wyrażenia mają ścisły szyk i derywowane są z wykorzystaniem elementów BRZMIEĆ lub MIEĆ POSTAĆ. Także dziś pojawiają się w tekstach wyjątkowo rzadko
Vyriškumas Algirdo Landsbergio novelėse
Full text linkIn interwar and post-war societies, men were required to show endurance, courage, and emotional stability, but their traumas, caused by the experience of war and the economic, political, and social realities of the post-war period, are just started to be analysed. Algirdas Jeronimas Landsbergis (1924–2004), a playwright, prose writer, editor, literary and theatre critic of the Lithuanian diaspora, conveys these themes in his work. The images of masculinity revealed in the texts help clarify the general experience of the society hidden ingician and lover are distinguished.the works and understand what kind of masculinity prevailed in society after the world wars changed the lives of women and men. Using K. G. Jung’s theory of analytical psychology, the article analyses A. Landsbergis’ short stories, which literature researchers less studied. Texts are explored as reflections and shapers of society, and in the case of masculinity, it is discussed what is meant by the archetypes of masculinity recorded in the literature. Based on the work of R. L. Moore and D. Gillette and J. C. Campbell, the archetypes of the divine child, the child prodigy, the Oedipus child and the hero and mature masculinity – the king, warrior, magician and lover are distinguished.Tarpukario ir ypač pokario laikotarpių visuomenėse iš vyrų buvo reikalaujama ištvermės, drąsos ir emocinio stabilumo, tačiau jų traumos, kurias sukėlė ne tik karo patirtis, bet ir ekonominė, politinė bei socialinė pokario tikrovė, tik pradedamos analizuoti. Šias temas savo kūryboje perteikia Algirdas Jeronimas Landsbergis (1924–2004) – lietuvių išeivijos dramaturgas, prozininkas, redaktorius, literatūros ir teatro kritikas. Vyriškumo vaizdiniai, atskleisti tekstuose, padeda išaiškinti kūriniuose slypinčią visuomenei bendrą patirtį, padėti suvokti, koks vyriškumas dominavo visuomenėje pasauliniams karams pakeitus moterų ir vyrų gyvenimus. Pasitelkus K. G. Jungo analitinės psichologijos teoriją, straipsnyje analizuojamos literatūros tyrėjų mažiau nagrinėtos A. Landsbergio novelės. Tekstai tiriami kaip visuomenės atspindžiai ir formuotojai, o maskulinizmo atveju svarstoma, ką reiškia literatūroje užfiksuoti vyriškumo archetipai. Remiantis R. L. Moore’o ir D. Gillette’o bei J. C. Campbello darbais, išskiriami dieviškojo vaiko, vunderkindo, edipiškojo vaiko bei herojaus ir brandaus vyriškumo – karaliaus, kario, mago ir meilužio – archetipai
Lietuvių ir baltarusių kalbų fonetikos sąveika Rodūnios apylinkėse
Full text linkThe research focuses on the interaction of the Lithuanian and Belarusian languages in thesurroundings of Radun (Belarus, Voranava district, Lith. Rodūnia). Employing the language changemethodology, the paper presents a detailed analysis of the most prominent cases of phonetic interference oftwo – old and middle – generations of residents in both languages spoken by them.The data show that the oldest residents are expressing both languages using the Lithuanian articulatory base. Over time, the characteristic Lithuanian features begin to level: varies the pronunciation of a; in open endings, the long tense vowels i, ы are usually pronounced as é; unstressed vowels are reduced inconsistently, etc.As Lithuanian is for the middle-generation speakers, it already demonstrates essential changes, whichoccurred because they started expressing their Lithuanian using the Belarusian articulatory base. First of all, they usually lengthen stressed short vowels; they do no longer pronounce unstressed long vowels; they donot distinguish between acute – or circumflex-accented mixed i, u + R type diphthongs; the distinction between the falling and rising diphthongs ai, au, is made based on phonetic, not accentual, factors; the palatalised dental consonants t, d are replaced by the palatalised velar consonants k, g.Tiriama dviejų pagrindinių Ródūnios apylinkėse (Baltarusija, Varanãvo r.) vartojamų kalbų –lietuvių šnektos (pietų aukštaičių patarmė) ir vietinės baltarusių tarmės – sąveika. Pritaikius kalbų kaitosmetodiką, lyginama dviejų skirtingų kartų abiejų vartojamų kalbų fonetika, nustatomos interferencijos kryptys.Vyriausiosios kartos atstovams šnekant tiek lietuviškai, tiek baltarusiškai, iš esmės išlieka pamatinė gimtosioslietuvių kalbos artikuliacijos bazė. Laikui bėgant ir silpnėjant lietuvių-baltarusių dvikalbystei, šios kartos vartojamos baltarusių tarmės fonetikoje lietuvių šnektai būdingi bruožai palaipsniui ima niveliuotis: įvairuoja dvibalsio ay tarimas; ilgieji įtemptieji balsiai i, ы atvirosiose galūnėse dažnai ištariami kaip (i)e, (ы)ε; nenuosekliai redukuojami nekirčiuoti balsiai.Viduriniosios kartos lietuvių šnektoje fiksuojama jau esminių pokyčių, nes ši karta lietuviškai kalba visrečiau. Nustatyta, kad šios kartos žmonės lietuvių kalbą pradėjo realizuoti baltarusiškos artikuliacinės bazėspriemonėmis: ilginami trumpieji kirčiuoti balsiai; nebeištariami nekirčiuoti ilgieji balsiai; tvirtapradžiai ir tvirtagaliai dvibalsiai ai, au yra skiriami ne akcentologiniu, o fonetiniu pagrindu; palatalizuoti dantiniai priebalsiai t, d keičiami palatalizuotais gomuriniais priebalsiais k, g
Język, reprezentacja i fetysze. Głód w „The Shawl” Cynthii Ozick
Full text linkThe Shawl by Cynthia Ozick is an extremely intriguing attempt at writing hunger, loss and the Holocaust. The novella transforms into a meditation on the possibility of depicting traumatic sensations, which easily defy symbolisation. As she casts suspicion on language and literature, and more broadly representation, Ozick adheres to the tradition of Jewish aniconism. However, she does so in an ostentatiously literary manner, verging on the idolatry of fiction. Ozick discards verisimilitude and hyperrealism in the representations of hunger and the Holocaust. In so doing, she suggests that the illusion of immediacy they produce is merely a fetish rather than the literary celebration of the body. Ozick’s ambitions may be more moderate, but they are certainly more honest. She explores the irreconcilable differences between the realms of the sensual and the literary. However, she also seems to say “literature in spite of all” (to misquote Georges Didi-Huberman’s dictum), thereby articulating her affirmation of the linguistic medium and literature despite all their shortcomings and deficiencies.The Shawl Cynthii Ozick stanowi niezwykle interesującą próbę zapisu doznania głodu, utraty i Holokaustu. Opowieść ta przekształca się w medytację nad możliwością przedstawienia doznań traumatycznych, niepoddających się łatwej symbolizacji. Umieszczając język i literaturę, czy też szerzej – reprezentację, w stanie podejrzenia, Ozick pozostaje wierna tradycji żydowskiego anikonizmu. Autorka czyni to jednak w sposób ostentacyjnie literacki, zatrącający o idolatrię fikcji powieściowej. Odrzucając przedstawienia werystyczne lub hiperrealistyczne głodu i Holokaustu, Ozick podpowiada, że iluzja bezpośredniości, którą takie teksty wytwarzają, jest zaledwie fetyszem, nie zaś śladem obecności ciała w literaturze. Ambicje Ozick są być może skromniejsze, ale z pewnością uczciwsze. Autorka odsłania nieprzystawalność porządku zmysłów i literatury, jednak – trawestując tytuł książki Georgesa Didi-Hubermana – wydaje się również mówić „literatura mimo wszystko”, afirmując tym samym medium języka oraz literaturę pomimo wszystkich jej niedoskonałości
„Dangui prilenkti prie žemės“, arba apie krikščioniškąjį mąstymą Vaižganto publicistikoje
Full text linkLiterary theology, which began to form in the second half of the 20th century, opened up new possibilities for linking religion, literature, and personal experience. The journalistic articles of Juozas Tumas-Vaižgantas (1869–1933) show that, on the one hand, he understood the world in a crystcentric way. On the other hand, Vaižgantas’s thought was also shaped by modernity and the time he lived in, which inclined him to reject religion. By analysing Vaižgantas’s journalistic articles and letters to his relatives, this article argues that the writer’s modernity rests on the interaction of the two realities: the eternal reality of God and the temporal reality of man. Having managed to combine these two realities with his human presence, Vaižgantas has opened up to our culture the dynamics of this interaction, in which the Christian self-restraint and modern consciousness, acting as complementary parts, become an act of self-creation founded on rational will, which in turn is associated with self-control, moderation, determination, and renunciation of egoism.XX a. antroje pusėje pradėjusi formuotis literatūros teologija atvėrė naujų galimybių sieti religiją, literatūrą ir asmeninę patirtį, santykį su pasauliu. Juozo Tumo-Vaižganto (1869–1933) veiklos kryptingumas ir šakotumas skatina kelti klausimų apie vertybinę šerdį. Viena vertus, publicistiniai straipsniai rodo, kad ta šerdis susijusi su krikščionybe ir kristocentriškai suprantamu pasauliu. Kita vertus, Vaižganto mąstymą veikė ir modernybė, jo gyvenamo laiko konkretybė, kuri buvo linkusi atmesti religiją. Šiame straipsnyje, pasitelkus publicistiką ir laiškus giminėms, siekiama atskleisti, kad Vaižganto šiuolaikiškumas ir nesenstantis aktualumas remiasi šių dviejų tikrovių sąveika – amžinąja Dievo ir laikiškąja žemiškąja žmogaus. Savo žmogiškuoju buvimu sugebėjęs sujungti šias dvi tikroves, Vaižgantas mūsų kultūrai yra atvėręs šios sąveikos dinamiką, kurioje kaip vienas kitą papildantys sandai dalyvauja krikščioniškasis susivaldymas ir modernusis sąmoningumas, sueinantys į savikūrą, besiremiančią racionalia valia ir su ja siejamais susivaldymu, susiturėjimu, pasiryžimu, egoizmo išsižadėjimu. egoizmo išsižadėjimu
Audiovizualinio vertimo terminų vartosenos variantiškumas
Full text linkThe growing supply of audiovisual products is closely linked to their translation to the target audience. In Lithuania, as well as in other countries, various modes of audiovisual translation are applied: some audiovisual works are dubbed, some are translated using voice-over, and still others are subtitled or surtitled. Deaf and hard of hearing viewers have access to the audiovisual content with the help of specialized subtitles; whereas the blind and partially sighted gain access via audio description. Each mode of audiovisual translation is defined by particular terms and specific characteristics, the variety of which may frequently seem like a kind of terminological maze for their users. This article aims at defining terms related to both the field of audiovisual translation and its modes by examining their differences and similarities to provide a structured classification of these terms. The paper also presents the insights and results of the survey, which reveals consumers’ ambiguities about the perception of audiovisual products and the application of audiovisual translation terminology.Didėjanti sukurtų audiovizualinių produktų pasiūla yra glaudžiai susijusi su jų vertimu tikslinei auditorijai. Lietuvoje, kaip ir kitose šalyse, pasitelkiami įvairūs vertimo būdai: vieni audiovizualiniai kūriniai yra dubliuojami, kitiems taikomas užklotinio vertimo būdas, dar kitiems kuriami subtitrai ar surtitrai. Kurtiesiems ir neprigirdintiems žiūrovams prieinamumą prie audiovizualinio turinio suteikia specializuoti subtitrai, o akliesiems ir silpnaregiams – garsinis vaizdavimas. Kiekvienam audiovizualinio vertimo būdui įvardyti ir jo charakteristikai apibrėžti taikomi saviti terminai, kurių įvairovė dažnam vartotojui yra tarsi savotiškas terminų labirintas. Šiame straipsnyje siekiama aptarti terminus, susijusius su audiovizualinio vertimo sritimis ir būdais, apibrėžti jų skirtumus ir panašumus bei pateikti terminų klasifikaciją. Be to, aptariant susiklosčiusią terminų vartojimo problematiką, straipsnyje pateikiamos atliktos apklausos įžvalgos ir rezultatai, kurie atskleidžia audiovizualinių produktų naudotojams iškylančius klausimus, susijusius su terminų suvokimu ir taikymu
Michał Kaziów: droga do samodzielności niewidomego pisarza w kontekście wybranych zagadnień medycyny narracyjnej i praw człowieka
Full text linkThe article undertakes constructive reflection on the loss of human health in the context of the issueof disability, with an indication that it is a state of mind rather than actual, physical impotence. The mainsubject of considerations is the attitude of the writer, Michał Kaziów, perceived as a way to independence andcreativity developed as a result of his health condition in the light of selected issues of narrative medicine andhuman rights. The paper presents the difficult fate of Kaziów after a permanent loss of fitness (L. Kowalewski,M. Czerwińska) under the model of social disability (P. Hunt, M. Oliver) and an autobiographical attitude(M. Czermińska). The views of R. Charon (a doctor and a literary scholar) and her co-workers were also takeninto account, according to which narrative medicine is a specific, well thought and described in the literatureon the subject form of clinical (and didactic) practice that supports the process of diagnosis and treatment.Simultaneously, a review of laws and regulations on the creation of legal norms that supported people withdisabilities and their evolution was undertaken. The whole text correlates with the thesis that the change inapproach to disability is a living testimony to overcoming difficulties and their consequences, both in anindividual and collective experience.Artykuł podejmuje konstruktywną refleksję nad utratą zdrowia człowieka w kontekście zagadnienia niepełnosprawności ze wskazaniem, iż jest ona raczej stanem umysłu, niż faktyczną, fizyczną niemocą. Głównym przedmiotem rozważań jest postawa pisarza, Michała Kaziowa, postrzegana jako droga do samodzielności i kreatywności wykształconych na skutek stanu zdrowia w świetle wybranych zagadnień medycyny narracyjnej i praw człowieka. W pracy przedstawione zostały niełatwe losy Kaziowa po trwałej utracie sprawności (L. Kowalewski, M. Czerwińska) w ramach modelu społecznego niepełnosprawności (P. Hunt, M. Oliver) oraz postawy autobiograficznej (M. Czermińska). Uwzględniono również poglądy R. Charon (lekarza i literaturoznawcy) oraz jej współpracowników, zgodnie z którymi medycyna narracyjna stanowi konkretną, przemyślaną i dokładnie opisaną w literaturze przedmiotu formę praktyki klinicznej (i dydaktycznej), która wspiera proces diagnozy i leczenia. Jednocześnie podjęto się przeglądu przepisów i uregulowań na temat powstania norm prawnych, które stawały po stronie osób z niepełnosprawnościami oraz ich ewolucji. Całość tekstu koreluje z tezą, iż zmiana podejścia do niepełnosprawności jest żywym świadectwem przezwyciężania trudności i ich następstw zarówno w doświadczeniu indywidualnym, jak i zbiorowym
The Image of an Architect and Masonic Symbols in Works by Milorad Pavić
Full text linkThe paper analyzes works by the Serbian postmodernist writer Milorad Pavić. It attempts to prove that he possesses knowledge of royal art and uses masonic symbols in his writing related to geometry and architecture, including the radiant delta, compass, masonic gloves, and clepsydra. It is assumed that under the influence of these particular ideas, the writer creates the leading image of an architect and the motif of construction as freemasons believe in the Great Architect of the Universe. In the short novel Damascene, according to speculative masonry’s beliefs, the building of the church projects the building of a temple in a human soul. M. Pavić, as an architect, creates a structure of every novel, which he identifies with the golden section. This paper finds special symbols of the divine proportion in his prose, including snail’s shells, pyramids, and violins. A dynamic structure as an embodiment of the open work concept and a broad spectrum of themes provide artistic communication with a creative recipient. A reader has an opportunity to choose their own style of reading and solving textual puzzles because Pavić’s prose represents a wide variety of themes, symbols, images, and allusions that embody the secrets of Freemasonry, allowing for various interpretations