Necmettin Erbakan University Institutional Repository
Not a member yet
18430 research outputs found
Sort by
CNN hyperparameter optimization in biomedical images
No full textYüksek Lisans TeziGünümüzde derin öğrenme, biyomedikal alanda tıbbi görüntü analizi, hastalık teşhisi, genetik analiz, ilaç keşfi, klinik karar destek sistemleri, hasta monitörizasyonu, hastalık sınıflandırması ve halk sağlığı gibi birçok alanda yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu tezde, derin öğrenme modellerinin performansını artırmak amacıyla hiperparametre optimizasyonu üzerinde çalışılmıştır. Hiperparametre optimizasyonu, modelin en iyi performansı elde etmesi için gerekli olan parametrelerin en iyi değerlerini belirlemeyi amaçlayan kritik bir süreçtir. Bu sürecin doğru bir şekilde yönetilmesi, modelin doğruluğunu ve genel etkinliğini önemli ölçüde artırabilir. Çalışmada, biyomedikal görüntülerde Evrişimli Sinir Ağı (CNN) derin öğrenme modellerinin hiperparametre optimizasyonu için Deniz Yırtıcıları Algoritması (MPA) kullanılmıştır. Tez çalışmasında, göğüs röntgeni (normal/zatüre) ve beyin MR görüntüleri (normal/tümörlü) üzerinde altı farklı derin öğrenme modelinin (VGG16, ResNet50V2, InceptionV3, VGG19, MobileNetV2 ve DenseNet121) hiperparametrelerinin optimizasyonu gerçekleştirilmiştir. Her model için beş kritik hiperparametre (öğrenme oranı, optimizasyon fonksiyonu, parti boyutu, nöron düşürme oranı ve epoch sayısı) MPA algoritması kullanılarak optimize edilmiş, optimizasyon süreci 20 ve 30 popülasyon büyüklüğü ile yürütülmüş ve transfer öğrenme yaklaşımı uygulanmıştır. Özellikle, göğüs röntgeni veri setinde ResNet50V2 modeli %92.47'lik en yüksek doğruluk değerine ulaşırken, beyin MR veri setinde yine ResNet50V2 modeli %99.24'lük bir doğruluk değeri elde etmiştir. Göğüs röntgeni veri setinde en yüksek iyileşmeyi VGG16 modeli göstermiştir. Başlangıç doğruluk değeri %86.21 olan model, optimizasyon sonrası %90.22'e ulaşarak yaklaşık %4.01'lik bir iyileşme sağlamıştır. En düşük iyileşmeyi ise DenseNet121 modeli göstermiş olup, %88.78'den %90.54'e yükselerek %1.76'lık bir iyileşme kaydetmiştir. Beyin MR veri setinde en yüksek iyileşmeyi yine VGG16 modeli göstermiştir. Başlangıç doğruluk değeri %94.99 olan model, optimizasyon sonrası %97.30'a ulaşarak yaklaşık %2.31'lik bir iyileşme sağlamıştır. En düşük iyileşmeyi ise MobileNetV2 modeli göstermiş olup, %98.52'den %99.21'e yükselerek %0.69'luk bir iyileşme kaydetmiştir.Today, deep learning is widely used in many areas within the biomedical field, such as medical image analysis, disease diagnosis, genetic analysis, drug discovery, clinical decision support systems, patient monitoring, disease classification, and public health. In this thesis, hyperparameter optimization was conducted to improve the performance of deep learning models. Hyperparameter optimization is a critical process that aims to determine the optimal values of parameters necessary for the model to achieve the best performance. Proper management of this process can significantly increase the model's accuracy and overall effectiveness. In the study, the Marine Predators Algorithm (MPA) was used for hyperparameter optimization of Convolutional Neural Network (CNN) deep learning models on biomedical images. In the thesis work, hyperparameter optimization of six different deep learning models (VGG16, ResNet50V2, InceptionV3, VGG19, MobileNetV2, and DenseNet121) was performed on chest X-rays (normal/inflamed) and brain MRI images (normal/tumorous). For each model, five critical hyperparameters (learning rate, optimizer selection, batch size, dropout rate, and number of epochs) were optimized using the MPA algorithm; the optimization process was conducted with population sizes of 20 and 30, and the transfer learning approach was applied. Notably, the ResNet50V2 model achieved the highest accuracy of 92.47% on the chest X-ray dataset, while on the brain MRI dataset, the same model achieved an accuracy of 99.24%. On the chest X-ray dataset, the VGG16 model showed the greatest improvement, increasing from an initial accuracy of 86.21% to 90.22% after optimization, achieving an improvement of approximately 4.01%. The model showing the least improvement was DenseNet121, which increased from 88.78% to 90.54%, recording an improvement of 1.76%. On the brain MRI dataset, the VGG16 model again showed the greatest improvement, increasing from an initial accuracy of 94.99% to 97.30% after optimization, achieving an improvement of approximately 2.31%. The model showing the least improvement was MobileNetV2, which increased from 98.52% to 99.21%, recording an improvement of 0.69%
Ancient Babylonian religion
No full textYüksek Lisans TeziBu tez Eski Babil Dinini ve özelliklerini inceleme ve değerlendirme çabasındadır. Babil devleti ve uygarlığı eski Mezopotamya’ya iz bırakmış bir tarih dilimini ifade etmektedir. Babil tarihi tarihçilerce genellikle üç ana döneme ayrılmaktadır. Bunlar, Eski Babil Dönemi (MÖ 1894–1595), Orta Babil Dönemi ya da daha yaygın adıyla Kassit Hâkimiyeti (MÖ 1595–1155) ve Yeni Babil ya da Neo-Babil Dönemi’dir (MÖ 626–539). Bu kronolojik sınıflandırma, bölgedeki siyasi egemenliklerin ardışık yapısını yansıtmaktadır. Babil toplumu, doğaüstü güçlerle iletişim kurma ve onları etkileme ihtiyacı hissediyordu. Tanrılar, insani özelliklerle (öfke, açlık, susuzluk, üzüntü, pişmanlık) tasvir edilmiş, bu antropomorfik anlayış, tanrılar ve insanlar arasında sembolik bir yakınlık kurarak dinî pratiği kişisel ve etkileşimli hale getirmiştir. Babil mitolojisinde tanrılar mutlak güçlü değildir, birbirleriyle çatışabilir, hata yapabilir veya kader tabletleri (Tupsimati) gibi metafizik unsurlarla sınırlanabilirler. Buna örnek olarak, Enûma Eliş destanında Marduk’un diğer tanrıların desteğiyle Tiamat'ı yenebilmiş olması verilmektedir. Mitolojik metinler, dinî öğretileri ifade etmekle kalmayıp, bu öğretilerin toplum içindeki yansımalarını da kültürel bağlamda işlemiştir. Hammurabi döneminde baş tanrı statüsüne yükselen Marduk, hem kozmik hem de siyasi düzenin koruyucusu olarak konumlandırılmıştı. Tapınaklar, gökyüzü ile yeryüzünün buluşma noktaları sayılmış ve anıtsal mimari unsurlarla inşa edilmiştir. Dinî işlevlerinin yanı sıra ekonomik ve sosyal merkezler olarak da hizmet veren tapınaklarda, rahip ve rahibeler toplumsal hiyerarşide kritik roller üstlenmiştir. Büyü, kehanet ve ritüeller, dinî yaşamın ayrılmaz parçaları olmuştur. Babillilerin ahiret inancı güçlüydü ve bu inanç, cenaze ritüellerinin dinî/sosyal önemini artıran temel faktörlerden biriydi. Arallû olarak bilinen öteki dünyaya ulaşmak, ruhun huzur bulması için hayati önem taşıyordu. Babil inancına göre, ritüellerin hatalı ya da eksik biçimde uygulanması hâlinde, ruhun Arallû’ya ulaşamayarak yeryüzünde hayalet biçiminde dolaşacağı düşünülürdü. Bu inanış, ölüm sonrası tasavvuru şekillendirmenin ötesinde, ayrıca yaşayanların arasındaki toplumsal düzenin korunmasına da katkı sağlamıştır.This thesis is an effort to examine and evaluate the religion of Old Babylon and its characteristics. The Babylonian state and civilization represent a historical period that left a lasting mark on ancient Mesopotamia. Historians generally divide Babylonian history into three main periods: the Old Babylonian Period (1894–1595 BCE), the Middle Babylonian Period, more commonly known as the Kassite Rule (1595–1155 BCE), and the Neo-Babylonian Period (626–539 BCE). This chronological classification reflects the successive nature of political dominion in the region. Babylonian society felt a need to communicate with and influence supernatural powers. The gods were depicted with human traits (such as anger, hunger, thirst, sorrow, and regret). This anthropomorphic understanding established a symbolic closeness between gods and humans, rendering religious practice more personal and interactive. In Babylonian mythology, the gods were not omnipotent; they could conflict with one another, make mistakes, or be constrained by metaphysical elements such as the Tablets of Destiny (Tupsimati). A notable example is found in the Enūma Eliš epic, where Marduk was only able to defeat Tiamat with the support of the other gods. Mythological texts not only conveyed religious teachings but also reflected how these teachings were manifested within the cultural fabric of society. During the reign of Hammurabi, Marduk rose to the status of chief deity, positioned as the guardian of both cosmic and political order. Temples were considered the meeting points of heaven and earth and were constructed with monumental architectural elements. Beyond their religious functions, temples also served as economic and social centers, where priests and priestesses played crucial roles within the social hierarchy. Magic, divination, and rituals were integral parts of religious life. The Babylonians held strong beliefs in the afterlife, and this belief was a key factor that increased the religious and social significance of funerary rituals. Reaching the underworld, known as Arallû, was deemed essential for the soul to find peace. According to Babylonian belief, if rituals were performed incorrectly or incompletely, the soul would be unable to reach Arallû and would instead wander the earth as a ghost. This belief not only shaped conceptions of the afterlife but also contributed to the preservation of social order among the living
The effect of patient attitude on bowel cleaning in colonoscopy
No full textAmaç: Kolon kanserinin ve adenomların teşhisinde en önemli tetkik araçlarından biri kolonoskopidir. Kolonoskopinin kalitesinde barsak temizliği büyük önem arz eder. Çalışmamızda kolonoskopi hazırlıkta hastaların tutumlarının barsak temizliğine etkisinin olup olmadığının araştırılması amaçlanmıştır.
Materyal ve Metod:Genel Cerrahi endoskopi ünitemizde 2024- 2025 yılları arasında 150 hasta çalışmaya dahil edildi. Çalışma için etik kurul onayı alındı. Bu hastaların tümüne ünitemizde rutin uygulanan diyet programı ve ilaç prosedürü verildi. Ünitemizde rutin diyet olarak; katı beslenmenin ve posa bırakan gıdaların 3 gün önceden kesilerek, sıvı ve posa bırakmayan gıdaların tüketilmesi anlatılmaktadır. İşlemden 1 gün önce en az 2-3 litre su tüketmeleri önerilmektedir.
Ünitemizde ayaktan gelecek hastalarımız için rutin barsak temizliğinde önerdiğimiz laksatif kullanımı bu şekildedir:
- İşlem öncesi 2 gün önce başlanacak şekilde her gece 2 tablet şeklinde alınacak sennosid A+ B bileşenli laksatif tablet
- İşlem öncesi 1 gün önce alınacak birer saat ara ile içilmesi gereken 3 şişe sennosid A+B bileşenli laksatif süspansiyon
- İşlem öncesi gece 24:00 da ve işlem günü sabah 07:00 da makattan yapılacak sodyum fosfatlı lavmanlar
Hastalara işlem öncesi bir anket sunularak demografik verileri, işlem öncesi su içme miktarları, diyete uyumları not alındı. İşlem sonrası elde edilen Boston Barsak Hazırlık Skoru da bu ankete not edildi. Hangi faktörlerin ne şekilde barsak temizliği üzerinde etkisi olduğuincelendi.Tüm veriler kaydedildikten sonra istatistiksel incelemeye tabi tutuldu. Bulgular:Çalışma için katılımcılara yönlendirilen anket formunda isim soyisim ,yaş, cinsiyet, boy, kilo, BMI, telefon, adres, ek hastalık, kullandığı ilaç, geçirilmiş cerrahiler, ostomi durumu, eğitim durumu, alerji durumu, sigara alkol kullanımı, kabızlık durumu ve varsa ilaç kullanımı , günlük defekasyon sayısı, kolonoskopi öncesi tüketilen su miktarı , kolonoskopi yapılma sebebi, kolonoskopi geçmişi, mevcut işlem için önerilen talimatlara uyup uymadığı, katı beslenmeyi kesme süresi, kolonoskopi ile ilgili olarak da süre, çekum entübasyonu durumu, Boston Barsak Hazırlık Skoru (BBPS), işlem öncesi ve sonrası şikayet durumu , katz skoru bulumaktaydı. Yapılan istatistiki inceleme sonucunda bu parametrelerin BBPS ile ilişkisi incelendi . Elde edilen sonuçlara göre ;
BBPS ile kolonoskopi öncesi içilen su miktarı arasında anlamlı bir ilşki elde edilememiştir.
BBPS ile katı beslenme kesilme süresi arasında pozitif bir ilişki tespit edilmiştir. Katı beslenmeyi kesme süresi uzun olan hastalarda BBPS skorunun da yüksek değerlerde olduğu görülmüştür.
BBPS ile kolonoskopi için verilen ilaç diyetini tam ya da eksik uygulamaları arasında anlamlı bir ilişki elde edilememiştir.
Sonuç:Kolonoskopinin kalitesinde barsak temizliğinin yeri çok önemlidir.İdeal bağırsak temizliğinde tolere edilebilir en uygun ilaç hala bulunulamamıştır. "Daha iyi tolere edilen" bağırsak hazırlıklarının geliştirilmesine rağmenkolonoskopilerin yaklaşık dörtte birinin yetersiz kalitede hazırlığa sahip olduğu düşünülmektedir. Yetersiz bağırsak hazırlıkları daha düşük adenom tespit oranlarına (ADR), daha uzun kolonoskopi sürelerine, tekrarlanan prosedürlere, kolorektal kanser önleme maliyetinin artmasına ve hasta memnuniyetinin azalmasına yol açar. Bu nedenle bu çalışmada işlem öncesi hastaların yaklaşımları incelenmiş ve barsak temizliğini iyileştirmek amaçlanmıştır.Objective: Colonoscopy is one of the most important diagnostic tools in the diagnosis of colon cancer and adenomas. Bowel cleansing is of great importance in the quality of colonoscopy. In our study, we aimed to investigate whether the practices of patients in preparation for colonoscopy have an effect on bowel cleansing.
Material and Method: Between 2024 and 2025, 150 patients were examined by colonoscopy in our General Surgery endoscopy unit. Ethics committee approval was obtained for the study. All of these patients were given a routine diet program and medication procedure in our unit. As a routine diet in our unit; it is explained that solid nutrition and pulp-releasing foods should be stopped 3 days in advance and liquid and non-pulp-releasing foods should be consumed. It is recommended to consume at least 2-3 liters of water 1 day before the procedure.
This is the recommended use of laxatives for routine bowel cleansing in our unit:
- Sennosid A+ B-component laxative tablet to be taken as 2 tablets every night, starting 2 days before the procedure
- 3 bottles of sennoside A+B-component laxative suspension to be taken 1 day before the procedure, which should be drunk at one hour intervals
- Sodium phosphate enemas to be administered rectally at 24:00 at night before the procedure and at 07:00 in the morning on the day of the procedure
A questionnaire was presented to the patients before the procedure and demographic data, pre-procedure water intake and dietary compliance were noted. The Boston Bowel Readiness Score obtained after the procedure was also noted in this questionnaire. Which factors had an effect on bowel cleansing and in what way were examined. All data were recorded and subjected to statistical analysis.
Results: In the questionnaire form directed to the participants for the study, name, surname, age, gender, height, weight, BMI, telephone, address, comorbidity, medication used, previous surgeries, ostomy status, educational status, allergy status, smoking, alcohol use, constipation status and medication use, if any, number of daily defecations, The following parameters were found: amount of water consumed before colonoscopy, reason for colonoscopy, history of colonoscopy, adherence to the recommended instructions for the current procedure, duration of cessation of solid feeding, duration of colonoscopy, cecal intubation status, Boston Bowel Preparation Score (BBPS), complaints before and after the procedure, and Katz score. As a result of the statistical analysis, the relationship between these parameters and BBPS was analyzed. According to the results obtained;
- There was no significant correlation between BBPS and the amount of water drunk before colonoscopy.
- A statistically significant positive and weak relationship was obtained between BBPS and the duration of solid nutrition discontinuation.
- There was no significant relationship between BBPS and complete or incomplete administration of the medication diet given for colonoscopy.
Conclusion: Bowel cleansing is very important in the quality of colonoscopy. The optimal tolerated drug for optimal bowel cleansing has not yet been found. Despite the development of “better tolerated” bowel preparations, approximately one quarter of colonoscopies are thought to have inadequate quality preparation. Inadequate bowel preparations lead to lower adenoma detection rates (ADRs), longer colonoscopy times, repeat procedures, increased cost of colorectal cancer prevention and decreased patient satisfaction. Therefore, in this study, we examined patients' attitudes before the procedure and aimed to improve bowel cleansing
Nazîre in Turkish music literature and repertoire
Get PDFDoktora TeziBu çalışma, Türk mûsikîsinde “nazîre” kavramını nazarî ve amelî veçheleriyle tanımlamak, tarihî gelişimini incelemek ve repertuvardaki örneklerini sistematik olarak tespit etmek amacıyla hazırlanmıştır. Nazîre hem edebiyat hem de mûsikî terimidir. Çalışmada, kavramın mûsikîdeki karşılığını aydınlatmak amacıyla öncelikle edebiyattaki nazîrenin etimolojik ve terminolojik açıdan tanımı ile temelleri ortaya konmuş; ardından Türk mûsikîsi literatüründeki durumu irdelenmiştir. Bu zeminden hareketle, mûsikî literatüründeki eksik ve yanlış kullanımlar belirlenmiştir. Tarihî kaynaklara başvurulmuş; yazma güfte mecmuaları ve nota külliyatlarında “nazîre” başlığı altında kaydedilen eserler taranmıştır. Bu taramalar sonucunda ulaşılan nazîre beste örneklerinin ortak özellikleri incelenmiş; kavramın edebiyattaki karşılığına benzer şekilde, mevcut bir eserin makam, usûl ve formuna bağlı kalınarak, kasıtlı şekilde ve hangi esere cevaben bestelendiği belirtilerek oluşturulan eş eserler olduğu belirlenmiştir. Sözlü eser repertuvarındaki nazîrelerde, güftelerin de çoğunlukla aynı vezin, kafiye ve redif yapısına sahip nazîre şiirlerden oluştuğu gözlemlenmiştir. Bu tanıma uyan; biri asıl diğeri nazîre olmak üzere 36 çift sözlü eser karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bunlara ilaveten yine biri asıl diğeri nazîre olmak üzere 18 çift peşrev tespit edilmiş ve incelenmiştir. Nazîre besteleme geleneğine kâr, nakş, beste, semâî ve şarkı gibi fasıl repertuvarının her türünde rastlandığı, bununla birlikte en fazla beste formunda nazîre yapıldığı görülmüştür. İncelenen 54 nazîrenin, asıl eserle makam, usûl ve form bakımından aynı olduğu tespit edilmiştir. En çok nazîre bestelenen makam Hüseynî’dir. Araştırmada, bazı nazîrelerin asıllarıyla karıştırıldığı tespit edilerek repertuvara önemli katkılar sağlanmış; nazîre kavramının Türk mûsikîsi literatüründeki yeri netleştirilmiştir. Tarihî ve müzikolojik kaynaklar karşılaştırılarak, nazîre geleneğinin en az XVI. yüzyıldan beri kesintisiz sürdüğü sonucuna varılmıştır.This study aims to define the concept of nazîre in Turkish music from both theoretical and practical perspectives, to examine its historical development, and to systematically identify its examples within the repertoire. Nazîre is a term used in both literature and music. To elucidate its musical counterpart, the study first establishes the etymological and terminological foundations of nazîre in literature, then examines its treatment within the literature on Turkish music. On this basis, misuses and gaps in the musicological discourse have been identified. Historical sources printed and manuscript lyric anthologies and collections of musical notations were reviewed for works explicitly labeled as nazîre. The shared features of the nazîre compositions discovered through these investigations were analyzed. It was determined that, much like their literary counterparts, nazîre compositions are intentionally created counterparts to existing works, adhering to the same maqam (mode), usûl (rhythmic cycle), and form, and explicitly indicating the original work to which they respond. In the case of vocal compositions, the texts were also observed to be largely composed of nazîre poems with the same meter, rhyme scheme, and refrain structure as the originals. Within this framework, 36 pairs of vocal works—each consisting of an original composition and its nazîre counterpart—were examined in a comparative manner. In addition, 18 pairs of instrumental preludes (peşrev), again in original–nazîre pairs, were identified and analyzed. The tradition of composing nazîre works was found across all forms within the fasıl repertoire, such as kâr, nakş, beste, semâî, and şarkı, with the beste form being the most common. All 54 examined nazîre compositions shared the same maqam, usûl, and form with their original counterparts. The Hüseynî mode was found to be the most frequently used in nazîre compositions. The study clarified the place of the nazîre concept within Turkish music literature by identifying several works that had previously been confused with their originals and by making significant contributions to the repertoire. A comparison of historical and musicological sources demonstrates that the nazîre tradition in Turkish music has continued uninterruptedly since at least the 16th century
The proof of prophet Muhammad's prophethood in Mu'tazila: The case of Qadi Abd al-Jabbar
Get PDFYüksek Lisans TeziAraştırmanın konusu Kâdî Abdülcebbâr özelinde Hz. Muhammed'in Nübüvvetinin Delilleridir. Bu tez, Mu’tezile mezhebinin önde gelen âlimlerinden olan İslâm düşünce tarihinde iz bırakmış Kâdî Abdülcebbâr’ın nübüvvet anlayışını ve Hz. Peygamber’in peygamberliğinin doğruluğunu temellendiren delillerini sistematik bir şekilde ortaya koymayı amaçlamıştır. Çalışma giriş, iki ana bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Giriş kısmında araştırmanın mahiyetine dair bilgiler sunulmuştur. Kâdî Abdülcebbâr’ın yaşadığı dönem, hayatı ve eserleri ana hatlarıyla ifade edilmiştir. Ardından birinci bölümde konunun anlaşılırlığı noktasında önem arz ettiğinden nübbüvvet ve mûcize ile ilintili kavramlar izah edilip hikmet ve adalet çerçevesinde Allah’ın peygamber göndermesi, nübüvvetin gerekliliği üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde nübüvvetin ispatına dair delilleri Kâdî Abdülcebbâr’ın akıl ve vahiy dengesini koruyarak nasıl temellendirdiğine dair izahlara yer verilmiş olup bu bağlamda aklî, haberi ve hissî mûcizeleri yorumlama biçimi ortaya konmuştur.The subject of the research is the proofs of Prophethood of Prophet Muhammad in the special case of Qāḍī 'Abd al-Jabbār. This thesis aims to systematically present the understanding of prophethood of Qadi Abdul Jabbar, one of the leading scholars of the Mu’tazila school of thought who left his mark on the history of Islamic thought, and the evidence that grounds the truth of the Prophethood of the Prophet. The study consists of an introduction, two main chapters and a conclusion. In the introduction, information about the nature of the study is presented. The period in which Qāḍī ‘Abd al-Jabbār lived, his life and works are outlined. Then, in the first chapter, the concepts related to prophethood and miracle are explained and the necessity of prophethood is emphasised within the framework of wisdom and justice. In the second section, explanations are given about how Qadi Abdul Jabbār based the evidence for the proof of prophecy by preserving the balance of reason and revelation, and in this context, the way of interpreting rational, news and emotional miracles is revealed
Rules of etiquity and courtesy in sufi thought and practice: The example of Qadiriyye and Nakshibendiyye
No full textYüksek Lisans TeziTasavvufta görgü ve nezaket kuralları (âdâb-ı muâşeret), bireylerin hem manevî yolculuklarında hem de sosyal yaşamlarında uyumlu ve erdemli bir tutum sergilemelerini sağlayan temel ilkeler arasında yer almaktadır. Tasavvuf, bireyin ahlâkî ve manevî gelişimini esas alarak, onu kâmil insan mertebesine ulaştırmayı amaçlayan bir disiplin olarak, sosyal etkileşimlerde de belli bir edep ve erkân çerçevesinde hareket etmeyi gerekli görmektedir. Bu bağlamda, tasavvufî öğretide âdâb-ı muâşeret, insanın hem kendi nefsiyle hem de diğer insanlarla ve nihayetinde Allah ile olan ilişkilerini düzenleyen bir ahlâkî sistem olarak karşımıza çıkmaktadır. Tasavvufî terbiyede, bireyin manevî gelişimini sağlamak için sohbet, tefekkür ve hizmet gibi farklı eğitim yöntemlerine başvurulmuş, bu süreçte bireyin ahlâkî olgunluğa erişmesi hedeflenmiştir. Bu çerçevede tasavvuf, görgü ve nezaket kurallarını sadece sosyal bir gereklilik olarak değil, bireyin ruhsal arınmasını ve ahlâkî kemâle ulaşmasını sağlayan bir vasıta olarak ele almaktadır. Tasavvufî öğretide, hoşgörü, saygı, sabır, tevazu, samimiyet ve diğerlerine hizmet gibi erdemler önemli bir yer tutmakta; bu değerler, bireyin nefsi terbiyesi ve toplumsal barışın inşasında belirleyici unsurlar olarak kabul edilmektedir. Bu çalışma, tasavvufta âdâb-ı muâşeretin temel ilkelerini, tarihsel gelişimini ve modern dönemdeki yansımalarını ele almaktadır. Tasavvuf anlayışının bireysel ve toplumsal yaşamda görgü ve nezaket kurallarını nasıl şekillendirdiğini analiz eden bu çalışma, aynı zamanda bu kuralların Kur’an-ı Kerim ve Hz. Peygamber'in (s.a.v) sünneti bağlamında temellendirilmesini amaçlamaktadır. Bu bağlamda, tasavvufun bireysel ahlâk inşasındaki rolü kadar, toplumsal düzeni ve insan ilişkilerini nasıl düzene soktuğu da incelenecektir. Araştırma sonucunda, tasavvufun âdâb-ı muâşeret öğretisinin, modern toplumlar için de rehber niteliğinde çıkarımlar sunabileceği ortaya konulacaktır.The rules of etiquette and decorum (âdâb-ı muâşeret) in Sufism are among the fundamental principles that enable individuals to maintain a harmonious and virtuous attitude both in their spiritual journey and social life. Sufism, as a discipline that prioritizes the moral and spiritual development of individuals with the aim of guiding them toward the rank of the perfect human being (insan-ı kâmil), necessitates adherence to a certain code of conduct and manners in social interactions. In this context, âdâb-ı muâşeret in Sufi teachings emerges as an ethical system that regulates an individual's relationship with themselves, other people, and ultimately with God. Sufi training employs various educational methods such as spiritual discourse (sohbet), contemplation (tefekkür), and service (hizmet) to facilitate an individual's spiritual progress, with the ultimate goal of attaining moral maturity. Within this framework, Sufism regards etiquette and decorum not merely as a social necessity but as a means of spiritual purification and moral perfection. Sufi teachings emphasize virtues such as tolerance, respect, patience, humility, sincerity, and service to others. These values are considered essential elements in self-discipline (nefs terbiyesi) and in the construction of social harmony. This study examines the fundamental principles of âdâb-ı muâşeret in Sufism, its historical development, and its reflections in the modern era. By analyzing how the Sufi perspective shapes etiquette and decorum in both individual and social life, this research also aims to establish the foundations of these rules within the framework of the Qur'an and the Sunnah of the Prophet Muhammad (peace be upon him). In this regard, the study explores not only the role of Sufism in personal moral development but also its influence on social order and human relationships. The findings suggest that the âdâb-ı muâşeret teachings of Sufism can provide valuable insights and guidance for modern societies
Application of the improved artificial algae algorithm to non-hierarchical clustering problems
Get PDFYüksek Lisans TeziOptimizasyon, belirli şartlar ve kısıtlar çerçevesinde bir problem için elde edilen en iyi çözüm olarak tanımlanmaktadır. Optimizasyon için geliştirilen algoritmalar, mevcut bilgileri mümkün olduğu kadar en iyi düzeyde kullanmayı hedeflemektedir. Geçmişten günümüze kadar araştırmacılar tarafından birçok optimizasyon algoritması geliştirilmiştir. Geliştirilen bu optimizasyon algoritmaları genel olarak doğada bulunan canlıların sosyal veya bireysel davranışlarına göre tasarlanmıştır. Optimizasyon algoritmaları mühendislik, tıp, endüstri, bankacılık gibi birçok sektörde başarılı bir şekilde kullanılmaktadır. Bununla beraber bilgisayar bilimleri çerçevesinde veri madenciliği alanında optimizasyon algoritmalarının kullanımı yaygınlaşmaya başlamıştır. Veri madenciliği uygulamalarından bir tanesi olan kümeleme birçok alanda sıkça kullanılmaktadır. Kümeleme probleminde en kritik noktalaradan bir tanesi kümelenen verilerin en iyi küme merkezlerinin belirlenmesidir. Bu problemin üstesinden gelmek amacıyla geleneksel birçok yaklaşım ve teknik geliştirilmiş ve kullanılmıştır. Son zamanlarda, kümeleme problemine çözüm bulmak amacıyla optimizasyon algoritmalarına başvurulmaya başlanmıştır. Bu tez çalışmasında, kümeleme probleminin çözümü için güncel optimizasyon algoritmalarından biri olan yapay alg algoritması kullanılmıştır. Algoritmanın yerel minimuma yakalanma sorununu çözmek ve algoritmanın performansını arttırmak amacıyla Levy uçuşu yaklaşımı kullanılmıştır. Tez çalışmasında, açık kaynak şekilde veri hizmeti sunan UCI veri ambarından alınan 15 adet veri seti (appendicitis, banknote, blobs, circles, diagnosis_II, flame, hear, ionosphere, iris2d, jain, liver, sonar, very-density, vertebral3 ve wine) üzerinde Levy uçuşu destekli yapay alg algoritması ile hiyerarşik olmayan kümeleme yapılmıştır. Önerilen algoritmanın performansını değerlendirmek amacıyla her veri seti için küme merkezleri ve veriler arasındaki toplam karesel uzaklık değerleri hesaplanmıştır. Bu hata değeri algoritma için uygunluk fonksiyonu olarak kullanılmıştır. Yapılan çalışmada önerilen algoritmanın performansı, yapay alg, karınca aslanı optimizasyonu, difrensiyel evrim, güve alev optimizasyonu, parçacık sürü optimizasyonu, ağaç tohumu ve balina optimizasyon algoritmalarının performansı ile karşılaştırılmıştır. Elde edilen deneysel sonuçlar önerilen algoritmanın kümeleme performansının diğer algoritmaların performansından daha iyi olduğunu göstermiştir.Optimization is defined as the best solution obtained for a problem within certain conditions and constraints. Algorithms developed for optimization aim to use the existing information at the best possible level. Many optimization algorithms have been developed by researchers from past to present. These optimization algorithms are generally designed according to the social or individual behaviors of living beings in nature. Optimization algorithms are successfully used in many sectors such as engineering, medicine, industry, and banking. However, the use of optimization algorithms in the field of data mining within the framework of computer science has begun to become widespread. Clustering, one of the data mining applications, is frequently used in many areas. One of the most critical points in the clustering problem is the determination of the best cluster centers of the clustered data. Many traditional approaches and techniques have been developed and used to overcome this problem. Recently, optimization algorithms have been used to find a solution to the clustering problem. In this thesis, one of the current optimization algorithms, the artificial algae algorithm, was used to solve the clustering problem. The Levy flight approach was used to solve the problem of the algorithm being caught in the local minimum and to increase the performance of the algorithm. In the thesis study, non-hierarchical clustering was performed with Levy flight supported artificial algae algorithm on 15 data sets (appendicitis, banknote, blobs, circles, diagnosis_II, flame, hear, ionosphere, iris2d, jain, liver, sonar, very-density, vertebral3 and wine) taken from UCI data warehouse which provides data service in open source. In order to evaluate the performance of the proposed algorithm, the total squared distance values between cluster centers and data were calculated for each data set. This error value was used as the fitness function for the algorithms. In the study, the performance of the proposed algorithm was compared with the performance of artificial algae, ant lion optimization, differential evolution, moth flame optimization, particle swarm optimization, tree seed and whale optimization algorithms. The experimental results obtained showed that the clustering performance of the proposed algorithm is better than the performance of other algorithms
Determining the opinions of classroom teachers about peer bullyingin primary schools (Çumra district example)
Get PDFYüksek Lisans TeziAkran zorbalığı, bir öğrencinin fiziksel, sözel, sosyal veya dijital yollarla kasıtlı ve sürekli olarak bir veya birden fazla öğrenci tarafından zarar görmesi, aşağılanması ya da dışlanmasıdır. Bu durum, mağdur öğrencinin kendisini savunmakta zorlandığı ve güç dengesizliğinin bulunduğu bir süreçtir. Süreçte psikolojik, akademik ve sosyal açıdan olumsuz etkiye maruz kalan öğrenci, hayatı boyunca farklı birçok zorbalığa da karşı koyamayabilir. Zorbalık, mağdur öğrencinin sosyal çevreyle olan ilişkilerini zayıflatabilir, yalnızlık hissini artırabilir ve başkalarına güvenme konusunda sorun yaşamasına neden olabilir. Bu nedenle akran zorbalığını önlemek ve etkilerini azaltmak için eğitimcilerin, ailelerin ve okul yönetimlerinin farkındalığının geliştirmesi büyük önem taşımaktadır. Araştırmada ilkokullarda yaşanan akran zorbalığı hakkında sınıf öğretmenlerinin görüşlerinin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda nitel yöntem izlenmiş ve durum deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Konya ili Çumra ilçesinde görev yapmakta olan 25 sınıf öğretmeni oluşturmaktadır. Veri toplama yöntemi olarak görüşme tekniğine başvurulmuş ve yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmıştır. Verilerin analizinde içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre akran zorbalığının artışında teknolojik, psikolojik, bireysel ve çevresel faktörler belirleyici olmuştur. Teknolojik nedenler arasında sosyal medyanın ve teknolojinin bilinçsiz kullanımının zorbalık davranışlarını artırdığı görülmektedir. Psikolojik ve çevresel faktörler açısından ise aile ve çevrede kötü örnek teşkil eden davranışların çocuklarda zorbalığı pekiştirdiği belirlenmiştir. Ailede şiddetin normalleşmesi, çocukların bu davranışları model almasına yol açmaktadır. Sınıflarda en yaygın zorbalık türünün sözlü zorbalık olduğu saptanmıştır. Bu tür zorbalığın mağdurlar üzerinde ciddi psikolojik etkiler bıraktığı vurgulanmış ve erken müdahalenin önemi belirtilmiştir. Öğretmenlerin zorbalık durumlarına müdahalede en sık kullandığı yöntemler arasında "davranışın verdiği zararı fark ettirme," etkili iletişim kurma ve öğrencilerin davranışlarını takip etme öne çıkmıştır. Eğitim ve bilinçlendirme, öğretmenlerin zorbalığı önlemek için alınması gereken tedbirlerle ilgili en fazla yöneldikleri kategori olmuştur. Bu kategoride, ailenin bilgilendirilmesi ve doğru davranışların öğrenciye öğretilmesi, zorbalığı önlemek için kritik önlemler olarak tanımlanmıştır.Peer bullying is the intentional and continuous harm, humiliation or exclusion of a student by one or more students through physical, verbal, social or digital means. This is a process in which the victimized student has difficulty defending himself/herself and there is an imbalance of power. The student, who is exposed to negative effects in psychological, academic and social aspects during the process, may not be able to resist many different bullying throughout his/her life. Bullying can weaken the victimized student's relationships with the social environment, increase the feeling of loneliness and cause problems in trusting others. Therefore, it is of great importance for educators, families and school administrations to raise awareness in order to prevent peer bullying and reduce its effects. The aim of the study is to determine the opinions of classroom teachers about peer bullying in primary schools. For this purpose, the qualitative method was followed and the case pattern was used. The study group of the study consists of 25 classroom teachers working in Çumra district of Konya province. Interview technique was used as the data collection method and a semi-structured interview form was prepared. Content analysis method was used in the analysis of the data. According to the research findings, technological, psychological, individual and environmental factors have been decisive in the increase of peer bullying. Among the technological reasons, it is seen that the unconscious use of social media and technology increases bullying behaviors. In terms of psychological and environmental factors, it has been determined that behaviors that set a bad example in the family and the environment reinforce bullying in children. The normalization of violence in the family leads children to model these behaviors. It has been determined that the most common type of bullying in classes is verbal bullying. It has been emphasized that this type of bullying has serious psychological effects on the victims and the importance of early intervention has been stated. Among the methods most frequently used by teachers in intervening in bullying situations, "making students aware of the harm caused by the behavior," establishing effective communication, and monitoring students' behaviors have come to the fore. Education and awareness-raising have been the categories that teachers have turned to the most regarding the measures that need to be taken to prevent bullying. In this category, informing the family and teaching students the correct behaviors have been defined as critical measures to prevent bullying
Computer vision-based 3d positioning and position verification with CNC robots
No full textYüksek Lisans TeziBu tez çalışmasında, endüstriyel kaynak dikişlerinin taşlama işlemlerini otomatikleştirmek amacıyla, dört eksenli bir CNC sistemi üzerine entegre edilmiş tek bir kamera kullanan, maliyet-etkin ve görüntü tabanlı yeni bir otomasyon mimarisi tasarlanmış ve performansı analiz edilmiştir. Geliştirilen yöntemde, çalışma alanının görüntüsü üzerinde belirlenen bir hedef bölge ilk olarak perspektif düzeltme ile ölçeklendirilmiş, ardından YOLOv8 tabanlı bir yapay zekâ modeli ile kaynak dikişinin merkezi tespit edilmiştir. Nesnenin üç boyutlu konumu ise, kameranın bilinen bir mesafede yanal hareketiyle elde edilen derinlik bilgisi ve görüntü düzlemindeki konumunun birleştirilmesiyle belirlenmiştir. Sistemin performansı, 150x150 mm'lik bir alanda gerçekleştirilen sistematik testlerle değerlendirilmiş; geliştirilen doğrusal paralaks modelinin Z ekseninde (derinlik) konuma bağlı sistematik hatalar sergilediği, ancak bu hatanın yayılımının nihai X ve Y konumlandırmasında ±2.5 mm aralığında kaldığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu çalışma, geleneksel stereo sistemlere kıyasla daha düşük maliyetli bir donanımla, endüstriyel polisaj görevleri için yüksek tekrarlanabilirliğe sahip, tam otonom bir çözüm sunma potansiyelini ortaya koymuştur.In this thesis, a novel, cost-effective, and vision-based automation architecture was designed and its performance analyzed for the purpose of automating the grinding processes of industrial weld seams, utilizing a single camera integrated into a four-axis CNC system. In the developed method, a target region of interest on the workspace image was first scaled via perspective correction, after which the center of the weld seam was detected using a YOLOv8-based artificial intelligence model. The three-dimensional position of the object was then determined by combining the depth information, obtained through the lateral movement of the camera over a known distance, with its position on the image plane. The system's performance was evaluated through systematic tests conducted over a 150x150 mm area; it was determined that the developed linear parallax model exhibited position-dependent systematic errors in the Z-axis (depth), though the propagation of this error remained within a ±2.5 mm range in the final X and Y positioning. In conclusion, this study has demonstrated the potential of the proposed approach to offer a highly repeatable and fully autonomous solution for industrial polishing tasks with lower-cost hardware compared to traditional stereo systems
The relationship between internet use and religiosity in the adolescence development process -the case of Ilgın high school students-
No full textDoktora TeziAraştırmada, günümüzde lise öğrencilerinin bilgisayar, internet, dijital oyun ve cep telefonunu yoğun bir şekilde kullanmaları ile bu süreçte maruz kaldıkları içeriklerin dinî tutum ve davranışlarına etkisi incelenmiştir. Bu bağlamda, ortaöğretim çağındaki öğrencilerin internet kullanımı ile dindarlık arasındaki ilişkinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Çalışma, 2023-2024 Eğitim-Öğretim Yılı’nda Konya ili Ilgın ilçesindeki farklı lise türlerinde öğrenim gören 567 öğrenciyle gerçekleştirilmiştir. Anket verileri, veli onam formu aracılığıyla ve tamamen gönüllülük esasına göre toplanmıştır. Katılımcıların %67,5’ini kız, %32,5’ini erkek öğrenciler oluşturmuş, farklı lise türlerinden ve tüm sınıf seviyelerinden öğrenciler ankete katılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, öğrencilerin çoğunun evlerinde sınırsız internet bulunması dijitalleşmenin hızla yayıldığını göstermektedir. Gençlerin büyük bir kısmı günlük ortalama 3-4 saat internet kullanmakta, bu süreyi müzik dinleme, sosyal medyada vakit geçirme ve dijital oyunlara ayırmaktadır. Dijital oyunlarda özellikle dövüş ve savaş türlerinin öne çıktığı görülmüştür. Erkek öğrenciler oyunları kızlara oranla daha fazla oynarken, ebeveyn eğitim düzeyi veya gelir düzeyi oyun oynama süresinde belirleyici olmamıştır. İnternet kullanımının ise dinî tutum ve davranışlar üzerinde olumsuz etkisi tespit edilmiştir.In this study, the impact of high school students’ intensive use of computers, the internet, digital games, and mobile phones, as well as the content they are exposed to during this process, on their religious attitudes and behaviors was examined. In this context, the study aimed to reveal the relationship between internet use and religiosity among secondary education students. The research was carried out during the 2023–2024 academic year with 567 students from different types of high schools in the Ilgın district of Konya province. Survey data were collected through parental consent forms and entirely on a voluntary basis. Of the participants, 67.5% were female and 32.5% were male students, representing different types of high schools and all grade levels. According to the research findings, the fact that most students have unlimited internet access at home demonstrates the rapid spread of digitalization. A large proportion of young people spend an average of 3–4 hours online daily, dedicating this time mainly to listening to music, engaging in social media, and playing digital games. Among digital games, fighting and war genres were found to be particularly prominent. Male students played these games more frequently than female students, while parents’ educational level or income level did not appear to be determining factors in gaming time. Internet use was found to have a negative effect on religious attitudes and behaviors