Czasopisma Uniwersytetu Opolskiego (E-Journals)
Not a member yet
4551 research outputs found
Sort by
Zrównoważony rozwój transportu zbiorowego w średnich miastach w Polsce: stan obecny, wyzwania i plany na przyszłość: The sustainable development of public transport in medium-sized cities in Poland: the current situation, the challenges and the plans for the future
No full textThe article analyses current challenges, investments and prospects for sustainable development of public transport in Polish municipalities. Special attention is given to medium-sized cities, which need to adapt transport systems to changing social and environmental needs. Investment activities related to the introduction of zero-emission vehicles, the construction of charging infrastructure and the integration of transport systems are discussed. The importance of legislation and societal expectations in driving the modernisation of rolling stock and the development of green transport solutions is highlighted.W artykule przeanalizowano stan taboru i infrastruktury transportu zbiorowego w polskich samorządach. Szczególną uwagę poświęcono średnim miastom, które muszą dostosować systemy transportowe do zmieniających się potrzeb społecznych i środowiskowych. Omówiono działania inwestycyjne związane z wdrażaniem pojazdów zeroemisyjnych, budową infrastruktury ładowania oraz integracją systemów transportowych. Podkreślono znaczenie regulacji prawnych i społecznych oczekiwań, które napędzają modernizację taboru i rozwój ekologicznych rozwiązań transportowyc
Etyka sztucznej inteligencji – fakty i postulaty
No full textResearch context: The dynamic development of artificial intelligence (AI) has revolutionised the modern era, bringing with it both enormous benefits and increasing ethical and social risks. A moral reflection on its applications, implications, and consequences is therefore justified.Research objective: The main aim of the article is to establish moral frameworks for the functioning of AI by distinguishing human intelligence from machine intelligence and by analysing who actually bears ethical responsibility for AI’s actions, thereby identifying the subject of moral responsibility.Research method: The study employs desk research, i.e., an analysis of existing data, including selected documents and studies addressing ethical aspects of AI use, with particular attention given to the activity in this field of the pope of the “digital revolution,” Leo XIV. Comparative analysis was also used: ethical principles of AI identified by a selected chatbot were juxtaposed with definitions of morality and ethics, and approaches to the issue were compared in the Vatican’s Nota Antiqua et nova and the EU’s AI Act.Results: It was established that AI cannot act morally because it is not a human subject (a person), which means that programmers and users, not machines, ultimately bear responsibility for its use and any potential harm.Conclusions: It is necessary for the development of AI to place human dignity at its center and to be grounded in strong ethical frameworks and legal regulations, so that the benefits of this technology outweigh the risks, such as deepening loneliness, undermining the right to work, autonomous AI decisions in military actions, or the educational danger of questioning the rationality of the human subject.Kontekst badań: Dynamiczny rozwój sztucznej inteligencji (AI) zrewolucjonizował epokę, niosąc ze sobą zarówno ogromne korzyści, jak i narastające zagrożenia etyczne i społeczne. Zasadny jest więc namysł moralny nad jej zastosowaniami, implikacjami i konsekwencjami.Cel badań: Głównym celem artykułu jest ustalenie ram moralnych dla funkcjonowania AI, poprzez odróżnienie inteligencji ludzkiej od maszynowej oraz analizę, kto faktycznie ponosi odpowiedzialność etyczną za jej działania, a więc zidentyfikowanie podmiotu odpowiedzialności moralnej.Metoda badawcza: W badaniach zastosowano desk research, a więc analizę danych zastanych, z uwzględnieniem wybranych dokumentów i opracowań dotyczących etycznych aspektów stosowania AI, szczególną uwagę poświęcając aktywności na tym polu papieża „rewolucji cyfrowej”, Leona XIV. Posłużono się także analizą porównawczą, zestawiając zasady etyczne AI wskazane przez wybranego chatbota z definicjami moralności i etyki oraz porównując podejścia do problemu w watykańskiej Nocie Antiqua et nova i unijnym AI Act.Osiągnięte wyniki: Ustalono, że AI nie może działać moralnie, ponieważ nie jest ludzkim podmiotem (osobą), co oznacza, że to programiści i użytkownicy, a nie maszyny, ponoszą ostateczną odpowiedzialność za jej użycie i potencjalne szkody.Wnioski: Konieczne jest, aby rozwój AI stawiał w centrum godność człowieka i opierał się na silnych ramach etycznych oraz regulacjach prawnych, aby dobro wynikające z tej technologii przewyższało zagrożenia, takie jak pogłębianie samotności, zakwestionowanie prawa do pracy, autonomiczne decyzje AI w działaniach zbrojnych czy niebezpieczeństwo edukacyjnego zakwestionowania racjonalności ludzkiego podmiotu
Właściwe miejsce sprawowania liturgii sakramentu małżeństwa
No full textThe sacrament of marriage, as celebrated in the Catholic Church, constitutes a unique sign of the union established between spouses in the likeness of Christ's love for the Church. It possesses a Eucharistic dimension and is therefore intrinsically linked to the Eucharistic liturgy. The celebration of the liturgy of the sacrament of marriage, especially when it takes place during the Holy Mass, requires the selection of a worthy and appropriate place.
An analysis of relevant Church documents and scholarly studies leads to the conclusion that the parish church of one of the spouses should be regarded as the most appropriate place for the celebration of the sacrament of marriage. It ought to be the first choice for those intending to enter into a sacramental union. Any deviation from this norm should be justified by serious reasons and must occur with the consent of the competent ecclesiastical authority. In particular, cases in which the sacrament of marriage is celebrated outside a sacred place—requiring the permission of the diocesan bishop—should remain exceptional. Only then can the liturgy of the sacrament of marriage, as a communal event of the Church, remain deeply rooted in the liturgical space and in the life of the local faith community.
Keywords: sacrament of marriage, liturgy, marriage, Eucharist, sacred place.Sakrament małżeństwa zawierany w Kościele Katolickim stanowi szczególny znak zjednoczenia, jakie dokonuje się między małżonkami na wzór miłości Chrystusa do Kościoła. Ma on wymiar eucharystyczny, a zatem jego liturgia jest zasadniczo związana z liturgią eucharystyczną. Sprawowanie liturgii sakramentu małżeństwa, zwłaszcza w czasie Eucharystii, wymaga wyboru godnego i właściwego ku temu miejsca.
Analiza przytoczonych dokumentów oraz opracowań prowadzi do wniosku, że za najbardziej właściwe miejsce zawarcia sakramentu małżeństwa należy uznać kościół parafialny jednego z nupturientów. Powinien on być zawsze pierwszym wyborem osób pragnących zawrzeć sakramentalny związek małżeński. Wszelkie odstępstwa od tej zasady powinny być uzasadnione istotnymi powodami oraz odbywać się za zgodą odpowiedniej władzy kościelnej. Szczególnie przypadki zawierania sakramentu małżeństwa poza miejscem świętym, wymagające zgody ordynariusza, nie powinny stawać się regułą, aby liturgia sakramentu małżeństwa, będąca wydarzeniem wspólnotowym Kościoła, pozostawała głęboko zakorzeniona w przestrzeni liturgicznej oraz życiu wspólnoty lokalnej.
Słowa kluczowe: sakrament małżeństwa, liturgia, małżeństwo, eucharystia, miejsce święte
Opracowania Magnificat wybranych kompozytorów luterańskich XVII i 1. połowy XVIII wieku. Część 3: Jan Sebastian Bach.
No full textIn this article, the author continues to examine the arrangements of the Magnificat canticle of selected Lutheran composers of the 17th and the first half of the 18th century, focusing on the works of Johann Sebastian Bach. In the introductory part, the author outlines the composer's profile against the background of the historical, religious, and cultural conditions of his contemporary times. In the next step, the following Bach compositions are analysed: Magnificat (BWV 243, BWV 243a), the cantata Meine Seel erhebt den Herren (BWV 10) as well as two organ chorales entitled Meine Seele erhebt den Herren (BWV 648 and BWV 733). In the final conclusions, the author emphasises J. S. Bach's use of musical rhetoric in accordance with the tradition set by the Lutheran composers who preceded him, which fully corresponds to Martin Luther's position towards the Virgin Mary.
W niniejszym artykule autor kontynuuje badania nad opracowaniami kantyku Magnificat wybranych kompozytorów luterańskich XVII i 1. połowy XVIII wieku, skupiając się na twórczości Jana Sebastiana Bacha. W części wprowadzającej autor zarysowuje sylwetkę kompozytora na tle uwarunkowań historyczno-religijno-kulturowych czasów jemu współczesnych. Następnie analizie zostają poddane kolejno: bachowskie Magnificat (BWV 243, BWV 243a), kantataMeine Seel erhebt den Herren (BWV 10) jak również dwa chorały organowe zatytułowane Meine Seele erhebt den Herren (BWV 648 i BWV 733). We wnioskach końcowych autor podkreśla posługiwanie się retoryką muzyczną przez J. S. Bacha zgodnie z tradycją wyznaczoną przez luterańskich twórców go poprzedzających, co w pełni koresponduje ze stanowiskiem Marcina Lutra wobec Maryi Panny
Resisting the poisonous language of fascism
No full textThis article examines how language has become one of the central battlegrounds in the rise of American fascism. Drawing on the insights of Morrison, Ngũgĩ, Klemperer, and others, it argues that Trump’s rhetoric is not simply inflammatory but functions as a weapon of authoritarian statecraft, a “dead language” designed to erase memory, suppress critical thought, and normalize violence. The piece explores how fascist rhetoric intertwines with neoliberal pedagogy, white supremacy, and profound inequality, shaping a culture of disposability where dehumanization is institutionalized and cruelty governs. Through a layered analysis of state terror, racial cleansing, attacks on immigrants, the militarization of civil society, and the collapse of moral imagination, the article exposes how authoritarian politics transforms civic life into a war zone sustained by propaganda, fear, and spectacle. Against this descent, it calls for reclaiming language as a site of critique, memory, and democratic resistance. Only by forging a new, insurgent vocabulary, one capable of naming the crisis and envisioning emancipatory futures, can democratic agency be revived and the machinery of fascist politics be confronted
Środki stylistyczne służące przekazywaniu wiedzy o systemie językowym w dawnych podręcznikach do nauki języka angielskiego. Przyczynek do badań nad historią polskiego dyskursu glottodydaktycznego
Full text linkThe article analyses the stylistic and functional shaping of fragments of old textbooks conveying information about English grammar. The material basis for the considerations is a selection of English language textbooks published from the late 18th to the mid-20th century. The form and means of transmitting knowledge typical of teaching this language in the past have not been the object of stylistic research to date. The objective of the present study is to ascertain which linguistic techniques are employedin past English learning materials and which of these facilitate the theoretical-cognitive aspect of language education, namely the transmission of knowledge about the structure and functioning principles of the language system. The stylistic observations are made from a discourse perspective. The analyses have shown that the mode of cognitive organisation of the text of former glottodidactic textbooks is descriptive and explanatory in nature. The presented knowledge is regarded as indisputable, and the object of analysis is the set of rules that govern the functioning of the language system. The desire to convey the content in an accessible and easy-to-remember manner is evident in the provision of examples and explanations highlighting the logical relationships between the rules of English grammar and juxtaposing how specific forms are expressed in the taught and native language; the use of directive constructions, intratextual cross-references and typographical treatments
