Czasopisma Uniwersytetu Opolskiego (E-Journals)
Not a member yet
4551 research outputs found
Sort by
Recenzja: Paweł Pyrchała. 2022. Wspomnienia i fakty. Oprac. Jerzy Nowok. Zabrze: Wydawnictwo Dukle, 564 s., ISBN 978-83- 954310-7-4.
Get PDFRecenzja książki ks. Pyrchały - jego autobiografi
Teologia pastoralna wobec kwestii sumienia: Wstępne spostrzeżenia na temat obszaru badań
No full textConscience is classically a place of moral-theological or ethical reflection. More and more often, however, it is used by bishops as a place of decision in the face of ambiguousor controversial pastoral situations, such as the blessing of same-sex partners. In contrast, episcopal critics of the Synodal Way, for example, also refer to the conscience that,according to their interpretation, is precisely not a place of doctrinal development. This situation leads to the analysis of an understanding of conscience that was already ambiguous in the Council, which is continued in theological follow-up concepts or later magisterial positions. Regarding a “theology of the people” that was already developed in the 1970s in the German-speaking world – parallel to Latin America – this juxtaposition could be overcome from the practice of concrete decisions of conscience and thus the pastoral essence of Vatican II could be continued in the face of concrete problems today.Sumienie jest klasycznie miejscem refleksji moralno-teologicznej lub etycznej. Coraz częściej jednak jest wykorzystywane przez biskupów jako miejsce podejmowania decyzji w obliczu niejednoznacznych lub kontrowersyjnych sytuacji duszpasterskich, takich jak błogosławieństwo partnerów tej samej płci. Z kolei biskupi krytykujący Drogę Synodalną również odwołują się do sumienia, które według ich interpretacji nie jest miejscem rozwoju doktrynalnego. Sytuacja ta prowadzi do analizy rozumienia sumienia, które było niejednoznaczne już na Soborze Watykańskim II, a które jest kontynuowane w następczych koncepcjach teologicznych lub późniejszych stanowiskach Magisterium. W odniesieniu do „teologii ludu”, która została rozwinięta już w latach siedemdziesiątych XX w. w obszarze języka niemieckiego (równolegle do Ameryki Łacińskiej) to przeciwstawieniemoże być przezwyciężone z punktu widzenia praktyki konkretnych decyzji sumienia, a tym samym duszpasterska istota Vaticanum II może być współcześnie kontynuowanaw obliczu konkretnych problemów
František Miko, jeho autentická funkčná štylistika a impulzy pre súčasnú štylistiku
Get PDFThe article examines the stylistic theory of František Miko, a prominent Slovak thinker of the 20th century. Miko’s expressional conception of style is defined by two methodological attributes: functional and structuralist. Although Miko did not align with the mainstream of functional stylistics, he pioneered an authentic form offunctional structuralism, focusing on the artistic text and style through two pivotal categories: reception and, in a later period, conception. He associated reception with ‘effect’, and conception with ‘attitude’ and ‘modality’, all fundamentally experiential,communicative, and pragmatic categories. This article evaluates Miko’s expressional conception from both contemporaneous and modern perspectives, highlighting the distinctive features of Miko’s functional stylistics in comparison to the classical functional styles established by the Prague School and later developed in Slovak linguistics by J. Mistrík. It also examines the contributions of his original stylistic framework to contemporary stylistic research aims, particularly within the inclusive stylistics project of the Bratislava team of linguists led by J. Dolník and O. Orgoňová. The inclusive communication style is characterised as a value-oriented approach to language use, grounded in the principles of freedom and equality. However, concerns often arise regarding the authenticity versus stereotyping of inclusive stylisations, referred to as quasi-inclusiveness. This communicative challenge connects closely to Miko’s notion of conception
Right-libertarian views on divorce causes in the light of evolutionary psychology
No full textThe article aims to present and discuss the profound right-libertarian approach to marriage and the reasons for its dissolution. It also compares contemporary libertarian contributions to the subject with the achievements of evolutionary psychology, a recent development of the Darwinian approach, considering that early libertarianism has been associated with social Darwinism. The article underscores that most libertarians perceive marriage as a contract; however, more conservative right-libertarians emphasize the social value of this institution instead of the form of its arrangement, a perspective that holds significant implications for the issue under study. Evolutionary psychology investigates and explains human behaviors and attitudes as evolutionary adaptations, which concerns, e.g., differences in involvement in child-rearing between the two sexes. Both the libertarian and evolutionary approaches reach similar conclusions regarding the topic at hand. They view marriage as a means for spouses to support each other mutually and argue that this purpose is undermined if another entity can take on the role of one of the spouses. Libertarians believe that the state, particularly the welfare state, replaces spouses in their functions, leading to higher divorce rates. Advocates of evolutionary psychology can subscribe to this claim
„Kult w duchu i prawdzie” oraz „rozumna służba Boża” jako definicje kultu chrześcijańskiego. Studium biblijno-tomistyczne
No full textThe article offers an integral approach to the nature of Christian worship from two complementary perspectives: biblical and Thomistic. In the biblical section, the author analyzes John 4:23 and Romans 12:1, presenting worship as a Trinitarian reality: directed to the Father, revealed in Christ, and realized through the Holy Spirit. Worship “in spirit and truth” signifies authentic, grace-rooted worship involving the whole person, reason, will, and affections, leading to a transformation of life. “Reasonable service to God,” in turn, is man’s existential response to salvation, consisting in a conscious, free, and communal self-offering to God. The Thomistic section presents worship through the lens of the virtue of religion, a moral virtue that orders the human relationship with God according to reason and will. St. Thomas Aquinas teaches that true acts of worship arise from reason recognizing God as the Supreme Good and from the will’s desire to render due honor. Sensible emotions are secondary and subordinate in this process. The virtue of religion, as rational and free striving toward God, perfectly harmonizes with the biblical concepts of “worship in spirit and truth” and “reasonable service to God.”Artykuł podejmuje próbę integralnego ujęcia istoty kultu chrześcijańskiego w dwóch komplementarnych perspektywach: biblijnej i tomistycznej. W części biblijnej autor analizuje fragmenty J 4, 23 oraz Rz 12, 1, ukazując kult jako trynitarne dzieło: Ojca, objawione w Chrystusie i urzeczywistnione w Duchu Świętym. Oddawanie czci „w duchu i prawdzie” oznacza kult autentyczny, zakorzeniony w łasce, który obejmuje całego człowieka, rozum, wolę i uczucia, oraz prowadzi do przemiany życia. Z kolei „rozumna służba Boża” to egzystencjalna odpowiedź człowieka na zbawienie, polegająca na świadomym, wolnym i wspólnotowym oddaniu siebie Bogu. W części tomistycznej kult ukazany jest przez pryzmat cnoty religijności, która jako cnota moralna porządkuje relację człowieka do Boga w świetle rozumu i woli. Św. Tomasz z Akwinu wskazuje, że prawdziwy akt kultu wypływa z rozumu, który rozpoznaje Boga jako Najwyższe Dobro, oraz z woli, która pragnie oddać Mu należną cześć. Uczucia zmysłowe mają w tym procesie znaczenie drugorzędne i podporządkowane. Cnota religijności, jako rozumne i wolne dążenie ku Bogu, harmonizuje z biblijnym ujęciem kultu jako „kultu w duchu i prawdzie” oraz „rozumnej służby Bożej”
Sprawozdanie z 60. Sympozjum Wykładowców Liturgiki na Wydziałach Teologicznych i w Wyższych Seminariach Duchownych
No full textPostęp i zmiana, czy kuriozum w świetle przepisów prawa administracyjnego? Zakłady administracyjne tworzone przez podmioty niepubliczne na przykładzie muzeów niepublicznych
No full textThe article addresses the issue of non-public museums which perform the same public tasks as their public counterparts, thereby justifying the recognition of the former as administrative institutions within the framework of contemporary Polish administrative law. The study formulates a research question concerning the statutory definition of a museum and whether it allows accepting functional equivalence between public and non-public museums. It emphasizes the need to acknowledge non-public museums as administrative institutions that carry out identical public tasks in the fields of culture and protection of cultural heritage. The applied methods: dogmatic legal analysis of regulations concerning museums and administrative institutions, comparative examination of doctrinal positions (structural-organizational vs. material-functional approaches), and analysis of case law regarding private entities performing public tasks — enabled formulation of the final conclusions.The findings suggest that all museums, regardless of their founding entity, serve the same public functions related to preservation of cultural heritage. The increasingly prominentW artykule został poruszony temat muzeów niepublicznych, które realizują identyczne zadania publiczne jak muzea publiczne, co uzasadnia uznanie ich za zakłady administracyjne w rozumieniu współczesnego polskiego prawa administracyjnego. W opracowaniu sformułowano pytanie dotyczące ustawowej definicji muzeum oraz tego, czy pozwala ona na funkcjonalne zrównanie muzeów publicznych i niepublicznych. Wskazano na potrzebę uznania muzeów niepublicznych za zakłady administracyjne, wykonujące identyczne zadania publiczne z zakresu kultury i ochrony dziedzictwa kulturalnego. Zastosowane metody: analiza dogmatycznoprawna przepisów dotyczących muzeów i zakładów administracyjnych, studium porównawcze stanowisk doktryny (podejście strukturalno-organizacyjne vs. materialno-funkcjonalne) oraz analiza orzecznictwa dotyczącego podmiotów prywatnych realizujących zadania publiczne, pozwoliły na sformułowanie wniosków końcowych. Wynik wskazał, że wszystkie muzea – niezależnie od podmiotu założycielskiego – wykonują tożsame zadania publiczne związane z misją ochrony dziedzictwa kulturowego. Zyskujące na znaczeniu podejście funkcjonalne do definicji zakładu administracyjnego w doktrynie pozwala traktować muzeum jako zakład administracyjny niezależnie od jego podmiotu organizującego. W artykule podkreślono, że utrzymywanie formalnego rozróżnienia między muzeami publicznymi i niepublicznymi generuje niespójności w zakresie regulacji i finansowania. Przepisy prawa oraz podejście strukturalno-organizacyjne do definicji zakładu administracyjnego nie jest adekwatne do zmieniającej się sytuacji podmiotów wykonujących współcześnie zadania publiczne
Dyfuzja i interferencja – o prawie ochrony środowiska i jego granicach słów kilka
No full textDoctrinal findings allow for the recognition of both external and internal boundaries within environmental law. At the same time, scholarly literature increasingly observes an unprecedented degree of diffusion and interference of legal institutions originating from other branches of law into the field of environmental law. For the purpose of describing these normative phenomena, this study advances the thesis that environmental law constitutes a domain lacking clearly defined internal boundaries—both within administrative lawand within the legal system as a whole—and is particularly susceptible to the processes of diffusion and interference. The absence of strict boundaries may enhance the adequacyof the norms proposed by the legislator in achieving the objectives of environmental law. To substantiate this thesis, the study employs the dogmatic-legal (linguistic-logical)method, based on analyses of legal texts. The analyses lead to the conclusion that the diffusion of solutions characteristic of civil law, as well as the blurring of boundaries (interference)with public economic law, contribute to increasing the effectiveness of legal regulation, provided that the axiological identity of environmental law is preserved at its intersectionwith other branches of law.Ustalenia doktrynalne pozwalają na przyjęcie istnienia granic zewnętrznych i wewnętrznych w prawie ochrony środowiska. Jednocześnie w literaturze przedmiotu dostrzegana jest cechująca się niespotykanym wcześniej nasileniem dyfuzja i interferencja do prawa ochrony środowiska instytucji wykształconych w innych działach prawa. Na potrzeby opisuzjawisk normatywnych w opracowaniu postawiono tezę, że prawo ochrony środowiska jest obszarem pozbawionym ścisłych granic wewnętrznych, zarówno w ramach prawa administracyjnego, jak i systemu prawa w ogóle, i szczególnie podatnym na zjawisko przenikania (dyfuzja i interferencja).Na potrzeby udowodnienia powyższej tezy w opracowaniu wykorzystano metodę dogmatyczno-prawną (językowo-logiczną) bazującą na analizie tekstów prawnych. W wyniku analiz uznano, że dyfuzja rozwiązań typowych dla prawa cywilnego oraz zacieranie granic (interferencja) z prawem publicznym gospodarczym prowadzą do zwiększenia efektywności regulacji prawnej, adekwatnej do specyfiki przedmiotu regulacji, pod warunkiem zachowania aksjologicznej tożsamości prawa ochrony środowiska na styku z innymi działami prawa
Dusza w stanie pośrednim według Jakuba Böhmego
No full textJacob Böhme's work Vierzig Fragen von der Seele (Psychologia vera) is a response to Balthasar Walther (1558-1631). This publication is concerned with analyzing Böhme's answers to Walther's questions 18 through 29. Constructing a theological psychology of the soul is not an easy task, since the Bible sheds little light on the soul's intermediate state compared to that shed on a universal eschatology involving the second coming of Christ, the universal resurrection of the dead and the reintegration of the cosmos. However, Böhme finds biblical texts that he interprets in favor of an intermediate state. Among these texts, the parable of the rich man and poor Lazarus plays an important role. Böhme proceeds like Jesus, who used the Pentateuchal text in his discussion with the the Sadducees (Luke 20:27-40): God is the God of Abraham, the God of Isaac and the God of Jacob to justify the universal resurrection of the dead. From the truth of the God of the living and not of the dead, Jesus deduced the truth of the universal resurrection of the dead. Similarly, Böhme, who deduced from the parable of the rich man and poor Lazarus the existence of an intermediate state of the soul. Lazarus, basically his soul, lives in Abraham's bosom, and the rich man, basically his soul, - in gehenna. The situation takes place while the rich man's brothers are still alive on earth, and therefore before the Last Day. Böhme reinforces his argument for the intermediate state with the Apocalypse text about souls in white robes before the altar slain for the Word of God (Rev. 6:9-11). Böhme does not always interpret biblical texts orthodoxy. An example is his understanding of the immortality of the soul. He refers to the biblical text about man as the image of God, which he relates to the soul. However, the image is not the Primordial, which Böhme seems to have forgotten and treated the image as the substance of the Primordial, i.e. God, which is a Manichean interpretation. In depicting the intermediate state of the soul, Böhme also refers to the primordial Church idealizing its holiness. Like Luther, he wants to reform the deformed Papal Church. The main cause of this deformation Böhme sees in greed: “the root of all evil is greed for money” (1 Tim 6:10). However, Böhme does not reject the prayers of the early Church for the souls of the dead and the possibility of saved souls appearing to those living on earth. Böhme accepts the state of salvation and the state of condemnation of souls, but while he considers these states definitive, both salvation and condemnation are not complete. To be complete, they lack the resurrection of life (Jn 5:29) or the resurrection of damnation (Jn 5:29). Böhme does not assume a vision of the soul's happiness in the state of salvation. By doing so, he avoids the problems facing Catholic eschatology: if seeing God gives happiness to the soul in the intermediate state, will the resurrection of the body magnify this happiness of the soul? If not, it would be depreciating the resurrection, and if so, the vision of happiness. Böhme also approaches the Catholic concept of communio sanctorum, which includes not only the holy church, but also “poor souls” who are between the states of heaven and hell. These “poor souls” can be subject to the prayers of the inhabitants of the earth and can contact them. Saved souls are excluded from such a possibility. Theirs, as it were, is the only possibility to give glory to God, and therefore they have no interest in the inhabitants of the earth. Böhme's conception of the intermediate state is thus sort of suspended between the Lutheran and Catholic conceptions of it.Praca Jacoba Böhmego Vierzig Fragen von der Seele (Psychologia vera) jest odpowiedzią na pytania Balthasara Walthera (1558-1631). Niniejsza publikacja dotyczy analizy odpowiedzi udzielonych przez Böhmego na pytania Walthera od 18 do 29. Zbudowanie teologicznej psychologii duszy nie jest zadaniem łatwym, ponieważ Biblia rzuca mało światła na stan pośredni duszy w porównaniu z tym, które rzuca na eschatologię uniwersalną obejmującą powtórne przyjście Chrystusa, powszechne zmartwychwstanie umarłych i reintegrację kosmosu. Böhme znajduje jednak biblijne teksty, które interpretuje na rzecz stanu pośredniego. Wśród tych tekstów ważną rolę odgrywa przypowieść o bogaczu i ubogim Łazarzu. Böhme postępuje jak Jezus, który w dyskusji z saduceuszami (Łk 20,27-40) wykorzystał tekst Pięcioksięgu: Bóg jest Bogiem Abrahama, Bogiem Izaaka i Bogiem Jakuba, aby uzasadnić powszechne zmartwychwstanie umarłych. Z prawdy o Bogu żywych, a nie umarłych, Jezus wywnioskował prawdę o powszechnym zmartwychwstaniu umarłych. Podobnie postępuje Böhme, który z przypowieść o bogaczu i ubogim Łazarzu wywnioskował istnienie stanu pośredniego duszy. Łazarz, a w zasadzie jego dusza, żyje na łonie Abrahama, a bogacz, w zasadzie jego dusza, - w gehennie. Sytuacja ma miejsce jeszcze za życia na ziemi braci bogacza, a więc przed dniem ostatecznym. Swoją argumentację za stanem pośrednim wzmacnia Böhme tekstem Apokalipsy o duszach w białych szatach przed ołtarzem zabitych dla Słowa Bożego (Ap 6, 9-11). Böhme nie zawsze interpretuje teksty biblijne ortodoksyjnie. Przykładem może być jego rozumienie nieśmiertelności duszy. Odwołuje się do biblijnego tekstu o człowieku jako obrazie Boga, który odnosi do duszy. Obraz nie jest jednak Pierwowzorem, o czym zdaje się zapomniał Böhme i potraktował obraz jako substancję Pierwowzoru, czyli Boga, co jest manichejską interpretacją. W przedstawianiu stanu pośredniego duszy Böhme odwołuje się również do pierwotnego Kościoła idealizując jego świętość. Jak Luter chce reformować zdeformowany Kościół papieski. Główną przyczynę tej deformacji postrzega Böhme w chciwości: „korzeniem wszelkiego zła jest chciwość pieniędzy” (1 Tym 6, 10). Nie odrzuca jednak Böhme modlitw pierwotnego Kościoła za dusze zmarłych i możliwości ukazywania się dusz zbawionych żyjącym na ziemi. Böhme przyjmuje stan zbawienia i stan potępienia dusz, ale choć uważa te stany za definitywne, to jednak zarówno zbawienie, jak i potępienie nie są pełne. Do pełni brakuje im zmartwychwstania życia (J 5, 29) lub zmartwychwstania potępienia (J 5, 29). Böhme nie zakłada wizji uszczęśliwiającej duszy w stanie zbawienia. Dzięki temu unika problemów przed którymi stoi eschatologia katolicka: jeżeli widzenie Boga daje szczęście duszy w stanie pośrednim, to czy zmartwychwstanie ciała powiększy to szczęście duszy? Jeżeli nie, to będzie to deprecjonowaniem zmartwychwstania, a jeżeli tak – to wizji uszczęśliwiającej. Böhme zbliża się również do katolickiej koncepcji communio sanctorum, która obejmuje nie tylko święty zbór, ale również „biedne dusze” będące pomiędzy stanami: nieba i piekła. Owe „biedne dusze” mogą być przedmiotem modlitwy mieszkańców ziemi oraz mogą się z nimi kontaktować. Z takiej możliwości wyłączone są zbawione dusze. Ich jakby jedyną możliwością jest oddawanie chwały Bogu i dlatego nie interesują się mieszkańcami ziemi. Koncepcja stanu pośredniego Böhmego jest więc jakby zawieszona pomiędzy luterańską a katolicką koncepcją tego stanu
“He taught them to sacrifice love”. Priestly spirituality in the light of the Homily XXXII “On the Church and the Priesthood” of Mar Narsai of Nisibis
No full textThe ministry of a priest holds a unique and irreplaceable place within the Church’s life. A priest’s role extends not only horizontally - serving the community - but also vertically, fostering a profound connection with the divine. This dual dimension demands more than mere knowledge; it requires a deep, transformative awareness of one’s vocation, shaping in turn a distinct spiritual identity. One of the most exact and profound reflections on priestly spirituality can be found in the Homily (Mēmrā) XXXII of Mar Narsai of Nisibis. In this text Narsai masterfully articulates the priests’ role, bestowing upon them a series of evocative titles that encapsulate their sacred calling. His insights extend beyond ecclesial boundaries, offering a timeless guide for priests of all traditions. This paper seeks to uncover the guiding principles within Narsai’s work that illuminate the essence of priestly spirituality. Beyond its historical significance, his vision remains a compelling invitation to rediscover and embody the priestly vocation in today’s world: In a special way, this refers to the practice of love and mercy.W życiu Kościoła posługa kapłańska odgrywa niezastąpioną rolę. Zadania kapłana mają bowiem nie tylko wymiar horyzontalny (np. służba wspólnocie), ale także wertykalny (pogłębianie relacji z Bogiem). Taka podwójna perspektywa wymaga czegoś więcej niż znajomości zasad czy nauki; domaga się wewnętrznej przemiany i głębokiego zrozumienia własnego powołania, które kształtuje jego duchową tożsamość. Jedno z najbardziej przenikliwych i dojrzałych ujęć duchowości kapłańskiej odnaleźć można w Homilii (Mēmrā) XXXII autorstwa Mar Narsaja z Nisibis. Ów syro-orientalny teolog w sposób niezwykle sugestywny opisuje misję kapłanów, nadając im symboliczne określenia oddające sens ich posługi. Jego refleksja przekracza ramy epoki i wyznania, stanowiąc ponadczasową inspirację dla duchownych wszystkich tradycji. Celem niniejszego opracowania jest ukazanie pewnych intuicji zawartych w jednym tylko dziele Narsaja, które pomagają lepiej zrozumieć istotę duchowości kapłańskiej. Choć wybrany za źródło opracowania tekst ma znaczenie historyczne, jego przesłanie pozostaje żywe i zachęca, by na nowo odkrywać i urzeczywistniać powołanie kapłańskie w realiach współczesnego świata: w sposób szczególny idzie tu o praktykowanie miłości i miłosierdzia