Open Repository of the University of Zagreb Faculty of Humanities and Social Sciences
Not a member yet
8460 research outputs found
Sort by
Rules and Practices: Knowledge and Use of Uppercase and Lowercase Letters by Students of Zagreb Secondary Schools
No full textRad istražuje pravopisnu normu o pisanju velikoga i maloga početnog slova na trima razinama: teorijskoj, metodičkoj i praktičnoj. Teorijski dio donosi kraći pregled pravopisne norme i njezinih osnovnih postavki te pregled razvoja norme o pisanju velikoga i maloga početnog slova u nekolicini hrvatskih pravopisnih priručnika. Metodički aspekt rada obuhvaća analizu materije u Kurikulu i izabranim srednjoškolskim udžbenicima. Naposljetku, praktični dio bavi se istraživanjem ovladanosti pisanjem velikoga i maloga početnog slova u zagrebačkih srednjoškolaca te analizom i usporedbom rezultata s obzirom na obrazovno usmjerenje – gimnaziju ili strukovnu školu, teorijske postavke i načelo čestotnosti. Cilj rada jest utvrditi razinu ovladanosti ovim dijelom pravopisne norme na početku i završetku srednjoškolskoga obrazovanja, a svrha osvijestiti važnost njezina usvajanja.The paper examines the orthographic norm of capitalization at three levels: theoretical, methodological, and practical. The theoretical part provides a brief overview of the norm and its fundamental principles, as well as an overview of the development of capitalization norms in several Croatian orthographic manuals. The methodological part includes an analysis of the topic within (high school) Curriculum and selected high school textbooks. Finally, the practical part investigates mastery of capitalization among Zagreb high school students, analyzing and comparing the results based on educational orientation – whether the students attend a gymnasium or a vocational school – as well as on theoretical principles and the principle of frequency. The aim of this study is to determine students’ mastery of this orthographic norm at the beginning and end of secondary education, and its purpose is to highlight the importance of acquiring capitalization rules
Tradução de expressões idiomáticas do português para o italiano em legendas: um estudo de caso
No full textLa presente ricerca indaga un ambito ancora poco approfondito della linguistica: la fraseologia, con particolare attenzione alle espressioni idiomatiche considerate strumenti chiave di espressività e creatività nella lingua parlata. Dopo una panoramica teorica sulla fraseologia, si sono analizzate le principali difficoltà terminologiche e classificatorie, concentrandosi sulle espressioni idiomatiche, qui adottate come termine generale. Nonostante la loro diffusione nell’uso quotidiano, esse rimangono difficili da definire in modo univoco. Pur nella difficoltà di tracciare confini netti, si sono considerati vari approcci teorici per affrontarne la complessità. In generale, un’espressione idiomatica è considerata una costruzione fissa di almeno due parole, non scomponibile e resistente a modifiche interne, se non per fini stilistici o giochi di parole, il cui significato è di solito metaforico e non deducibile dalla somma del significato di ognuno dei suoi costituenti. Nel presente studio sono illustrate le principali problematiche che i traduttori devono affrontare nel riconoscimento e nella resa di tali espressioni in un’altra lingua. Il loro compito assume una complessità ancora maggiore nel contesto della traduzione audiovisiva a causa delle restrizioni di tempo e spazio, nonché delle specifiche norme che regolano la sottotitolazione. In tale ambito, i sottotitolatori devono operare scelte ponderate e strategiche riguardo agli elementi da privilegiare, al fine di garantire una resa traduttiva adeguata ed efficace. Lo studio si sviluppa attraverso un’analisi applicata: vengono esaminati i sottotitoli italiani della serie Netflix portoghese Rabo de Peixe (Neve alle Azzorre) attraverso un confronto sistematico tra le espressioni idiomatiche presenti nella lingua di partenza (portoghese) e le corrispondenti versioni nella lingua di arrivo (italiano). Le espressioni sono classificate in base al tipo di strategia traduttiva utilizzata, seguendo la categorizzazione proposta da Mona Baker nel volume In Other Words. Questo approccio ha consentito di osservare concretamente le scelte traduttive adottate, di riflettere sul funzionamento reale delle espressioni idiomatiche nella traduzione audiovisiva e di trarre conclusioni significative, con particolare interesse dato dal fatto che l’analisi coinvolge due lingue romanze accomunate dalla stessa origine.A formação, o funcionamento e o desenvolvimento de uma dada linguagem são determinados tanto pelas suas regras livres como pela existência das diversas estruturas pré-fabricadas. Assim, os falantes têm à sua disposição um repertório de unidades linguísticas pré-estabelecidas, prontas a serem utilizadas na interação verbal cotidiana. Estas unidades linguísticas pré-fabricadas são estudadas dentro da fraseologia, um ramo da lexicologia. A área da Fraseologia é marcada por controvérsias terminológicas e classificatórias, muitas vezes com significados sobrepostos, o que dificulta a definição clara dos conceitos. De modo geral, nas pesquisas fraseológicas podem ser identificadas três classes principais desses tipos de expressões: colocações, expressões fraseológicas e expressões idiomáticas. As expressões idiomáticas constituem o objetivo de estudo deste trabalho. Mais precisamente, o objetivo do presente trabalho foi investigar o processo de tradução das expressões idiomáticas, ou seja, observar em exemplos concretos (presentes nas legendas da série Netflix portuguesa Rabo de Peixe) como elas são transformadas da língua portuguesa para a língua italiana. Na primeira parte do trabalho, é apresentada a definição de expressão idiomática; na segunda, abordamos a questão da tradução audiovisual, mais especificamente da legendagem. A terceira parte é dedicada à análise, e na última parte expomos algumas conclusões
Prijevod s komentarima s naglaskom na funkcionalni stil
No full textThis thesis is a compilation of five translations with commentary. Excerpts from three books were translated from English into Croatian (Skyfaring: A Journey with a Pilot, On Freedom, and The Great Hippopotamus Hotel), and two from Croatian into English (Mali i Levijatan, and Priča sa zapadne strane: Tipologija srednjebrončanodobnog keramičkog materijala s prostora zapadne Slavonije). The commentary focused on the register, mainly on the potential discordance between the levels of formality that arise in the text when translating from English to Croatian and vice versa, due to the English language’s lack of the distinction between the formal singular second person pronoun (vi/Vi) and the informal singular second person pronoun (ti).Ovaj se diplomski rad sastoji od pet prijevoda s komentarima. S engeskog na hrvatski prevedeni su ulomci iz djela Skyfaring: A Journey with a Pilot, On Freedom, i The Great Hippopotamus Hotel, dok su s hrvatskog na engleski prevedeni ulomci iz djela Mali i Levijatan te Priča sa zapadne strane: Tipologija srednjebrončanodobnog keramičkog materijala s prostora zapadne Slavonije. U komentarima je naglasak stavljen na prijevodne probleme koji proizlaze iz činjenice da u modernom engleskom jeziku ne postoji formalna zamjenica vi/Vi, a koja je vrlo frekventna u hrvatskom jeziku
Gender stereotypes about women on social media
No full textU današnjem društvu društvene mreže postale su zrcalo stvarnosti. Sukladno tome, stereotipi o ženama kao učestala pojava ističu se i u digitalnom prostoru. Pod utjecajem globalne umreženosti i brzine širenja informacija stereotipi samo jačaju, a njihova učestalost dodatno se potiče algoritmima koji mogu isticati popularne, ali i štetne prikaze žena. U istraživanju se pokazalo da većina korisnika smatra da su stereotipi o ženama duboko ukorijenjeni na društvenim mrežama, te se najčešće manifestiraju kroz fokus na fizički izgled umjesto na sposobnosti žena, i kroz seksualizaciju žena. Pri tome, muškarci su skloniji prihvaćanju tradicionalnih ženskih rodnih uloga, dok su žene sklonije percipiranju diskriminacije žena. S obzirom na veliki broj mladih ispitanika, koji većinski pripadaju generaciji Z, postoje znakovi napretka u osporavanju nekih stereotipa o ženama na društvenim mrežama.In today's society, social media has become a mirror of reality. Accordingly, stereotypes about women, as a frequent phenomenon, also stand out in the digital space. The influence of global networking and the speed of information dissemination only makes stereotypes stronger, and their frequency is additionally encouraged by algorithms that can highlight popular, but also harmful, depictions of women. The research shows that the majority of users believe that stereotypes about women are deeply rooted in social media, and most often manifest through a focus on physical appearance instead of abilities, and through the sexualization of women. In addition, men are more prone to accepting traditional female gender roles, while women are more inclined to perceive discrimination against women. Given the large number of young participants, most of whom are a part of Generation Z, there are signs of progress in challenging some stereotypes about women on social media
The relation of artificial intelligence and social research
No full textUporaba umjetne inteligencije (engl. Artificial Intelligence, AI) postaje sve zastupljenija u sferi znanosti i istraživanja. Odnos umjetne inteligencije i društvenih istraživanja je dvojak: AI može biti korišten kao alat za unaprjeđenje i povećanje efikasnosti etapa društvenih istraživanja te društveni znanstvenici i istraživanja mogu pridonijeti u razvoju umjetne inteligencije. Jedan od najvećih izazova analize modernih društava su izrazito brze promjene u društvu i tome bi umjetna inteligencija mogla pridonijeti svojom brzinom i efikasnošću. S razvojem algoritama obrade prirodnog jezika (engl. Natural Language Processing) moguće je pratiti i analizirati velike količine tekstualnih podataka i tematski ih analizirati, razvoj strojnog učenja (engl. Machine Learning) nudi mogućnost poboljšanja prediktivnog modeliranja obrazaca u društvu na temelju povijesnih trendova te AI olakšava vizualizaciju velike količine podataka. Osim postojanja potencijala korištenja umjetne inteligencije prilikom provođenja društvenih istraživanja, društveni znanstvenici mogu pridonijeti unapređenju umjetne inteligencije i otklanjaju etičkih izazova pri njegovu korištenju. Društvene teorije i obrasci izvedeni iz društvenih istraživanja osiguravaju da su AI alati usklađeni s društvenim vrijednostima i normama te poboljšavaju razumijevanje ljudskog ponašanja, dovode do smanjivanja pristranosti u postojećim AI alatima te proučavaju utjecaja umjetne inteligencije na korisnike. Promatranje odnosa između umjetne inteligencije i društvenih istraživanja stoga je ključno za daljnji razvoj oba područja.The use of artificial intelligence (AI) is becoming increasingly prevalent in the sphere of science and research. The relationship between artificial intelligence and social research is twofold: AI can be used as a tool to improve and increase the efficiency of various stages of social research, and social scientists and researchers can contribute to the development of artificial intelligence. One of the greatest challenges in analysing modern societies is the extremely rapid changes in society, and thus artificial intelligence could contribute to this with its speed and efficiency. With the development of Natural Language Processing algorithms, it is possible to monitor and analyse large amounts of textual data and analyse them thematically. The development of Machine Learning offers the possibility of improving predictive modelling of patterns in society based on historical trends, and AI facilitates the visualisation of large amounts of data. In addition to the potential of using AI in conducting social research, social scientists can contribute to the advancement of AI and reduce ethical challenges in its use. Social theories and patterns derived from social research ensure that AI tools are aligned with social values and norms, improving the understanding of human behaviour, reducing bias in existing AI tools, and studying the impact of AI on users. Observing the relationship between AI and social research is therefore crucial for the further development of both fields
Motivation for playing role-playing games: Qualitative analysis
No full textZa razliku od videoigara, igre igranja uloga za stolom (engl. table-top role-playing games, TTRPG igre) su do danas rijetko bile predmet psiholoških istraživanja unatoč njihovoj dugogodišnjoj popularnosti. Stoga nije jednoznačno utvrđeno što motivira ljude na igranje takvih igara. Mogući motivi su osnovne psihološke potrebe koje predlaže teorija samoodređenja kao i motivi za bavljenje geek aktivnostima koje predlažu McCain i suradnici (2015). Zbog toga smo odlučili provesti eksploratorno istraživanje, a korištena je kvalitativna metoda fokusne grupe. Prikupljeni podaci analizirani su tematskom analizom. Trinaest odraslih sudionika (22-52 godina) s iskustvom igranja RPG igara je sudjelovalo u istraživanju u dvije fokusne grupe. Analizom su dobivene tri glavne teme koje predstavljaju osnovne psihološke potrebe kao glavne razloge igranja – povezanost, autonomija i kompetencija. Među hipotezama o motivima za bavljenje geek aktivnostima samo je hipoteza o pripadanju ispala važna, no ona se poklapa s potrebom za povezanosti. Potrebu za povezanosti su zadovoljavali druženjem tijekom igranja i razvijanjem zajedništva putem zajedničkih iskustava u igri, no pod uvjetom da se svi osjećaju sigurno, međusobno poštuju i trude u igri. Autonomija se pojavljivala u razgovoru o svim mogućnostima koje te igre nude, o slobodi koju osjećaju dok igraju te mogućnosti kreativnog izražavanja sebe i vlastitih ideja. Potreba za kompetencijom se očitovala osjećajem dobrog igranja i preferencijom izazova te je sudionicima bilo važno da utječu na priču tako da bude zanimljiva za njih i druge igrače. Kreativnost se javila kao posljedica povezanosti, ali i kao način postizanja osjećaja kompetencije. Također, doživljaj igranja ovisio je o načinu vođenja igre te njezinim pravilima, a imerzija i samoistraživanje identiteta su se pokazali kao upečatljivi aspekti igranja koji mu daju dublje značenje. Stoga bi bilo dobro postaviti zasebni model unutar teorije samoodređenja koji bi bio prilagođen specifičnostima RPG igara za njihovo bolje razumijevanje.Unlike video games, table-top role-playing games (TTRPGs) have rarely been the subject of psychological research despite their longstanding popularity. It has not been clearly established what motivates people to play these games. Possible motives include the basic psychological needs proposed by self-determination theory (SDT), as well as the motives for engaging in geek activities (McCain et al., 2015). That's why we conducted an exploratory study for which was used a qualitative method of focus groups. Data were analyzed through thematic analysis. Thirteen adult participants (ages 22–52), all experienced RPG players, took part in two focus groups. Analysis revealed three main themes that correspond to the basic psychological needs as main motives: relatedness, autonomy, and competence. Among hypotheses for motives for geek engagement, only the need for belonging proved relevant, but overlapped completely with the theme of relatedness. Relatedness was fulfilled through socializing during play and building a sense of community via shared in-game experiences, but under the condition that all players felt safe, respected and committed to the game. Autonomy emerged in discussions about broad possibilities, feelings of freedom and creative expression of self. Competence was reflected in the satisfaction of playing well, the preference for challenges and the importance of influencing the story in an interesting way to both themselves and others. Creativity was also mentioned as both a result of relatedness and a means of achieving competence. Additionally, playing experience depended on the style of running the game and the rules while immersion and identity exploration proved to be striking aspects of gaming that contributed to its deeper meaning. Therefore, it would be beneficial to develop a separate model within the framework of SDT that is tailored to the specific characteristics of RPGs, in order to better understand them
The relationship between vitiligo, quality of life, and distress through the dual-factor model of mental health
No full textVitiligo je kronični kožni poremećaj koji, osim estetskih promjena, može značajno utjecati i na psihološko funkcioniranje oboljelih osoba. Predstavlja najčešći poremećaj gubitka pigmentacije kože, a iako su autoimuni, genetski i okolišni čimbenici potvrđeni kao važni u nastanku vitiliga, točan uzrok ovog poremećaja još uvijek ostaje nedovoljno poznat. Oslanjajući se na dualni model mentalnog zdravlja, koji razlikuje pozitivne i negativne dimenzije psihičkog stanja, cilj ovog istraživanja bio je ispitati doprinos demografskih (rod, dob), kliničkih (subjektivna vidljivost vitiliga) i psiholoških čimbenika (anksiozna osjetljivost, osjetljivost na okolinu, kiberohondrija) u predikciji kvalitete života i distresa osoba s vitiligom. U istraživanju je sudjelovalo 313 osoba koje su putem online upitnika ispunile standardizirane mjere navedenih konstrukata. Provedene su dvije hijerarhijske regresijske analize, pri čemu su kriterijske varijable bile kvaliteta života i distres. Rezultati su pokazali da su subjektivna vidljivost vitiliga, anksiozna osjetljivost i kiberohondrija značajni prediktori smanjene kvalitete života, dok su distres značajno predviđali anksiozna osjetljivost, osjetljivost na okolinu i kiberohondrija. Najjači prediktor niže kvalitete života bila je kiberohondrija, dok je za viši distres to bila anksiozna osjetljivost. Ovi nalazi upućuju na važnost sagledavanja psiholoških čimbenika kod osoba s vitiligom izvan okvira tradicionalnog pristupa usmjerenog isključivo na prisutnost psihopatologije, a posebno u svrhu razvoja prilagođenih intervencija.Vitiligo is a chronic skin disorder that, in addition to aesthetic changes, can significantly affect the psychological functioning of affected individuals. It is the most common disorder of skin pigmentation loss, and although autoimmune, genetic, and environmental factors have been confirmed as important in the development of vitiligo, the exact cause of this disorder remains insufficiently understood. Relying on the dual model of mental health, which distinguishes between positive and negative dimensions of psychological well-being, the aim of this study was to examine the contribution of demographic (gender, age), clinical (subjective visibility of vitiligo), and psychological factors (anxiety sensitivity, environmental sensitivity, cyberchondria) in predicting quality of life and distress in individuals with vitiligo. The study included 313 participants who completed standardized measures of these constructs via an online questionnaire. Two hierarchical regression analyses were conducted with quality of life and distress as criterion variables. The results showed that subjective visibility of vitiligo, anxiety sensitivity, and cyberchondria were significant predictors of reduced quality of life, while distress was significantly predicted by anxiety sensitivity, environmental sensitivity, and cyberchondria. The strongest predictor of lower quality of life was cyberchondria, whereas anxiety sensitivity was the strongest predictor of higher emotional distress. These findings highlight the importance of considering psychological factors in individuals with vitiligo beyond the traditional approach focused solely on the presence of psychopathology, particularly for the development of tailored interventions
Research on the reading environment and reading interests of children in early childhood, preschool, and early school age
No full textOvaj rad istražuje povezanost između obiteljskog čitalačkog okruženja, obrazovanja roditelja i interesa za čitanje kod djece u dobi od 0 do 9 godina. U uvodnom dijelu objašnjeni su temeljni pojmovi poput čitalačke pismenosti, razvoja čitateljskih vještina i važnosti predčitačkih aktivnosti. Poseban naglasak stavljen je na ulogu roditelja, dostupnost knjiga u kućanstvu, značaj dječjih knjižnica i utjecaj digitalnih medija na navike čitanja.
Empirijsko istraživanje provedeno je putem online ankete među roditeljima djece rane, predškolske i rane školske dobi. Upitnik je distribuiran preko odgojitelja i učitelja u dvije odgojno-obrazovne ustanove u Skradinu. Cilj je bio ispitati svakodnevne čitateljske prakse u obitelji i povezanost tih čimbenika s dječjim interesom za čitanje.
Rezultati pokazuju da je čitalačko okruženje u obitelji ima snažniji utjecaj na razvoj dječjeg interesa za čitanje nego obrazovanje roditelja. Ponašanja koja ukazuju na interes razlikuju se ovisno o dobi – mlađa djeca češće traže čitanje i listaju slikovnice, dok starija verbaliziraju interes i samostalno biraju knjige.
Rad naglašava važnost stvaranja poticajnog kućnog čitalačkog okruženja te aktivnog i kontinuiranog sudjelovanja roditelja u čitateljskim aktivnostima od najranije dječje dobi.The objective of this research is to examine the correlation between the home literacy environment, parental education level, and children's interest in reading, with a focus on children aged 0 to 9 years. The theoretical framework presents fundamental concepts such as reading literacy, the development of reading competencies, and the significance of pre-reading activities. Special attention is given to the role of parents, the availability of books in the household, the importance of children's libraries, and the influence of digital media on children's reading behaviour.
The empirical part of the research was conducted through an online survey completed by parents of children in early childhood, preschool, and early school age. The questionnaire was distributed by educators and teachers from two educational institutions located in Skradin. The aim was to investigate everyday reading practices within the family and the relationship of these factors with the child’s interest in reading.
The results indicate that the home literacy environment has a stronger impact on the development of reading interest than the educational level of the parents. Reading-related behaviours differ depending on the child's age – younger children more often request to be read to and explore picture books, whereas older children express interest verbally and choose books independently.
The study emphasizes the importance of a supportive home reading environment and the continuous, active participation of parents in reading activities from the earliest stages of a child’s life
Reading Habits of Generation Z
No full textOvaj rad bavi se istraživanjem čitalačkih navika pripadnika generacije Z, s posebnim naglaskom na čitanje u digitalnom dobu. Cilj je bio razumjeti kako mladi danas doživljavaju čitanje, koje ih vrste tekstova privlače, kako gledaju na školsku lektiru te kakvu ulogu u njihovim čitateljskim navikama imaju društvene mreže. Teorijski dio rada obuhvaća definiranje pojma čitanja i čitalačke pismenosti, pregled razvoja čitateljskih navika, analizu književnosti za mlade, utjecaj društvenih mreža i školske lektire na čitalačke navike mladih. Istraživački dio temelji se na kvalitativnoj analizi polustrukturiranih intervjua provedenih s deset pripadnika generacije Z. Rezultati pokazuju da mladi nisu prestali čitati, nego su redefinirali čitanje kroz nove formate, žanrove i medijske kanale. Ističe se važnost emocionalne povezanosti s tekstom, kao i kritički stav prema načinu na koji se književnost obrađuje u školskom sustavu. Posebnu ulogu imaju platforme poput BookToka koje djeluju kao posrednici između mladih i knjige. Rad naglašava potrebu za suvremenijim pristupima poticanju čitanja koji bi bolje odgovarali interesima i navikama Generacije Z.This thesis explores the reading habits of Generation Z, with a particular focus on reading in the digital age. The goal was to understand how young people today perceive reading, what types of texts interest them, how they view required school reading, and what role social media plays in shaping their reading practices. The theoretical framework defines the concepts of reading and reading literacy, provides an overview of the development of reading habits, and examines young adult literature, the influence of social media, and the role of school reading on young people's reading habits. The research is based on a qualitative analysis of semi-structured interviews conducted with ten members of Generation Z. The findings show that young people have not stopped reading, but have redefined it through new formats, genres, and media channels. The findings highlight the significance of emotional engagement with the text, alongside a critical perspective on how literature is taught within the school system. Platforms such as BookTok play a particularly influential role, serving as a bridge between young readers and literature. The thesis emphasizes the need for more contemporary approaches to encouraging reading that are better aligned with the interests and habits of Generation Z
Translation of Selected Short Stories from Marek Vadas’s Collection “Prečo sa smrtka smeje” and a Translatological Analysis
No full textRad prikazuje prijevod odabranih pripovijedaka iz zbirke Prečo sa smrtka smeje slovačkog autora Mareka Vadasa, uz translatološku analizu koja se fokusira na jezične, stilske i kulturološke izazove u prenošenju teksta na hrvatski jezik. Prvi dio rada pruža kontekst kroz biografske podatke o autoru, pregled njegovog književnog stvaralaštva te karakteristike zbirke i pripovjednog stila. Nadalje, obrađeni su temeljni pojmovi i teorijski pravci translatologije, s posebnim naglaskom na prevođenje kratke proze. Središnji dio čini prijevod pripovijedaka, praćen detaljnom analizom na leksičkoj i gramatičkoj razini, gdje se razmatraju lažni parovi, kulturemi, kolokacije, glagolska vremena, fleksija i sintaktički red riječi.The paper presents a translation of selected short stories from the collection Prečo sa smrtka smeje by Slovak author Marek Vadas, accompanied by a translatological analysis focusing on linguistic, stylistic, and cultural challenges in rendering the text into Croatian. The first part of the study provides context through biographical information about the author, an overview of his literary work, and the characteristics of the collection and its narrative style. Furthermore, key concepts and theoretical approaches in translatology are discussed, with particular emphasis on the translation of short story. The central part of the paper consists of the translation of the short stories, followed by a detailed analysis on both lexical and grammatical levels, addressing issues such as false friends, culture-specific elements, collocations, verb tenses, inflection, and syntactic word order