Institute of Social Sciences
IRISS Repository of Institute of Social Sciences (Belgrade)Not a member yet
2648 research outputs found
Sort by
Gender attitudes and party preferences in Serbia: The role of individual authoritarianism
No full textA number of recent studies indicate that sexist attitudes may exert a significant
influence on political preferences and electoral behavior. Studies of recent elections
in countries such as the USA and the UK show that sexist attitudes are increasingly
important predictors of voting choices. This paper examines the influence of gender
attitudes on political behavior and attitudes in Serbia. Serbia in the 2020s is an
interesting to explore in this regard. Since the party in power (SNS) is outspokenly
traditionalist and authoritarian, sexist attitudes are expected to be more prevalent
among those supporting this party. At the same time, the Prime minister, occupying
the position between 2017 and 2024 (currently occupying the office of President of
the National Assembly of Serbia), is openly lesbian, thus possibly creating a
cognitive-affective dissonance among the supporters of the ruling party and also
possibly among the liberal opposition. In this context, examining how sexist
attitudes relate to political preferences seems particularly interesting.
The Institute of Social Sciences in Belgrade conducted a public opinion survey in
Serbia in the spring of 2021, implementing the Comparative Study of Electoral
Systems Module 6 questionnaire. This questionnaire includes a set of questions
operationalizing sexist political attitudes, in addition to a broad set of indicators
dealing with political attitudes and voting behavior. The results showed that
supporters of the ruling traditionalist parties indeed demonstrate more sexist
attitudes. Additional analyses showed that the individual level of authoritarianism is
a factor determining both sexist attitudes and political preferences. The sexual
orientation of the prime minister apparently hasn’t affected the supporters’ basic
orientations
Believers on (in) Social Media
No full textIn the information society of late modernity, religion and the church
are faced with multiple challenges arising from rapid technological
progress, changing cultural paradigms, and the increasing pluralism
of belief systems. Church communities are called upon to respond to
the challenges of the 21st century and the new habits of society that
disrupt traditional structures of communication, decision-making, and
belief. Social networks have an increasing influence on the creation of
public opinion, communities, and society as a whole, which represents
a kind of call for church communities to undertake adaptive transformations.
This article explores the complex relationship between
religion and media, focusing in particular on the impact of the digital
and social media on the perceptions of religion and the church in
contemporary society. As digital platforms have become ubiquitous,
they play a key role in shaping public discourse and influencing the
image of religious institutions and organizations. Social media, online
communities, and digital content can contribute to creating the image
of religious communities, and even challenge traditional power
structures in religious organizations. By analyzing case studies and
the available scientific literature, the article highlights the dual role
of digital media as both a tool for religious expression and a platform
for critique, ultimately shaping public understanding and engagement
with religion. The findings suggest that, while digital media can enhance
the visibility and accessibility of religious practices, they also
pose significant challenges to the established perceptions of faith
and institutional authority, prompting a reassessment of the role of
religion in an increasingly digital world
Studentski i građanski pokret kao alternativa institucionalnom opozicionom delovanju u Srbiji 2024-2025
No full textStudentski i građanski protesti u Srbiji kao oblik vaninstitucionalne
mobilizacije građana povodom tragične pogibije građana zbog
obrušavanja infrastrukturnog objekta u toku 2024-2025. prerastaju
u masovni društveni pokret koji osporava legitimitet autoritarnog
režima u Srbiji, ali isto tako i legitimitet institucionalizovane
opozicije. Ovaj heterogeni društveni pokret koji predvode
pripadnici mlade, tzv. Z generacije – studenti, otvara novu
perspektivu u političkom polju Srbije, koji propituje bit i ustrojstvo
ključnih političkih institucija i aktera na relaciji zakonodavna –
sudska – izvršna vlast. Otvoreno je novo polje političke i društvene
interakcije u trouglu studentski/građanski pokret – vladajući režim
– opozicione organizacije. Studentski pokret plasira novu vrstu
političke kulture koja nije partijska, liderska, ideološki je
nesvrstana – eklektički kombinuje primese različitih ideoloških
programa i platformi, pri tom je disciplinovano organizaciono
ustrojena (studentske radne jedinice i plenumi), ali istovremeno i
decentralizovana. Paralelno nastaje još jedan alternativni oblik
društveno-političkog organizovanja u formi zborova građana kao
oblik neposredne, lokalne demokratije. Ovo su novi kombinovani
oblici mobilizacije mladih ljudi i građana bez presedana u protekle
tri decenije rekonstitucije političkog pluralizma u Srbiji. Interakcija
studentskog i građanskog pokreta, s jedne strane, i
institucionalizovane, parlamentarne opozicije je kontradiktorna,
istovremeno komplementarna i konfliktna, paradoksalna, što se
naročito ogleda u različitim shvatanjima koncepta parlamentarnih
izbora i tzv. prelazne ili ekspertske vlade i proceduralnim
pripremama za formiranje izbornih lista i testiranja potencijalnog
partnerstva ili konkurentskog odnosa u tom procesu. Analiza
navedenih karakteristika i kontradiktornosti bi trebalo da pokaže u
kojim aspektima i na koji način će aktuelni studentski i građanski
pokret uspeti da redefiniše instituciju opozicije, strukturu i forme
delovanja opozicionih političkih partija u političkom sistemu Srbije
Odgovornost za kršenje običajnog međunarodnog humanitarnog prava – između teorije i prakse
No full textObičajno međunarodno humanitarno pravo zauzima centralno mesto u
regulisanju ponašanja u oružanim sukobima, jer obavezuje sve države i aktere
bez obzira na to da li su ratifikovali određene međunarodne ugovore. Njegova
univerzalnost i fleksibilnost omogućavaju prilagođavanje savremenim oblicima
sukoba, posebno u situacijama kada ugovorne norme ne daju adekvatne
odgovore. Uprkos tome, pitanje odgovornosti za kršenje običajnih normi i dalje
ostaje jedno od najsloženijih u teoriji i praksi međunarodnog prava.
U teorijskom smislu, običajno pravo ima jednaku pravnu snagu kao
i ugovorno pravo, što znači da njegovo kršenje podrazumeva postojanje
međunarodne odgovornosti država i individualne krivične odgovornosti
za učinioce teških povreda. Komisija za međunarodno pravo kroz svoj rad
na odgovornosti država za međunarodno protivpravne akte naglasila je da
običajne norme proizvode obaveze čije kršenje povlači posledice u vidureparacije, restitucije ili satisfakcije. Takođe, međunarodni krivični tribunali,
a naročito Međunarodni krivični tribunal za bivšu Jugoslaviju, često su se
oslanjali upravo na običajno humanitarno pravo prilikom kvalifikacije ratnih
zločina, što potvrđuje njegov značaj u sudskoj praksi.
Međutim, sprovođenje odgovornosti u praksi nailazi na brojne prepreke.
Ne postoji centralizovani mehanizam prinude u međunarodnom pravu,
pa se sankcionisanje kršenja običajnih normi oslanja na fragmentisane instrumente
– međunarodne sudove, ad hoc tribunale, Savet bezbednosti
Ujedinjenih nacija ili unilateralne i multilateralne mere država. Ove mere
često zavise od političke volje i geopolitičkih interesa, što dovodi do selektivne
primene prava i narušava njegovu univerzalnost. Sankcije u obliku
političkih i reputacionih posledica takođe imaju ograničenu efikasnost, budući
da ne pružaju uvek adekvatnu satisfakciju žrtvama niti obezbeđuju
generalnu prevenciju budućih kršenja.
Iako običajno međunarodno humanitarno pravo ima nesporan obavezujući
karakter, sankcionisanje njegovog kršenja u praksi ostaje nedosledno
i zavisi od političkog i institucionalnog konteksta. Time se otvara rasprava o
jazovima između normativnog okvira i realnosti međunarodnih odnosa, kao
i o potrebi za jačanjem mehanizama koji bi osigurali delotvorniju primenu
odgovornosti. Cilj rada jeste da ukaže na taj raskorak, analizirajući kako
teorija prepoznaje obavezujuću prirodu običajnih normi, a kako praksa u
njihovom sprovođenju pokazuje ograničene rezultate
Društvena i tradicionalna povezanost Srbije i Austrije: od juče do danas
Full text linkPovezanost Republike Austrije i Republike Srbije kroz vekove bila je od velikog
značaja za obe zemlje. Istorijski i kulturloški posmatrano, jedan od značajnijih trenutak
te saradnje bila je povelja iz 1770. godine o privilegijama i pravima Ilira (Srba), koju je
sačinila carica Marija Terezija. Crkvenom reformom u 18. veku, monarhija je uredila unutrašnje
odnose, ali i napravila novu organizaciju i upravu Karlovačke mitropolije. Ovo je
doprinelo da se Srbi asimiluju, obrazuju i da vode imućan život. Na teritoriji habsburške
carevine, živelo je mnogo učenih ljudi srpskog porekla, a neki su dobili i plemićke titule. U
prvom delu ovog rada, su istaknute dve tačke pomenute povelje a to su: sloboda veroispovesti
i rad škola na srpskom jeziku sa razvojem pismenosti u Srba. U drugom delu
rada, istaknuta je naučna, privredna i kulturna saradnja Austrije i Srbije. U ovom radu
korišćene su metode kvalitativnog i terenskog istraživanj
Jedna kao nijedna - o višestrukosti krize
No full textKriza savremenih evropskih drušstava koja traje od počeška 21. veka i ima sve odlike jedne organske, višestruke krize, ima sličnosti sa prethodnim krizama t i h razmera, ali i sopstvene specifičnosti. Cilj nam je bio da u ovom eseju prikažemo složenost koja nastaje usled više paralelnih kriza i predstavi teorijski koncept polirkize, koji se pokazuje korisnom za analizu uticaja singularnih kriza na društva, bez obzira na različite ekonomske sisteme, političku organizaciju ili geografski region. U drugom delu rada bavićemo se krizom vrednosti i emancipatorskog pokreta savremenih društava kao aspektima krize, koji su u posleratnom periodu dobijali na značaju i politički jačali, da bi tokom druge decenije 21. veka njihova privlačnost, usled dejstva polikrize, počela vidno da opada
Enacting Transnational Family Lives in Temporary Labour Migration Flows
No full textIn migration regimes regulating temporary labour migration, there exists a
lack of attention to transnational family separation and ties across temporal
and spatial borders and to the reconciliation of work and family life. In
such a transnational division of labour, there is an increasing contradiction,
especially for women, between the expanded power of market sources
and the capacities for socially reproductive labour in the context of spatial
displacement. Furthermore, the increasing complexity of temporally and
spatially bounded migration is illustrated by the lived experiences of migrants
and their families. Using examples of temporary/circular migration and the
posting of workers from the countries of the former Yugoslavia to the EU,
the aim of the paper is to contribute to a more nuanced understanding of
transnational families and to show how transnational family arrangements
are embedded in institutional contexts of temporary and precarious forms
of migration. Selected features of labour migration, such as employerbound
contracts, recruitment opportunities, and the temporal dimension
of temporary migration programmes, and their effects on transnational
family life are examined using the example of the former Yugoslav countries.
How do family boundaries change in such families and what are the most
common practices in enacting ‘transnational family lives’ will be among the
main questions of the paper. We analyse the exclusion and inclusion of
family issues in policy discourses on migration, which often overlook the
micropolitics of gender and generation, and suggest ways to better integrate
a transnational family perspective into national and international policies on
temporary migration in EU and regional contexts
FACTORS INFLUENCING THE DECISION OF INTERNATIONAL STUDENTS FROM SERBIA TO RETURN
No full textTrend ka internacionalizaciji uslovljava povećanje broja međunarodnih studenata koji se
opredeljuju za školovanje izvan matične zemlje. Ova praksa je zabeležena i u Republici Srbiji, pa je poslednjih godina
sve veći broj srpskih studenata koji participiraju na međunarodnom obrazovnom tržištu. Zbog velike konkurentnosti,
mnoge male i nerazvijene zemlje širom sveta tragaju za modelima koji bi uticali na povratak visokoobrazovanih
(mladih) talenata i stručnjaka koji se školuju u inostranstvu. Oslanjajući se na teoriju push-pull faktora, ovo
istraživanje ispituje faktore koji utiču na odluku studenata državljana Republike Srbije koji se trenutno školuju u
inostranstvu da se vrate u zemlju (potencijalni povratnici), kao i realizovanoj odluci naših studenata koji su se posle
školovanja u inostranstvu vratili u Srbiji (povratnici). Uzorak (N=122) obuhvata studente svih nivoa akademskih
studija (osnovne, master i doktorske studije). Istraživanje je sprovedeno upitnikom od novembra 2023. do januara
2024. godine. Prikupljeni su socio-demografski podaci (11 pitanja) i ispitivani su stavovi i iskustva studenata o
akademskoj mobilnosti (33 pitanja). Ovom prilikom fokusirale smo se na rezultate o faktorima koji utiču na proces
donošenja odluke naših međunarodnih studenata da se vrate u Srbiju s obzirom na socio-demografske varijable (kao
što su: pol, socio-ekonomski status porodice studenta i nivo studija u inostranstvu). Pokazalo se da je za najveći broj
naših međunarodnih studenata za odluku da se vrate u Srbiju najvažniji faktor vezan za profesiju, pre svega, za
obezbeđen dobro plaćen posao u struci i, u nešto manjoj meri, za povoljne uslove za započinjanje sopstvenog biznisa
– podrška države (ukupno 40,1%), kao i za faktore koji se odnose na porodični aspekt (21,3%)
Spatial Distribution of the Ambient Dose Equivalent of Gamma Radiation in the Raška Region
No full textNatural background radiation, registered under standard environmental conditions, originates from cosmic rays and naturally occurring radionuclides. Its intensity is influenced by geological characteristics and the measurement altitude. What defines the strength of gamma radiation is the value of the ambient dose equivalent of gamma radiation. The ambient dose equivalent was measured using a Radex RD1503+ digital Geiger counter. This study presents the spatial distribution of ambient dose equivalent values recorded across the Raška region. The Raška region, located in southwestern Serbia, covers an area of 666 km² and extends between 43°10′ and 43°29′ north latitude and 20°27′ and 20°40′ east longitude
Trends of Social Acceptance for Homosexuality across Europe
No full textIn this paper, we explore trends in the social acceptance of homosexuality
across European countries. We analyze the direction of these
changes and the differences in trends between countries. This topic is
crucial in current political, societal, and scientific debates concerning
the rights of sexual minorities across Europe. Additionally, such attitudes
may influence various discriminatory and even aggressive behaviors,
and consequently, largely impact the well-being of members of
these minorities. We use data from the European Social Survey (ESS),
covering 17 countries (with more than 350,000 respondents) and eleven
time points between 2002 and 2023. During this period, countries
were affected to varying degrees by economic downturns, increasing
inequalities and insecurities, the refugee crisis, and the rise of far-right
movements, and it has been expected that such changes would be
reflected in the attitudes toward sexual minorities. Social acceptance\ud
of homosexuality in the ESS is measured through agreement with the
attitude that “Gays and lesbians should be free to live life as they wish.”
The results of the latent growth curve modeling indicate that social
acceptance of homosexuality clearly increases across Europe – the linear
component of the trend is significant and positive (.051, p<.001.),
while the quadratic component is not significant. Additionally, only
Hungary and the Czech Republic deviate from the observed positive
trend. Finally, the acceptance of homosexuality was consistently lower
in Eastern European co