Nevşehir Hacı Bektaş Veli University
Nevsehir Haci Bektas Veli University Institutional Repository (DSpace@NEVU)Not a member yet
8560 research outputs found
Sort by
Can generative aI and ChatGPT break human supremacy in mathematics and reshape competence in cognitive-demanding problem-solving tasks?
Full text linkThis study investigates the potential of generative artificial intelligence tools in
addressing cognitive challenges encountered by humans during problem-solving. The
performance of ChatGPT-4o and GPT-4 models in the NAEP mathematics assessments
was evaluated, particularly in relation to the cognitive demands placed on students. Sixty
NAEP mathematics assessment tasks, coded by field experts, were analyzed within a
framework of cognitive complexity. ChatGPT-4o and GPT-4 provided responses to each
question, which were then evaluated using NAEP’s scoring criteria. The study’s dataset
was analyzed using the average performance scores of students who answered correctly
and the item-wise response percentages. The results indicated that ChatGPT-4o and GPT-4
outperformed most students on individual items in the NAEP mathematics assessment.
Furthermore, as the cognitive demand increased, higher performance scores were required
to answer questions correctly. This trend was observed across the 4th, 8th, and 12th grades,
though ChatGPT-4o and GPT-4 did not demonstrate statistically significant sensitivity to
increased cognitive demands at the 12th-grade level
Mülûkü’t-tavâif’in etkili emirliklerinden hûdîler
Full text linkMülûkü’t-tavâif dönemi, Endülüs'te bilim, felsefe, edebiyat ve sanat alanlarında önemli ilerlemelerin yaşandığı, kültürel ve entelektüel bir canlanma dönemi olarak öne çıkar. Bu dönemde Endülüs, İslam dünyasının en önemli entelektüel merkezlerinden biri haline gelmiş ve Müslümanlar, Hristiyanlar ve Yahudiler arasında dikkate değer bir kültürel etkileşim ve birlikte yaşama pratiği gelişmiştir. Ancak, bu kültürel gelişmelere ve sosyal uyuma rağmen, iç çekişmeler ve Hristiyan Reconquista hareketinin yükselmesi, Endülüs’teki siyasi istikrarı giderek zayıflatmıştır. Bunun sonucunda, 15. yüzyılın sonlarına doğru Müslüman egemenliği sona ermiş ve İber Yarımadası'nın büyük bir kısmı Hristiyan hâkimiyeti altına girmiştir. Bu dönemin öne çıkan devletlerinden biri olan Hûdîler, Endülüs Emevî Devleti'nin yıkılmasının ardından 11. yüzyılın başlarında ortaya çıkmıştır. Hûdîler, Endülüs'te önemli bir siyasi güç olarak kendini göstermiş, diğer emirliklerle ittifaklar kurmuş ve birçok çatışmaya girmiştir. Özellikle Emir Muhammed b. Abdullah el-Hûdî'nin liderliğinde, Hûdîler İslam kültürüne ve medeniyetine önemli katkılarda bulunmuştur. Hûdîler’in tarihine, yönetimlerine, hizmetlerine, savaşlarına ve Endülüs İslam tarihine olan katkılarına dair yapılan bu çalışma, bu dönemi daha derinlemesine anlamayı hedeflemektedir. Bu çalışma, sınırlı akademik ilgiye rağmen, Hûdîler’in Endülüs İslam tarihi içindeki rolünü daha iyi kavrayabilmek için kapsamlı bir inceleme sunmaktadır. Hem siyasi hem de kültürel bağlamda Hûdîler’in etkilerini değerlendirerek, bu dönemin karmaşıklığını ve Endülüs’ün entelektüel zenginliğine katkılarını daha iyi anlamamıza yardımcı olacaktır
The relationship between the 21st-century skills and computational thinking skills of prospective mathematics and science teachers
Full text linkThis study aimed to determine the strength of the relationship between 21st-century skills and the
computational thinking skill levels of prospective teachers, as well as the affect of 21st-century skills on
computational thinking. This study adopted a correlational design as part of a quantitative methodology.
The study sample consists of 300 prospective teachers, selected using purposive sampling.
Multidimensional 21st Century Skills and Computational Thinking scales were used as data collection
tools. The results revealed that the 21st-century skill components of prospective teachers did not differ by
department; however, relationships were found with gender, grade level, and academic achievement.
Additionally, a significant correlation was identified between department, gender, grade level, and
academic achievement in relation to the components of computational thinking skills. A significant
positive correlation was found between 21st-century skill components and computational thinking skill
levels, with the 21st-century skill components of prospective teachers significantly influencing their
computational thinking levels. As prospective teachers' information and technology literacy, critical
thinking and problem solving, entrepreneurship, innovation, social responsibility and leadership skills
increase, their computational thinking levels also increase. It was recommended that prospective teachers'
awareness of the importance of 21st-century skills be enhanced, and that mathematics and science
curricula be designed to incorporate future-oriented skills
Green optimization of vapour-cured geopolymer mortars: Predicting cost, mechanical properties, and environmental impact with artificial neural networks
Full text linkIn this study, prediction and optimization of Na concentration, Ms modulus (total ratio of SiO₂/Na₂O in alkali activators), fly ash (FA) and granulated blast furnace slag (GGBFS) contents of geopolymer mortars produced by vapour curing in a prefabricated element production plant were carried out focusing on compressive strength, cost and environmental impacts. After the compressive strengths of geopolymer mortars made with comprehensive mixture designs were obtained experimentally, an artificial neural network (ANN) model was developed to estimate the compressive strength from Na, Ms, FA and GGBFS input variables. Moreover, primary energy (PE), global warming potential (GWP, equivalent-CO₂ emission) and cost were optimized separately in different compressive strength ranges with ANN predictions. The efficiency optimizations were also performed to evaluate the cost and environmental impacts per unit compressive strength. As a result of the optimizations, the maximum compressive strength of geopolymer mortar coded with 0.41 FA/0.59 GGBFS (Na = 6.75, Ms = 0.83) was determined as 54.42 MPa. The most efficient geopolymer mortar mixtures within the optimization ranges were 0.29 FA/0.71 GGBFS (Na = 3, Ms = 0.25, 27.79 MPa) regarding GWP with 1.82 (kgCO₂/m³)/MPa, 0.34 FA/0.66 GGBFS (Na = 3, Ms = 0.55, 31.49 MPa) regarding PE with 27 (MJ/m³)/MPa, and 0.38 FA/0.62 GGBFS (Na = 6.56, Ms = 0.66, 52.50 MPa) considering cost efficiency with 2.29 (€/m³)/MPa. FA + GGBFS based geopolymer mortars stand out as the most sustainable options in terms of energy efficiency and carbon footprint with lower PE/MPa and GWP/MPa values compared to 100 %FA and 100 %GGBFS based geopolymer mortars. Optimized geopolymer mortars are 78 %, 35 %, and 42 % more efficient than traditional OPC based mortars in terms of CO₂ emissions, energy consumption, and cost, respectively
The mediating role of job satisfaction in the effect of mental workload on career satisfaction
Full text linkBu araştırmanın amacı vakıf üniversitelerinde
çalışan akademisyenlerin zihinsel iş yükünün
kariyer tatminine etkisinde iş doyumunun
aracılık rolü olup olmadığını ortaya koymaktır.
Nicel araştırma yönteminin kullanıldığı bu
araştırmanın evrenini vakıf üniversitelerinde
çalışan akademisyenler oluşturmaktadır.
Evrenden örneklem seçimi gerçekleştirirken
olasılık dışı örnekleme yöntemlerinden kolayda
örnekleme yöntemi tercih edilmiştir. Veri
toplama yöntemi olarak anket tekniği
kullanılmıştır. Veri toplama araçları alan
yazında geçerlilik ve güvenilirliği test edilmiş
ölçeklerden oluşmaktadır. Bu doğrultuda 127
akademisyenden elde edilen veriler R Studio
istatistik yazılımı kullanılarak analiz edilmiştir.
Araştırmada Kısmi En Küçük Kareler-Yapısal
Eşitlik Modellemesi (KEKK-YEM)
kullanılmıştır. Cronbach’s Alpha, rhoA, AVE
ve rhoC değerleri modelin yüksek güvenilirlik
seviyesini ve sağlam bir yapı taşıdığını
doğrulamaktadır. Elde edilen R²
(determinasyon katsayısı) değerleri, içsel/dışsal
iş doyumu ve kariyer tatmini değişkenlerinin
orta düzeyde açıklanabilirliğe sahip olduğunu
göstermektedir. Araştırmadan elde edilen
bulgulara göre zihinsel iş yükü alt boyutlarından
duygusal iş yükünün iş doyumu aracılığıyla
kariyer tatminini negatif yönde etkilediği
sonucuna ulaşılmıştır.The aim of this study is to reveal whether job
satisfaction has a mediating role in the effect of
mental workload on career satisfaction of
academicians working at foundation universities.
The universe of this study, in which the
quantitative research method was used, consists of
academicians working at foundation universities.
While selecting the sample from the universe,
convenience sampling method was preferred
among non-probability sampling methods. Survey
technique was used as the data collection method.
Data collection tools consist of scales whose
validity and reliability have been tested in the
literature. In this direction, the data obtained from
127 academicians were analyzed using R Studio
statistical software. Partial Least Squares-Structural
Equation Modeling (PLS-SEM) was used in the
study. Cronbach's Alpha, rhoA, AVE and rhoC
values confirm the high reliability level of the
model and its solid structure. The obtained R²
(coefficient of determination) values show that the
intrinsic/extrinsic job satisfaction and career
satisfaction variables have a moderate level of
explainability. According to the findings obtained
from the research, it was concluded that emotional
workload, one of the sub-dimensions of mental
workload, negatively affects career satisfaction
through job satisfaction
The relationship between financial development and openness: An empirical examination in Türkiye
Full text linkFinansal gelişmişlik, yalnızca daha fazla finansman
seçeneği ve daha etkili risk yönetimi sunmakla
kalmaz, aynı zamanda ekonomik kaynakların daha
verimli kullanılmasına olanak tanıyarak genel
ekonomik verimliliği artırır. Uluslararası ticaret ve
yatırımlar açısından gelişmiş finansal sistemler,
ülkelerin ve firmaların dış pazarlara açılmasına ve
bu pazarlarda rekabet etmesine olanak sağlar. Bu
rekabet, özellikle sermaye yoğun sektörlerde,
yenilikçi ve teknoloji odaklı yatırımların önünü
açar. Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde finansal
gelişmişlik, küresel ekonomiye entegrasyonda kritik
rol oynar. Bu çalışmada, finansal gelişmişliğin
uluslararası piyasalarda rekabet eden firmalara
sermaye desteği sağlayarak ülkelerin küresel
ekonomiye entegrasyonunu artırdığı hipotezi ile
Türkiye'deki finansal gelişmişlik ve dışa açıklık
ilişkisi incelenmiştir. Veriler, Uluslararası Para
Fonu (IMF) veritabanından alınmış olup 1985-
2021 dönemini kapsamaktadır. ARDL modeliyle
yapılan analizde, finansal gelişmişlik göstergelerinin
dışa açıklık üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir.
Analiz sonuçları, uzun dönemde finansal
kurumlara ve finansal piyasalara erişimin dışa
açıklık üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkisinin
olduğunu, buna karşılık finansal piyasaların
derinliğinin uzun dönemde dışa açıklığı azalttığını
göstermektedir. Finansal kurumların derinliğinin
ise uzun dönemde dışa açıklık üzerinde anlamlı bir
etkisi bulunmamaktadır.Financial development not only provides wider
financing options and more effective risk management,
but also enables more efficient use of economic
resources and thus increases overall economic
efficiency. In terms of international trade and
investments, advanced financial systems allow
countries and firms to open up to foreign markets and
compete effectively in these markets. This competition
paves the way for more innovative and technologyfocused investments, especially in capital-intensive
sectors. Especially in developing countries like Turkey,
financial development plays a critical role in the
integration process with the global economy. In this
study, the relationship between financial development
and openness in Turkey was examined with the
hypothesis that financial development will provide
capital support to firms competing in international
markets and thus increase the integration of countries
into the global economy. The data used in the study
were taken from the International Monetary Fund
(IMF) database and the analysis period covers the years
between 1985 and 2021. In the analysis conducted
using the ARDL model, the effect of financial
development indicators on openness was evaluated.
The analysis results show that access to financial
institutions and access to financial markets have a
positive and significant effect on openness in the long
run. On the other hand, it is found that the depth of
financial markets reduces openness in the long run.
The depth of financial institutions does not have a
significant effect on openness in the long run
KEMALPAŞAZÂDE IN THE CONTEXT OF TEVÂRÎH-I ÂL-I OSMAN, BOOK X
Full text linkKemalpaşazâde, Osmanlı tarih yazımında sadece kronolojik bilgi aktaran bir tarihçi değil, aynı zamanda tarihî olayları dinî, ahlâkî ve stratejik perspektiflerle değerlendiren bir düşünürdür. Onun tarih anlayışı, Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan itibaren hukuk, adalet, askerî strateji ve ilâhî kader anlayışı ekseninde şekillenmiştir. Osmanlıların Anadolu Selçuklu Devleti'nin mirasçısı olduğunu vurgulayan Kemalpaşazâde, devletin meşruiyetini ve uzun ömürlü yapısını tarihî bir süreklilik içinde temellendirir. Ayrıca tarih yazımında Kur’an ayetlerini sıkça kullanarak olaylara teolojik bir derinlik kazandırır. Kader ve irade arasındaki hassas dengeyi gözeterek tarihî olaylara bütüncül yaklaşımı, onu yalnızca bir vak‘anüvis değil; aynı zamanda bir tarih felsefecisi konumuna taşır. Bu çalışmada, onun tarih felsefesi, dinî yorumları, Kur’an merkezli analizleri ve tarihî olaylara ilişkin metodolojik yaklaşımı ayrıntılı biçimde ele alınmaktadı
The spatial transformation process of Nevşehir castle and Its neighbourhoods
No full textNevşehir Castle and its neighbourhoods, with their historical and cultural values, are considered important heritage sites in the region. The multi-layered structure of Nevşehir has a rich urban texture that hosts historical traces of different periods together. However, the spatial transformation processes carried out in recent years require a critical examination of the preservation of this multi-layered structure, particularly in terms of the sustainability of urban identity and its usage. In this study, the process of spatial transformation in and around Nevşehir Castle is analysed. Through on-site observations of the current situation, the focus has been placed on the present condition of the castle and its surroundings; the spatial impacts of the transformation have been addressed and discussed. In addition, the castle and its surroundings are evaluated within the framework of environmental and historical conservation approaches, and the effects of the changes on the continuity of the multi-layered historical texture are analysed. As a result, in the light of the evaluations made, suggestions have been developed to improve the current situation of the area and to increase its contribution to the urban identity. In this context, it has been emphasized that strategic planning is required to preserve the historical and cultural potential of Nevşehir Castle and its surroundings while enhancing the area's social, cultural, and touristic values
Moriskolarda Dil ve Edebiyat Çalışmaları
Full text linkEndülüs Müslümanları, İslam ve Batı medeniyetlerinin kesişim noktasında zengin ve çeşitli bir dil ve edebiyat miras bırakmıştır. Moriskolar, bu mirası koruma ve devam ettirme çabaları içinde, Arapça, İspanyolca ve yerel dillerde yazılmış birçok önemli eseri kaleme almışlardır. İspanya’nın Hristiyanlaşma sürecinde Moriskoların maruz kaldığı baskılar ve zorluklar, onların kültürel ve dinî kimliklerini koruma mücadelelerini şekillendirmiştir. Bu bağlamda, Moriskoların yazılı eserleri, hem direnişin hem de uyumun simgeleri olarak değerlendirilmiştir. Moriskoların Arapça, İspanyolca ve Aljamía (Arap alfabesiyle yazılmış İspanyolca) dillerinde oluşturdukları eserler, onların kimlik mücadelesinin önemli bir parçasını oluşturur. Bu eserler arasında dinî metinler, şiirler, ve halk edebiyatı örnekleri yer alır. Makalede Moriskoların dil ve edebiyat çalışmaları, onların kimlik mücadelesi ve kültürel varlıklarını sürdürme çabaları ışığında ele alınacaktır. Çalışma, Endülüs’ün Hristiyanlar tarafından fethedilmesinin ardından Endülüs’te kalan ve sürgüne uğrayan Moriskoların dil ve edebiyat çalışmaları üzerine odaklanmaktadır
Health Expenditures And Environmental Sustainability: The Role Of Economic Growth And Energy Policies In Brics-T Countries
Full text linkGünümüzde kamu sağlık harcamalarının
sürdürülebilir yönetilmesi, ekonomi ve çevresel
faktörlerle yakından ilişkilidir. Ülkelerin
çevresel sürdürülebilirlik politikaları, sağlık
maliyetlerini doğrudan etkileyerek uzun vadede
toplum refahını şekillendirmektedir.Bu çalışma,
2000-2020 dönemi BRICS-T ülkelerinde
yenilenebilir enerji tüketimi, karbon
emisyonları, ticaret ve ekonomik büyümenin
kamu sağlık harcamaları üzerindeki etkisini
araştırmaktadır. Panel kantil regresyon
sonuçları, ticaret ve yenilenebilir enerji
tüketiminin sağlık harcamalarını azalttığını,
ekonomik büyümenin ise sağlık maliyetlerini
artırdığını göstermektedir. Ayrıca karbon
emisyonlarının yüksek kantillerde sağlık
harcamalarını artırdığı görülmüştür. Ticaret ve
sağlık harcamaları arasındaki zıt ilişki, ticaretin
sağlık hizmetleri maliyetlerini düşürmeye
yardımcı olabileceğini, yenilenebilir enerjinin
ise çevresel bozulmayı azaltarak kamu sağlığına
fayda sağladığını göstermektedir. Granger
nedensellik analizi, ticaretin doğrudan sağlık
harcamalarını yönlendirmediğini, yenilenebilir
enerji tüketimi ile ekonomik büyümenin sağlık
harcamalarını etkilediğini, artan karbon
emisyonlarının sağlık harcamalarını artırdığını
göstermektedir. Bu bulgular, sağlık
harcamalarını yönetmede sürdürülebilir
ekonomi politikalarının önemini
vurgulamaktadır. Yenilenebilir enerji
yatırımlarını teşvik etmek ve karbon
emisyonlarını azaltmak, kamu sağlığını
desteklemek ve ilgili maliyetleri kontrol etmek
için önerilen kritik stratejilerdir.Today, sustainable management of public health
expenditures is closely related to economic and
environmental factors. Environmental
sustainability policies of countries directly affect
health costs and shape social welfare in the long
term.This study examines the impact of renewable
energy consumption, carbon emissions, trade, and
economic growth on public health expenditures in
BRICS-T countries between 2000 and 2020. The
results of the Panel quantile regression indicate that
trade and renewable energy consumption reduce
health expenditures, while economic growth
increases health costs. It is also found that carbon
emissions increase health expenditures at higher
quantiles. The inverse relationship between trade
and health expenditures suggests that trade can
help reduce health care costs, while renewable
energy benefits public health by reducing
environmental degradation.The Granger causality
analysis reveals that trade does not directly drive
health expenditures, whereas renewable energy
consumption and economic growth influence
health expenditures. Additionally, increasing
carbon emissions are found to raise healthcare
costs.
These findings underscore the importance of
sustainable economic policies in managing health
expenditures. Encouraging investments in
renewable energy and reducing carbon emissions
are recommended critical strategies to support
public health and control associated costs